| No. |
vol |
chapter |
chapter name |
section |
page |
texts |
footnote |
user |
| 1 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۱۴ |
بسم الله کلمةٌ بهامن تحقق بها، خلع علی نفسه رداء الافضال والبس قلبه جلال الاقبال، و افرد روحه بروح لطف الجمال، و استخلص سره بوصف کشف الجلال. نام خداوندی که ذکر او آرایش گفتار است و مهر او روشنائی اسرار، دیدار او نزهت ابصار است و رضاء او در دارالقرار خلعت ابرار.
روی گفتار روشن نشود تا نگوئی توحید او، دل معنی شاد نگردد تا نجوئی رضاء او، جان عقل ننازد تا نبوئی گل شکر او. خدای که از ادراک عقول منزه است جلال او ، از احاطت او هام ، مقدس است جمال او. آب و خاک چه داند قدر عزت صمدیت او؟ عقل و خرد چون رسد بکنه جلال بر کمال او؟ آدمی و پری کی دریابد نعوت احدیت و صفات سرمدیت او..
عرش عظیم ذره‌ای در جنب قدرت او، وجود کل عالم قطره‌ای از بحر وجود او، جز دل سوختگان شکار نکند کمند جذب او ، جز سینهٴ آشنایان فکار نکند تیر بلاء او.
قال النبی(ص) علیه وآله وسلم : « ان الله عز و جل ادّخر البلاء لاولیائه کما ادّخرالشهادة لاحبائه »
قوله : ــ « حم عسق » قیل الاشارة من هذه الحروف الی علوّشأن محمد .
فالحاء حوضه المورود، والمیم ملکه الممدود، والعین عزه‌الموجود، والسین سنائه المشهود، والقاف قیامه فی المقام المحمود، وقر به فی الکرامة من المعبود.
هر حرفی از این حروف اشارت بعلو مرتبت و کمال کرامت مصطفی است صلوات الله و سلامه علیه، که در خزائن غیب اوست که جواهر دولت دارد، و در دست روزگار اوست که حقوق جلالت دارد، پس از پانصد واندسال تباشیر صبح روز دولت شریعت او تابنده، و شمع شمایل شرف سنت او فروزنده.
آسایش خلق از اقوال و اخبار او، آرایش دهر از شمایل شرف سنت و احوال و آثار |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/24) |
| 2 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۱۵ |
او، ماه درعزت نقاب او، فلک در حسرت حجاب او. کمالش : نشان لطف رحمن، جمالش : ترجمان فضل یزدان، کمالش : آشوب دل مشتاقان، جمالش : عذر گناه عاشقان.
حاء اشارت است بحوض موروداو. قال النبی (ص) «حوضی مابین عدن الی عمان، شرابه اشد بیاضاً من اللبن و احلی من العسل، من شرب منه شربةً لم یظماء بعدها ابداً و اول من یرده صعا لیک المهاجرین.
میم اشارت است بملک ممدود او : زویت لی الارض فاریت مشارقها و مغاربها وسیبلغ ملک امتی ماروی لی منها. عین ، اشارت است بعزّ موجود او : « وللّه العزة ولرسوله و للمؤمنین ». سین ، اشارت است بسناء مشهود او : « و شاهد و مشهود » ، الشاهد الانبیاء و المشهود محمد. قاف اشارت است فراقیام او بر مقام محمود : « عسی ان یبعثک ربک مقاماً محموداً » ، و قرب او بدرگاه خداوند معبود : « دنافتدلی ، فکان قاب قوسین او ادنی »، « و کذلک او حینا الیک قرآناً عربیاً لتنذرامّ القری و من حولها ». ای محمد (ص) این قرآن که ما بتو دادیم منشور نبوت تو است، حجت رسالت تو، معجز دعوت تو، حبل الله المتین و نوره المبین و صراطه المستقیم، آنرا بتو وحی کردیم تا تو بر عالمیان خوانی و ایشانرا از قهر و سیاست ما آگاه کنی و از روز رستاخیر بترسانی. آنروز که : یجمع بین المرء و عمله و بین الجسد و روحه. آنروز که هر روحی با جسد خود شود و هر کسی بجزاء عمل خود رسد ، نیکو کردار جزاء نیکو بیند و در نعیم بهشت نازد بشادی و آزادی. و بد کردار جزاء بد بیند و در آتش دوزخ سوزد بزاری و خواری. اینست که رب العالمین فرمود : « فریق فی الجنّه و فریق فی السعیر ». کما انهم الیوم فریقان : فریق فی راحة الطاعات و حلاوة العبادات و فریق فی ظلمات الشرک و عقوبات الجحد ، غداً فریق هم اهل اللقاء و فریق هم اهل الشقاء والبلاء.
قوله تعالی : ــ « فاطر السموات والارض جعل لکم من انفسکم از واجاً و من الانعام از واجاً یذرؤ کم فیه. » ، آفریدگارهفت آسمان و هفت زمین خداست و در آفرینش یگانه و یکتاست، نیستها را هست کننده ، و ز نبود ، بود آرنده ، و بهیچ هست نماننده. نه در قدرت او فتور، نه در قوت او قصور، قدر او از دریافت دورنه ، فعلش بآلت نه ، صنعش |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/24) |
| 3 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۱۶ |
بعلت نه، کردش بحیلت نه، عرش عظیم بیافرید و تاج فرق کون گردانید، ذرهٴ حقیر بیافرید و از دیده ها بپوشید.
از روی قدرت، عرش چون ذره‌ای و از روی حکمت، ذره چون عرشی.
اگر بعالم قدرت نظر کنی ، عرش ترا ذره نماید و اگر بعالم حکمت نظر کنی ذره ترا عرش آید.
از آنجا که قیاس عالم اساس بی نیازی است و جلال عزت الهی را وجود خلیقت بحقیقت نمی باید، و کون ایشان زحمتی مینماید، لکن خود فرموده جل جلاله : « خلقنا کم لتر بحو اعلینا لالنربح علیکم » ، شما را که آفریدم نه بدان آفریدم تا بر شما سود جویم ، یا جلال عزت ما را از وجود شما پیوندی میباید.
ولوجهها من وجهها قمر
ولعینها من عینها کحل.
لکن بدان آفریدم تاشما بر ما سود جوئید و حظ خود از فضل ما بردارید.
صفت فضل برخاست بطلب مطیعان ، صفت قهر برخاست بطلب عاصیان ، صفت جلال و جمال بر خاست بطلب عاشقان.
او جل جلاله قهری و لطفی داشت بر کمال ، جلالی و جمالی داشت بی زوال. خواست که این گنجها نثار کند ، یکی را درباغ فضل تاج لطف بر سر نهد ، یکی را در زندان عدل داغ قهر بر جگر نهد ، یکی را در نارجلال بگدازد ، یکی را در نور جمال بنوازد ، شمعی از دعوت بر افروخت که : « والله یدعوا الی دارالسلام » ، هزاران هزار بیچارهٴ غمخواره خود را بر این شمع زدند و سوختند و ذره‌ای در این شمع نه نقصان پیدا آمد نه ریادت.
غم خوارهٴ آنم که غم من نخورد
فرمان بر آنم که دل من ببرد
من جور و جفای او بصد جان بخرم
او مهر و وفای من بیک جو نخرد
« لیس کمثله شیئی و هوالسمیع البصیر » الله خداوندیست که هیچ چیز و هیچ کس او را ماننده نیست. و او را همتا و هم صفت و هم سر نیست ، در اوصاف و در نعوت ، در قدرت و در علم ، در رد و در قبول، در نشان و در برهان ، چنو کس نیست ، هر که عقیده جان او این نیست ، او را دردین بوی نیست. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/24) |
| 4 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۱۷ |
این آیه بی راهی دو گروه بر آن دو گروه درست کرد : گروهی که گفتند صفت نیست و گروهی که گفتند مانندگی هست ، بی صفتی نیستی است ، والله هست است. و مانندگی از انبازیست والله تعالی از انباز و انبازی پاک است. او که مانندگی روا دارد ، از حظیرهٴ اسلام بیرونست. و او که نفی صفت کند ، زندیق است.
حق جل جلاله فرمود : « لیس کمثله شیئی » ولم یقل لیس هناک شیئی ، نفر مود آنجا هیچ چیز نیست ، که آنجا صفت هست ، اما چون صفت وی صفت نیست سمیع است ، چنو سمیع هیچ نیست. بصیر است ، چنو بصیر هیچ نیست. همانست که جای دیگر فرمود :
« افمن یخلق کمن لایخلق » الله را صفت بسزای و یست ، خلق از آن دور ، و مخلوق را صفت بسزای ویست و خالق از آن پاک. مخلوق موجود است بایجاد الله والله موجود است بقیام خویش باز لیت و هستی و بقاء خویش. مخلوق ، زنده بنفس و غذا باندازه و هنگام ، والله زنده بحیوة خویش و بقاء خویش با وّلیت و آخریت خویش ، بی کی و بی چند و بی چون. مخلوق ، صانع است ، بحیلت و آلت و کوشش و اندازه. والله صانع است ، بقدرت و حکمت ، بی آلت و بی حیلت و بی علت. هرچه خواهد چنانک خواهد هر گه که خواهد ، جلّ جلاله و تقدّست اسمائه و عزت صمدیته و حقت کلمته حقا. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 5 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۳۰ |
قوله تعالی عزوجل : ــ الله لطیف بعباده ، الله لطیف است به بندگان ، رفیق است و مهربان بر ایشان لطف وی بود که ترا توفیق داد تا او را پرستیدی ، توفیق کرد ، تا از او خواستی دل معدن نور کرد تا نادیده دوست داشتی و نادریافته بشناختی.
لطف وی بود که از تو طاعات موقت خواست و مثوبات مؤبد بداد « عطاءً غیر مجذوذٍ ». |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 6 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۳۱ |
لطف وی بود که نعمت بقدر خود داد و از بنده شکر بقدر بنده خواست «فاتقواالله ما استطعتم ».
لطف وی بود که بنده را توفیق خدمت داد و آنگه هم خود مدحت و ستایش بر سر نهاد که : « التائبون العابدون » الی آخر.
لطف وی بود که بوقت گناه ترا جاهل خواند تا عفو کند « انه من عمل منکم سوءً بجهالة » بوقت شهادت عالم خواند تا گواهیت بپذیرد « الا من شهد بالحق و هم یعلمونً ».
بوقت تقصیر ضعیف خواند ، تا تقصیرت محو کند. « وخلق الانسان ضعیفاً ». آن درویش گوید ، از سرسوز و نیاز در آن خلوت راز :
« الهی تو ما را ضعیف خواندی ، از ضعیف چه آید جز از خطا و ما را جاهل خواندی و از جاهل چه آید جز از جفا و تو خداوندی کریم و لطیف ، از کریم و لطیف چه سزد جز از کرم و وفا و بخشیدن عطا. سزای بنده آنست که چون لطف و رفق او جل جلاله بر خود بشناخت ، دامن از کونین درچیند ، بساط هوس در نوردد ، کمر عبودیت بر میان بندد بر درگاه خدمت و حرمت لزوم گیرد ، دیده از نظر اغیار بر دوزد ، خرمن اطماع بخلق بسوزد ، بادلی بی غبار و سینه ای بی بار ، منتظر الطاف و مبارالهی بنشیند تا حق جل جلاله بلطف خود کار وی میسازد. و دل وی در مهد عهد مینوازد « الله لطیف بعباده » خدایرا جل جلاله هم لطف است و هم مهر. بلطف او کعبه و مسجد ها بنا کردند ، بقهر او کلیساها و بت کده‌ها برآورند.
توفیق را فرستاد تا طلیعهٴ لشکر لطف بود ، خذلان را برانگیخت تامقدمهٴ لشکر عدل بود.
مسکین آدمی بیچاره که او را گذر بر لشکر لطف و مهر آمد ، نداند که طلیعهٴ لشکر لطف او را دربرگیرد بناز ، یا مقدمهٴ لشکر عدل اورا بپای فرو گیرد ، زار و خوار.
ای درویش مبادا که لباس عاریتی داری و نمیدانی ، مبادا که عمر میگذاری ، زیر مکر نهانی. آه از پای بندی نهانی ، فغان از حسرتی جاودانی. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 7 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۳۲ |
ای بسا پیرمناجاتی که برظاهر اسلام عمری بسر آورده شب را پالونهٴ آب گرم دیده کرده بروز سبحه تسبح در دست گرفته و امیدی درسر انجام کار خویش بسته ، بعاقبت چون رشتهٴ عمرش باریک شود ، روز امیدش تاریک شود.
« و بدالهم من الله مالم یکونوا یحتسبون » مؤذنی بود چندین سال بانگ نماز گفته روزی بر مناره برفت، دیدهٴ وی بر زنی ترسا افتاد ، در کار آن زن برفت، چون از مناره فرود آمد ، هر چند با خویشتن بر آویخت بر نیامد، بدر سرای آن زن ترسا شد ، قصه با وی بگفت، آن زن گفت اگر دعوی راست است و در عشق صادقی ، موافقت شرط است. زنار ترسائی برمیان باید بست ، آن بدبخت بطمع آن زن زنار ترسائی بر بست ،
بیم است که از عشق تو رسوا گردم
دفتر بنهم گرد چلیپا گردم
گر تو ز پی رهی مسلمان نشوی
من خود ز پی عشق تو ترسا گردم
آن بیچاره خمر باز خورد ، چون مست گشت ، قصد آن زن کرد ، زن بگریخت و در خانه‌ای شد آن بدبخت بر بام رفت تا بحیلتی خویش را در آن خانه افکند ، خذلان ازلی تاختن آورد ، از بام درافتاد و بر ترسائی هلاک شد.
چندین سال مؤذنی کرده و شرایع اسلام ورزیده و بعاقبت بترسائی هلاک شده و بمقصود نارسید « و هوالذی یقبل التوبة عن عباده ، او خداوندیست که توبه بندگان پذیرد ، نالهٴ صلحجویان نیوشد ، عیب عذرخواهان پوشد.
اگر بتقدیر بنده‌ای صد سال معصیت کند ، آنکه گوید تبت ، الله گوید قبلت عبدی حرفت تو معصیت و صفت من مغفرت ، تو حرفت خود رها نکنی ، من صفت خود کی رها کنم. عبدی تا من توبه ندادم تو توبه نکردی ، تا نخواندم ، نیامدی ، توبه دادن از من ، توبه پذیرفتن بر من.
« ثم تاب علیهم لیتوبوا » توبه کردن تو ، به ندم ، توبه دادن من بحلم و کرم توبه کردن تو بدعا ، توبه دادن من بعطا ، توبه کردن تو بسؤال ، توبه دادن من بنوال توبه کردن تو بانابت ، توبه دادن من باجابت.
خبر درست است از مصطفی (ص) که فردا چون مؤمنان در بهشت شوند |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 8 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۳۳ |
و در درجات و منازل خود فرو آیند ، بسیاری از زمین بهشت زیادت آید که آنرا ساکنان نباشند ، تا رب العزّه خلقی نو آفریند و آن جایگاه بایشان دهد ، اگر روا باشد از روی کرم که خلقی آفریند عبادت نا کرده و رنج نابرده و درجات جنات بایشان دهد ، اولی تر و سزاوارتر که بندگان دیرینه را و درویشان خسته دل را از در بیرون نکند و از ثواب و عطاء خود محروم نگرداند. بروم و ترک و هند کس میفرستد تا ناآمده را بیارد ، آمده را کی راند.
در خبر است که روز قیامت بنده‌ای را بدوزخ میبرند ، مصطفی(ص) ببیند ، فرماید یا رب امتی، امتی، خطاب آید که یا محمد ، تو ندانی که وی چه کرد ، لختی از جفاهای آن بنده با وی بگویند ، مصطفی (ص) گوید : « سحقاً سحقاً » دور بادا و هلاک دور بادا و هلاک ، چنانستی که رب العزه فرمودی : بندهٴ من ، او که ترا شفیع است چون بدانست جفاهای تو ، از تو بیزار گشت تا بدانی که جز حلم من ، نکشد بار جفاء ترا ، جز فضل من نپوشد عیب و عوار تو.
« و یستجیب الذین آمنوا وعملواالصالحات و نزیدهم من فضله » این زیادت بقول مفسران اهل سنت ، دیدار خداونداست جل جلاله.
همچنانکه جای دیگر گفت : « للذین احسنوا الحسنی و زیادة » و بنده که بدیدار الله رسد ، بفضل الله میرسد نه بطاعت خود ، چنانکه فرمود « و نزید هم من فضله » فردا چون حق جل جلاله دیدار خود را بدوستان کرامت فرماید بتقاضای جمال خود کند نه بتقاضای بنده که بشر مختصر را هر گز زهرهٴ آن نبود که باین تقاضا پیدا آید. عجب کاریست ، از آنجا که عزت غیرت است از دیدهٴ اغیار ، نقاب بر نقاب اقتضا میکند و زانجا که کمال جمال است تجلی بر تجلی اقتضا میکند .
هر چند نهفت است بپردهٴ در هموار
نور دورخش در همه آفاق عیانست
بوبکر شبلی وقتی در غلبات وجد خویش گفت : « بار خدایا فردا همه را نابینا انگیز تا جز من ترا کسی نبیند » باز وقتی دیگر گفت : بار خدایا شبلی را نابینا انگیز ، دریغ بود که چون من ترا بیند ، آن سخن اول غیرت بود بر جمال ، از دیدهٴ اغیار و آن دیگر غیرت بود برجمال از دیدهٴ خود. و در راه جوانمردان این قدم از آن |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 9 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۳۴ |
قدم تمامتر است و عزیزتر.
از رشک توبر کنم دل و دیدهٴ خویش
تا اینت نبیند و نه آن داند بیش
و دلیل بر آنکه دیدار خداوند ذوالجلال فردا بتقاضای جمال او بود ، خبر صحیح است که : « اذا دخل اهل الجنة ، نودوا یا اهل الجنة انّ لکم عندالله موعداً یریدان ینجز کموه...الحدیث. چون اهل بهشت در بهشت فرود آیند و در منازل ومسا کن طیبهٴ خود قرار گیرند ، ندا آید که ای دوستان حق ، شما را بنزدیک خداوند وعده‌ایست ، حاضر آئید که حق جل جلاله بفضل خود آن وعده را تحقیق خواهد کرد ، ایشان گویند آن چه وعده‌ایست ؟. حبذا وعدهٴ دوستان و گرچه خلاف بود ، فکیف که آن وعده ، خود عین صدق باشد و گفتهٴ مخلوقی است در خق مخلوقی : امطلینی و سوفی و عدینی و لاتفی. بهشتیان گویند ، آن وعدهٴ موعود چیست. و نه آن باشد که ایشان ندانند که چیست لکن خود را بنادانی آورند.
این چنانست که شافعی را گفتند عاقل کیست. گفت : الفطن المتغافل دانائی که خود را بنادانی آورد. قال : فیکشف الحجاب فینظرون الیه. حق جل جلاله حجاب از دیده‌ها برگیرد تا در نگرند بخداوند خویش جل جلاله و عزکبریائه و عظم شأنه. « و هوالذی ینزل الغیث من بعد ما قنطوا » ، الاشارة من هذه‌الایة ، ان العبد اذا ذبل غصن وقته و تکدر صفو وده و کسفت شمس انسه و بعد بساحات القرب طراوة عهده فربما ینظر الیه الحق بنظر رحمته فیُنزل علی سره امطارالرحمة و یعید عوده طریاً و ینبت من مشاهدانسه و ردا جنیا. و انشدوا :
ان راعنی منک الصدود
فلعل ایامی تعود
و لعل عهدک باللو ی
یحیی فقد یحیی العهود
والغصن ، ییبس تارةً
و تریه مخضّراً یمید
پیر طریقت گفت : چون نیک ماند آخر این کار، باول این کار، راه بدوست حلقه ایست، از او در آید و هم باو باز گردد، اول این کار ببهار ماند و بشکوفه ، مرد دراو خویش بود و تازه و پر روح ، پس از آن نشیبها و فرازها بیند، ناکامیها و تفرقها پیش آید که : در عبودیت هم جمع است و هم تفرقت و در مقامات هم نور است و هم ظلمت. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 10 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۳۵ |
بنده در ظلمت تفرقت چندان پوشش بیند که گوید آه که میلرزم از آنک نیرزم ، چه سازم جز ز آنکه می سوزم ، تا از این افتادگی بر خیزم آنگه چه بود.
« ینزّل الغیث من بعد ما قنطوا » ، ابر جود ، باران وجود ریزد ، سحاب افضال درّ اقبال فشاند ، گل وصال در باغ نوال شگفته گردد ، آخر کار باول باز شود. بنده از سر ناز و دلال گوید :
بر خبر همی رفتم جویان یقین. ترس مایه و امید قرین. مقصود از من نهان و من کوشندهٴ دین. نا گاه برق تجلی تافت از کمین ، از ظن چنان بیند و ز دوست چنین. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 11 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۴۵ |
قوله تعالی : ــ « فما اوتیتم من شییء فمتاع الحیوة الدنیا و ما عندللّه خیر و ابقی....الایة » ، مفهوم آیت آنست که : ایمان راست و توکل درست ، کسی را بود که در جملهٴ احوال اعتماد بر ضمان الله کند و نظام کار و راستی حال خود ، از عنایت و رعایت الله جوید ، نه از دنیا و متاع دنیا ، که این دنیا پلی گذشتنی است و بساطی در نوشتنی و منزلی که بنا کام می بباید گذاشت و عمر عزیز سرمایه ایکه بی مراد ، می درباید باخت. پس سزای بنده آنست که از این آلایش دنیا کرانه گیرد و روی بآرایش دین نهد ، تافردا داغ خسار ، برخسار خود نبیند و در هاویهٴ حرمان و خسران نیفتد.
و فی الخبر : من جعل الهموم هماً واحداً کفاهالله کل هم ، و من تشعبت به الهموم لم یبال الله فی ای واد اهلکه. دنیا همه پراکندگی است و گسستگی ، بایستهاء گوناگون و اندیشه‌هاء رنگارنگ ، هر که این پراکندگی و این بایستهای بیهوده ، از دل بیرون کند و بدلی صافی وسینه‌ای خالی و همتی عالی روی بقبلهٴ حق نهد ، و جز درگاه او پناه خود نسازد ، رب العزة همه اندوه وی ، کفایت کند و از هرچه ترسد او را ایمن گرداند ، و راهش بخود نزدیک کند. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 12 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بيست و پنجم |
۴۶ |
ای درویش ، اول این کار ، زهر است و آخر ، نوش ، بدایت این راه بعد است ، و نهایت راه حلقهٴ قرب در گوش ، و گر مثالی خواهی بشنو و صف الحال بوبکر شبلی قدس الله روحه : پیش از آنکه قدم در کوی طریقت نهاد ، میرسیه پوشان ، بغداد بود ، عادت داشت که دزدیده بمجلس جنید رفتی ، ای من غلام آنکه دزدیده در این کوی سری دارد. روزی بر زبان جنید برفت که : اگر همهٴ بت پرستان و نا کسان عالم را بفردوس اعلی فرود آورند ، هنوز حق کرم خود نگزارده است. شبلی از جای برجست ، نعره زنان و جامه دران و گفت منم میر سیه پوشان و از ناکسی خویش ، خروشان ، چه کوئی مرا پذیرد؟ در این حال جنید گفت : ای جوانمرد ، بمراسلت موسی و هارون ، چندین سال فرعون مدبر را میخواند تا بپذیرد ، اگر بیابد سوخته‌ای موحد که بپای خود آید و دروزارد چونکه نپذیرد. شبلی در کار آمد و هرچه داشت از ضیاع و اسباب و اموال ، پاک در باخت و مجرد بایستاد ، آنگه گفت : ای شیخ مرا چه باید کرد؟ گفت ترا در بازار باید شد و دریوزه باید کرد. همچنان کرد تا چنان گشت که کس بوی چیزی نداد ، پس جنید تازیانه ای بوی داد و گفت در این سردابه شو و دلرا ، با اندوه و درد دین پرداز و چشم را بآب حسرت و ندامت سپار ، و هر گه ، که جز حق در خاطرت گذر کند ، باین تازیانه اندامهای خویش ، درهم شکن.
شبلی سه سال در آن سردابه ، آب حسرت از دیدگان همی ریخت و بر روزگار گذشته دریغ و تحسرهمی خورد و زینهار همی خواست ، بعد از سه سال ، سکری در وی پدید آمد ، همچون مستان ، واله و سرگردان از آن سردابه بیرون آمد ، کاردی بدست گرفت و در بغداد همی گشت و همی گفت : بجلال قدر حق که هر که نام دوست برد باین کارد ، سرش از تن جدا کنم ، آن خبر به جنید رسید ، جنید گفت : او را شربتی داده‌اند و مست گشته ، از مستی و بیخودی میگوید ، چون با خود آید ساکن شود. یکسال در آن مقامش بداشتند ، چون از آن مقام در گذشت ، دامن خویش پر از شکر کرد و بگرد محلها میگشت و میگفت : هر که بگوید الله ، دهانش پر از شکر کنم. پس عشق وی روی در خرابی نهاد ، پیوسته در همهٴ اوقات همی |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 13 |
۹ |
۴۲ |
الشوری |
بیست و پنجم |
۴۷ |
گفت : الله الله ، تا روزی که جنید گفت : یا بابکر ، اگر دوست غائب است این غیبت کردن چراست؟ و اگر حاضر است این گستاخی و ترک ادبی از کجاست؟ سخن جنید او را ساکن کرد ، پس جنید بفرمود تا او را بحمام بردند و موی چند ساله از سروی فرو کردند ، آنگه ، دست وی گرفت و بمسجد شونیزیه برد ، هشتادواند کس ، از این جوانمردان طریقت و سلاطین حقیقت حاضر بودند. بوالحسین نوری و بوعلی رودباری و سمنون محب و رویم بغدادی و جعفر خلدی و امثال ایشان. جنید گفت: ای اصحاب و مشایخ ، هرچه پیرما سری سقطی قدس سره از ریاضت و مجاهدت از ما بدید ، ما از این کودک بدیدیم ، اگر اجازت فرمائید تا لباس بگرداند ، باشد که برکات این لباس او را بر استقامت دین بدارد و اگر حق این لباس فرونهد لباس ، خود ، از وی ، داد خود بستاند.
جنید بر پای خاست و مرقع از سر خود بر کشید و در گردن شبلی افکند. ای جوانمرد ، گوهر وصال او نه چیزیست که بدست هردون همتی رسد ، درّی است که جز در صندوق صدق صدیقان نیابند ، عبهریست که جز در باغ راز و ناز دوستان نبینند ، کسی را که این دولت در راه بود ، اگر بهزار کوی فرو شود ، آخر هر کوی بخود بربسته بیند ، تا قبلهٴ وی ، یکی گردد و مقصد وی یکی شود ، یک دل و یک همت بود ، کار از یکجای و حکم از یک دربیند. و الیه الاشارة بقوله : ــ « الا الی الله تصیرالامور ». منه الابتداء و الیه الانتهاء ، قال الله تعالی : ــ « و ان الی ربک المنتهی » ، « والله خیر و ابقی ».
سورهٴ ۴۳ – سورة الزخرف – (مکیه). |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 14 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۵۸ |
نام خداوندی نکو نام بهر نام ، ستوده بهر هنگام ، اینت خوش نظام و شیرین کلام و عزیز نام ، دل را انس است و جانرا پیغام. از دوست یادگار |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) / admin (10/01/07) |
| 15 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بیست و پنجم |
۵۹ |
و برجان عاشقان سلام. آزاد آن نفس ، که بیاد او یازان ، و آباد آن دل ، که بمهر او نازان ، و شاد آنکس که در غم عشق او نالان.
آسایش صد هزار جان یکدم توست
شادان بود آندل که در آن دل ، غم توست
دانی صنما که روشنائی دو چشم
در دیدن زلف سیه پر خم توست
پیر طریقت گفت : الهی گر درعمل ، تقصیر است ، آخر ایندل پر درد کجاست و گر در خدمت ، فترت است آخر این مهردل بجاست ، و رفعل ما تباه است ، فضل تو آشکار است . ور آب و خاک ، برشد بل تا برسد ، نور ازلی بجاست :
محنت همه در نهاد آب و گل ماست
بیش از گل و دل چه بود آن حاصل ماست
قوله : ــ « حم ، والکتاب المبین » حا ، اشارت است بحیات حق جل جلاله ، میم اشارت است بملک او ، قسم یاد میکند ، میفرماید : بحیات من ، بملک من ، بقرآن کلام من ، که عذاب نکنم کسیرا که گواهی دهد بیکتائی و بی همتائی من. من آن خداوندم که در دنیا پیغام و نشان خود از دشمن باز نگرفتم و ایشانرا محل خطاب خود گردانیدم ، نعمت بر ایشان ریختم و ببد کرد ایشان ، نعمت باز نبریدم. چگوئی مؤمن موحد که در دنیا بذات و صفات من ایمان آورد و بیکتائی و بی همتائی من گواهی داد ، اگرچه در عمل تقصیر کرد ، فردا که روز بازار و هنگام بار بود ، او را از لطائف رحمت و کرائم مغفرت خود کی نومید گردانم.
فذلک قوله تعالی : ــ « افنضرب عنکم الذکرصفحاً ان کنتم قوماً مسرفین » ، من لایقطع الیوم خطابه عمن تمادی فی عصیانه و اسرف فی اکثر شأنه ، کیف یمنع غداً لطائف غفرانه و کرائم احسانه ، عمن لم یقصر فی ایمانه ، ولم یدخل خلل فی عرفانه ، و ان تلطخ بعصیانه.
پیرطریقت در مناجات خویش گفته : الهی تو آنی که از بنده ، ناسزابینی ، و بعقوبت ، نشتابی. از بنده کفر میشنوی ، و نعمت از وی باز نگیری ، توبت و عفو بروی عرضه میکنی ، و به پیغام و خطاب خود ، او را می بازخوانی ، و گر باز آید و عدهٴ مغفرت میدهی ، « که ان ینتهوا یغفرلهم ما قد سلف ». چون با دشمن بد کردارچنینی ، چگویم که با دوستان نیکو کار چونی. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 16 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۶۰ |
« و کم ارسلنامن نبی فی الاولین ، و ما یأتیهم من نبی الا کانوا به یستهزؤن » عجب کاریست. هر جا که حدیث دوستان درگیرد ، داستان بیگانگان در آن پیوندد ، هر جا که لطافتی و کرامتی نماید ، قهری و سیاستی در برابر آن نهد. هر جا حقیقتی است ، مجازی آفریده ، تا بر روی حقیقت گرد میافشاند. در هر حجتی شبهتی آمیخته تار خسارهٴ حجت میخراشد. هر جا که علمی است ، جهلی پیش آورده تا با سلطان علم بر میاویزد. هر جا که توحیدیست شرکی پدید آورده تا با توحید طریق منازعت میسپرد. بعدد هر دوستی هزار دشمن آفریده ، بعدد هر صدیقی صد هزار زندیق آورده ، هر کجا مسجدیست کلیسائی در برابر او بنا کرده ، هر کجا صومعه‌ای ، خراباتی ، هر کجا طیلسانی ، زناری ، هر کجا اقراری ، انکاری ، هر کجا عابدی ، جاهلی ، هر کجا دوستی ، دشمنی ، هر کجا صادقی ، فاسقی. از شرق تا غرب پر زینت و نعمت کرده و در هر نعمتی تعبیهٴ محنتی و بلیتی ساخته ؛ من نکدالدنیا مضرةاللوزینج و منفعة – الهلیلج ، مسکین آدمی عاجز ، میان اینکار متحیر (۱) فرومانده و زهرهٴ دم زدن نه.
میکشد این جور از آن رخان چو ماه
زهرهٴ آن نه و را که آه کند
از آنکه (۲) رویش بسان آینه است
و آه آئینه را تباه کند.
پیر طریقت گفت : آدمی را سه حالت است که وی بآن مشغولست : یا طاعت است که او را از آن سودمندیست ، یا معصیت است که او را از آن پشیمانیست ، یا غفلت است ، که او را از آن زیانکاری است ، پند نیکوتر از قرآن چیست. ناصح مهربانتر از مولی کیست. سرمایه فراختر از ایمان چیست. رابحتر از تجارت با الله چیست. مگر که آدمی را بزیان خرسندیست و بقطیعت رضا دادنی است ، و او را از مولی بیزاریست ، بیدار آنروز گردد که ببودیوی هرچه بود نیست. پند آنگه پذیرد که باو رسد هرچه رسید نیست. اینست صفت آنقوم که رب العزة گوید : « فاهلکنا اشد منهم بطشاً و مضی مثل الاولین » ، پیغامبران مارا دروغ زن گرفتند ، و بایشان افسوس میکردند و پند ایشان می نپذیرفتند ، لاجرم ایشانرا سیاست و قهر خود نمودیم ، بر انداختیم و از بیخ بر کندیم ، هر که با ما کاود ، قهر ما با وی تاود ، ما دادستان از گردن کشانیم و کین خواه ازبر گشتگانیم و جواب نمای از دشمنانیم. |
۱- در نسخهٴ ج : حيران . ۲- ظ : زانکه . |
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 17 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بیست و پنجم |
۷۵ |
قوله : « اهم یقسمون رحمة ربک نحن قسمنا »صنادید قریش از سر سبکباری و طیش میگفتند که از همه عالم کلاه نبوت و افسر رسالت بر یتیم بوطالب نهادند اگر این حدیث راست بودی و این پیغام درست ، پیغام رسان ولید مغیره بودی سرورقریش و عظیم مکه ، یا بومسعود ثقفی سید ثقیف و عظیم طائف . ایشان چنین میگویند و منادی عزت ندا میکند که « نحن قسمنا » ما آنرا که نخواهیم در مفازهٴ تحیر همی رانیم و آنرا که خواهیم بسلسلهٴ لطف بدرگاه میکشیم ، یکی را بهر لحظه در منازل درجات بدست ترقی جلوهٴ میکنیم و آنرا که نخواهیم هر ساعتی سرنگونتر همی داریم. « نحن قسمنا » قسمت ما چنین است و حکم ما اینست.
شهریست بزرگ و من بدودرمیرم
تا خود زنم و خود کشم و خود گیرم
فرمان آمد : که ای جبرئیل بآن روضهٴ رضارو و رخش فضل را بر گستوان عنایت ، برنه ، یتیم بوطالب را بحضرت آر، عنان براق دولت او درشاخ سدرة بند ، ما میخواهیم که از خزانهٴ غیب ، او را خلعتها روان کنیم ، گفتند جلوه‌گری فرزند باعلی علیین و خواری مادراسفل السافلین چیست؟ خطاب آمد که « نحن قسمنا » برقسمت ما اعتراض نیست و کس را روی سؤال نیست « لایُسئل عما یفعل و هم یُسئلون » |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) / aikou (06/10/04) |
| 18 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۷۶ |
نوح پیغامبر بدرجات علی ، جنات مأوی ، میان نعیم و فوز مقیم شادان و نازان و جگر گوشهٴ نوح در درکات سفلی میان آتش عقوبت و خطیئة سوزان و گدازان چیست ؟ « نحن قسمنا » قسمت الهی را مردّ نیست و حکمی که در ازل کرد آنرا تغییر و تبدیل نیست. « ما یُبدل القول لدیّ ». ابلیس مهجوررا از آتش بیافرید و درسدرهٴ منتهی او را جای داد و مقربان حضرت بطالب علمی بروی فرستاد و صد هزار سال او را بر مقام خدمت بداشت آنگه زنار لعنت برمیان او بست ، آدم خاکی را از خاک تیره برکشید و نا کرده خدمت ، تاج کرامت و اصطفاء بر فرق وی نهاد ، گفتند این عز و منقبت آدم از کجا و آن ذل و نومیدی ابلیس چرا ، گفت « نحن قسمنا » برقسمت ما چون و چرا نیست و هرکه چون و چرا گوید او را بر درگاه ما بار نیست. او جل جلاله چون از کسی اعراض کرد جراحتی است که هیچ علاج نپذیرد و چون بر کسی اقبال کرد از خاک خانهٴ او همهٴ گدایان عالم توانگر گردند.
توانگران دو گروهند : توانگران مال و توانگران حال. توانگران مال بمال مینازند و توانگران حال با « نحن قسمنا » میسازند و اگر از این باریکتر خواهی توانگران حال دو گروهند : گروهی را دیده بر قسمت قسام آمد ، بهرچه یافتند رضا دادند و قانع گشتند ، گروهی دیده بر « نحن » آمد « قسمنا » ندیدند از شهود قسام نپرداختند ، هر دو کون برایشان جلوه کردند در آن نیاویختند ، بر سنت سیدالمرسلین و خاتم النبیین راست رفتند و بر سیرت وی که « مازادالبصر و ما طغی » ، پی بردند لاجرم امروز مفتاح در رشاد گشتند و مصباح سرای سداد و فردا ایشانرا آن ساختند که : لاعین رأت و لا اذن سمعت ولا خطر علی قلب بشر. بوبکر رضی شیخ شام وقتی در بادیه‌ای بود بتجرید و در اللهزارید و گفت : الهی از آن حقیقت خرد که مرا دادی بهرهٴ من بر دل من چیزی آشکارا کن تا جان من بیاساید ، دری از آن حقایق قربت بروی گشادند زاری بوی افتاد نزدیک بود که تباه گشتید. گفت : الهی بپوش که من طاقت آن ندارم ، آنرا بپوشیدند شیخ الاسلام انصاری گفت نهان : کردن غیب و پوشیدن حقایق آن از اللهتعالی رحمت است که آن در این جهان نگنجد. هرچه از آن آشکارا شود یا آن بود که آنکس را در وقت ببرند ، یا عقل |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 19 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۷۷ |
وی طاقت آن ندارد ، احوال و رسوم وی متغیر شود غیب و حقیقت نهان به تا در سرای غیب و حقیقت بر سر آن شوی ، که این دنیا سرای بهانه است و زندان اندوه تا روزی که این مدت بسرآید و این قوت مقدر خورده آید و در غیب باز شود.
ای درویش ، بس نماند که این شب محنت بسر آید و این قوت مقدر خورده آید و در حقایق و غیب باز شود. ای درویش ، بس نماند که این شب محنت بسرآید و صبح کرامت از مشرق قربت برآید ، اشخاص پیروزی بدرآید ، ظلمت فرقت را نور وصلت با برآید ، گیر چنانکه تو خواهی چنان برآید. بس نماند که آنچه خبر است عیان شود ، آرزوها نقد و زیادت بیکران شود. دست علایق از دامن حقایق رهان شود ، قصهٴ آب و گل نهان شود و دوست از لی عیان شود ، دیده و دل و جان هر سه بدو نگران شود. « من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطاناً فهو له قرین » من لم یعرف قدرالخلوة مع الله فحاد عن ذ کره و اخلد الی خواطره الردیئة ، قیض الله له من یشغله عن الله. هر که قدر خلوت با حق نداند از ذکر او باز ماند و هر که از ذکر او باز ماند ، حلاوت ایمان از کجا یابد. لاجرم بجای ذکر رحمن وساوسشیطان نشیند و هواجس نفس بیند و هر که بر پی شیطان رود و هواء نفس پرستد قدر ذکر الله چه داند و از درد دین چه خبر دارد ، بلال سوخته باید و سلمان ریخته و معاذ کوفته تا حدیث درد دین و انس ذکر ، با تو بگویند.
از این مشتی ریاست جوی رعنا هیچ نگشاید
مسلمانی زسلمان جوی و درد دین زبو دردا
اگر بلال است از تیمار مسلمانی بیمار و نحیف گشته ، و رمعاذ است سراپردهٴ عشق در صحرای درد نایافت ، زده که : تعالوا نؤمن ساعةً. ، ورسلمان است جان و دل خویش غریب‌وار از اندوه دین و درد اسلام بگداخته سر در سرّ خود گم کرده ، از وله و تحیر بدان جای رسیده که بدر مسجد رسول (ص) بر گذشت از خود چنان بیخود گشته و درمذکور چنان مستغرق شده که سلام بر رسول فراموش کرد ، جلال و عظمت مرسل بجان و دل وی چنان تاختن آورده که جای سلامی بر رسول نگذاشته.
مصراع : یعلم الله گر همی دانم نگارا شب ز روز. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 20 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۷۸ |
چون برگذشت و سلام نکرد مصطفی(ص) تیز دروی نگریست دل ویرا دید ، چون کشتی دربحر غیب افکنده ، باد جلال از مهب تجلی خاسته ، کشتی بشکسته و سلمان سر گشته. زبان سلمان بزیارت دل رفته ، دل درجان آویخته ، جان درحق گریخته. مصطفی(ص) دانست که سلمان از خود رها شده و مرغش از روزن دل بعالم ملکوت پرواز کرده. ای جوانمرد ، کار آن مرغ دارد. قفس که در او مرغ نبود بچه شاید. گفته‌اند قفس ، قالب است و امانت مرغ ، پر او عشق ، پرواز او ارادت ، افق او غیب ، منزل او درد ، استقبال از راه اتیته هرولة. هر گه که این مرغ امانت از این قفس بشریت بر افق غیب پرواز کند ، کر و بیان عالم قدس دستها بدیدهٴ خویش باز نهند ، تا برق این جمال دیده‌های ایشان نرباید. مصطفی(ص) هر چند که از احوال سلمان با خبر بود غیرتی بر صحرای سینهٴ وی گذر کرد گفت : ای سلمان می برگذری و سلام می نکنی ، سلمانجواب نداد ، رسول فرمود ای سلمان آخر نه من راهت نمودم نه بشفاعت من همی امید داری، سلمان هم جواب نداد ، سّرسلمان آن ساعت در الله زارید که الهی یا زبانی بازده تا جواب دهم یا جوابی از بهر من بازده. جبرئیل آن ساعت از هواء قدرت بشتاب درآمد رسول فرمود : ای جبرئیل امروز بشتاب آمدی ، گفت آری که سلمان در غرقاب است. ای محمد الله ترا سلام میکند میفرماید که باسلمانمیگوئی نه راهت من نمودم . ترا راه که نمود . میگوئی نه امید بشفاعت من داری . در کل عالم کراز هرهٴ شفاعت بود تا دستوری من نباشد . ایمحمد تو بر طور نبودی آنروز که ما ندا کردیم آن ذرهٴ سلمان در میان ذره‌ها متواری ، خیمهٴ عشق بر صحرا زد و غیرت ارنی استقبال کرد ، که یا موسی تو پنداری که در این مملکت ، عاشق خود توئی ، در نگر باین خاک طور ، تا در زیر هر ذره‌ای ، عاشقی بینی ایستاده و میگوید : ارنی ارنی ، قال النبی(ص) : من ارادان ینظر الی عبد نوّرالله قلبه ، فلینظرالی سلمان. |
|
kuroki / aikou (05/11/16) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/09/27) |
| 21 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۸۸ |
قوله تعالی :ــ « الاخلاء یومئذ بعضهم لبعض عدوالاالمتقین » بدان که مستحق دوستی بحقیقت خدا است و بس ، زیرا که جمال بر کمال و جلال بی زوال اوراست ، ذات ازلی و صفات سرمدی اوراست ، و وجود بی غایت وجود بی نهایت اوراست ، علم بی آلت و قدرت بی حیلت اوراست.
بوبکر صّدیق گفت : من ذاق من خالص محبة الله عزوجل ، منعه ذلک مِن طلب الدنیا واوحشه من جمیع البشر.
هر که صفاء محبت حق در دل او منزل کرد ، کدورت طلب دنیا و قبول خلق ، از دل وی رخت برداشت ، اگر کسی را دوست دارد از مخلوقان ، از آن است که وی بحق تعالی تعلقی دارد ، یا از روی دوستی با حق مناسبتی دارد. هر کرا دوستی بود ، بحقیقت سرا و کوی و محلت او ، او را دوست بود. قال الشاعر :
و ما عهدی بحب تراب ارض
ولکن ما یحلّ به الحبیب.
مصراع : مقصود رهی ز کوی تو روی تو بود.
دوستی متقیان و پارسایان از آنست که حق جل جلاله میگوید : ــ « اِنْ اولیاؤه الاالمتقون » دوستیرسول خدا از آنست که خود میفرماید :
احبّونی لحب الله عزوجل، پس منتهی همه دوستیها کمال جمال حضرت الهیت است و الیه الاشارة بقوله : « وانّ الی ربک المنتهی » و نشان محبت آنست که هر مکروه طبیعت و نهاد که از دوست بتو آید آنرا بردیده نهی ، مصطفی(ص) گفت : لخلوف فم الصائم اطیب عندالله من ریح المسک . بوی متغیر از دهن روزه دار عِطر |
|
kuroki / admin (05/05/16) / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 22 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۸۹ |
سراپردهٴ قدوسیت است. بر همهٴ عطرهاء عالم مقدم دار چون دوست آنرا می پسندد. قال الشاعر :
ولو بید الحبیب سُقیت سماً
لکان السم من یده یطیب
آن دل که تو سوختی تراشکر کند
وان خون که توریختی بتوفخر کند
وان دما اجریته لک شاکر
و ان فؤاداً رعته لک جامد
زهری که بیاد تو خورم نوش آید
دیوانه ترا بیند با هوش آید(۱)
و گفته‌اند ای هر که ترا دید بشناخت و هر که بشناخت بیاویخت و هرکه بیاویخت بسوخت. و سوخته را دیگر باره نسوزند ، بلکه بنوازند ، باین نداء کرامت که : « یا عبادی لاخوف علیکم الیوم ولاانتم تحزنون ».
چنانکه درازل گفت ، عبادی ، در ابدهم خود گوید ، عبادی. درازل گفت : عبادی انتم خلقی و انا ربکم الیّ فارفعوا حوآئجکم ، و درابد گوید : عبادی « لاخوفٌ علیکم الیوم و لاانتم تحزنون » این خود خطاب است با عامهٴ مؤمنان.
اما خطاب با صدّیقان و نزدیکان آنست که گوید :
عبادی هل اشتقتم الیّ ، عبادی هل احببتم لقآئی. اینست عزیز حالتی و بزرگوار منزلتی ، قاصد بمقصود رسیده و طالب بمطلوب و محب بمحبوب ، درخت وصل ببرآمده و رسول مقصود بدرآمده ، یار بشرط عشق درآمده.
یار هم آخر بشرط عشق درآید
رنج من از عاشقیش هم بسر آید
« یطاف علیهم بصحاف من ذهب وا کواب » این نصیب زاهدان و عابدان است که یکبارگی خود را باطاعت و عبارت دارند و بحکم ریاضت و مجاهدت بر وفق شریعت ، روزگار بگرسنگی و تشنگی بسر آوردند. و ملذوذات اطعمه و اشربهٴ دنیا بکار نداشتند ، لاجرم فردا در بهشت غلمان و ولدان ، پیالهاء زرین بر سرایشان میگردانند و میگویند :
« کلوا واشربواهنیئاً بما اسلفتم فی الایام الخالیة – وفیها ماتشتهی الانفس |
۱-بيت ۲ ترجمهٴ تقريبی بيت ۳ و بيت ۴ ترجمه تقريبی بيت ۱ است گویا در اين ۲ نسخه ترتيب نسخه اصل رعايت نشده باشد .
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 23 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۹۰ |
و تلذالاعین » این نصیب عارفانست و مشتاقان ، که تا بودند درآرزوی دیدار جلال و جمال حق بودند ، با دلی تشنه و نفسی سوخته و جانی بعشق افروخته ، شمه‌ای از عالم دوستی بایشان رسیده و ایشان در آن شمه سراسیمه و متحیر گشته ، تحیری که درون پرده است نه برون پرده ، تحیر که برون پرده باشد گمراهی است و تحیر درون پرده ، از آثار کمال جلال الهی است.
هر که از خلق بحق نتواند شد متحیری گم راهست ، هر که از حق بخلق نتواند آمد ، متحیر حضرت درگاهست ، هرچند که رود جز بوی باز نگردد.
پیر طریقت از ینجا گفت : روزگاری او را می جستم ، خود را مییافتم ، اکنون خود را میجویم او را مییابم. این آن تحیر است که آن جوانمردان طریقت بدعا خواسته‌اند که : یا دلیل المتحیرین ، زدنی تحیراً و انشدوا.
قد تحیرت فیک خذ بیدی
یا دلیلاً لمن تحیر فیکا
قومی خدایرا پرستند بر بیم و طمع ، دیدهٴ ایشان برین آمد که :
« یطاف علیهم بصحاف من ذهب واکواب » مزدوران‌اند در بند پاداش مانده و دل در غم خلد بسته ، قومی او را بمهر و محبت پرستند ، عارفان‌اند دل با مهر او داده و در آرزوی دیدار وی سوخته. پیر طریقت گفت : من چه دانستم که مزدور است ، کسی کورا بهشت رأس المال است و عارف اوست که در آرزوء یک لحظهٴ وصالست ، من دانستم که حیرت بوصال تو طریق است و ترا او بیش جوید که در تو غریق است :
کی خندد اندر روی من بخت من از میدان تو
کی خیمه از صحرآء جانم بر کند هجران تو
تا کی روم بر بوی تو در کوی جست و جوی تو
با مهر و گفت و گوی تو از هرسوئی جویان تو
به داود وحی آمد که : یا د اود ، انّ اودّالاودّاء الیّ ، من عبدنی لغیر نوال ولکن لیعطی الربوبیة خقها. یاد اود من اظلم ممن عبدنی لجنة اونار ، لولم اخلق جنة و ناراً لم ا کن اهلاً ان اطاع. و مرعیسی علیه السلام بطآئفة من العباد قد نحلوا و قالوا |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 24 |
۹ |
۴۳ |
الزخرف |
بيست و پنجم |
۹۱ |
نخاف النارو نرجواالجنة ، فقال مخلوقاً خفتم و مخلوقاً رجوتم ، و مربقوم آخر ، کذلک فقالوا نعبده حبّاًله و تعظیماً لجلاله ، فقال انتم اولیاء الله حقاً ، معکم امرت ان اقیم. میگوید : عیسی (ع) بقومی عابدان بر گذشت که از عبادت گداخته بودند و میگفتند از دوزخ میترسیم و بهشت امید داریم ، گفت از مخلوقی میترسید و بمخلوقی امید دارید و بقومی دیگر بر گذشت که میگفتند ، ما او را بدوستی او میپرستیم ، گفت شما دوستان خدائید بدرستی مرا فرمودند که با شما باشم نشینم ، والله اعلم. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 25 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۰۰ |
قوله تعالی « بسم الله الرحمن الرحیم ». بنام او که آئین زبان ما ذکر او ، قوت دل ما مهر او ، بنام او که شاهد جان ما نظر او ، روح روح ما یاد او ، مبارک آنکس که مونسش نام او ، عزیز آنکس که همراهش یاد او ، وشاد آندل که در آن دل مهر او ، آباد آن زبان که بر آن زبان ذکر او ، آزاد آنکس که بود وی در بند او ، بزرگوار آن نفس که برامید دیدار او. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 26 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۰۱ |
الهی یادت چون کنم که من خود همه یادم ، من خرمن نشان خویش فراباد نهادم. الهی یادی و یادگاری و دریافتن خود ، یاری. معنی دعوی صادقانی ، فروزندهٴ نفسهاء دوستانی ، آرام دل غریبانی ، چون در میان جان حاضری ، از بی دلی میگویم که کجائی. جانرا زندگی میباید ، توآنی. بخود ، از خود ترجمانی. بحق تو بر تو ، که ما را در سایهٴ غرور ننشانی و بعز وصال خود رسانی.
اذا کنت قوت النفس ثم هجرتها
فلم تلبث النفس التی انت قوتها
جان و جهانم توئی و گرت نبینم
یکسر بد روز باد جان و جهانهم.
«حم والکتاب المبین ، انا انزلناه فی لیلة مبارکة » این شب مبارک بقول بیشتر مفسران ، شب نیمهٴ شعبان است ، آنرا مبارک خواند از بهر آنکه پر خیر و پر برکت است. همه شب داعیانرا اجابت است ، سائلانرا عطیت است ، مجتهدان را معونت است ، مطیعان را مثوبت است ، عاصیانرا اقالت است ، محبان را کرامت است. همه شب درهای آسمان گشاده ، جنات عدن و فرادیس اعلی درها باز نهاده ، ساکنان جنّة الخلد بر کنگره‌ها نشسته ، ارواح انبیا و شهداء درعلیین فراطرب آمده ، همه شب نسیم روح ازلی ، از جانب قربت ، بدل دوستان میدمد و باد کرم از هواء فردانیت بر جان عاشقان میوزد و از دوست خطاب میآید : هل من سائل فاعطیه ؟ هل من مستغفر فاغفرله ؟ ای درویش بیدار باش در این شب که همه بساط نزول بیفکنده و گل وصال جانان در باغ رازداری شکفته ، نسیم سحر مبارک ، بهاری و ارمیدمد ، و پیغام ملک برمزی باریک و برازی عجیب میگوید : « الم یأن للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذکرالله » و انشدوا :
الم یأن للهجران ان یتصرما
وللعود غصن البان ان یتضرما
وللعاشق الصب الذی ذاب و انحنی
الم یأن ان یبکی علیه و یرحما
وفی بعضی الاثار : عجباً لمن آمن بی کیف یتّکل علی غیری ، لوانهم نظروا الی لطائف بری ماعبد و اغیری. ای عجب کسی که مارا شناخت باغیر ما آرام چون گیرد. کسی که مارا یافت با دیگری چون پردازد. کسی که رنگ و بوی وصال و یاد ما دارد ، دل دررنگ و بوی دنیا چون بندد. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 27 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۰۲ |
از تعجب هر زمان گوید بنفشه کی عجب
هر که زلف یار دارد چنگ چون درما زند
« فیها یفرق کل امر حکیم » تنزل النسخة من السماء لمایحصل فی السنة من اقسام الحوادث. شب نیمهٴ شعبان را نامهاست : شب براة گویند و شب نسخة ، شب فرق ، شب عرض. هرکه از این شب تا دیگر سال از دنیا رفتنی است ، نسخت آن از لوح محفوظ بردارند و بعز رائیل دهند ، گویند این شغل تو است تا دیگر سال. هرچه خسف و مسخ بود ، سیاسات و بلیات و انواع عذاب ، نسخت کنند و ب جبرئیل دهند ، گویند این کار تو است تا دیگر سال. هرچه نعمت و راحت و روزی بندگان بود نسخت کنند و بمیکائیل دهند ، هرچه عزّ و مرتبت و اقبال و دولت بود نسخت کنند و باسرافیل دهند و ذلک قوله : ــ « انا کنانستنسح ما کنتم تعملون » گفته‌اند در میان فرشتگان ، فرشته‌ای حلیم تر و رحیم تر و مهربانتر از میکائیل نیست و فرشته‌ای مهیب تر و با سیاست تر از جبرئیل نیست.
در خبر است که روزی هر دو مناظره کردند ، جبرئیل گفت : مرا عجب آید که با این همه بی حرمتی و جفا کاری خلق ، رب العزة بهشت از بهر چه میآفرید . میکائیل گفت مرا آن عجب میآید که با آن همه فضل و کرم ورحمت که الله را بر بندگان استدوزخ از بهر چه میآفرید . از حضرت عزت و جناب جبروت ندا آمد که : احبّکما الیّ احسنکما بی ظنا ، از شما هر دو ، آنرا دوست تر دارم که بمن ظن نیکوتری برد یعنی میکائیل ، که رحمت بر غضب فضل می نهد و قد قال الله عزوجل ، اّن رحمتی سبقت غضبی. عایشهٴ صدّیقه گفت : شب نیمهٴ شعبان رسول خدا درحجره و نوبت من بود ، درمیانهٴ شب او را نیافتم ، بخاطر من گذشت ، مگر بدیگر حجره‌ای از حجره‌های زنان خود رفته ، با خویشتن بر نامدم . برخاستم بطلب وی بیرون شدم ، او را در سجده یافتم ، سر بر سجود نهاده و میفرماید :
اعوذ بعفوک من عقابک ، اعوذبرضاک من سخطک ، اعوذ بک منک ، لااحصی ثناء علیک. انت کما اثنیت علی نفسک.
این چند کلمت اشارت است بمنازل و مراتب راه روان سوی حق ، روشی از روی همم ، نه از روی قدم. رسول خدا اول نظارهٴ فعل کرد فرمرد : اعوذ بعفوک |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 28 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۰۳ |
من عقابک. آنگه از این مقام درگذشت ، نظارهٴ صفت کرد ، فرمود : اعوذ برضاک من سخطک ، آنگه از صفت درگذشت ، نظارهٴ ذات کرد فرمود : اعوذبک منک ، آنگه از صفات خود مجرد گشت ، فرمود : لااحصی ثناءً علیک ، آنگه فردا نیت حق جل جلاله یاد کرد ، فرمود : انت کما اثنیت علی نفسک. اول مقام استدلال است. دیگر مقام افتقار. سوم مقام مشاهدة. چهارم مقام حیوة. پنجم مقام فناء.
بروایتی دیگر عایشه گفت : رأیت النبی(ص) فی لیلة النصف من شعبان ساجداً یدعو ، فنزل جبرئیل ، فقال : ان الله عزوجل قداعتق من النار اللیلة بشفاعتک ثلث امّتک. فزاد النبی فی الدعآء. فنزل جبرئیل فقال : ان الله یقرئک السلام و یقول اعتقت نصف امّتک من النار. فزاد النبی فی الدعاء ، فنزل جبرئیل وقال : ان الله اعتق جمیع امّتک من الناربشفاعتک ، الا من کان له خصم حتی یرضی خصمه. فزاد النبی فی الدعاء ، فنزل جبرئیل عندالصبح و قال : ان الله تعالی قد ضمن لخصماء امّتک ان یرضیهم بفضله و رحمته ، فرضی النبی (ص) وقال : ان للّه تعالی عتقاء من النار فی لیلة النصف من شعبان بعدد شعور غنم بنی کلاب(۱). وفی روایة انس بن مالک رضی الله عنه قال : بعثنی النبی الی عایشه ، فقلت لها اسرعی ، فانی تر کت رسول الله(ص) یحدّثهم بحدیث لیلة النصف من شعبان ، فقالت یا أنس اجلس حتی احد ثک عن لیلة النصف من شعبان ، قالت کان لیلة النصف من شعبان لیلتی ، فجاء النبی(ص) حتی دخل معی فی لحاف ، فانتبهت من اللیل فلم اجده قلت ذهب الی جاریته ماریة القبطیة ، قالت : فخر جت و مررت بالمسجد فوقعت رجلی علیه و هوساجد و هویقول : سجدلک خیالی و سوادی و آمن بک فؤادی و هذه یَدیّ التی جنیت بها علی نفسی ، فیا عظیم هل یغفر الذنب العظیم الاالرب العظیم ، اغفرلی الذنب العظیم ، ثم رفع رأسه ، فقال : اللهم هب لی قلباً تقیاً نقیاً من الشرک بریّا ، لا کافراً و لاشقیاً. ثم عاد فسجد فقال : اقول لک کما قال اخی داود ، اعفّروجهی فی التراب لسیدی و حق لسیدی ان تعفّرالوجوه لوجهه. ثم قال یا حمیراء اما تدرین ماهذه اللیلة ؟ هذه لیلة النصف من شعبان ، ان للّه فی هذه اللیلة عتقاء من النار بعدد شعر غنم کلب . قالت : قلت یا نبی الله ، و مابال غنم کلب |
۱- درنسخهٴ ج : کلب |
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 29 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۰۴ |
قال : لیس الیوم فی العربقوم اکثر غنماً منهم ، لااقول منهم سته نفر : مد من خمر ولاعاق لوالدیه و لامصر علی زنا و لامصارم و لامصّوِر و لافتات.
و روی مجاهد عن علی بن ابی طالب قال قال رسول الله(ص) : یا علی من صلی مائة رکعة فی لیلة النصف من شعبانفقرأفی کل رکعة بفاتحة الکتاب مرة وقل هوالله احد ، عشر مرات. قال النبی (ص) : یاعلی ما من عبد یصلی هذه الصلوة الاقضی الله عز و جل له کل حاجة طلبها تلک اللیلة ، قال و یبعث الله عزوجل سبعین الف ملک یکتبون له الحسنات و یمحون عنه السیآت و یرفعون له الدرجات الی رأس السنة.
قال و یبعث الله عز و جل فی جنات عدن سبعین الف ملک او سبع مأة الف یبنون له المدائن و القصور و یغرسون له الاشجار مالاعین رأت و لا اذن سمعت و لاخطر علی قلب المخلوقین ، و ان مات من لیلته قبل ان یحول الحول ، مات شهیداً. قال : و یعطیه الله بکل حرف من قل هوالله احد فی لیلته تلک ، سبعین حورآء. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/06/11) / aikou (06/10/04) |
| 30 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۱۶ |
قوله : « و لقد اختر ناهم علی علم علی العالمین » اخترناهم علی علم بمحبّة قلوبهم لنامع کثرة ذنوبهم فینا، واخترناهم علی علم مما نودع عندهم من اسرارنا و نکاشفهم به من حقائق حقنا. هرچند که نزول این آیة علی الخصوص، مؤمنان بنی اسرائیل راست، اما از روی فهم، بر طریق اشارت، تشریف فرزند آدم است علی العموم، و تفضیل ایشان بر همهٴ آفریدگان، چنانکه جای دیگر فرمود : « و لقد کرّمنا بنی آدم »، میگوید ایشانرا که بر گزیدیم نه بغلط گزیدیم، که بعلم پاک گزیدیم (۱) و بدانش تمام دانستیم که از همهٴ آفریدگان سزاء گزیدن ایشانند از آن گزیدیم. اختیار ما بعلم و ارادت ماست بی علت، نواخت مابفضل و کرم ماست بی سبب، آنرا که خواهیم، گزینیم و نوازیم و کس را بر فعل ما چون و چرانه، و آنرا که خواهیم، رانیم و سوزیم و بر حکم ما اعتراض نه.
آنروز که دائرهٴ تکوین برین شخص کاین کشید، خطاب کرد که شخصی میآفرینم که هرگز چنین نیافریده‌ام ، نه آنکه در قدرتم مستحیل است، لکن غیرت، عنان قدرت فرو گرفت، عبارت این آمد که : « والز مهم کلمة التقوی و کانوا احق |
۱- کلمهٴ گزيديم ظاهراً اضافت ناروای ناسخ است و جملهٴ صحيح چنين است : بعلم باک و دانش تمام دانستيم . |
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/04) |
| 31 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۱۷ |
بها و اهلها ». ای جوانمرد در قدرت چون ما را صد هزار آفریدن بلحظتی روا است، اما از روی محبت و غیرت نه رواست، زیرا که سرّ محبت بی کیفیت، علی الخصوص ماراست، « یحبّهم و یحبّونه – الله ولی الذین آمنوا »، کدام خلعت ما را نداد کدام تشریف که ما را ارزانی نداشت، کدام لطف که درجریدهٴ کرم بنام ما ثبث نکرد.
مقرّبان درگاه عزت و ساکنان حضرت جبروت، انگشت تحیر در دهان تعجب گرفته، که شگرف کاری و عجب حالی که خا کیانرا بر آمد. نواختگان لطف اواند، بر کشیدگان عطف اواند، عارفان بتعریف اواند، مشرّفان بتشریف اواند، و اصلان بایصال اواند، نازان بوصال اواند. نرگس روضهٴ جود ایشانند، سرو باغ وجود ایشانند، حقهٴ درّحکمت ایشانند، نورحدقهٴ عالم قدرت ایشانند، خالق بی نظیر یکی است و مخلوق بی نظیر ایشانند، احسن الخالقین یکی است، احسن المخلوقین ایشانند. « لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم » عالم و آدم نبود، عرش و لوح و قلم نبود، بهشت و دوزخ نبود، که ایشانرا بی ایشان حدیث محبت بود که « یحبّهم و یحبّونه ».
سقیاً بمعهدک الذی لولم یکن
ما کان قلبی للصبابة معهداً
ای جوانمرد توسل بندگان بدو ، هم باحسان قدیم اوست.
حسن بن سهل وزیر مامون بوده است، روزی یکی بروی درآمد، حسن ویرا نمی شناخت، گفت : تو کیستی؟ آن مرد گفت : اناالذی احسنت الیّ عام کذا، من آنم که تو بامن در فلان سال احسان کردی. حسن گفت : مرحباً بمن توسّل الینابنا، مرحبا بکسی که باحسان ما بما وسیلت جست، پس آنگه بفرمود، تا او را صلهٴ دادند و بنواختند. همین است حال درویشان و مؤمنان که بحق جل جلاله وسیلت میجویند، هم باحسان قدیم وی میجویند.
اّن ابتداء العرف مجد باسق
وَالمجد کل المجدفی استتمامه
هذاالهلال یروق ابصارالوری
حسناً ولیس کحسنه لتمامه
الهی بعنایت ازلی تخم هدی کشتی، بر سالت انبیا آب دادی، بمعونت و توفیق رویانیدی، بنظر و احسان خود ببر آوردی، از لطف تو درمی خواهم که سموم قهر |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/04) |
| 32 |
۹ |
۴۴ |
الدخان |
بيست و پنجم |
۱۱۸ |
از آن بازداری و باد عدل بروی نجهانی، کشتهٴ عنایت ازلی را برعایت ابدی مدد کنی. « و آتیناهم من الآیات مافیه بلاء مبین » ابتلا هم بالرخاء و البلاء، فطالبهم بالشکر عندالرخاَء و الصبر عندالبلاء. آدمی گهی خستهٴ تیر بلاست، گهی غرقهٴ لطف و عطا. حق جل جلاله از وی تقاضاء شکر میکند بوقت راحت و نعمت، و تقاضاء صبر میکند در حال بلا و شدت. مصطفی (ص) قومی را دید از انصار ، گفت : شما مؤمنانید، گفتند آری مؤمنانیم، گفت نشان ایمان شما چیست. گفتند بر نعمت شکر کنیم و در غضب صبر کنیم و بقضاءالله راضی شویم. گفت ؛ مؤمنون و رب الکعبة. « أهم خیرام قوم تبّع و الذین من قبلهم اهلکناهم، انهم کانوا مجرمین »، ایصنادید قریش وای رؤساء کفر که پیغامبر ما را دروغ زن میگیرید (۱) و بعد اوت وی برخاسته‌اید و دین اسلام بازی میشمرید و از بطش و قهر ما ایمن نشسته‌اید، خبر ندارید که ما با کفار پیشین و اعداء دین که سروران کفر و ضلالت بودند و پیشروان شرک وغوایت بودند چه کردیم؟. وبسطوت و نقمت خویش چون دمار از ایشان بر آوردیم، آنک آن نمرود لعین ، آن مردود شقی، که عالم از کفر و استکبار خود پر کرد پشهٴ ضعیف را فرستادیم تا سزاء وی در کنار او نهاد و آن دیگر، فرعون طاغی یاغی که دعوی خدائی کرد و نعرهٴ « اناربکم الاعلی » زد، پاره‌ای چوب از حضرت خود فرستادیم تاقدر وی بوی نمود و دریا را فرمان دادیم (۲) تا او را در چنگ قهر خود گرفت. و آن دیگر اصحاب فیل که قصد خانهٴ ما کردند و بر ساز و عدّت و آلت خود اعتماد ساختند، مرغکی چند ضعیف فرستادیم، تادمار از ایشان برآورد. و علی هذا قوم تّبع و قوم نوح و قوم لوط و عاد و ثمود و امثال ایشان که از شما قویتر بودند و از شما باسازتر و جهاندارتر بودند، چون بر ما عصیان و کفران آوردند و تحیر و تمرد نمودند، نگر که ایشانرا ببطش خویش چون کم آوردیم و از جهان بر انداختیم و نام و نشان ایشان محو کردیم، شما نیز اگر همان کنید که ایشان کردند، همان بینید که ایشان دیدند. امروز عذاب و هلاک و استیصال، و فردا حمیم و زقّوم، فذلک قوله تعالی : « ان شجرة الزّقوم طعام الاثیم، کالمهل یغلی فی البطون کغلی الحمیم ». |
۱- در نسخهٴ الف و ج : ميگيرند . ۲- در نسخهٴ الف : داد |
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/04) |
| 33 |
۹ |
۴۵ |
الجاثيه |
بيست و پنجم |
۱۲۵ |
بسم الله معراج قلوب الاولیاء. بسم الله نور سرالاصفیاء. بسم الله شفاء صدور |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/04) |
| 34 |
۹ |
۴۵ |
الجاثيه |
بيست و پنجم |
۱۲۶ |
الاتقیاء. بسم الله کلمةالتقوی و راحة الثکلی و شفاءالمرضی. بسم الله اصل همهٴ دولتهاست، مایهٴ همهٴ سعادتها است، ختم همهٴ عزتهاست توقیع منشور نیازهاست. بسم الله برید حضرت انبیاست، کلیدقربت اولیاست، سلوت و سکون اصفیاست. بسم الله آشنائی را سبب است و روشنائی را مدداست. از قطیعت امانست، و بی قراری را درمانست، نام خداوند جهان و جهانیانست و پادشاه بر همه شاهانست، پیش از هر زمان و پیش از هر نشانست. خدائی که وجودش را بدایت نه، جودش را نهایت نه، یکی یگانه که او را مثل و مانندی نه، فرد داننده که او را خویش و پیوند نه، صمدی پاینده که دریافت او را بخرد راه نه. حکیمی که یاد وی، دلها را بستانت. لطیفی که انس با وی، زندگانی دوستانست، کریمی که مهر وی شادی جاودانست ،شیرین سخن و زیبا صنع و راست پیمانست.
مهر تو بمُهر خاتم جم ندهم
وصلت بدم مسیح مریم ندهم
عشقت بهزار باغ خرم ندهم
یکدم غم تو بهر دو عالم ندهم.
الحاء تدل علی حیوته، والمیم تدل علی مودته، کانه قال جل جلاله : بحیوتی و مودتی لاولیائی لاشیئ احب علی احبائی من لقائی. بحیوة من، بمهر من و دوستان من، که دوستان را عز دو جهانست امید دیدار من، هر که را امروز در سرای فناانس جان او نامهٴ من، فردا در سرای بقا توتیای چشم او لقاء من.
« تنزیل الکتاب من الله العزیزالحکیم » تنزیل او نامهٴ او و نامهٴاو پیغام او و پیغام او نشان مهر او، با دوستان او. مؤمنان چون نامهٴ دوست خوانند بر بصرشان بصیرت بیفزاید، زنگارغمان از دلشان بزداید، نسیم صبای معرفت از جانب قربت درآید، ریحان حیوة سر از باغ وصال بر کشد، گل افتخار از خار افتقار بر دمد، صبح شادی از مطلع آزادی سر برزند. آری قدرنامهٴ دوست، دوستان دانند. عزت آن خطاب، مؤمنان شناسند.
بوبکر شبلی وقتی ببازار بغداد بگذشت پاره‌ای کاعذ دید که نام دوست بروی رقم بود و در زیر اقدام خلق افتاده. شبلی چون حروف نام او بر آن صفت دید، همهٴ اجزآء او حرمت گشت، اضطرابی بر اعضآء وی افتاد، سر فرو کرد و آن |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 35 |
۹ |
۴۵ |
الجاثيه |
بيست و پنجم |
۱۲۷ |
رقعه برداشت و ببوسید، آنرا معطر و معنبر کرد و قبلهٴ دیدهٴ خود ساخت و پیوسته با خود داشت که برسینه نهادی ظلمت غفلت بزدودی، که بر دیده نهادی، نور چشم بیفزودی. همچنان با خود میداشت تا آنروز که بقصد بیت الله الحرام از بغداد بیرون آمد، روی ببادیه نهاد آن رقعه در دست گرفته و آنرا بدرقهٴ روزگار خود ساخته، در میان بادیه جوانی را دید فرید وحید غریب و طرید بی زاد و بی راحله، بی رفیق و بی قافله، از خاک بستر کرده و از سنگ بالین ساخته، سراپردهٴ اندوه و حیرت گرد او زده، سرشک از چشم او روان شده و دیده در هوا نهاده، آسمان و زمین را درد ماتم او گرفته. شبلی بر بالین وی نشست و آن کاغذ پیش دیدهٴ او داشت، گفت : ای جوان برین عهد هستی، جوان روی بگردانید، شبلی گفت، انّالله مگر اندرین سکرات و غمرات، حال این جوان را تبدیل خواهد شد. جوان باز نگریست گفت ای شبلی نهمار در غلطی آنچه تو در کاغذ میبینی و میخوانی ما در صفحهٴ دل می بینیم و میخوانیم.
« ان فی السموات و الارض لَآیاتٍ للمؤمین ». اندرین آیت کمال قدرت خود بخلق مینماید، در آفرینش آسمان و زمین.
« و فی خلقکم و ما یبث من دابة » اظهار لطف خود میکند در آفرینش همهٴ جانوران و خاصّه آدمیان، « و اختلاف اللیل و النهار و ماانزل الله من السماء من رزق »
نعمت خود با یاد خلق میدهد، در آفرینش آب و باد و باران و تعبیهٴ روزی ایشان در آن، آنگه گفت : « لَآیات لقوم یعقلون » عاقل کسی باید که اندرین آیات تدبر و تفکر کند، تا از آیت اولی قدرت او جل جلاله فهم کند و مقتضی قدرت خوف است، از سیاست و سطوت او بترسد و از آیت دوم لطف او فهم کند و مقتضی لطف رجاست، دل در کرم او بندد و از آیت سوم نعمت او بر خود بشناسد، بشکر آن قیام کند. اول مقام خائفانست، دوم مقام راجیان است، سوم مقام شاکران. و در مقام شکر کشف و حجاب بسیار افتد و آنچه رب العزة فرموده « اختلاف اللیل و النهار » اشارت فرا کشف و حجاب است.
روز روشن مثال کشف است و شب تاریک نشان حجاب. و بنده میان هر دو حال گردان. درحال کشف همه منعم بیند، نه در نعمت، شادی برد، نه درمحنت، غم |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 36 |
۹ |
۴۵ |
الجاثية |
بيست و پنجم |
۱۲۸ |
خورد. در مشاهدهٴ منعم او را چندان شغل افتد که نه با شادی نعمت پردازد، نه با اندوه محنت. و فی معناه انشدوا :
گر فرق کنم که نیک کردی یابد
مشغول بفرق باشم آنگه نه بتو
و در وقت حجاب مشاهدهٴ منعم از وی روی بپوشد، همه التفات وی بانعمت و محبت بود، لاجرم در نعمت، طبل شادی میزند و در محنت، بار اندوه میکشد. پیر طریقت گفت درد و درمان، غم و شادی، فقر و غنی، این همه صفات سالکانست در منازل راه. اما مرد که بمقصد رسید او را نه مقام است نه منزل، نه وقت و نه حال نه جان و نه دل.
مکن در جسم و جان منزل که این دونست و آن والا
قدم زین هر دو بیرون نه نه اینجا باش و نه آنجا
الهی وقت را بدرد مینازم و زیادتی را میسازم بامید آن که چون در این درد بگدازم درد و راحت هر دو براندازم. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 37 |
۹ |
۴۵ |
الجاثية |
بيست و پنجم |
۱۳۷ |
قوله تعالی : ــ « ثم جعلناک علی شریعة من الامر فاتّبعها » ای – افردناک بلطائف فاعرفها و سننّا لک طرائق فاسلکها و اثبتنالک حقائق فلاتتجاوزها و لاتجنح الی متابعة غیرک « انّهم لن یغنوا عنک من الله شیئاً » ان ارادالله بک نعمةً فلایمنعها احد و ان ارادبک فتنة فلایصرفها احد، فلاتُّعلّق بمخلوق فکرک ولاتتوجه بضمیرک الی شیئٍ وثق بر بک و توکّل علیه.
ای مهتر عالم، ای سید ولد آدم، ای خورشید فلک سعادت، ای ماه آسمان سیادت، ای منزل عالم علم، ای درّصدف شرف، ای طراز کسوت وجود، ما ترا از جهانیان باز بریدیم، و از پدر و مادر یتیم کردیم، و خویش و پیوند بر تو بیرون آوردیم، تا دل خویش از همه فارغ داری و یکبارگی باطاعت و خدمت ما برداری. از شرایع تراراه دین ساختیم، و از حقائق ترا شمع معرفت افروختیم، تا بتأیید و تمکین ما آنراه روی، و عالمیانرا بآن راه خوانی، « قل هذه سبیلی ادعو الی الله » ای مهتر، ما شب معراج ترا در قبهٴ قربت بنشاندیم و صدهزار نثار الطاف بر فرق دولت تو افشاندیم و کونین را خاک قدم تو گردانیدیم و هیکل علوی و مرکز سفلی درتحت رایت ولایت تو آوردیم و مقصود آن بود که تا ترا بر بساط شفاعت انبساط دهیم، تا قصهٴ درد عاصیان امت، برما برداری (۱) و عذری از آن، بهرایشان بخواهی که : « لاتؤاخذنا ان نسینا او اخطأنا » یا محمد اگر تو فردا از ما کونین و عالمیان بخواهی، هنوز خاک قدم خود خواسته باشی، و اگر ما بلطف قدم، خاک آن قدم در کار خادمی از خدم تو کنیم از کمال ما مستبعد نبود.
آن مهتر انبیاء (ص) دردیدهٴ نبوت وی کحل بصیرت کشیده بودند ، دانست که خاک را بارکش باید بود نه سرکش ، که خاک بارکشی راست ، نه سر کشی را ، نه بینی که رب العزة ایشانرا که سر کشیدند و تمرّد نمودند چه وعید میدهد و چه بیم مینماید که : |
۱- در نسخهٴ ج : بما برداری |
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 38 |
۹ |
۴۵ |
الجاثية |
بيست و پنجم |
۱۳۸ |
« ام حسب الذین اجتر حوا السیئآت ان نجعلهم کالذین آمنوا و عملواالصالحات سوآء محیاهم و مماتهم » و هم ایشانرا میگوید که در بیراهی و سر کشی بر پی هواء خویش رفتند و برانبیا و داعیان راه حق، افسوس داشتند که : « فمن یهدیه من بعدالله ». پس از آن که الله ایشان را بی راه کرد در کّل عالم کیست که ایشانرا براه باز آرد و کرا وسیلت گیرند چون راه وسائل برایشان فرو بستند. ایشانرا امروز درخت نومیدی پیر شده، و اشخاص بیزاری بدر آمده، و از هدم عدل گرد نوایست بر آمده، و فردا منادی عدل بانگ بیزاری در گرفته که : « الیوم ننسیکم کمانسیتم لقآء یومکم هذا و مأو یکم النار »
آری گفتم خاک را بار کشی میباید کرد نه سر کشی. اگر سلطان گدای بی نوائی را از میان راه بر گیرد و پیش تخت دولت خود بدارد و او را خلعت رفعت پوشاند، گدا را شرط آن بود که خود را فراموش نکند و قدر خود بداند. همواره آن بینوائی و بی آبی خویش پیش دیدهٴ خویش میدارد.
بسمع عمر بن عبدالعزیز رسانیدند که پسر تو انگشتری ساخته و نگینی بهزار درم خریده و در وی بنشانده. نامه نوشت بوی که ای پسر، شنیدم که انگشتری ساخته و نگینی بهزار درم خریده‌ای و در وی بنشانده؟ اگر رضآء من میخواهی آن نگین بفروش و از بهاء آن هزار گرسنه را طعام ده و از پاره‌ای سیم، خود را انگشتری ساز و بر آنجا نقش کن که : رحم الله امرأ عرف قدر نفسه. رحمت خدای بر آن بنده باد که قدر خود بداند و خویشتن بشناسد.
ای جوانمرد هیچ لباس بر قد خاک راست تر و زیباتر از لباس تواضع نیست. الذی جری فی مجری البول مرتین لیس له ان یتکبّر. کسی که دوبار در ره گذر بول رفته باشد او را نرسد که سر تکبّر برافرازد. تکبر و کبریا و عزّ و علاء و عظمت و بهاء صفت خداوند ذوالجلال است.
قال الله عزوجل : « وله الکبر یآء فی السموات و الارض و هوالعزیزالحکیم » او راست برتری و بزرگواری، کامکاری و جباری، بزرگوار در قدر و در کردار، بزرگوار در نام و در گفتار. در پاکی خود بر تر از پنداشت، در بزرگی خود مهتر از دریافت، در قدر خود بیشتر از حدّ شناخت. سبحانه جلّ جلاله و عظم شأنه و عّز کبریاؤه و جلّت احدیته و تقدّست صَمدیّته. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 39 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۵۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم » بنام او که فراخ علم است و شیرین گفتار. بنام او که فراخ رحمت است و نغز کردار. بنام او که یگانه ذات است و پاک صفات. بنام او که از کی پیش و بیش از جا. بنام او که پیش از ما آنِ ما و بی ما بهرهٴ ما. در صنعهاش حکمت پیدا و در نشانهانش قدرت پیدا. در یکتائیش حجت پیدا |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 40 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۵۳ |
و در صفاتش بی همتائی پیدا. همه عاجز ندو او توانا، همه جاهلند و او دانا. همه در عدداند و او واحد. همه معیوب‌اند و او صمد. « لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفواً احد »، علاّم سرّ عارفان. ستّار عیب عیبیان. غفّار جرم مجرمان. قهّار و قدّوس و نهان دان. واحد و وحید در نام و در نشان. قادر و قدیر از ازل تا جاودان.
قدیرٌ عالمٌ حیٌ مریدٌ
سمیعٌ مبصرٌلبس الجلالا
و فی بعض کتب الله : عبدی اکرمتک باسمی وربّیتک بنعمتی و اقمتک فی خدمتی و اهّلتک لصحبتی و اجللتک برؤیتی فمن الطف منّی.
بندهٴ من ترا بنام خود گرامی کردم و بنعمت خود بپروردم و در خدمت خود بر در گاه خود بداشتم. بلطف خود بصحبت خود رسانیدم، بفضل خود دیدار خودت کرامت کردم. از من لطیف تر و مهربانتر بر بندگان بگو کیست؟ چون فضل من در عالم بگو فضل کیست؟
« حم » حاء مفتاح اسمه – حی. میم مفتاح اسمه – ملک. یقول تعالی : انا الحی انا الملک. منم خداوند زنده همیشه. منم پادشاه تواننده، درذات و در صفات پاینده. هر هست و بودنی را داننده و بتوان و دریافت هر چیز رسنده. خداوندی هست و بوده و بودنی.گفت او شنیدنی، مهر او پیوستنی و خود دیدنی. ای نوردیده و ولایت دل و نعمت جان، عظیم الشأنی و همیشه مهربانی. نه شکر ترا زبان نه دریافت ترا درمان. ای هم شغل دل و هم غارت جان، بر آر خورشید شهود یکبار از افق عیان وز ابر جود قطره‌ای چند بر ما باران.
ای نکونام رهی دار مهربان کریم، گفتت شیرین وصنع زیبا، فضل تمام و مهر قدیم.
ای پیش رو از هرچه بخوبیست جمالت
ای دور شده آفت نقصان و کمالت
قال اهل الاشارة فی قوله : ــ « حم » ای – حمیت قلوب اهل عنایتی فصفّیتها عن خواطرالعجب و عریتها عن هواجس النفس فلاح فیها شواهدالدین و اشرقت بنورالیقین. |
|
kuroki / aikou (05/11/20) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 41 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۵۴ |
میگوید – دلهای مؤمنان و سرّهای دوستان در حمایت خود آوردم و در عنایت و رعایت خود بداشتم. تا نه کدورت خواطر عجب در آن شود، نه ظلمت هواجس نفس پیرامن آن گردد و هر که ازین دو خصلت خلاص یافت، اندر راه دین بروشنائی شمع یقین روان گشت. عمل او همه اخلاص بود، گفت او همه صدق بود ، قبلهٴ او حق بود سرّ او صافی بود، همّت او عالی بود ، سینهٴ او خالی بود، روش او مکاشفة فی مکاشفة و ملاطفة فی ملاطفة و مشاهدة فی مشاهدة.
قوله : « تنزیل الکتاب من الله العزیزالحکیم » این حروف فرو فرستادهٴ خداوند است، نامه و پیغام او، گفت شیرین و سخنان پر آفرین او.
از خداوندی که عزیزاست نام او. ویقال – العزیزهوالمعزّللمؤمنین بانزال الکتاب علیهم. عزیز بمعنی معّز است یعنی که – مؤمنان را عزیز کرد که ایشانرا اهل خطاب خود کرد و ایشانرا سزاء نامه و پیغام خود کرد. دلهاشان معادن انوار اسرار خود کرد. هفتصد هزار سال آن پاکان مملکت و مقرّبان درگاه عزت، سجّادهٴ طاعات در مقام کرامات فرو کرده بودند و درخانگاه عصمت برمصلاّی حرمت تکیهٴ خدمت زده که : « وانّا لنحن الصافون و انّا لنحن المسبحون ». هرگز بردرگاه عزت آن قربت نیافتند و آن منزلت ندیدند که این خاکیان دیدند، زیرا که ایشان، بندگان مجرداند و اینان بندگان‌اند و دوستان، « یحبّهم و یحبّونه نحن اولیائکم » آن فرشتگان مرغان پرنده‌اند و اینان قانتان و ساجدان‌اند. نهادهای لطیف ایشان بعصمت آراسته و از زلّت پیراسته. اما آشیان مرغان، دیگر است و صدف جوهر شب افروز دیگر. نهاد آدمی، صدف جوهر دل است و دل،صدف جوهر سرّست و سرّ، صدف جوهر نظر حق است. تو گوئی خاک سبب خرابی است، من گویم گفتهٴ ایشانست که : الخراب وطن الحق. تو گوئی وطنی مجهولست من گویم وطن مجهول موضع گنج سلطانست. آن عزیزی گفته :
دین زد رویشان طلب زیرا که شاهان را مقیم
رسم باشد گنجها در جای ویران داشتن
« ماخلقنا السموات و الارض و مابینهما الا بالحق » معنیه الاللحق واقامة |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 42 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۵۵ |
الحق. هفت آسمان و هفت زمین که آفریدم، کائنات و محدثات که از عدم در وجود آوردم، آنرا آفریدم، تا تو حق خداوندی و کرد گاری ما بر خود شناسی و بحکم بندگی، فرمان ما را منقاد باشی و گردن نهی. ای جوانمرد بندگی کردن کاری آسان است اما بنده بودن کاری عظیم است و خصلتی بزرگ. هفتصد هزار سال ابلیس مهجور بندگی کرد و یکدم بنده نتوانست بود. العبودیّة ترک الاختیار فیمایبدو من الاقدار. العبودیة ترک التدبیر و شهود التقدیر. خار اختیار در مجاری اقدار، از قدم کام خود بباید کند و در تصاریف تقدیر ربانی، دست از تدبیر بشری بباید شست. زیر بارحکم، حامد باید بود و حظ نفس نصیب طلب، درباقی باید کرد، تا بمقام بندگی رسی.
آن کس که او را بنصیب پرستد، بندهٴ نصیب است نه بندهٴ او. پیر بو علی سیاه قدس الله روحه گفت اگر ترا گویند بهشت خواهی یا دور کعت نماز، نگر تا بهشت اختیار نکنی، دور کعت نماز اختیار کن، زیرا که بهشت نصیب توست و نماز حق او جل جلاله، و هر کجا نصیب تو درمیان آمد اگرچه کرامت بود، روا باشد که کمین گاه مکر گردد، و گزارد حق او بی غائله و بی مکر است.
موسی (ع) چون بنزدیک خضر آمد دوبار بروی اعتراض کرد یکی در حق آن غلام، دیگر از جهت شکستن کشتی چون نصیب در میان نبود خضر صبر میکرد اما در سوم حالت چون بنصیب خود پیدا آمد که : « لوشئت لااتّخذت علیه اجراً » خضر گفت ما را با تو روی صحبت نماند. «هذا فراق بینی و بینک ». |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 43 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۶۹ |
قوله تعالی : « و یوم یُعرض الذین کفروا علی النار اذهبتم طیباتکم » ... الایة. لما و صف الله الکافرین بالتمتع بالطیبات فی الدنیا آثر النبی (ص) و اصحابه والصالحون اجتناب الّلذّات فی الدّنیا رجاء ثواب الاخرة.
مفهوم آیت آنستکه هر که طیّبات و لذات دنیا بکار دارد از ناز و نعیم آخرت باز ماند، هر که سود خود در تنعم دنیاء فانی جوید، تنعم جاودانی در سرای باقی برخود بزیان آورد.
آن مهتر عالم و سید ولد آدم، خاتم پیغامبران و مقتدای جهانیان (ص) چون دانست که لذات و شهوات دنیا را حاصل نیست و جوینده و خواهندهٴ آن جز نادانی غافل نیست، از آن اعراض کرد و برقدر قوام اقتصار کرد و فقر و فاقت اختیار کرد.
خبر درست است از عایشه که بعد از وفات پیغامبر میگفت : لم ینم علی – السریر ولم یشبع من خبزالشعیر.
بروایتی دیگر گفت : لقد کان یأتی علینا الشهر لم نوقد فیه ناراً و ما هو الا الماء والتمر، غیر انه جزی الله نساَءً من الانصار خیراً، کنّ ربما اهدین لنا شیئاً من اللبن.
گفت – بودی که ما یکماه در خاندان نبوت آتش نیفر و ختی ما را معلوم جز آب و خرما نبودی، جزان نبود که زنان انصارالله جزاء ایشان بخیر کناد، گاه گاه ما را شربت شیر دادید.(۱. این نه از آن بود که برایشان حرام بود یا نعمت دنیا از ایشان دریغ بود که اهل عالم هرچه یافتند از راحت و نعمت و کرامت بطفیل ایشان یافتند، لکن مصطفی (ص) دانست که منع حظوظ نفس اصل طاعت است و اساس دین و طیّبات دنیا حجاب طیّبات عقبی است. و او (ص) مقتدای خلق بود، خواست تا خلق بوی اقتدا کنند و بآن راه روند و از اینجا بود که ملک زمین بروی |
۱- در نسخه ج : دادندی |
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/13) / aikou (06/10/18) |
| 44 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۷۰ |
عرض کردند و او بندگی اختیار کرد و از مَلکی اعراض کرد گفت : اجوع یوماً و اشبع یوماً، و حال پیغامبران گذشته همین بود که رضاء حق در مخالفت نفس دیدند و در منع حظوظ نفس کوشیدند.
سلیمان پیغامبر (ص) که ملک زمینی ویرا بود و در مطبخ وی هر روز هزاران گاو و گوسپند بکار شدی، با این همه نعمت، پلاس پوشیدی و آردجوین با خاکستر بیامیختی و با میغ آب چشم خمیر کردی و بنان پختی، آن قرص برداشتی و بمسجد رفتی، با درویشی با هم بخوردی، گفتید : مسکین جالس مسکیناً، و موسی پیغامبر حال وی چنان کرد که بمدین رسید، سر و پای او برهنه و شکم گرسنه، محتاج قرص جوین، همی گفت :
« رب انّی لِما انزلت الی من خیر فقیر » بگوشه‌ای باز شد، سربر خاک نهاد گفت : الهی غریبم و بیمار و درویش، تا از جبار کائنات ندا آمد که : یا موسی کسی که وطن وی من باشم غریب چون بود ؛ کسی که طبیب وی من باشم بیمار کی بود کسی که وکیل وی من باشم درویش چون بود؟ ودر کار عیسی مریم اندیشه کن که لباس وی صوف بود و طعمهٴ وی گیاه بود و شراب وی آب بود، بستروی زمین بود، آتش وی آفتاب بود، چراغ وی مهتاب بود. روزی گفت، خداوندا سگ را و خوک را مأوی است و پسر مریم را مأوی نیست تا از حضرت عزت جواب آمد که : انا مأوی من لا مأوی له، از انبیا در گذری در کار اولیاء اندیشه کن، صحابهٴ رسول که بعد از انبیاء ورسل هیچ کس در حضرت عزّت ذوالجلال آن قربت و زلفت نداشت که ایشان داشتند. مهتران حضرت رسالت بودند، اختران آسمان ملت بودند، اعلام اسلام و امان ایمان بودند. ظاهر و باطن ایشان سرمایهٴ شریعت و پیرایهٴ حقیقت بود و حال ایشان در فقر وفاقت چنان بود که خبر درست از بوهریره، قال : لقد رأیت سبعین من اصحاب الصفة ما منهم رجل علیه ردآء اما از ار واما کساء قدر بطوا فی اعناقهم فمنها ما یبلغ نصف الساقین و منها ما یبلغ الکعبین فیجمعه بیده کراهیة اَن تری عورته.
مهینهٴ صحابه بوبکر بود در بیماری مرگ او را شربتی آوردند از آب |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/18) |
| 45 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۷۱ |
و عسل چون در آن نگرست گریستن عظیم بروی افتاد، چنانک او را غشی رسید، چون با خود آمد پرسیدند که این گریستن و زاری از چه بود. گفت – آنوقت که مصطفی (ص) از دنیا میرفت در خاندان او چندان عسل نبود که در مداوات او بکار شدی و مرا کار تنگ رسید و نزدیک است که بحضرت او رسم و در کدخدای من عسل است من بار خجلت این مخالفت چون کشم بعد از آنکه خود دیده‌ام که مصطفی (ص) در آن بیماری کسی را مهجور میکرد و از برِِ خود میراند و من کسی را نمیدیدم و گفتم یا رسول الله کرا دفع کنی. گفت : دنیا بصورتی پیش من آمده و خود را عرضه میکند و از من خود را جواری میطلبد و من در وی نمینگرم، که حق جل جلاله تا دنیا آفرید در او ننگرست، مقتاً و بغضاً لها اکنون که محروم باز گشت گفت من صبر کنم تا تو از میان امّت بیرون شوی و من بر دلهای ایشان حمله ببرم و همه را بخود مشغول کنم و از متابعت تو باز گردانم. اکنون منکه بوبکر م میترسم که اگر من از ایشان باشم که دنیا قبول خود بریشان تحقق کند، این گریستن وزاری من از آنست.
و فی الخبر عن البراء بن عازب قال – قال رسول الله (ص) : من قضی نهمته فی الدنیا حیل بینه و بین شهوته فی الاخرة و من مدعینه الی زینة المترفین کان مهیناً فی ملکوت السموات و من صبر علی الفوت الشدید اسکنه الله الفردوس حیث شاء.
پیر طریقت گفت : هر که شعله‌ای از نور صدق بروتافت، ثقل دنیا نتوانکشید و زینت و تنعم دنیا نتواند دید و هر که از تفرقهٴ رسم و عادت خلاص یافت و نسیم حقیقت افراط بر فطرة او وزید، ناز بهشت نتواند کشید.
بوسلیمان دارانی گفت، خدایرا دوستانی‌اند که جمال و نعیم بهشت ایشانرا صید نکند و از خدا باز ندارد دنیاء خسیس کی تواند که ایشانرا صید کند و از خدا باز دارد.
« فاصبر کماصبر او لواالعزم من الرسل » رسول خدا (ص) . از پسِ طعنها و ناسزاها که از کافران می شنید و رنجها که از ایشان میکشید ضجر گشت و از سر آن ضجرت بدل خود میخواست که ایشانرا عقوبتی رسیدی و عذابی چشیدندی. رب العالمین |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/18) |
| 46 |
۹ |
۴۶ |
الاحقاف |
بيست و ششم |
۱۷۲ |
این آیت فرستاد که : فاصبر ولا تستعجل صبر کن یا محمد براذی و طعن مشرکان و مشتاب بعذاب و عقوبت ایشان. اقتدا کن به برادران خویش پیغامبران گذشته، ایشان که بر رنجها و مکروههای قوم خویش صبر کردند، چون دانستند که آن همه حکم ماست بر آن شکوی و ضجرت ننمودند. تو همان کن یا محمد که ایشان کردند، « فبهدیهم اقتده » نمی دانی که نامی از نامهای من صبوراست. صبور اوست که بعقوبت نشتابد. یمهل و لایهمل مهلت دهد، اما مهمل فرو نگذارد.
بندهٴ مؤمن چون اعتقاد کرد که حق جل جلاله صبور است باید که صبر معتصم و متمسک خود سازد تا ایمان وی بیفزاید. مصطفی گفت : الصبر نصف الایمان والیقین، الایمان کله. صبر یک نیمهٴ ایمانست و یقین همهٴ ایمان. مقام صبر مقام عابدان است و مقام یقین مقام عارفان. مصطفی (ص) ابن عباس را گفت : ان استطعت ان تعمل للّه فی الرضا والیقین فافعل و الاففی الصبر علی ماتکره خیر کثیر. اول او را بر یقین خواند که مقام مهین است و همگی ایمان است. پس گفت اگر طاقت نداری و بدین مقام نرسی قدم برمقام صابران ثابت دارد که در صبر خیرهاء فراوانست. « انّما یوفی – الصابرون اجر هم بغیر حساب ».
بزرگی را پرسیدند که معنی صبر چیست. گفت تجرع البلوی من غیر دعوی زهر بلا چشیدن و آنگه از دعوی دم در کشیدن. الصبر اسرار المحنة و اظهارالمنة، و صبر نهان داشتن محنت است و آشکارا کردن نعمت.
پیر طریقت گفت : الهی دوستان تو سران و سرهنگان‌اند بی گنج و خواسته، توانگران‌اند بنام درویشان‌اند و توانگران جهان خود ایشانند. دردها دارند و از گفتن آن بی زبانند.
ای بسا در حقهٴ جان غیورانت که هست
نعره‌های سرّ بمهر از درد بی فریاد تو
حسن را بنیادی افکندی چنان محکم که نیست
جز « و یبقی وجه ربک » نقش بر بنیاد تو. |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/18) |
| 47 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۸۴ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » بنام خداوندی قادر و قاهر و دیان، واحد و وحید در نام و درنشان، یکی یگانهٴ یکتا از ازل تا جاودان، رحمن است دارندهٴ جهان و پرورانندهٴ جهانیان، دوستان و دشمنان. رحیم است بمؤمنان و نوازندهٴ ایشان در دو جهان، بنگاشت از کل صورت انسان و بر گزید او را بر همهٴ آفریدگان. |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 48 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۸۵ |
همه را هست کرد در این سرای بلا و امتحان. پس بحکمت اختلاف او کند(۱) میان ایشان، یکی گریان، یکی خندان، یکی شادان یکی باغم و احزان، یکی نواختهٴ فضل، آراستهٴ معرفت و ایمان، یکی خستهٴ عدل آلودهٴ کفر و طغیان، فردا برستاخیز همه را جمع کند. آدمیان و پریان همه را جزا دهد بکردار ایشان، مؤمنانرا احسان و رضوان و غفران، کافرانرا انکال و اغلال، زقوم و قطران. رب العالمین در ابتداء این سورة هر دو گروه را یاد کرد و مآل و مرجع ایشان پیدا کرد، فرمود :
« الذین کفر و اوصدّ و اعن سبیل الله اضل اعمالهم. والذین آمنو او عملواالصالحات و آمنوا بما نزل علی محمد و هوالحق من ربهم کفّر عنهم سیئآتهم و اصلح بالهم » فردا برستاخیز هر که سر از خاک حسرت برآرد چنان بر آرد که بخاک فرو شده. المؤمن علی ایمانه و المنافق علی نفاقه، یکی را میارند با هزاران کرامت و انواع لطافت. طیلسان سعادت بر کتف مفاخرت افکنده و ایمان و معرفت و اخلاص گرد بر گرد مرکب او درآمده و دست درفتراک دولت او زده و این منشور اقبال درپیش او داشته که : « سیهدیهم و یصلح بالهم و یدخلهم الجنة عرّفها لهم ». یکی را در ضحضاح ظلمت نفس خود بمانده کفران و طغیان و عصیان گرد او درآمده و در عرصات سیاست این ندا برو زده که :
« و الذین کفروا فتعسالهم واضل اعمالهم » بندهٴ مؤمن اگر او را خود این شرف بودی و این کرامت که رب العزة میفرماید : « ذلک بان الله مولی الذین آمنوا وان الکافرین لامولی لهم ». او را شرف تمام بودی که میفرماید جل جلاله من یار مؤمنانم و کافرانرا نه. من دوست مؤمنانم و کافرانرا نه. دوست کافران طاغوت است که در دنیا او را پرستیدند و دوست داشتند چنانک فرمود :
« و الذین کفر و اولیاؤ هم الطاغوت یخرجونهم من النور الی الظلمات » نتیجهٴ دوستی و پرستش طاغوت آنست که در دنیا ایشانرا از نور معرفت باظلمت کفر برد تا در عقبی از روشنائی بهشت با تاریکی دوزخ افتادند. کافرانرا چنین فرمود که « اولیاؤ هم الطاغوت ». و مؤمنانرا فرمود : « نحن اولیاؤ کم فی الحیوة الدنیا و فی الاخرة » |
۱- نسخهٴ ج : افکند .
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 49 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۸۶ |
ای مؤمن موحد، ای درویش دل ریش، ای رنج و بلاء دنیا بسی کشیده، ای در بی کامی و بی نوائی روز بسر آورده و اندوه شادی دین اسلام در برگرفته، باش تا فردا که رستاخیز بپای شود و سیاست و عظمت جباری بر خلق ظاهر گردد و این قوالب و اشباح و این اجزاء و اعضاء متفرق و این تنهاء خراب شده و صورتهای از هم جدا گشته و این اشخاص ریزیده و ذره درعالم پراکنده شده همه را در عرصات قیامت جمع کند.
در آن موقف هیبت و در آن صفصف قهر بدارد و جبّار وار بخودی خود خطاب فرماید نامهای خود را بشنواند فرماید : اناالله، اناالرحمن، اناالملک، اناالقدّوس، اناالسلام، اناالمؤمن، اناالمهیمن، اناالعزیز، اناالجبار، اناالمتکبر، اناالذی ابدأت السماء ولم تک شیئاً، اناالذی اعیدها، این الملوک و الجبابرة.
ای جوانمرد، امروز این نامها از خلق میشنوی در سرای فانی، فردا از حق بشنوی در سرای باقی. امروز از مخلوق میشنوی در سرای خاکی، فردا از خالق لم یزل بشنوی در سرای پاکی. میفرماید : الله منم، رحمن منم، ملک منم، قهر کننده منم، سلام منم، سلامت دهنده منم، مؤمن و مهیمن منم، دانندهٴ راز خلق منم، عزیز و بی نیاز از خلق منم، جبار و کامران منم، داد مظلوم از ظالم ستاننده منم، متکبر با کبریا منم. خلق این نامها از حق جل جلاله بی واسطه شنوند، آنگه خطاب کند که دنیا من آفریدم، نیست بود من هست کردم، باز من آنرا نیست کردم. خلق میآفریدم و از آفرینش ایشان در مملکت ما زیادتی نه و از نابودن ایشان مارا نقصانی نه. امروز آنروز است که مؤمنانرا بفضل خود بیامرزم و کافرانرا بعدل خود قهر کنم. نصیب دوستان از ما امروز لطف است و فضل و نصیب دشمنان از ما عدلست و قهر. مؤمنان و موحّدان مخلصان و معتقدان را حور و قصوراست و شراب طهور، از ملک غفور در آن سرای سرور که صفتش اینست : « فیها انهارمن مآء غیر آسن و انهار من لبن لم یتغیر طعمه و انهار من خمرلذّة للشاربین و انهار من عسل مصفی ». و دشمنان و بیگانگانرا ماتم بیگانگی و مصیبت جدائی و فضیحت و رسوائی، ملک با ایشان بخشم و ایشان در عذاب، نه رستن را امید و نه خواندن را |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 50 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۸۷ |
جواب، با آن عیش ناخوش، جاوید در آتش، چنانک رب العزه فرمود : « کمن هو خالد فی النار و سقوا مآء حمیماً فقّطع امعآء هم ». |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 51 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۹۸ |
قوله تعالی : « فاعلم انه لااله الاالله » بدان که این کلمهٴ توحید مایهٴ دین است و اسلام را رکن مهین است. حصار امانست و شعار اهل ایمان است و مفتاح جنانست.. بی گفتار این کلمه نه اسلامست نه سلامست. بی پذیرفتن این کلمه، نه ایمانست نه امانست. تا بزبان نگوئی در دنیا سلامت نیست، تا بدل نپذیری در عقبی کرامت نیست، هر که در حمایت این کلمهٴ بزرگوار آمد درسراپردهٴ امان خدای جبار آمد. مردی که هفتاد سال در کفر و شرک بوده و دروهدهٴ ضلالت و غوایت افتاده و در تعذیب خذلان و هجران مانده، چون روی بقبول دین اسلام آرد و این کلمات بزبان بگوید و بدل بپذیرد آن شرک و کفروی همه نیست گرداند و در تاوش برق این کلمات در صدر توحید بر بساط امن بنشیند. پس آنکس که بیگانه است |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 52 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۱۹۹ |
و میخواهد که در سرای آشنائی آید، مفتاح وی این کلمات است و آن آشنا که در حظیرهٴ اسلامست و خواهد که از کورهٴ صورت در گذرد و بمناهج معانی رسد ابتداء وی گفتار این کلمات است و آنکس که خواهد از حجرهٴ رسم و نهاد خود هجرت کند بدرقهٴ راه وی حقایق این کلمات است.
معانی اوراق آدم و صحف شیث و ابراهیم و توریة موسی و انجیل عیسی و زبورداود و فرقان محمد (ص) ، آن جمله در ضمن این حروف و کلماتست. آدم صفی که بدیع قدرت وصنیع فطرت و نسیج ارادت بود، در نخستین منزل وجود در صدر دولت بر تخت بخت نشست و مسجود مقربان گشت. از بهر آنکه ترنم حال پاک وی در طنین انس این کلمات بود.
ادریس که از وهدهٴ ظلمت خاک، بسرای پاک توانست شد، معتصم وی این کلمات بود. نوح شکور که در سفینهٴ نجات سلامت و کرامت یافت، بعصمت و حشمت این کلمات بود. خلیل که آتش گاه دشمن بروی بوستان انس و روضهٴ قدس گشت، از روح نسیم و فوح شمیم این کلمات بود. موسی کلیم که از زحمت و ظلمت مجاورت فرعون برست و راه مکالمت و مناجات حق بروی روشن گشت از تاوش برق این کلمات بود.
مهتر عالم و سید ولدآدم خاتم پیغامبران و مقتدای جهانیان، تا بود در مطاف الطاف این کلمات بود و در نور بهجت این کلمات بود و عزت خطاب این کلمات بود. تا رب العزة باوی این بفرمود : « فاعلم انه لااله الاالله »، فرمان آمد که یا محمد کتاب الهی براست تو، تیغ سیاست بچپ تو، برق کلمهٴ توحید شمع راه تو، محو و اثبات بدولت و صولت تو، دولت با کتاب و صولت با تیغ. کتاب از بهر اثبات و تیغ از بهر محو. یا محمد ما حکم چنان کردیم که هر که بر تو تمرّد نماید و روح خود را بروح این کلمهٴ « لااله الاالله » معطر نکند، بریق شعاع تیغ قهر شرع تو دمار از آشیان صورت وی بر آرد و هر که در حمایت ولایت قبول این کلمهٴ شهادت آید همین تیغ پاسبان حریم وی باشد. اینست که مصطفی (ص) فرمود : «امرت ان اقاتل الناس حتی یقولوا لااله الاالله فاذا قالوها عصموامنّی دماء هم و اموالهم الا |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 53 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۲۰۰ |
بحقها و حسابهم علی الله عزوجل » گفت : مرا فرموده‌اند که در صف جهاد با کفار، قتال همی آرم تا آنکه بگویند : لااله الاالله محمد رسول الله. چون صیغت این کلمات بر زبان ایشان رفت ارواح و اشباح ایشان و اموال ایشان در حمایت و عصمت این کلمات شد. نتوانیم که بجان ایشان قصد کنیم و نشاید که مال ایشان غصب نمائیم، مگر بحقی واجب و سببی لازم که شرع آنرا واجب و لازم کرد و حساب ایشان اندر آن جهان با خداوند بود عزوجل و صحت عقیدت ایشان آنجا ظاهر گردد. ای جوانمرد، نجات از تیغ ظاهر بتیغ ظاهرست و نجات از عقوبت باطن بعقیدت باطن است. چون بزبان ظاهر گفتی – لااله الاالله، تیغ این سرای از گردنت برخاست و چون بدل پذیرفتی – لااله الاالله، عقوبت آن سرای از تنت برخاست. زبان مؤمن پاسبان دلست. بذکر تسبیح و تهلیل پاسبانی دل کند. هر گه که دل بصفت اخلاص و پیرایهٴ صدق آراسته بود، پاسبان برجای خود بود. اما دلی که در او اخلاص و صدق نباشد، خراب بود و در خانهٴ خراب پاسبان نشاندن محال بود. چون سلطان اخلاص در صمیم دل موحّد وطن گرفت. همهٴ راهها بقهر عزّ خود فرو بندد. عبرت بدیده فرستد، تا پرده داری کند. حکمت بگوش فرستد تا جاسوسی کند. شهادت بزبان فرستد تا پاسبانی کند. ولایت جوارح سلطان‌وار فرو گیرد. نسیم رَوح او روح را معطر همی دارد و صولت نقمت او تزویر و سحر شیطانرا معطّل همی دارد. والله ولیّ التوفیق.
« فاعلم انّه لااله الاالله » کان له (ص) علم الیقین فأمر بعین الیقین و کان له عین الیقین فأمر بحق الیقین.
مصطفی (ص) را علم الیقین بود، باین خطاب او را از علم الیقین باعین الیقین خواندند و آنگه از عین الیقین او را بحق الیقین بردند. شعر
مازلت انزل من و دادک منزلاً
یتحیر الالباب عند نزوله
علم الیقین استدلالی است، عین الیقین استدراکی، حق الیقین حقیقی است. علم القین مطالعت است، عین الیقین مکاشفت است، حق الیقین مشاهدت است. علم الیقین از سماع بود، عین الیقین از الهام روید، حق الیقین از عیان خیزد. علم الیقین سبب |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 54 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۲۰۱ |
بشناختن است، عین الیقین از سبب باز رستن است، حق الیقین از انتظار و تمییز آزاد گشتن است. کسی که خواهد تا از علم الیقین بعین الیقین رسد او را سه چیز بکار باید : استعمال علم و تعظیم امر و اتباع سنت. چون خواهد که از عین الیقین بحق الیقین رسد، ترک تدبیر باید و لزوم رضا و حرمت در خلوت و خجل از خدمت. پس چون بحق الیقین رسد آنست که پیر طریقت گفت : باران که بدریا رسید برسید. در خود برسید آنکس که بمولی رسید. اگر کسی گوید ابراهیم خلیل را گفتندی : اسلم جواب داد که : اسلمت. مصطفی حبیب را گفتند : فا علم، نگفت که : علمت. جواب آنست که خلیل رونده بود در راه « انی ذاهب الی ربی »، دروادی تفرقت مانده لاجرم جوابش خود بایست داد و حبیب ربودهٴ حق بود در نقطهٴ جمع ، نواختهٴ اسری بعبده، حق او را بخود باز نگذاشت از بهروی جواب داد که ــ « آمن ال رسول » والایمان هوالعلم، و اخبار الحق سبحانه عنه انه آمن و علم، اتم من اخباره بنفسه انّی علمت.
قوله : « و استغفر لذنبک »، ای – اذا علمت انک علمت « فاستغفر لذنبک » هذا فان الحق علی جلال قدره لایعلمه غیره یا محمد چون در خود بدانی که ما را دانستی، از این دانش توبه بیار و استغفاری بکن که جلال قدر ما جز جمال عز ما نداند.
ولو جهها من و جهها قمر
ولعینها من عینها کحل
ترا که داند، ترا تودانی تو
ترا نداند کس، تو را تودانی بس
« والله الغنی و انتم الفقرآء » والله الغنی عن طاعتکم و انتم الفقراء، الی رحمته، الله غنی است، او را بکس نیاز نیست. واحد است، او را شریک و انبار نیست. جبار است، کس را در وصال او رنگ نیست. مالک الملک است، هرچه کند کس را زهرهٴ اعتراض و روی جنگ نیست. اگر اعمال صّدیقان زمین و طاعات قدّیسان آسمان جمع کنند در میزان جلال ذوالجلال پر پشه‌ای نسنجد.
نگر تا باین عمل شوریدهٴ خود ننگری و درین عقل مختصر خود بدیدهٴ اعجاب نظر نکنی و او را که جویی بفضل او جویی نه بعقل و عمل خود.
« ولولافضل الله علیکم و رحمته مازکی منکم من احد ابداً » ای جوانمرد |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 55 |
۹ |
۴۷ |
محمّد |
بيست و ششم |
۲۰۲ |
عزت صفت اوست و غنی نعت او. علم و فهم و عقل کجا زهرهٴ آن دارد که پیش عزت او باز شود. فضل صفت اوست و عزت صفت او و پیش صفت او که باز شود هم صفت او باز شود. هر که در پناه عقل رفت صفت عزت پیش آمد و او را نومید باز گردانید و هر که در پناه فضل او رفت بردابرد او با علی علیین رسید.
هر که تکیه بر اعمال خویش کرد، او را بخود باز گذاشتند و هر که در فضل و رحمت او آویخت او را بجنات نعیم بر گذاشتند و بمقعد صدق رسانیدند « عند ملیک مقتدر ». قال النبی (ص) : مامنکم من احد ینجیه عمله، قالوا ولاانت یا رسول الله ، قال : ولا اناالاّ ان یتغّمدنی الله برحمته. |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 56 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۱۵ |
بدانکه صعب ترین احوال بندگان چهار حالت است :
یکی سکرات مرگ و جان کندن. دیگر در چهار دیوار لحد جواب منکر و نکیر بصواب دادن. سدیگر برستاخیز از خاک حسرت برخاستن. چهارم بر سر دوزخ پل صراط باز گذاشتن.
بندهٴ مؤمن در حال نزع بگوید – بسم الله، سکرات مرگ بروآسان شود. در ظلمت لحد بگوید، خاک برو روضهٴ رضوان شود. در قیامت و رستاخیز بگوید، رویش چون ماه دو هفته تابان شود. قدم بر پل صراط نهد بگوید : بسم الله، آتش دوزخ از وی گریزان شود.
قال النّبی (ص) : ان فی الجنة جبلاً اسمه جبل السرور و فیه مدینةٌ اسمها مدینة الرحمة و فیها قصر اسمه قصرالسلامة و فیه بیت اسمه بیت الجلال خلق الله تعالی لهذا البیت مائة الف باب من الدر و الیاقوت مابین کل باب مسیرة خمس مائة عام لایفتح بابها الا بقول بسم الله الرحمن الرحیم. مهتر عالم و سید ولد آدم (ص) فرمود : جبار قدیم صانع حکیم جل جلاله و عظم شأنه در جنات عدن کوهی آفریده در نهایت لطافت و غایت ظرافت نام آن کوه جبل السرور است یعنی کوه شادی که هر که گام برو نهد بر سریر سرور نشیند، همه شادی و طرب بیند در آن کوه.
شارستانی است بنهایت جمال و غایت کمال، نام آن شارستان مدینةالرحمة، |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/20) |
| 57 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۱۶ |
هر که بوی رسید از زحمت رست و برحمت پیوست و اندرآن شارستان کوشکی است آراسته و پیراسته، نام وی قصرالسلامة است، هر که در آن کوشک شد، آفتاب سلامت بروتافت و بمنزل امن و کرامت شتافت و اندر آن کوشک خانه ایست، رب العزة آنرا بیت الجلال نام نهاده، بدایع قدرت و صنایع فطرت در شکل وی بنموده، صد هزار در از دّر و یاقوت بروی نهاده، از دری تا دری پانصد ساله راه و آن درها را بند کرده و گفتار ــ « بسم الله الرحمن الرحیم » کلید آن درها ساخته، چون بندهٴ مؤمن این نام باخلاص و صدق بر زبان براند، درها گشاده شود و از حضرت عزت ندا آید که مُلک این خانه و ولایت این شارستان بتو سپردیم و عزابدی و جلال سرمدی شعار روزگار تو کردیم، ای جوانمرد چون این نام ترا در پذیرفت از عالم میندیش و از افلاس باک مدار.
او که مهتر عالم بود و سید ولد آدم (ص) ، چون عز درویشی در بازار افلاس بدید، جامهٴ درویشی در پوشید و از روی تواضع بر درگاه عزت، نیاز خود عرضه کرد : احینی مسکیناً و امتنی مسکیناً و احشرنی فی زمرةالمسا کین، تالاجرم از حضرت عزت او را خطاب آمد که، اکنون خویشتن را بچشم حقارت مینگری و نام خود را مسکین می نهی، ما بنام تو و جمال و کمال تو آسمان و زمین بیاراستیم و درِِ خزائن غیب بر تو گشادیم که :
« انا فتحنا لک فتحاً مبیناً » چند سورة است در قرآن که مفتتح آن، اِنّا است : « اِنّا انزلناه »، « انّا ارسلنا »، « انّا اعطیناک » « انّا فتحنالک ».
آن مهجور درگاه عزازیل گفت : انا خیر. دمار از او برآوردیم و هفتصد هزار ساله طاعت و خدمت او بباد بی نیازی بردادیم و داغ خذلان و هجران برجگر او نهادیم. فرعون بی عون گفت : الیس لی ملک مصر؟ » او را از نعمت و ملکت و شوکت فرد کردیم و بآب بکشتیم. قارون گفت : « علی علم عندی »، بتیغ قهر سرش بر گرفتیم و نگونسار بزمین فرو بردیم.
فرشتگان گفتند : « و نحن نسبح » هزاران ازایشان بآتش جلال بسوختیم تا جهانیان بدانند که جز ما کس را نرسد که گوید که – من، یا ما. زیرا که خداوند |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/25) |
| 58 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۱۷ |
مائیم خداوندی را سزا و بخدا کاری دانا، در ذات یکتا، و در صفات بی همتا. با عزت و با کبریا، با عظمت و با بها. الکبریاء ردآئی والعظمة ازاری فمن نازعنی واحداً منهما ادخلته النار.
قوله : « لیغفر لک الله ما تقدم من ذنبک و ما تأخر »، یا محمد ما بحرمت و حشمت تو گناه آدم و حوا آمرزیدیم. بدعوت و شفاعت تو گناهان امت آمرزیدیم، عاصیان امت در پناه تواند، همهٴ عالم طفیل جاه تواند. آفتاب دولت توبر انبیا تافت، تا هر کس از شعاع توبهر(۱) یافت. تکریم آدم بجاه تو بود، رفعت ادریس بسبب تو بود، شرف نوح بطفیل تو بود، خلت خلیل بنسب تو بود، عز موسی بشوق تو بود، عیش عیسی در عشق تو بود.
فرمان آمد که ای ساکنان عالم قدس و ای مسبّحان درگاه جبروت همه داغ مهراین مهتر بر دل نهی، آتش شوق او در جان زنید و در راه انتظار او بنشینید تا آخر دور که ما او را بفیض جود در وجود آریم و سراپردهٴ نبوت او ازقاف تا قاف باز کنیم و بر تخت بخت درصدر رسالت بنشانیم تا هر که برو بر گذرد، خلعتی و کرامتی یابد و بهر که نظر کند رفعتی و عزتی بیند. مردی که با وی در سفر غار بود صدیق اکبر شود. مردی که از بهروی تیغی بر کشد فاروق انور شود. مردی که لشکر او را جهازی سازد، ذوالنوزین از هر شود. مردیکه علم او بردارد و در پیش او تیغ زند، عالم او را مسخر شود، حبشئی که او را مؤذنی کند از دهر مخیر شود. رومی که بدرگاه او آید، در عالم مشهر شود. سنگی که برو پای نهد، در و گوهر شود. خاکی که برو گذرد مشک و عنبر شود. هر که بوی ایمان آرد، نیک اختر شود. هرکه دوست او بود از عیب مطهر شود. هر که از امت او بود گناهش مکفر شود، دلش منور و جانش معطر شود، و از رحمت نصیب او موفر شود، شربت او از حوض کوثر شود، جای او بهشت معنبر شود، خلعتٌ او دیدار خدای اکبر شود.
قوله : ــ « هوالذی انزل السکینة فی قلوب المؤمنین » سکینه آرامی است که حق جل جلاله فرو فرستد بر دل دوستان خویش، آزادی آن دلها را و آن درد و |
۱- در نسخه ج : بهره‌ای |
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/14) / aikou (06/10/25) / admin (10/01/06) |
| 59 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۱۸ |
چیز است : در خدمت و در یقین. اما سکینه در خدمت سه چیز کرد : کار بر سنت کرد تا باندک توانگر کشت و بر اصل اعتماد کرد تا از وساوس آزاد گشت و خلق در آن فراموش کرد تا از ریا آزاد گشت. و سکینه در یقین در دل سه چیز کرد : بقسمت قسام رضا داد تا از احتیال بیاسود و ضر و نفع از یکجا دید تا از حذر فارغ گشت و وکیل بپسندید تا از علائق رها شد. نشان این سکینه که در دل فرو آید آنستکه – مرد بخشاینده و بخشنده گردد، بخشایشی که همهٴ دنیا بکافری بخشد و منت ننهد، بخششی که همه نعیم. عقبی بمؤمنی بخشد و گر بپذیرد منت دارد. اینست سنت جوانمردان و سیرت ایشان. در خبر است که ــ خالد ولید از سفری باز آمد از جانب روم و جماعتی از ایشان اسیر آورده، رسول خدا اسلام برایشان عرضه کرد، قبول نکردند. بفرمود تا چند کس را از ایشان بکشتند، بآخر جوانی آوردند تا او را بکشند، خالد بن ولید گوید : تیغ بر کشیدم تا زنم. رسول گفت(ص) – این یکی را مزن یا خالد گفتم – یا رسول الله در میان این قوم هیچ کس در کفر قوی تر ازین جوان نبوده است، سید فرمود(ص) : جبرئیل آمده و میگوید اینرا مکش که او در میان قوم خویش جوانمرد بوده و جوانمرد را کشتن روی نیست، آن جوان همی گوید : چبوده است که مرا به یاران خود در نرسانید گفتند – در حق تووحی آمده که – ای سید ترا درین سرای با کافر جوانمرد عتاب نیست و ما را در آن سرای با مؤمن جوانمرد حساب نیست، آن جوان گفت اکنون بدانستم که دین شما حق است و راست، ایمان بر من عرضه کنید که از جوانمردی من جز قوم من خبر نداشتند. اکنون یقین همی دانم که این سید راستگوی است، اشهدان لااله الاالله و اشهد ان محمداً رسول الله، پس رسول گفت : این جوانمرد خلعت ایمان ببر کة جوانمردی یافت. |
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 60 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۴ |
قوله تعالی : « لقد رضی الله عن المؤمنین اذیبا یعونک تحت الشجرة » بدان که قصهٴ بیعة الرضوان اصحاب شجرة قصه‌ای عظیم است و کاری بزرگ که در هیچ وقت از اوقات عهد اسلام و درعصر رسالت مثل آن نرفت. وهی من معاقل السودد و الشرف فی الاسلام و آنرا بیعة الرضوان از بهر آن خوانند که الله تعالی خلعت رضاء خود نثار آن جمع کرد که در زیر آن درخت دست عهد بیعت گرفتند با رسول(ص) . واندر آن ساعت فرمان آمد از حق جل جلاله تا درهای آسمان بگشادند و فریشتگان از ذروهٴ فلک بفرمان ملک نظاره کردند مرآن گروه را که با رسول خدا بعشق جان و صدق دل و عهدتن بیعت کردند و از الله تعالی فرمان بود بر طریق مباهات که : ای مقربان افلاک و ای ساکنان ذروهٴ سماک نظاره کنید بآن جمع یاران که از بهر اعزاز دین اسلام و اعلاء کلمهٴ حق میکوشند مال بذل کرده و تن سبیل و دل فدا و دروقت قتال روی عزیز نشانهٴ تیر کرده و سینهٴ منور بنوراسلام سپر ساخته.
شراب از خون و جام از کاسهٴ سر
بجای بانگ رود آواز اسپان ۱
بجای دستهٴ گل دستهٴ تیغ
بجای قرطه بر تن درع و خفتان
هرچند که درویشان و دل ریشان اند لکن در جریدهٴ فضل من سطر، مقدم ایشان‌اند. گواه باشید ای مقرّبان که من ازایشان خوشنودم و در حشرقیامت هریکی را از ایشان در امت محمد چندان شفاعت دهم که از من خوشنود گردند. و از این عهد تا آخر دور هرمؤمنی که آن بیعت بشنود و بدل با ایشان در قبول این بیعت موافق بود ، من آن مؤمن را همان خلعت دهم که این مؤمنانرا. و اندر آن ساعت بیعت جملهٴ |
۱- در نسخه ج : اسبان
|
kuroki / aikou (05/11/23) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 61 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۵ |
صحابه می گفتند : اگر عثمان زنده است این بیعت از وی فوت شد و از این کرامت باز ماند. رسول(ص) از باطن ایشان این خاطر بشناخت، خواست که عثمان از این کرامت بی بهره نبود، از بهر آن که وی بامر رسول خدا بمکه رفته و جان در خطر نهاده، رسول دست راست خود برآورد گفت – هذه یمینی عنی و دست چپ برآورد و گفت – هذه شمالی عن عثمان. هردو برهم نهاد و گفت ــ بیعت کردم از بهر عثمان ، زه‌ای کرامت و رفعت زه‌ای دولت و مرتبت که عثمان را برآمد. آن ساعت ، ایشان که حاضربودند از غیرت و حیرت جگر ایشان خون شد، خواستند که همه غائب بودندید ۱ تا آن کرامت و مرتبت بیافتند ید ۲، غیبت عثمان زیادت از حضور آن جمع آمد، حضور آن جمع غیبت گشت و غیبت عثمان حضور شد از بهر آنکه عثمان بوفا امر رسول کمربسته بود و از دل رسول اثر عنایت و رعایت داشت تا اندر حال غیبت محروم نماند. ای جوانمرد، اگر دست چپ رسول روز بیعت نیابت عثمان بداشت تابآن کرامت رسید. شوق باطن رسول و مهر دل وی نیابت تو بداشت که بابوبکر میگفت : واشوقاه الی اخوانی. شوق که زبانرا به بیان آرد، زیادت از آن عنایت بود که دست را به بیعت آرد. آثار آن عنایت در حق عثمان بدست چپ ظاهر گشت و آثار شوق و مهر در حق امت بزبان وحی گزار رسالت رسان پیدا گشت. این کرامت در حق امت زیادت از آن نیابت آمد. امیداست که امت آخرالزمان فردا از زوائد لطف محروم نمانند.
قوله تعالی :« هوالذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق » : الایة. در قرآن چهار هزار جای، ذکر مصطفی است بتصریح و تعریض و انواع تشریف، چندان که رسیدیم از نقل صحیح بعبارت بلیغ و بیان صریح ذکر نعت و صفت وی کردیم و این آیت اشارت است ببدایت بعثت او و تحقیق نبوت و رسالت او و مبدء وحی پاک از علم بی نهایت بدو.
خبر درست است از عایشه قالت – اول ما بدیُ به رسول الله من الوحی |
۱- در نسخهٴ ج : بودندی
۲- درنسخهٴ ج : ميافتندی .
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 62 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۶ |
الرؤ یا الصادقة فکان لایری رؤیا الاجائت مثل فلق الصبح. ابتداء وحی که ب رسول خدا آشکار گشت اندر خواب بود شش ماه و سر این خبر آنست که تا روح پاک وی از ظلمت طبیعت توقی میگیرد و کلمات الهیت را با فاضت جود حق تلقی میکند تا بلطائف مشاهدت مهذب و مقرب گردد.
شش ماه جان مقدس وی بدین لطائف، بتدریح وحی حق قبول همی کرد، چون نسیم وحی پاک بجان پاک وی رسیدی، بآشیان صورت بازشتافتی و آن خواب که دیدی کفلق الصبح پیدا آمدی و در آن روزگار شخص شریف آن مهتر از روح لطیف وی مدد همی گرفت تا جسم او مانند روح گشت در صفا و بها. آنگه پیغام و امر الهی بعد از کمال مدت شش ماه بر شخص وی ظاهر گشت و روح المقدس جبرائیل بعد از آن که مکاشف روح وی بود مشاهد حس وی شد و بچشم سربدید.
چون آن حال بدین کمال رسید ملکی صورت گشت از صحبت خلق دور شد و سلوت همه اندرخلوت جست و عزلت اختیار کرد بغار حرا بازشد و آن غار صومعهٴ شخص وی گشت، از خلق نفور گشته و از خویش و پیوند دور شده سرای و خانه یکبارگی وداع کرده. گاهی در هواء بسط جولان کردی، گاهی در عالم قبض میدان کردی. هفته‌ای بروبگذشتی که از آدمیان کس او را ندیدی و از او سخن نشنیدی. دربوتهٴ اختیارش همی گداختند و در میدان انتظارش همه تاختند. کس نمی دانست که آن مهتر عالم را چه دردست، بحالتی شد که مردم از وی بگفت و گوی افتادند. یکی میگفت – عاشق است ، درمان او وصال بود. یکی میگفت – درویش است، درمان اومال بود. یکی میگفت – یتیم است و درمانده، سامان او بخت و اقبال بود. یکی میگفت – سوداش گرفته صبر باید کرد که تا عاقبتش بر چه حال بود. خویشان او همه رنجور گشته که این عزیز ما را چه چشم بدرسیده که در اندوه و غم چنین متحیر شد. و زبان حال او میگوید :
اندوه این جهان بسر آید جز آن من
معروف شد بگیتی نام و نشان من
بوطالب بروی مشفق و مهربان بود، گفت – ای چشم و چراغ من وای میوهٴ دل من ، مرا طاقت نماند که ترا بدین صفت می بینم. اگر ترا غمی است، غم |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 63 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۷ |
خویش با من بگوی، تا ترا درمان سازم، اگر مراد تو حشمت و ریاست است، قریش همه مطیع من‌اند. از ایشان ترا خدم وحشم سازم و اگر مراد تو توانگری است چندان که ترا اندیشه است مال بتو رسانم و گر خصمی داری بگوی تا بقوت خود از تو دفع کنم. ما را دل و جان از بهر تو بی قرار شد. رخسار تو را زرد می بینم و باطن پردرد. رخسارت زرد چراست و باطنت پر درد چراست .
مهتر(ص) بگریست گفت – آن درد که مراست زبان من از بیان آن عاجز است و من درمان آن ندانم. دردی است که درمان وی همان کس کند که درد نهاد. من صبر کنم تا همان کس که این درد نهاد شفافرستد و زبان افتقار بنعت انکسار این ترنم همی کند :
هم تو مگر سامان کنی
را هم بخود آسان کنی
وین درد را درمان کنی
زان مرهم احسان تو
چون مدت انتظار بسر آمد و درخت امید ببرآمد ، شب هجر بپایان رسید و نسیم صبح وصال بردمید و خورشید نبوت در فلک سعادت بنابید، آن مهتر در آن غار بنالید و در حق زارید، گفت – یا دلیل المتحیرین و هادی الضالین ای دست گیر متحیران و راه نمای سر گشتگان و فریاد رس بیچارگان، بنده را صبر بیش نماند و با وی جز تن درویش و دل پرریش نماند چون قصهٴ نیاز بدرگاه برداشت، فرمان رسید با جزاء عالم تا بسلام و تحیت او را استقبال کنند. سید عالم از غار بیرون آمد. بهرسنگی که بگذشت ، بهر درختی که رسید، هر جانوری که او را پیش آمد، روی بوی کرد که : السلام علیک یا نبی الله، السلام علیک یا رسول الله. و آن مهتر متحیر شده که این چه حالست و چه کار، این چه روز است و چه راز ، اندوه دلش یکی هزار شده و صبر از سینهٴ وی بیزار شده ، هم در آن غم بخانه باز آمد. خدیجه را گفت ندانم که مرا چه بوده است، همی ترسم که شوریده خواهم گشت، همه روز در سوز بود و همه شب در اندوه بود. دیگر روز در خود صبر نیافت، هم بدان غار شتافت و بر عادت خود نوحه برآورد که : یا دلیل المتحیرین ندا آمد از جبار قدیم، خداوند عظیم بجبرئیل پیک حضرت برید رحمت که ــ یا |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 64 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۸ |
جبرئیل پر طاوسی بر گشای و از کنگرهٴ عرش تا دامن فرش همه معطر و معنبر کن، پیغام و سلام ما بآن دوست ما برسان، یا جبرئیل یکبارگی ذات صورت خود بر آن دوست اظهار و جلوه مکن که آن دوست در نقطهٴ جمع، مستغرق مشاهدهٴ ماست طاقت تفرقت اغیار ندارد، تا خوی کند و آرام گیرد و بتدریج حالاً بعد حال سینهٴ او قابل وحی گردد. جبرئیل بامر حق از آسمان فرو آمد برابر در غار ، بر تختی رفیع بر هواء آواز داد که : السلام علیک یا رسول الله ، رسول برو نگرست جبرئیل را دید بر کرسی میان زمین و آسمان چون خورشید تابان و آن مهتر پیش از آن صورت ملکی ندیده بود و آن جمال و کمال معهود و مألوف وی نبود، در خبر است که رسول (ص) خویشتن را از بالاء کوه در میانداخت و جبرئیل او را بفرمان حق نگه میداشت. بعضی عامهٴ علما گویند – آن خویشتن انداختن رسول از آن بود که طاقت دیدار جبرئیل نداشت و در نهایت حال جبرئیل طاقت صحبت وی نداشت. در اول حال رسول از زمین بر جبرئیل مینگرست بر هوا و در آخر حال جبرئیل از سدرهٴ منتهی بر رسول مینگرست بر افق اعلی. در اول حال رسول جبرئیل را دید بیهوش شد و در نهایت حال جبرئیل یک گام بر اثر رسول برداشت ، با خود بگداخت، چون صعوه‌ای شد. در بدایت حال سید را دردیدن جبرئیل اثر در صفات آمد و در نهایت جبرئیل را از صحبت سید اثر در ذات آمد. این خود سخن اهل ظاهر است در بیهوشی رسول (ص) ، اما سّر این حال نزد اهل تحقیق آنستکه آن مهتر اندر غار درمشاهدهٴ صفات جلال حق جمع گشته بود و جز کشف غیب مرورا حالی نبود، چون جبرئیل را در آن صورت بدید، تفرقه بوی راه یافت که سرّ وی بعد از آن که جمع بود بمشاهدهٴ ملک متفرق شد و صعب باشد کسی که از جمع با تفرقه افتد. مهتر(ص) آن ساعت از مشاهدهٴ حق بنظر غیری محجوب گشت از غیرت که او را بود، بر وقت خود خویشتن را از کوه در میانداخت، گفت – اگر بر این غیرت هلاک شوم دوست تر از آن دارم که لمحتی از دوست محجوب گردم و لهذا قال النبی – لی مع الله وقت لایسعنی فیه ملک مقرب و لانبی مرسل. رسول بهوش باز آمد و راست بنشست بهوا برنگرست. دیگربار جبرئیل خود را بدو نمود و بر وی سلام کرد و اندر نقاب شد. |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 65 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۳۹ |
رسول قصد حجرهٴ خدیجه کرد و سلام فریشته اندر همهٴ ذرات زمین سرایت کرد ، بهر سنگ و کلوخ که میرسید بآواز همی گفت که : السلام علیک یا رسول الله. همچنان متغیر و متحیر بدر حجرهٴ خدیجه آمد. رخسارش زرد گشته، یک طرف عمامه گشاد شد (۱). گفت – یا خدیجه زمّلینی دثرّینی، مرا بخوابان، چادر بر من پوش، تازمانی آرام گیرم، سر بر بالین نهم من بر خود می ترسم، نباید که دیوانه باشم، اندر هوا شخصی همی بینم که هر گز مثل وی ندیده‌ام ، از جنس آدمیان نیست و بجمال وی کس نیست. بامن خطابی همی کند و بنامی همی خواند که بآن نام کس معروف نیست . ندانم یا خدیجه که در زیر این پرده چیست. سید (ص) ساعتی لطیف اندرخواب شد و باز بیدار گشت. سر از بالین بر گرفت، جبرئیل را در هوای حجره بدید، علی کرسی بین السماء والارض، بوی اشارت کرد که – السلام علیک یا رسول الله. رسول مر خدیجه را گفت که انک آن شخص با جمال باکمال اندر هوا مرا تحیت همی آرد. خدیجه مرو را تنگ در برگرفت گفت – اکنون او را همی، بینی گفت – همی بینم. خدیجه عاقله بود و کتاب خوانده و صفت ملک و حال مقربان شناخته، دست دراز کرد و مقنعه از سر بکشید و موی برهنه کرد و رسول را همچنان در برداشت، گفت – اکنون او را همی بینی. رسول گفت – ناپیدا گشت، خدیجه دیگر بار مقنعه بر سر افکند و موی بپوشید رسول گفت ــ یا خدیجه اکنون همان صورت خوب باز آمد و او را همی بینم. خدیجه بر پای جست و بخندید گفت – یاسید آن تحیت که او همی گوید مرا و خلق را همچنان میباید گفت، السلام علیک یا رسول الله، آنچه جستم یافتم، غم من بسر آمد درخت امید من ببر آمد، همای عزم من بپر آمد. دیر بود تا این روز را همی جستم. اکنون روی از گرد ادبار بشستم، یافتم آنچه همی خواستم در طلب این دولت بسی نشستم و خاستم.
وصل آمد و و زبیم جدائی رستم
با دلبر خود بکام دل بنشستم
یا سید دل رنجور مدار و خوش باش که آن شخص که تو می بینی فرشتهٴ امین است و رسول رب العالمین است، همان فرشته است که برسالت نزدیک موسی |
۱- کذا و ظاهراً شده صحيح است |
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 66 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۴۰ |
کلیم آمده است و من این قصه از پسرعم خویش ورقهٴ نوفل شنیده‌ام و وی در حق تو خوابها دیده بشارتت باد که سید ولد آدم توئی، گزیدهٴ خلق عالم توئی، آنچه در کتب خواندم بعیان دیدم و آنچه بخواب دیدم ببیداری یافتم. ورقهٴ نوفل وقتی نزدیک خدیجه آمد و خدیجه تورایة و انجیل خوانده بود و صفت رسول شنیده بود از کتب خوانده، ورقه گفت – یا خدیجه سه شب پیوسته بخواب دیدم که در زمین مکه حق تعالی پیغامبری خواهد فرستاد نام وی محمد و من در خلق و خلق همهٴ عرب نظاره کردم، هیچ کس را جامع تر ازین محمد که شوی تو است نمی بینم. بروی از همهٴ آدمیان نیکوتر است، بخرد از همهٴ خردمندان بیشتر است، بخوبی از همه خوبتر است، بامانت از همه امین تر است مگر آن پیغامبر او خواهد بود.
فصل
بدانکه در اول وحی، روایات مختلف است یک روایت آنست که رسول خدا خفته بود در خانهٴ خدیجه و چادر در سر کشیده، جبرئیلبیامد و گوشهٴ چادر باز گرفت و خود را بوی نمود و با وی این خطاب کرد که : « یاّایهاالّمدثر ». دیگر روایت آنستکه رسول خبر داد که من درغارحرا بودم اول که جبرئیل بمن آمد یکبار مرا در برگرفت و تنگ بخود در کشید و نیک بمالید و بجنبانید و باز رها کرد
و آنگه دوبار دیگر همچنان کرد و حکمت درین آن بود که سه بار طبیعت بشریت ویرا بعنصر ملکی مزاج داد، آنگه گفت : « اقرأباسم ربک » یا محمد برخوان. رسول گفت : ما انا بقاری چه خوانم که من امّی ام و خواندن ندانم، جبرئیل گفت : « اقرأ باسم ربک الّذی خلق » باین روایت چنانست که اول سورة که وحی آمد از قرآن، سورهٴ اقرأ بود، سدیگر روایت آنست که اول وحی که جبرئیل برسول آورد آیت، « بسم الله الرحمن الرحیم » بود و معنی « اقرأ باسم ربک » اینست که – بگوی « بسم الله الرحمن الرحیم ». پس اینجا سه قول آمد. روایت اول آنست که سورهٴ : « یآایها المدثر »، اول وحی آمد، روایت دیگر آنست که اول سورهٴ اقرأ وحی آمد، روایت سدیگر آنست که – اول « بسم الله الرحمن الرحیم »، وحی |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/26) / aikou (06/10/25) |
| 67 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۴۱ |
آمد و جمع میان این روایات آنست که اول آیة که وحی آمد آیت « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم » بود و اینست معنی آن خطاب که جبرئیل گفت علیه السلام : « اقرأ باسم ربک » ، و اول سورة که وحی آمد سورهٴ « یاایهاالمدثر » بود آن اول آیت باشد و این اول سورة تا جمله روایات درست بود والله اعلم.
« والذین معه اشدّآء علی الکفار رحماء بینهم »، تا آخر سورة صفت صحابهٴ رسول است و بیان سیرت ایشان که در مجلس انس رسالت، خلفاء و وزراء بودند و در بساط عهد اسلام، نقباء و نجباء بودند. بصحبت نبوّت و رأفت رسالت تأدیب و تهذیب یافته و از نظر جلال صمدیت توفیق و تقریب دیده ، رب العالمین هر یکی را از ایشان بتشریفی و تقریبی مخصوص کرده : « والذین معه » ، ابوبکر ، «اشدّاء علی الکفار» عمر بن خطاب ، « رحماء بینهم » عثمان بن عفان، « تریهم رکّعاً سجداً » ،علی بن ابیطالب (ع) ، « بیتغون فضلاً من الله و رضواناً » ، بقیةالعشرة المبشرون بالجنّة. همچنین از درگاه نبوت و صدر رسالت هر یکی بر وفق سعی و بر قدر سبقت ، خلعتی و مرتبتی یافتند. فقال (ص) : ارحم امتی ابوبکر و اشدّهم فی امرالله عمر. و اصدقهم حیاء عثمان. و اقضاهم علی. و بر عموم ایشانرا باین رفعت و اقبال و دولت مخصوص کرد که – الله الله فی اصحابی لاتتّخذونهم غرضاً من بعدی فمن احّبهم فبحّبی احبّهم و من ابغضهم فببغضی ابغضهم ، ومن آذاهم فقد آذانی و من آذانی فقد آذی الله و من آذی الله فیوشک ان یأخذه. ولو ان احد کم انفق مثل اُحُد ذهباً ما ادرک مّد احدهم ولانصیفه.
بر کاّفهٴ اهل ایمان واجب است حرمت ایشان نگاه داشتن و قدر ایشان بشناختن و اعتقاد کردن که بعد از انبیاء و رسل هیچ کس را در حضرت عزت ذوالجلال آن رتبت و قربت و منزلت نیست که ایشانرا است و از ایشان صدر مکرم و امام مقدم و پیشگاه محترم صدیق اکبر بود، پس value="Faruq-i Anwar">فاروق انور، پس ذوالنورین از هر، پس مرتضی اشهر ، یکی منبع صدق، یکی مایهٴ عدل، یکی اصل حیاء یکی کان سخاء ، واجب برهر مؤمن موحّد که باطن خود باین صفات بیاراید. بصدق با صدّیق موافقت کند. بعدل با فاروق مرافقت کند. بحیاء با ذوالنورین مشایعت کند. بسخا با مرتضی متابعت کند تا رب العالمین فردا او را با ایشان حشر کند و ایشانرا |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 68 |
۹ |
۴۸ |
الفتح |
بيست و ششم |
۲۴۲ |
شفیع وی گرداند. روی علی بن ابیطالب (ع) قال – قال رسولالله (ص) ــ یا علی ان الله عزوجل امرنی ان اتخذ ابابکر والداً و عمر مشیراً و عثمان سندا و انت یا علی ظهراً، فانتم اربعة قد اخذ میثاقکم فی الکتاب لایحبّکم الامؤمن و لا یبغضکم الافاجر، انتم خلائف نبوّتی و عقدة ذمّتی لاتقاطعوا و لاتدابروا و تغافروا. |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 69 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۵۲ |
قوله تعالی : بسم‌‌الله الرحمن الرحیم، جعفر صادق را پرسیدند از معنی بسم گفت – اسم از سمة است و سمت داغ بود. چون بنده گوید ــ بسم‌‌الله ، معنی آنست که داغ بندگی حق برخود میکشم تا از کسان او باشم. هر سلطانی |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 70 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۵۳ |
که بود مرکب خاص خویش بسمت خویش دارد ، آنرا داغی مشهور برنهد ، تاطمع دیگران از وی بریده گردد ، هرمرکبی که داغ سلطان دارد از دست نشست دیگران آسوده بود ، عزیز و مصون مکرم و محترم بود ، باز هرمرکبی که داغ سلطان ندارد پیوسته ذلول و ذلیل بود. در آسیب کوفت و کوب دیگران بود. مثال بندگان خداوند جل جلاله همین است : داغ الهی بر خواص اهل اخلاص ، گفتار بسم‌‌الله است ، هرکه این داغ دارد درحمایت جلال است و در رعایت جمال و در خلعت قبول و اقبال ، و هر که این داغ ندارد اسیر کسیراست و رنجور و مهجور ، ظاهر او سخرهٴ دست سلاطین و باطن او پای سپردهٴ مَرَدهٴ شیاطین. پس جهد کن ، ای جوانمرد تا داغ عبودیت حق بر سر خود کشی تا سعید هر دو سرای گردی و چندان که توانی بکوش تا خویشتن را در کسی از کسان او بندی تا عزیز هر دو جهان گردی.
بندهٴ خاص ملک باش که با داغ ملک
روزها ایمنی از شحنه و شبها زعسس
هرکه او نام کسی یافت از این درگه یافت
ای برادر کس او باش و میندیش ز کس
قوله : « یا ایهاالذین آمنوالاتقد موابین یدی الله و رسوله » ای – لاتقضواامراً دون الله و رسوله و لاتفعلوا من ذات انفسکم شیئاً ، ای گرویدگان و حق را جویندگان و در راه اسلام پویندگان ، از ذات خویش هیچ مگوئید و از برِ خویش در عرصهٴ دین هیچ اساس منهید و تکیه بر دانش و خرد خود مکنید. هرچه گوئید از گفت رسول ما گوئید و از فرمان او درمگذرید ، عهد او در دل گیرید و حکم او بجان پذیرید ، که حکم او حکم ماست و قول او وحی ماست و شریعت او نهادهٴ ماست و سنّت او پسندیدهٴ ماست و اتباع او دوستی ماست. شما که یاران اوئید و در امید شفاعت و تفخیم او را خوانید ، « لاترفعوا اصواتکم فوق صوت النبی و لاتجهر وا له بالقول ». خبر ندارید که هنوز جوهر فطرت او از سکون عدم بخطاب کن در حرکت فیکون نیامده بود و از جوار قِدم هنوز قدم در طینت آدم ننهاده بود که فضائل و شمائل او وصف کردیم و مقربان حضرت و عابدان سدره را از حال و کمال و خلق و خَلق او خبر |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 71 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۵۴ |
دادیم. گفتیم که – مارا دوستی خواهد بود که برمنوال ارادت چنونسج نیاید و صنع قدیم حکیم چنو خریج ننماید، کلّ کمالست و جملهٴ جمال. قبلهٴ اقبالست و کعبهٴ آمال. جوهر صدف رسالت و ثمرهٴ شجرهٴ خلت. سراو از برکت. چشم او ازحیا. گوش او از حکمت. زبان او ازثنا، لب او از تسبیح. روی او ازرضا. گردن او از تواضع. سینهٴ او از صفا. دل او از رحمت. فؤاداو از وفا. جگر او از خوف. شغاف او ازرجا. شکم او ازقناعت. پشت او از غناء. ساق او از خدمت. دست او از سخا. استخوان او کافور.موی او مشک بویا.
قیمت عطار و مشک اندر جهان کاسد شود
چون برافشاد صبا زلفین عنبر سای تو
مقربان درگاه چون وصف آن سید شنیدند ، همه شربت مهر او چشیدند و داغ عشق او بر دل کشیدند ، همهٴ آفاق عشاق او شدند. اهل زمین و آسمان مشتاق او گشتند. در هر گوشه‌ای او را طالبی و در هر افقی او را عاشقی، در هر دلی شوری و در هر جائی سوزی. زمینیان همه خستهٴ دیدار او، آسمانیان بستهٴ شوق بجمال او، آخر شب انتظار ایشان بپایان رسید و صبح روز وصال بردمید، وقت وجود وی در رسید. آن سید از مادر خود آمنه جدا شد و چهرهٴ جمال او در عالم پیدا شد. همهٴ عالم درجمال او فتنه وشیدا شد. همه بفغان آمدند، جبرئیل گفت : کهتری کنم، میکائیل گفت : چاکری کنم. ماه گفت : دارندگی کنم. خورشید گفت : دایگی کنم. میغ گفت : خاد می کنم. چرخ گفت : بندگی کنم. اهل آسمان و زمین در فغان آمده و از غیب نداهمی آید که ای عالمیان که در آرزوی صحبت و پرورش محمد بیقرار شده‌اید، آرام گیرید که ما قضا رانده‌ایم و حکم کرده که این جوهر مطهر واین عزیز مکرم را در کنار زنی مشر که نهیم و ویرا بشیر او پروریم. ما آن کنیم که خود خواهیم، سامری منافق را در برجبرئیل پروریم، و حبیب موافق در کنارحلیمهٴ مشر که بداریم. کس را بدانش این راه نیست و از سرّما کس آگاه نیست. آری عزیزا چون نوبت طفولیت وی بسر آمد و صبح روز دولت و کرامت برآمد و روزگار بعثت وی درآمد، شعاع شرع او باطراف عالم رسانیدند و سراپردهٴ دولت ملت او |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 72 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۵۵ |
از قاف تا قاف باز کشیدند. چون زمینیان این خلعت بیافتند، آسمانیان را درد غیرت بروجد محبت زیادت شد و خزینهٴ صبرشان بدست لشکر شوق غارت شد. گفتند – خداوندا فرمان ده تا از این عالم بلند بزمین شویم و در پیش حجرهٴ نبوت محمد صف برکشیم. تا باشد که گرد میدان او برما نشیند و نسیم حضرت او برماوزد. فرمان رسید که – ای مقربان حضرت آرام گیرید که رفتن شمابزمین سامان نیست، که شرق و غرب و بر و بحر شما را برندارد و کس هست از شما که جملهٴ اقالیم خاکی در کف او از نخودی در کف آدمیان کم نماید، صبر کنید و در انتظار بنشینید تا وقت آن دیدار که ما تقدیر کرده‌ایم دررسد. آتشی در جان وی زنیم و سوزی در دل وی افکنیم و ظاهر و باطن وی بعشق حضرت شیدا کنیم و غم امّت بر وی گماریم تا باضطرار بیقرار شود و از بهر امّت قصد حضرت ما کند و شما بطفیل شفاعت امت او را ببینید. پس چون آن میعاد مقّدر درآمد، ناگاه روزی سوزی در دل سید آمد. بیقرار و بی آرام گشت. یکی در عشق حضرت یکی در غم امّت. از عشق حضرت بتعریض تقاضاء رؤیت جبرئیل میکرد که : « هل رأیت ربک ». و از غم امت همی گفت : « ماادری ما یفعل بی ولابکم ». چون سوز بغایت رسید فرمان آمد که : ای مقربان و روحانیان، ای جبرئیل ، پرطاوسی در پوش، تحفهٴ اقبال برگیر، نثار افضال بردار، انبیا را خبر کن، هوای بهشت را معنبر کن. از کنگرهٴ عرش تا دامن فرش معطر کن. از سدرهٴ منتهی بزمین سفر کن، بحجرهٴ امّ هانی گذر کن. آن دوست ما را از خواب بیدار کن. گوی ای محمد خیز و بیا تا مرا بینی. من منتظرم بی من چه نشینی.
شب هست و شراب هست و چاکر تنهاست
برخیز و بیا جانا کامشب شب ماست
یا محمد تاکی غم امّت در دل داری، تا کی اندوه عاصیان بجان کشی برخیز و بیا تا عذاب براّمت حرام کنم ،نعمت و راحت و رحمت برایشان تمام کنم. کار ایشان بنظام کنم و جای ایشان دارالسلام کنم. و من که ملک العرشم بخودی خود بر تو سلام کنم که : السلام علیک ایهاالنبی و رحمةالله و بر کاته. |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 73 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۶۷ |
قوله : « اّنما المؤمنون اخوة » ای پدید آرندهٴ هر موجودی ای پذیرندهٴ هردودی. ای کرمت بندگان را بروزی ضامن، ای ملک تو از فنا و زوال ایمن. |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 74 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۶۸ |
عزیز کردهٴ تو کس خوار نکند بر کشیدهٴ تو کس نگو نسار نکند. بداغ گرفتهٴ تو کس در او طمع نکند. مؤمنان همه بداغ تواند و درروش خویش باچراغ تواند. برکشیدگان عطف و نواختگان لطف تواند، از تارات خلقیت و حالات بشریت در دایرهٴ عهده قدم بر نقطهٴ رضادارند. گاه چون سروی در چمن در مقام خلوت‌اند، گاه چون چفته چوگانی ۱ بر مقام خدمت‌اند. ایشانند که در ازل رب العالمین ایشانرا نواخته و میان ایشان برادری افکنده که ــ « اّنماالمؤمنون اخوة » برادری که هرگز منقطع نشود، قرابتی که بریده نگردد، نسبی که تا ابد بپیوندد، همانست که خبر میآید : کلّ سبب و نسب ینقطع یوم القیمةالاّسببی و نسبی. مرادباین نسب دین و تقوی است نه نسب آب و گل. اگر نسبت آب و گل بودی بولهب و بوجهل را در آن نصیب بودی و هوالمشارالیه فی قوله : « انّ اکرمکم عندالله اتقیکم » ای جوانمرد چون می دانی که مؤمنان همه برادران تواند و در نسب ایمان و تقوی خویشان تواند ، حق برادری بگزار و شرط خویشی بجای آر. زندگانی با ایشان بموافقت کن راه ایثار وفتوت پیش گیر و خدمت بی معارضت کن. ایشان گناه کنند تو عذر خواه ایشان بیمار شوند تو عیادت کن حظّ خود یکسر فروگذار و نصیب ایشان زیادت کن. اینست حق برادری اگر سر این داری درای ورنه هجرت کن. ذوالنون مصری را پرسیدند که صحبت با که داریم و نشست و خاست با که کنیم، گفت : من لایملک ولاینکر علیک حالاً من احوالک ولایتغیر بتغیرک. فرمود ۲ صحبت با کسی کن که ویرا ملک نبود یعنی آنچه دارد از مال و ملک نه حق خویش داند حق برادران در آن بیش از حق خویش شناسد.
هر خصومت که درعالم افتاد از توئی و منی خاست چون توئی و منی ازراه برداشتی موافقت آمد و خصومت برخاست.
دیگر وصف آنست که صحبت با کسی دار که بهیچ حال بر تو منکرنگردد و اگر در تو عیبی بیند از تو بر نگردد.
داند که آدمی از عیب خالی نیست و بی عیبی و پاکی جز صفت خداوند قدوس نیست. |
۱- در نسخهٴ ج : حقه چوگانی ۲- در نسخهٴ ج : گفت |
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / admin (06/11/19) / aikou (06/12/29) |
| 75 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۶۹ |
مردی را زنی بود و در کار عشق وی نیک رفته بود و آن زن را سپیدیی در چشم بود و مرد از فرط محبت از آن عیب بی خبر بود تا روزی که عشق وی روی در نقصان نهاد گفت : این سپیدی در چشم تو کی پدید آمد، زن گفت آنگه که کمال عشق ترا نقصان آمد. مصطفی (ص) فرمود – حبّ الشی یعمی ویصمّ. دوستی مرمردرا از دیدن عیب محبوب نابینا کند و از ملامت شنیدن کر گرداند تا نه عیب دوست بیند نه ملامت در دوستی وی شنود. سدیگر وصف آنست که لایتغیر بتغیرک باین کلمت او را از صحبت خلق باز برید گفت – صحبت که کنی با حق کن نه با خلق زیرا که خلق بگردند چون توبگردی و حق جلّ جلاله بجلال احدیت خویش و کمال صمدیت خویش هرگز بنگردد اگر چه خلق بگردند.
پیر طریقت گفت – الهی تومؤمنان را پناهی. قاصدانرا برسرراهی. عزیز کسی که تو او را خواهی. اگر بگریزد او را در راهی. طوبی آن کس را که تو اورایی، آیا که تا ازما خود کرائی.
ذوالنون مصری گفت – زنی را دیدم درین سواحل شام، زنی که بصورت زن نمود و بمعنی هزار مرد بیشتر همه عین صفا و ذات وفا بود. ظاهر او همه صفا صفت، باطن او همه بقا معرفت. نه در صورت اسم و جسم آویخته، نه در منزل حال و قال رخت افکنده.
مکن در جسم و جان منزل. که این دونست و آن والا
قدم زین هر دو بیرون نه، نه اینجا باش و نه آنجا
بهستی محبوب هستی خود در باخته، بصفات محبوب از صفات خود بیزار شده.
ایهاالسائل عن قصتنا
لوترا نالم تفرق بیننا
فاذا ابصرتنی ابصرته
و اذا ابصرته ابصرتنا
ای جوانمرد، محبت سلطانی قاهر است و شرع محبت برخلاف شرع ظاهر است. در شرع ظاهر همه لطف و رفق و نفع و نواختن است و در شرع محبت همه قهر و عنف و کشتن و خون ریختن است. |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 76 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۷۰ |
در عشق تو گر کشته شوم با کی نیست
کو دامن عشقی که برو چاکی نیست
ذوالنون مصری گفت : آن زن را پرسیدم که – من این اقبلت و این تریدین؟ ای زن از کجا رفته‌ای و کجا قصد داری. گفتا – اقبلت من عند اقوام « تتجا فی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفاً و طمعا » الی « رجال لاتلهیهم تجارة ولابیع عن ذکرالله ». از نزدیک قومی بیامدم بیداران بنزدیک قومی روم هشیاران. ایشانرا بصفت و سیرت معروف کردند نه بنام و نسبت. هر که او شرفی و کرامتی در جهان یافت از صفت و سیرت یافت نه از نام و نسبت، چه شرف دارد آن نسبت که فردا بریده گردد؟ والحق جل جلاله یقول : « فلاانساب بینهم یومئذ و لایتساءلون » کدام کرامت است بزرگوارتر از این کرامت که رب العزة میفرماید (۱) : « انّ اکرمکم عندالله اتقیکم ». آنگه صفت آن قوم ، بیداری نهاد و بیخوابی که صفت مشتاقان است و آئین عاشقان، گفت – چون شب در آید و آفتاب نهان شود دلهای ایشان معدن اندوهان شود ، گهی نوحه کنند بزاری، گهی بنالند از خواری، گهی روزنامهٴ عشق باز کنند و سورهٴ شوق آغاز کنند ، فریاد درگیرند و سوز بزاری (۲) دوست را یاد کنند. همه شب سربرزانوی (۳) حیرت نهاده یاروی برخاک حسرت مالیده و بدرد دل و سوز جگر این نوحه میکنند که :
تاریکتر است هرزمانی شب من
یارب شب من سحر ندارد گوئی
ای جوانمرد هر که شبی بیدار نبوده او رنج بیداری چه داند ، هر که شبی بیمار نبوده از درازی شب بیداران چه خبر دارد. ای مسکین هرگز ترا شبی بود که از درد نایافت مونس ، مونس تو ماه بود و ستاره باتوهمراز بود. ای شب دراز بخواب غفلت کوتاه کرده و روز سپید بمعصیت سیاه کرده. ای مسکین روز عمرت را شب آمد ، بهار جوانی در گذشت ، گلنارت زرد شد ، عقیقت کاه شده چراغت فرو مرد ، حساب عمر فذلک شد، روز شمرده بآخر رسید و برید در رسید. امروز ماتم خود بدار و اشک حسرت از دیده فرو بار پیش از آنکه نه چشم ماند نه بینائی، نه تن ماند نه توانائی، نه قوت ماند نه دانائی نه کمال ماند نه زیبائی. |
۱- در نسخهٴ ج : ميگويد ۲- در نسخهٴ ج : در گيرند و بزاری ۳- در نسخهٴ ج : برزانوء
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 77 |
۹ |
۴۹ |
الحجرات |
بيست و ششم |
۲۷۱ |
ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار
و ای خداوندان قال الاعتذار الاعتذار
پیش از آن کین جان عذر آورفرو ماند ز نطق
پیش از آن کین چشم عبرت بین فروماند ز کار |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 78 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۰ |
قوله تعالی : « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم ». بدان که عناصر عالم چهار است : باد و آتش و آب و خاک. و این چهار عنصر، وجود که یافتند دربدو آفرینش ازین چهار کلمت یافتند : « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم » نسیمی و شمیمی بود از عالم جلال و جمال این کلمات که بوزید، تا این چهار عنصر در عالم پیدا آمد. آنگه در دور اول تا عهد آخر این چهار عنصر قوت طبیعت داشتند و عالم از ترکیب اجزاء ایشان منتظم همی بود بر وفق تقدیر الهی. و در هر عهدی این چهار عنصر قوتی زیادت نمودندی. در عهد نوح قوت آب بود و طغیان آن. لقوله تعالی : « اّنا لما طغی الماء ». و در عهد هود قوت باد صرصر بود لقوله ــ « بریح صرصر عاتیة ». و در عهد موسی زمینی خاکی قوتی زیادتی نمود تا انتقام خویش بالتقام قارون ظاهر کرد که « فخسفنا به وبداره الارض ». و درعهد یونس شرارت آتش در هواء قدرت فروغ گرفت. همچنین در هر عهدی هرباد که بوزیدی و هرموجی که از دریابخاستی یا کشتی غرق کردی یاشهری خراب کردی و هربرقی که بجستی ولایتی بسوختی و همیشه زمین را زلزله همی بودی وخسف و مسخ ظاهر همی گشتی تاعهد این مهتر عالم سید ولد آدم (ص) که عهد فترت نبّوت بسر آمد و صبح روز |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 79 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۱ |
فطرت دین اسلام برآمد. زمین نور گرفت و آسمان سرور یافت و رخسار ستارگان بیفروخت و جبرئیل اندر هواء عالم آواز داد که ــ « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم » آواز وی اندر اجزاء عالم سرایت کرد تاهر ذره‌ای از ذرائر عالم در عشق سماع این کلمات زبانی یافت و از وی طنینی و ضجیجی شنیدند. قالت عایشه : لمّانزلت « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم » ضجت الجبال حتی سمع اهل مکة دویّها فقالوا ــ سحر محمد الجبال وقال ابن عباس : لّما نزلت « بسم‌‌الله الرحمن الرحیم » سکنت الریاح و ماجت البحور واصغت البهائم بآذانها و رمیت الشیاطین من السماء و حلف رب العزة لایسمی اسمه علی شئ الا بارک علیه. و آنگه هر کلمتی از این کلمات تسمیة یکی را از آن عناصر جمالی و کمالی داد. از کلمهٴ « بسم » بندی بر باد نهادند. و از هیبت نام « الله » داغی بر زبان آتش نهادند. و از رحمت « رحمن » شمّتی بر آب زدند. و از رأفت « رحیم » نسیمی بخاک رسانیدند. باد شرّت بگذاشت. آتش شرر فرونشاند. آب ازطغیان توبت کرد. خاک زلزله بگذاشت و باستقامت درآمد. این همه بآنست که عهد عدل گذشت و عهد فضل آمد، عهد خسف و مسخ گذشت وعهد رأفت و رحمت آمد « وما ارسلناک الا رحمة للعالمین ». نسبت این امت که قدم بر بساط شرع احمد مرسل دارند چون اضافت کنی باّمت پیشینیان، اضافت آدمی بود بحیوان، از آنکه درعهد اول صورت ایشان مسخ پذیر بود و سورت ایشان نسخ پذیر بود و عقد ایشان فسخ پذیر بود، از آنکه بنهایت کمال نرسیده بودند. باز چون عهد مهتر عالم آمد، فیض تنزیل الهی روایح خویش باسماع ذریت آدم رسانیدند. ندا درآمد که ای سید، همهٴ شرعها را نسخ و شرع ترا نسخ نه. همهٴ عقد ها را فسخ نه. همهٴ امّتان را مسخ و امّت ترا مسخ نه.
قوله تعالی : « ق »قال ابن عطاء اقسم الله عز و جل بقوة قلب حبیبه محمد (ص) حیث حمل الخطاب ولم یؤثّر ذلک فیه لعلوّ حاله.
کسی که دوستی عزیز دارد در همهٴ احوال رضاء وی جوید، پیوسته در او مینگرد، رازش باوی بود، سوگندانش بجان و سروی بود. حدیث وی بسیار گوید درحضر و سفر در خواب و در بیداری او را نگه دارد و هرچه کند ازاو نیکو دارد |
|
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) |
| 80 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۲ |
و در هیچ جای ، حدیث و سلام از وی بازنگیرد. پس خداوند کریم ملک رحیم جل جلاله حقایق این معانی مرآن حبیب خویش را خاتم پیغامبران (ص) ارزانی داشت ، تاعالمیان بدانند که بر درگاه عزت هیچکس را آن منزلت و مرتبت و منقبت نیست که آن مهترر است. کائنات و موجودات همه از بهر اوست مهر همه مهر اوست. « ما خلقکم و لا بعثکم الاّ کنفس واحدة » قیل معناه لنفس واحدة و مراد از این نفس ذات مصطفی (ص) است، در همه احوال رضای وی جست چنانک فرمود : « و مِن آناءاللیل فسّبح و اطراف النهارلعلّک ترضی ». درقبله رضاء وی جست : « فلنولّینّک قبلة ترضیها ». درشفاعت اّمت رضای وی جست : « ولسوف یعطیک ربک فترضی ». بحیوة وی قسم یاد کرد که : « لعمرک ». بقوت دل وی قسم یاد کرد که : « ق والقرآن المجید » بصفاء مودت وی قسم یاد کرد که : « ص والقرآن ذی الذکر » بقدمگاه وی قسم یاد کرد که : « لا اقسم بهذاالبلد ». بروی و موی وی قسم یاد کرد که : « والضّحی واللیل اذا سجی ». هرگز اورا از نظر خود محجوب نکرد : « فانک باعیننا – الذی یریک حین تقوم ». در خواب و بیداری عصمت بروی داشت که : « والله یعصمک من الناس » جمله احول او را کفایت کرد : « الیس الله بکاف عبده » درهرجای و در هر حال وحی بدو پیوسته داشت. در خواب بود که وحی آمد : « یا ایهاالمدّثّر » « یا ایهاالمّزّمل ». برناقه بود که وحی آمد : « الیوم اکملت لکم دینکم ». در راه غزا بود که وحی آمد : « یاایهاالناس اتّقوا ربکم ان زلزلةالساعة شئ عظیم ». از مکه بیرون آمده بود بجحفه که وحی آمد : « ان الذی فرض علیک القرآن لرادّک الی معاد » در غار بود که رب العزة او را جلوه کرد : « ثانی اثنین اذهما فی الغار ». دراندوه بود که وحی آمد : « ولقد نعلم اَنّک یضیق صدرک بما یقولون ». درشادی بود که وحی آمد : « اّنا فتحنا لک فتحاً مبینا ». شب معراج در بیت المقدس بود که وحی آمد : « وسل من ارسلنا ». درحضرت قاب قوسین بود که بی واسطه بربساط ناز راز شنید که : « فاوحی الی عبده مااوحی ».
عشق آمد و جان و دل فرا جانان داد
معشوق ز جان خویش ما را جان داد |
قرآن مجید ۴۳-۴۵ : وَاسْأَلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رُّسُلِنَا أَجَعَلْنَا مِن دُونِ الرَّحْمَنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ |
kuroki / aikou (05/11/24) / takahashi (06/07/29) / aikou (06/12/29) / aikou (07/01/12) |
| 81 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۳ |
ز آنگونه شرابها که او پنهان داد
یکذره بصد هزار جان نتوان داد
جوانمردان طریقت و ارباب معرفت سرّی دیگر گفته‌اند در معنی « ق » گفتند : آن کوه قاف که گرد عالم در کشیده نمود ، کاری است از آن قاف که گرد دلهای دوستان در کشیده ، پس هر که دراین دنیا خواهد که از آن کوه قاف در گذرد قدم وی فرو گیرند، گویند – وراء ۱ این قاف راه نیست و بروی گذرنیست. همچنین کسی که در ولایت دل و صحرای سینه قدم زند چون خواهد که یک قدم از صفات دل و عالم سینه بیرون نهد قدم وی در مقام دل فرو گیرند، گویند – کجا میشوی ما خود همین جای باتوئیم : انا عندالمنکسرة قلوبهم من اُجلی.
پیرطریقت گفت : الهی گردارم چون که بوی نمی بویم ورندارم من این حسرت با ۲ که گویم. الهی او که یک نظر دید عقل او پاک برمید، پس او که دائم بدیدهٴ دل ترا دید چون بیارمید. عجب کاریست کار او که مینگرد درو و میجوید او را هم از او. او جل جلاله باجویندهٴ خود همراه است. پس این جستن او را چه بکار است. اینست که رب العالمین فرمود : « و نحن اقرب الیه من حبل الورید » این آیت اشارت است فراقرب حق جل جلاله مر بنده را. اما قرب بنده مر حق را آنست که فرمود : « و اسجد و اقترب » ومصطفی گفت مخبراً عن الحق سبحانه – لایزال یتقرب الیّ العبد بالنوافل حتی احبّه. قرب بنده مر حق را اول بایمانست و تصدیق و آخر باحسانست و تحقیق. والاحسان ان تعبدالله کانک تراه فان لم تکن تراه فانه یراک.
این خبر اشارت است بملاقات دل باحق و معارضهٴ سرّ باغیب و مشاهدهٴ جان درمناجات نهان. اما قرب حق مربنده را دو قسم است :
یکی کاّفهٴ خلق را بعلم و قدرت ، کقوله : « و هو معکم اینما کنتم ». دیگر خواص درگاه را بخصائص برّ و شواهد لطف، کقوله : « ونحن اقرب الیه ». اول او را قربی دهد غیبی تا از جهانش باز برد. پس او را قربی دهد کشفی تا از |
۱- در نسخهٴ ج : و را اين قاف ۲- در نسخهٴ ج : وا |
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 82 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۴ |
جهانیانش باز برد. پس او را قربی دهد حقیقی تا از آب و گلش باز برد. از شاهد بنده میکاهد و از شاهد خود، میافزاید تا چنانکه در اول خود بود در آخر هم خود باشد علائق منقطع و اسباب مضمحل و رسوم باطل، حدود متلاشی و اشارت متناهی و عبارت منتفی و خبر منمحی و حق یکتا بحق خود باقی ، « والله خبرٌ وابقی ».
رأیت حِبّی بعین قلبی
فقال من انت قلت انتا
انت الذی حزت کلّ حدّ
بمحو این فاین انتا
قوله : « اذ یتلقّی المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید » در خبر است که این دو فریشته که بربنده موکّل‌اند چون بنده نشسته باشد یکی از سوی راست حسنات وی مینویسد ، یکی از سوی چپ سیئّات وی مینویسد. چون بنده بخسبد یکی برسر بالین وی بیستد ، یکی بر قدمگاه و او را نگاه میدارند. چون بنده در راه میرود ، یکی از پیش میرود و یکی از قفا و آفات از وی دفع میکنند. و گفته‌اند – فریشتهٴ حسنات هر روز و شب ایشانرا بدل کنند و دو دیگر فرستند و حکمت درین آنستکه : تافردا گواهان طاعات و حسنات وی بسیار باشد و فرشتهٴ سیئّات بدل نکنند تاعیب وی جز آن یک فرشته نداند. نظیر این در قرآن : « قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم » اسرفوا مجمل گفت سر بسته بی تفصیل، ای جبرئیل تو وحی میگزار که اسرفوا و بتفصیل مدان که چه کردند. ای محمد تو وحی میخوان که اسرفوا و مدان که چه کردند. کریما، خداوندا، رحیما، پادشاها نخواست که جبرئیل گناه بنده بداند و رسول معصیت او بخواند ، کی روا دارد که شیطان بنده را از درگاه وی براند. قوله :
« ما یلفظ من قولٍ الاّ لدیه رقیب عتید ». فریشتهٴ دست راست فریشتهٴ فضل است و قریشتهٴ دست چپ فریشتهٴ عدل و چنانک فضل بر عدل سالار است فریشتهٴدست راست بر فریشتهٴ دست چپ سالار است. ای فریشتهٴ دست راست، تو امیر باش هر حسنتی ده مینویس. ای فریشتهٴ دست چپ تو رعیت باش. جز آنکه فریشتهٴ دست راست گوید منویس. چون بنده معصیت کند فریشتهٴ دست راست گوید – هفت روز بگذار و منویس مگر عذری بخواهد و توبه کند.
این همه چیست نتیجهٴ یک حکم که در ازل کرد ــ « سبقت رحمتی غضبی ». |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 83 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۸۵ |
از این عجیب تر شنو : بنده معصیت میکند فرمان آید که – پردهٴ ایمان وی در کشید تاجرم و جنایت وی مغمور و مغلوب ایمان وی گردد. آنگه چندان جرم و معاصی بهم آید که گویند بار خدایا جرم بسیار است پردهٴ ایمان آنرا نمیپوشد، گوید : اگر پردهٴ ایمان وی نمیپوشد پردهٴ کرم من در کشید تا بپوشد. |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 84 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۹۶ |
قوله : « و جائت سکرة الموت بالحق »، بدان ای جوانمرد که از عهد آدم تا فناء عالم کس از مرگ نرست، تو نیز نخواهی رست.
الموت کأس و کلّ الناس شاربه.
روزگاری که آدم را وفا نداشت ترا کی وفادارد ، عمری که برنوح بپایان رسید با تو کی به بقا دار. اجلی که برخلیل تاختن آورد ترا کی فرو گذارد. مرگی که برسلیمان کمین ساخت با تو کی مسامحت کند. موکّلی که جان مصطفی را تقاضا کرد باتو کی مدارا کند. اگر عمر نوح و مال قارون و ملک سلیمان و حکمت لقمان بدست آری بدر مرگ سود ندارد و با تو محابانکند. هفت هزار سال کم کسری گذشت تا آدمیان اندر این سفرند. از اصلاب بارحام میآیند و از ارحام بپشت زمین و از پشت زمین بشکم زمین میروند. همهٴ عالم گورستان است، زیر او همه حسرت، زبرا و همه حسرت. سربرآر و از آسمان بپرس که – در شکم چند نازنین داری.
سل الطارم العالی الذّری عن قطینه
نجا ما نجا من بؤس عیش ولینه |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 85 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۹۷ |
فلمااستوی فی الملک و استعبدالوری
رسول المنایا تلّه للجبینه
ای سخرهٴ امل، ای غافل از اجل، ای اسیر آز، ای بندهٴ نیاز. تاکی درزمستان غم تابستان خوری و در تابستان غم زمستان. و کاری که لامحالة بودنی است از آن نه اندیشی و راهی که علی التحقیق رفتنی است زاد آن راه برنگیری. شغل دنیا راست میداری و برگ مرگ نسازی. ای مسکین مرگت در قفاست از او یاد آر. منزلت گوراست آباد دارد. امروز در خوابی، باش تا بیدار گردی. امروز مستی، باش تا هشیار گردی. حطام دنیا جمع میکنی و از مستحق منع میکنی، چه طمع داری که جاوید با آن بمانی. باش تا ملک الموت درآید و جانت غارت کند، وارث درآید و مالت غارت کند، خصم درآید و طاعتت غارت کند. کرم درآید و پوست و گوشتت غارت کند.
آه اگر با این غفلت و زلّت و اندرین زحمت و ظلمت دشمن در آید و ایمان غارت کند. مفلسا که تو باشی بی تن و بی جان بی مال و سود و زیان، بی طاعت و بی ایمان.
و گر ترا در مرگ شکی هست بر شمر که تا بآدم صفی چند پدر داشته‌ای که یکی از مرگ نرست. در عالم هیچ کس را بر درگاه عزت آن جاه و حشمت نبود که مصطفی عربی را، و باوی مسامحت نرفت خطاب آمد ــ « انّک میّت وانّهم میّتون ».
ای سیّدی که کّل کمال نکته ایست از کمال تو، جملهٴ جمال نقطه ایست از جمال تو، ای مهتری که ماه روشن سیاه گردد اگر بیند طلعت با جمال تو، خورشید عالم شیدا گردد از نسیم شمال تو، رضوان رضا دهد بدربانی صهیب وبلال تو. ملک از فلک نثار کند ستاره‌ای برخد و قد با اعتدال تو. مشک را رشک آید از زلف و خال تو. مجد و حمد و ملّت و دولت پیوستهٴمیم و حامیم و دال تو. با این همه منقبت و مرتبت ای سید، راه فنات می بباید رفت و در کف لحد می بباید خفت. پدرت خلیل از این قهر نرست، برادرت کلیم از این زهر نجست.
ای محمد اکنون که کار تام شد و قواعد شرع بنظام شد که : « الیم اکملت لکم دینکم ». منشور رسالت برخواندی، مکه گشادی، براعدا ظفر یافتی، |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 86 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۹۸ |
دامن کفر چاک کردی، صنادید قریش هلاک کردی، کعبه را از بتان پاک کردی، قیصرروم از بیم تو در قصر خویش بی آرام است، نجاشی در حبشه ترا بنده غلام است، هرقل درروم ترا مطیع فرمان و پیامست، آسمان بفرق تو مینازد، زمین بخاک قدمت مینازد وقت آن آمد که روی در نشیب مرگ آری و همه را یکبارگی بگذاری. کار چون بکمال رسد نقصان گیرد.
ماه در آسمان تا هلال بود در زیادت بود، چون بدر گردد و شعاعش تمام شود نقصان گیرد.
شاخ درختان بوقت بهار هرروزی درزیادت بود، برگ میآراید گل میشکفاند، عالم معطر میدارد، بوستان منوّر میدارد، چون بکمال رسد و میوه دهد در نقصان افتد.
ای سید عالم و ای مهتر اولاد آدم ، گاه آن آمد که گوشوار مرگ در گوش بندگی کنی و قصد حضرت ماکنی، تا ما آن کنیم که تو خواهی.
و قد مضت قصة وفاته صلی الله علیه وآله فی سورةالانبیاء.
« و جائت سکرة الموت بالحق »، هرچند که حالت مرگ بظاهر صعب می نماید، لکن مؤمنانرا و دوستانرا اندر آن حال درباطن همه عز و ناز باشد و از دوست هر لمحتی راحتی و در هرساعتی خلعتی آید
مصطفی (ص) از اینجا فرمود : تحفة المؤمن الموت. هیچ صاحب صدق از مرگ نترسد.
حسین بن علی (ع) پدر را دید که بیک پیراهن حرب میکرد. گفت : لیس هذازی المحاربین. علی گفت : مایبالی ابوک اسقط علی الموت ام سقط الموت علیه.
صدق زاد سفر مرگست و مرگ راه بقاست و بقا سبب لقاست.من احبّ لقآءالله احبّ الله لقاه.
اهل غفلت چون بسر مرگ رسند بآن نگرند که چه میستانند. پیراهن خلق از سر بر میکشند و خلعت نو در سر میافکنند. مردی که هفتاد سال بر یک پیراهن ببود و آن پیراهن خلق گشت آن پیراهن را از سروی برمیکشند و قرطهٴ ملک ابد دروی میپوشند ، جای شادی است نه جای زاری. |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 87 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۲۹۹ |
عماریاسر عمر وی بنود سال رسید نیزه در دست گرفتی دستش میلرزیدیمصطفی(ع) او را گفته بود آخر قوت تو ازطعام دنیا شیر باشد ، در حرب صفین عمار حاضر بود نیزه در دست گرفته و تشنگی بروی افتاده ، شربتی آب خواست، قدحی شیر بوی دادند. یادش آمد حدیث مصطفی(ص) ، گفت – امروز روز دولت عمار است. آن شربت بکشید و پیش رفت و میگفت : الیوم القی الا حبّة محمداً و حزبه.
ای جوانمرد این حیوة دنیوی پرده ایست ظلمانی در روی روزگار تو کشیده ، روز مرگ این پرده بدست لطف در کشند، تا تو بسر نقطهٴ حیوة ابدرسی و تا این حیوة برجای است بقاء ابدی در پرده است. چون این پرده بر گرفتند بقاء ابدی روی بتوآرد. و ذلک قوله : « فلنحییّنه حیوة طیّبة ».
گفته‌اند – مؤمن درگور همچون آن کودک است دررحم مادر ، بیندیش تا اول دررحم مادر حالت چون بود : ضعیف بودی نه قوت بود نه قدرت ، نه رفتن و گرفتن ، نه شنود و گفتن. ترا درآن ظلمات پیدا آوردم و جگر مادربسان آئینهٴ پیش روی تو بداشتم. شکل تو در وی پیدا آوردم تا هرچه ترا بایست بود ما در آن همی خورد و بتو همی رسید تو در ناز و راحت و کس را از تو خبر نه.
بآخر همان کنم که باول کردم. بینائی و گویائی و شنوائی و گیرائی و روائی بستانم ، آنگه درلحد نهم ، چنانک دراول جگر مادر آیینه ساختم ، لحد آئینه سازم، تا چنانک آنجا راحت نعمت دنیوی بتو همی رساندم و کس را خبر نه ، بآخر راحت بوی بهشت بتو میرسانم و کس را خبر نه، تا دانی که من رحیم و کریم و لطیف‌ام.
بندهٴ من، قادر بودم که بی زندان رحم ترا پیدا آوردمی، قادر بودم که زندان لحد تو را بقیامت رسانیدمی ، لکن نه ماه در زندان رحم بداشتم و سالهای دراز در خاک بداشتم چرا چنین کنم؟
بندهٴ من چون خواستم که یوسف را ازدست حسد برادران برهانم سه روز او را در زندان چاه بداشتم و چون خواستم که ملک مصر بدوسپارم هفت سال او را بزندان بداشتم.
ای یوسف صدّیق ، راحت ازدست حاسدان سه روز زندان چاه ارزد . مملکت |
قرآن مجید ۱۶-۹۷ :مَنْ عَمِلَ صَالِحاً مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ |
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 88 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۳۰۰ |
و ولایت مصر هفت سال زندان مصرارزد. مؤمن موحّد، دیدار جمال مادر و پدر، نه ماه زندان رحم ارزد. دیدار لم یزل و لایزال و جوار خداوند ذوالجلال، هزار سال زندان لحد ارزد.
قوله تعالی : « اّن فی ذلک لذکری لمن کان له قلب » اگر صد بار روی در خاک مالی و عالم برفرق سر بپیمائی، تا آن نقطهٴ حقیقی که نام وی دل است رفیق این طاعت نباشد، همه را رقم نیستی در کشند که در خبراست : تفکّر ساعة خیر من عبادة الثقلین.
چون بنده بدرگاه آید و راز بگشاید و دل همچنان گرفتار شغل دنیا مانده، رقم خذلان بر آن طاعت کشند و بروی وی باز زنند که گفته‌اند : من لم یحضر قلبه فی الصلوة فلاتقبل صلوته، دلی که از قید عبودیت اغیار خلاص یافت آن دل مرحق را یکتا شد. نه رنگ ریاء خلق دارد نه گرد سمعت بروی نشیند ، لکن درسفینهٴ خطر باشد که اشارت صاحب شرع چنین است که : والمخلصون علی خطر عظیم.
هرکه مخلص تر، بحق نزدیکتر. و هر که بحق نزدیکتر لرزانتر. مقرّبان حضرت و ملازمان درگاه صمدیّت و پاکان مملکت، پیوسته در هراس باشند که میفرماید جل جلاله : « و هم من خشیته مشفقون – اّنمایخشی الله من عباده العلماء » و مصطفی (ص) فرموده : انا ارجو ان یکون اخشا کم للّه اصدق لنبی الله.
نزدیکانرا بیش بود حیرانی
کایشان دانند سیاست سلطانی
آن وزیر ، پیوسته از مراقبت سلطان هراسان بود و آن ستوردار را هراسی نه ، زیرا که سینهٴ وزیر خزینهٴ اسرارسلطان است و مهز خزینه شکستن خطرناک بود.
حذیفهٴیمان صاحب سرّ رسول بود ، گفتا – روزی شیطان را دیدم که میگریست گفتم – ای لعین این ناله و گریهٴ تو چیست، گفت – از برای دو معنی یکی آنکه : درگاه لعنت بر ما گشاده ، دیگر آنکه : درگاه دل مؤمنان بر ما بسته. بهر وقتی که قصد درگاه دل مؤمن کنم بآتش هیبت سوخته گردم.
بداود وحی آمد « که – یا داود ، زبانت دّلالی است که برسر بازار دعوی |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 89 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۳۰۱ |
اورا درصدر دارالملک دین محلّی نیست ، محلّی که هست دل راست که از او بوی اسرار احدیّت و ازلیّت آید.
عزیزمصر با برادران گفت : رخت بردارید و بوطن و قرارگاه خود باز شوید که از دلهای شما بوی مهر یوسفی می نیاید. اینست سرّ آنچه رب العالمین فرمود :
« انّ فی ذلک لذکری لمن کان له قلب »...الایة
قوله : « واسمع یوم ینادی المناد من مکان » ، ای – انتظر یا محمد صیحة القیامة و هول البعث حین ینادی المنادی، « من مکان قریب ». گوش دار ای محمد، منتظر باش صیحهٴ رستاخیز را و هول قیامت را، آنروز که اسرافیل از صخرهٴ بیت المقدس ندا کند که ای استخوانهای ریزیده و گوشتهای پوسیده، ای صورتهای نیست شده و اعضای ازهم جدا گشته، همه جمع شوید بفرمان حق، روز روز محشر است و روز عرض اکبر است و روز جمع لشکر است. چون این ندا درعالم دهد ، اضطراب درخلق افتد. آن گوشتها و پوستها پوسیده و استخوان ریزیده و خاک گشته و ذره ذره بهم برآمیخته ، بعضی بشرق و بعضی بغرب، بعضی ببرّ و بعضی ببحر، بعضی دودکان خورده و بعضی مرغان برده. همه با هم میآید و ذرّه ذرّه بجای خود باز میشود. هرچه درهفت اقلیم خاکی جانور بوده از ابتداء دور عالم تا روز رستخیز همه باهم آید، تنها راست گردد، صورتها پیدا شود، اعضاء و اجزاء مرتّب و مرکّب گردد. ذرّه‌ای کم نه و ذرّه‌ای بیش نه. موئی ازین با آن نیامیزد و ذرّه‌ای از آن با این نپیوندد.
آه، صعب روزی که روز رستاخیزاست. روز جزاء خیر و شرّ است. ترازوی راستی آویخته، کرسیّ قضا نهاده، بساط هیبت باز گسترده، همهٴ خلق بزانو درآمده که : « وتری کلّ امّة جاثیة »
دوزخ می غرّد که : « تکاد تمیّز من الغیظ » زبانیه در عاصی آویخته که : « خذوه فغّلوه ثم الجحیم صلّوه » هرکس بخود درمانده و از خویش و پیوند بگریخته : « لکّل امرئ منهم یومئذشأن یغنیه » |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 90 |
۹ |
۵۰ |
ق |
بيست و ششم |
۳۰۲ |
آورده‌اند که پیش از برآمدن خلق از خاک ، جبرئیل و میکائیل بزمین آیند براق میآرند و حلّه و تاج از بهر مصطفی (ص) و از هول آنروز ندانند که روضهٴ سید کجاست؟. اززمین میپرسند و زمین میگوید : من از هول رستاخیز ندانم که در بطن خود چه دارم. جبرئیل شرق و غرب همی نگرد از آنجا که خوابگاه سیّداست نوری برآید جبرئیل آنجا شتابد. سید از خاک برآید چنانکه در خبر است : انا اول من تنشقّ عنه الارض. اول سخن این گوید که – ای جبرئیل حال امّتم چیست؟ خبر چه داری؟ گوید – ای سید اول تو برخاسته‌ای ایشان درخاکند. ای سید، تو حلّه درپوش و تاج برسرنه و بربراق نشین و بمقام شفاعت رو، تا امّت در رسند مصطفی (ص) همی رود تا بحضرت عزت سجده آرد و حق راجل جلاله بستاید و حمد گوید، از حق جل جلاله خطاب آید که :
ای سیّد، امروز نه روز خدمت است، که روز عطا و نعمت است. نه روز سجود است که روز کرم وجود است. سربردار وشفاعت کن هرچه تو خواهی آن کنم. تو در دنیا همه آن کردی که فرمودیم. ما امروز ترا آن دهیم که تو خواهی ــ « ولسوف یعطیک ربک فترضی » |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 91 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۱۷ |
« بسم الله الرحمن الرحیم »« بسم الله »، اخبار عن قدرته و عزّته بنعت الجلال ، « الرحمن الرحیم » اخبار عن رأفته و رحمته بوصف الجمال ، فبقدرته و جدمن وجدمن مراده و برأفته وجد من وجد من عباده. بسم الله اخبار است از عزت وقدرت ذوالجلال. الرحمن الرحیم اشارت است بنعت رأفت و لطف جمال بر کمال.
جمال الوهیّت صد هزار جان طالبان بسوخت. جمال صمدیّت صد هزار جان عاشقان بیفروخت. قومی درقهر جلال از بیم قطیعت میسوزند. قومی درلطف جمال برامید وصلت میفروزند و دلهای بندگان روز و شب از تأثیر این دو صفت گاه در خوف و گاه دررجا ، و از قضیّت این دو اصل گاه در قبض است و گاه در بسط.
بگاه قبض همه فترت بیند و هیبت ، بگاه بسط همه لطف بیند و رحمت.
بگاه قبض صرصر قهرآید، شواهد جلال نماید ، بنده بسوزد ، بزارد ، در خواهش آید ، بگاه بسط نسیم لطف بوی وصال آرد ، شواهد جمال نماید بنده بنازد، در رامش آید.
بگاه قبض بعظمت نگرد همه درد و گداز بیند ، بگاه بسط بقرب نگرد همه انس و ناز بیند.
پیر طریقت از اینجا گفت – بقرب می نگر تا از او انس زاید. بعظمت می نگر تا حرمت فزاید. میان این و آن منتظر می باش تا سبق ازل خود چه نماید.
قوله : « والذاریات ذرواً » اشارة الی الریاح الصبحیة تحمل انین المشتاقین الی ساحات العزّة ثمّ تأتی بنسیم القربة الی مشام اسرار اهل المحبّة فیجدون راحةً من غلبات اللوعة وفی معناه انشدوا :
وانی لاستهدی الریاح نسیمکم
اذا اقبلت من نحو کم بهبوب
واسئلها حمل السلام الیکم
فان هی یوماً بلّغت فاجیبی |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 92 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۱۸ |
آن ساعت که تباشیر صبح پیدا شود و لشکر روشنائی کمین بگشاید و نسیم صبامهر در هواء عالم (۱) دمیدن گیرد، باد صبحی پیک وار از جناب جنّات عدن براه افکنند تا نفحات الهی بمشام اسرار دوستان رساند.
عزیز است آن ساعت و بزرگوار آن وقت که بربساط « ونحن اقرب » در خلوت « وهومعکم » سرّاً بسرّ شراب انا جلیس من ذکرنی بی زحمت اغیار بدوستان خود رساند و منادی عزت بنعت رأفت ندا در عالم کون داده نواخت درویشانرا که – من یقرض غیر عدوم و لاظلوم. چه عجب اگر آن ساعت بگوش دل بنده فرو گوید که عبدی « لاتخف انک من الآمنین ».
« فالحاملات وقراً – فالجاریات یسراً – فالمقسّمات امراً – انّ ما توعدون لصادق – واّن الدّین لواقع ».
باین مخلوقات و مصنوعات قسم یاد کرد که رستاخیز بودنی است و هر کسی را جزا کردار خود بخیر و شرّدادنی. معتقد کافهٴ اهل اسلام است که حق جل جلاله روز حشر و نشر خلائق را جمع کند، ارواح و اشباح را بهم آرد چنانک در نشأهٴ اول روح و شخص جمع بودند از بهر ابتلا، هم چنین در روز حشر و نشر جمع باشند از بهر یافت جزا. فالحشر حق و قراءة الکتاب حق و المیزان و السؤال حق وممرّالخلق علی الصراط حق و لواءالحمد حق و الشفاعة حق و الجنّة و النار حق. قال الله تعالی : « ویستنبئونک اَحقّ هو، قل ای و ربی اّنه لحق » وقال تعالی : « فورب السماء والارض اّنه لَحقّ » مؤمنان که باین غیبها ایمان آوردند و پیغام از پیغام رسان پذیرفتند و براست داشتند، جزا ایشان (۲) فردا درآن جهان چیست؟
« اّن المتّقین فی جنات وعیون – آخذین ما آتیهم ربهم »،
صفت و سیرت ایشان امروز درین جهان چیست؟ « کانوا قلیلاً من اللیل ما یهجعون » « وبالاسحار هم یستغفرون » وفی بعض الاخبار – یقول الله عزو جل – ان احبّ احبّائی الیّ الذین یستغفرون بالاسحار. اولئک الذین اذا اردت باهل الارض شیئاً ذکرتهم |
(۱) در نسخه ج : هوا عالم . (۲) در نسخهٴ ج : جزاء ايشان .
قرآن مجید ۵۱-۵ : إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ
قرآن مجید ۵۱-۱۶ : آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ |
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 93 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۱۹ |
فصرفت بهم عنهم. بنده را هیچ کرامت بزرگتر از آن نبود که در شب تاریک برخیزد متواری ، بر درگاه باری. درمناجات وزاری.
شبی که وصفش اینست : لیل هادئ و قمربادی و رب ینادی – عبادی عبادی. فرمان آمد که ای محمد « ومن اللیل فتهجد » من کلمهٴ تبعیض است اینجا و معنی آنست که – ای محمد بعضی از شب بیدار باش و بعضی از شب در خواب بیاسای که اگر همه شب در خواب باشی امّت ضایع مانند و اگر شب بیدار باشی همه را بشفاعت تو بیامرزم ، آنگه نصیب رحمت من پیدا نیاید. ای محمد ترا شفاعت است و مرا رحمت است و چنانک شفاعت ترا نصیب باید رحمت مرا نصیب باید. پس بعضی از شب بیدار باش و بعضی در خواب ، تا بسبب بیداری تو بعضی را بیامرزم تصدیق شفاعت را و بحرمت خواب تو بعض بیامرزم (۱) تحقیق رحمت را تا هم نصیب شفاعت تو پدید آید و هم نصیب رحمت من.
قوله : « وفی السماء رزقکم و ما توعدون » اصمعی گوید ــ در بصره بودم نماز جمعه گزارده و از جامع بیرون آمده که اعرابی را دیدم بر شتری نشسته و نیزه دردست گرفته، چون مرادید گفت – تو از کجائی و از کدام قبیله‌ای. گفتم – از قبیلهٴ اصمع . گفت : توآنی که ترا اصمعی ، گویند : گفتم – آری من آنم. گفت : از کجا می آیی ؟ گفتم – از خانهٴ خدای عز و جل گفت : اَوَللّه بیت فی الارض و خدایرا درزمین خانه‌ای هست، گفتم – آری خانهٴ مقدس معظم بیت الله الحرام . گفت آنجا چه میکردی گفتم – کلام خدا میخواندم گفت اَوَللّه کلام خدایرا کلامی هست، گفتم – آری کلامی شیرین و سخنی پرآفرین. گفت – چیزی از آن برمن خوان ، در گرفتم : « بسم الله الرحمن الرحیم ». « والذاریات ذرواً » تااینجا رسیدم : « وفی السماء رزقکم و ما توعدون » گفت ــ یااصمعی هذا کلام الباری. این کلام خداست و سخن او که گفته، گفتم – آری سخن او، خود گفته و بمحمد فرو فرستاده، اصمعی گفت – گوئی آتشی از غیب دروزدند سوزی در وی پدید آمد، دردی بوالعجب از درون وی سربرزد. نیزه و شمشیر داشت هردو بشکست و شتر را بکشت و بدرویشان فرو گذاشت و جامهٴ لشکریان از تن |
(۱) در نسخهٴ ج : بعضی را . |
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 94 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۲۰ |
بیرون کرد و گفت : یا اصمعی تری یقبل من لم یخدمه فی شبابه، چگوئی کسی که درجوانی خدمت او ناکرده امروز او را بپذیرد ، گفتم – چون که نپذیرد پیغامبرانرا میفرستد که تا ناآمده را بیارند آمده را چون رد کنند.
پیر طریقت در مناجات خویش گفته : الهی هرچند که از بد سزای خویش بدردم لکن ازمفلس نوازی تو شادم. الهی من بقدر تو نادانم و سزاء تو را ناتوانم. دربیچارگی خود سر گردانم و روزبروز برزیانم. الهی من کیم که بردرگاه تو زارم یا قصهٴ درد خود بتو بردارم.
در عشق تو من کیم که درمنزل من
از وصل رخت گلی دمد بر گل من
آنگه گفت ــ یا اصمعی این درد زده را داروئی بیفزای و خستهٴ معصیت را مرهمی نه. گفتا برخوان :
« فورب السماء والارض انّه لحق مثل ما انّکم تنطقون » ، چندبار خویشتن را بر زمین زده و نعره‌ای چند بکشید، همچون والهی سر گردان و حیران روی نهاد بربیابان. دانستم که او قصد حج دارد من نیز عزم درست کردم و رفتم، بوقت طواف او را دیدم دراستار کعبه آویخته و میگوید :
من مثلی و انت ربی ، من مثلی وانت ربی.
گفتم یا اعرابی– مردم را از طواف مشغول داشته‌ای باین سخن که میگوئی گفت : یا اصمعی خانه خانهٴاو و بنده بندهٴاو ، بگذار تانازی کنم براو. آنگه اعرابی این بیتها بر گفت :
یارجال اللیل ما احسنکم
بابی انتم و ما اجملکم
اقرعوا الباب علی سیّد کم
و لعلّ الباب مفتوح لکم
اصمعی گفت : بعد از آن درمیان خلق نهان شد. بسی جستم اورا ونیافتم فبقیت متحیّراً مدهوشاً لاصبرلی الاّالبکاء والنحیب. |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 95 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۲۵ |
قوله : « و من کلّ شئ خلقنا زوجین » در ضمن این آیت اثبات فردانیّت و وحدانیّت خداوند است جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته.
هرچه آفرید از محدثات و مکوّنات همه جفت آفرید قرین یکدیگر یا ضدّ یکدیگر چنانک نرینه و مادینه ، روز و شب ، نور و ظلمت ، آسمان و زمین ، وبرّ و بحر ، شمس و قمر ، جن و انس ، طاعت و معصیت ، سعادت و شقاوت ، هدی وضلالت ، عزّوذلّ ، قدرت و عجز ، قوّه و ضعف ، علم و جهل ، زندگی و مردگی.
صفات خلق چنین آفرید ، جفت یکدیگر آفرید و یا ضد آفرید تابصفات آفریدگار نماند و وحدانیت و فردانیت او بر خلق ظاهر گردد ، که عزشّ بی ذلّ است و قدرت بی عجز و قوت بی ضعف و علم بی جهل و حیوة بی موت و فرح بی غم و بقاء بی فنا.
خدای یگانهٴ یکتا یگانه در ذات و صفات ، یکتا درسزا ، از همه کس منزّه و از همه چیز جدا ، لیس کمثله شئ ، چو او کس نیست و او را مثل و مانند نیست. مانندگی از انبازیست والله جل جلاله بی شریک و بی انباز است ، بی نظیر و بی نیازاست. درِ منعش ببند و در جود و از است. گناه آمرز و معیوب نواز است. پیدا کنندهٴ مهر خود ببنده نوازی ، دوست دار بنده با بی نیازی. و مهر او کننده ۱ میان خود و بنده بی شرکت و بی انبازی. پس سزاء بنده آنست که در هر حال که بود اگر خستهٴ تیر بلا بود یا غرقهٴ لطف و عطا، دست درکرم وی زند و پناه بوی دارد و از خلق با وی گریزد ، چنانک خود میفرماید جل جلاله : « فّفروا الی الله »،
فرار مقامی است از مقامات روندگان و منزلی از منازل دوستی. کسی که |
۱- در نسخهٴ ج : افکننده .
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/12) |
| 96 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۲۶ |
این مقام او را درست شود نشانش آنست که همه نفس خود غرامت بیند ، همه سخن خود شکایت بیند ، همه کرد خود جنایت بیند ، امید از کردار خود ببرد و براخلاص خود تهمت نهد. اگر دولتی آید در راه وی، ازفضل حق بیند و از حکم ازل، نه از جهد و از کردار خود.
بوالحسین عبّادانی مردی بود از جوانمردان طریقت، درویشی با وی محّبت داشت ، هر دو رفتند از رمله تا بکران دریا رسیدند ، ملاّح ایشانرا درمرکب نشاند و دو روز در آن مرکب بودند. درویشی را دیدند در آن مرکب در کنجی سر فروبرده وقت نماز برخاستید و فریضه بگذاردید باز سر بمرّقع فرو بردید و هیچ سخن نگفتید.
بوالحسین گفت : من فرا پیش وی شدم گفتم – ما یاران توایم ، اگر ترا چیزی بکار باید باما بگوی. گفت : فردا نماز پیشین از دنیا بخواهم رفت چون بکران دریا رسید آنجا درختستانی بینید در زیر آن درختان ساز و برگ من نهاده جهاز من بسازید و مرا آنجا دفن کنید و این مرقّع من ضایع مکنید. در راه شهرجبله شما را جوانی ظریف نظیف پیش آید، این مرقّع از شما بخواهد بدو دهید. دیگر روز نماز پیشین بگذارد و سرفروبرد چون فراز شدیم رفته بود از دنیا چنانک خود گفته بود. رفتیم در آن درختستان چنانک نشان داده بود. دیدیم گوری کنده و کفن و حنوط و هرچه بکار بایست ساخته و آنجا نهاده. او را دفن کردیم. مرقع وی برداشتیم و روی بجبله نهادیم. آن جوان که نشان داده بود، در راه آمد، گفت – آن ودیعت بیارید، گفتم – برای خدای با ما بگوی که این چه قصّه است و چه حال و آن مرد که بود و تو کیستی؟ گفت : درویشی بود میراثی داشت و ارث طلب کرد، مرا بوی نمودند. شما میراث بمن سپارید و روید آن مرقّع بوی سپردیم.
ساعتی از چشم ما غائب گشت باز آمد مرقّع پوشیده و جامهٴ خویش همه از تن بیرون کرده و گفت – این بحکم شماست و برفت. ما در مسجد جبله شدیم ، دو روز آنجا بودیم فتوحی نیامد پاره‌ای از آن جامه بآن یار خود دادیم ببازار برد تا بفروشد و خوردنی آرد ، ساعتی بود و وی میآمد و خلقی عظیم در وی آویخته، |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 97 |
۹ |
۵۱ |
الذاريات |
بيست و هفتم |
۳۲۷ |
در آمدند و مرا نیز گرفته و میکشیدند، گفتم – چه بودست، گفتند – پسر رئیس جبله سه روز گذشت تاناپدید است و اکنون جامهٴ وی با شما می بینیم.
پس ما را بردند پیش رئیس و از حال پسر پرسید ما قصهٴ وی بگفتیم از او تا آخر چنانک بود. آن رئیس بگریست و روی بآسمان کرد ، گفت ــ الحمدالله که ازصلب من کسی بیامد که شایستهٴ درگاه تو بود.
پیرطریقت گفت : ای باری ببرّ و هادی بکرم، فروماندم درحیرت یک دم آن دم کدام است.
دمی که نه حوا در آن گنجد نه آدم. گر من آن دم بیابم چون من کیست، بیچاره زنده‌ای که بی نفسش میباید زیست. همه خلق زنده از مرده میراث برد مگر این طائفه که مرده از زنده میراث برد.
این مردگی آنست که مصطفی(ص) از ابوبکر صدّیق نشان داد که – من اراد اَن ینظر الی میّت یمشی علی وجه الارض فلینظر الی ابی بکر .
« وما خلقت الجن والانس الالیعبدونِ » و الّذین سخطت علیهم فی آزالی و ربطتهم الیوم بالخذلان فیما کلّفتهم الیوم من اعمالی و خلقت النار لهم بحکم الهیتی و وجوب حکمی فی سلطانی ما خلقتهم الا لعذابی و انکالی والله اعلم. |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 98 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۲ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » بسم الله آیین زبان است و چراغ جان و ثناء جاودان. بسم الله کلید گوشها است و آئینهٴ چشمها و یادگار دلها. بسم الله مجلسها معطّر کند، جانها منّور کند، زبانها معنبر کند، گناهها مکفّر کند.
دلها عارفان از شوق این نام برآتش است. وقتها دوستان درسماع این نام خوش است. سینها درویشان از مهر و محبت این نام منقش است. بیماری دوستان را جز الله طبیب نیست ، درماندگان و زارندگانرا جز الله مجیب نیست. مؤمنانرا در همه احوال جز او یار و حبیب نیست. ویل آنرا که ازلذت سماع نام او ویرا نصیب نیست.
نام خداوندی که از پارهٴ گل دلی بنگاشت و مرآن دلرا بمرتبت از هر دو کون برگذاشت و انوار جمال و جلال خود برو گماشت و آنرا در کنف لطف خود نگه داشت و درقبضهٴ صفت خود بداشت، همای همت او تا شرفات سرادقات حضرت برافراشت و از نظر خود بیرون نگذاشت. وفی الخبر – ان الله لاینظر الی صورکم ولا احسابکم ولکن ینظر الی قلوبکم.
قوله : « والطور »، اقسم الله عزوجل بالطورالذی کلّم علیه موسی لانه محل قدم الاحباب وقت سماع الخطاب. رب العزه قسم یاد میکند بقدم گاه موسی، آن وقت که |
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 99 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۳ |
در سماع کلام حق بود و در منزل : « وقرّبناه نجیّاً » شراب شوق از جام مهر نوش کرده و در عشق حضرت مست و مخمور آن شراب گشته و از سرمستی و بی خودی نعرهٴ ــ« ارنی » زده تا او را گفتند که ــ یا موسی ۱ اگر میخواهی که در میدان مشاهدت نسیم قرب ازل از جناب جبروت برجان تو دمد ، « فاخلع نعلیک »، چنانک دو تا نعلین از پای برون کنند ، دو عالم از دل خود بیرون کن. از دو گیتی بیزار شو و دوست را یکتا شو.
بادو قبله در ره توحید نتوان رفت راست
یا رضاء دوست باید یا هواء خویشتن
این جهان و آن جهانت را بیک دم در کشد
گر نهنگ درددین ناگاه بگشاید دهن
در خبر است که همه ذرات موجودات و صفات متلاشیات دروقت سحر که در طلب درد دین از اوطان خویش هجرت کنند ، بعد از اوج عُلی قصد تحت الثری کنند ، طائفهٴ از تخوم زمین بدین گلشن بلند برخرامند و با یک دیگر این ندا می کنند که : هل مرّبک ذاکر، هیچ ذا کری بتوبر گذشت؟ هیچ جوینده در راه دین آمد؟ هیچ درد زده بطلب او برخاست.
آری هرکه در آرزوی عیان بود پیوسته دوست را نشان پرسان بود.
« والطور » عزیز مکانی و شریف مقامی که حق جل جلاله با موسی بر آن مقام مناجات کرد و موسی را اهل حطاب و کرامات کرد و رب العزة قسم بدان مقام یاد کرد که « والطور ».
دامغانی گفت – لمّا تمکّن موسی من ذلک المقام و سمع الکلام من الملک العلاّم قال موسی بلسان الدلال علی بساط الوصال – یاذا الکرم (۱) والافضال والجمال و الجلال، ارنی انظرالیک ها انا ذابین یدیک، فاجابه الجلیل سبحانه – لن ترانی الابدلائلی و برهانی و شواهدی و بیانی. فانک لاتحمل نور جلالی و سلطانی و لکن انظر الی الجبل تری قدرتی و برهانی فلما تجلی ربه للجبل صار اربع قطع، کذلک قلب موسی صار علی اربع قطع : قطعة سقطت فی بحر الهیبة وقطعة سقطت فی روضة الحجة و قطعة فی وادی القدر، و قطعة فی نسیان رویة المنة (۲) ثم صاح بلسان الحیاء – تبت الیک. |
۱- درنسخهٴ ج : ياذی الکرم ۲- المنه... ؟
|
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 100 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۴ |
جعفر خلدی حکایت کند که – شاه طریقت جنید قدّس الله روحه با جماعتی فقرا قصد زیارت طور سینا کرد – چون بدامن کوه رسید هاتفی از آن گوشه آواز داد که – اصعد یا جنید فاّن هذا المکان مقام الانبیاء والمرسلین و مقام الاولیاء والاصفیاء بر خرام ای جنید برین مقام پیغمبران و قدمگاه صدّیقان و دوستان گفتا – بر سر کوه شدیم و جنید چون قدمگاه موسی دید بشورید و دروجد آمد، درویشی این بیت بر گفت :
ان آثارنا تدل علینا
فانظروا بعدنا الی الاثار
جماعت همه بموافقت در تواجد آمدند. هر یکی را شوری و سوزی واز هر گوشه آوازی و نیازی و درهر دلی و دردی و گدازی. یکی از حسرت و نیاز می نالد، یکی از راز و ناز می گرید. این چنانست که پیرطریقت گفت : الهی در سر گریستنی دارم دراز ، ندانم که از حسرت گریم یا از ناز. گریستن از حسرت بهرهٴ یتیم است و گریستن شمع بهره ناز ، از ناز گریستن چون بود آن قصه ایست (۱) دراز.
راهبی آنجا درغاری نشسته چون ایشانرا بدان صفت دید ، سوگند برنهید (۲) که ــ یاامة محمد بالله علیکم کلّمونی. بعاقبت که جماعت را سکون درآمد جنید را خبر کردند از حال آن راهب. برخاست و پیش وی رفت. راهب گفت – این رقص شما و این وقت و وجد شما همه امت راست بر عموم، یاقومی را برخصوص، جنید گفت – قومی راست برخصوص، گفت – این قوم را صفت و سیرت چیست، گفت – قومی که دنیا و عقبی در بادیهٴ وقت ایشان دو میل است ، بهشت و دوزخ بر راه درد ایشان دو منزل ، و هرچه دون حق بنزدیک ایشان باطل.
بروز نظارهٴ ، صنایع کنند و شب در مشاهده صانع باشند.
بی خیل و حشم پادشاهانند ، بی گنج و خواسته توانگرانند. دردها دارند در دل وز گفتن آن بی زبان‌اند زبان جان حالشان بنعت افتقار می گوید :
الهی وقت را بدرد می نازیم و زیادتی را می سازیم، بامید آنکه چون درین درد بگدازیم، درد و راحت هردو براندازیم. |
۱- در نسخهٴ ج : قصهٴی است ۲- در نسخهٴ ج : سوگند بر نهاد . |
kuroki / aikou (05/11/30) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 101 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۵ |
راهب گفت – ای شیخ راست است می گوئی و من در انجیل عیسی هم چنین خوانده‌ام که خواص امّت محمد قومی خرقه داران‌اند، بصورت درویشان و بدل توانگران‌اند. در وطن خود غریب و از خلق برکران‌اند. از دنیا بلقمهٴ و خرقهٴ (۱) راضی و ازتعلق آزادگان و آسودگان‌اند. وانا اشهد ان لااله الاالله وحده لاشریک له و اّن محمداً عبده و رسوله و انّکم اولیاءالله و اصفیائه و اّن دینکم دین الحق و اّن اصواتکم من صفاء اسرار کم.
قوله : « وکتاب مسطور » بلسان الاشارة – ماکتب علی نفسه جل جلاله – ان سبقت رحمتی غضبی. بزبان اشارت بر ذوق اهل حقیقت، کتاب مسطور آن نبشته است که در عهد ازل بر خود نبشت که – سبقت رحمتی غضبی. هزار جان عزیز فداء آن وقت دل نواز باد که ما را بی ما خلوت گاه داد و درِ الطاف بی نهایت برما گشاد و بعنایت ازلی و لطف سابق لم یزلی می فرمود : سبقت رحمتی غضبی.
ای جوانمرد شکر کن مرآن خدای را که ترا پیش از سؤال و معارضه، آن داد که اگر بتو باز گذاشتی و تو هزاران سال اندیشه کردی بتحکّم بر سرآن نرسیدی ، دعاک وانت غافل، علّمک وانت جاهل خلقک ولم تک شیئاً مذکورا، سقاک بکأس برّه فی مجلس سرّه شراباً طهورا. این همه آثار سبقت رحمت است که می فرماید جل جلاله – سبقت رحمتی غضبی.
پیرطریقت گفت – الهی بعنایت ازلی تخم هدی کشتی ، برسالت انبیاء آب دادی ، بمعونت و توفیق رویانیدی ، بنظر لطف پرورانیدی. اکنون سزد که بادعدل نه وزانی ، (۲) و سموم قهر نه جهانی (۳) و کشتهٴ عنایت ازلی را برعایت ابدی مدد کنی.
« والبیت المعمور » اشرة الی قلوب العارفین المعمورة بالمعرفة والمحبة. بیت معمور اشارت است بدلها عارفان که بمعرفت و محبت الله آبادان است ، بنظر او زنده ، و بلطف او شادان است.
پیرطریقت گفت – سه چیزاست که سعادت بنده در آن است و روی عبودیت |
۱- در نسخهٴ ج ، بلقمهٴی و خرقهٴی : ۲- در نسخهٴ ج : نوزانی . ۳- در نسخهٴ ج : نجهانی
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 102 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۶ |
روشن بآن است : اشتغال زبان بذکر حق. استغراق دل بمهر حق. وامتلاء سرّ از نظر حق. نخست از حق نظر آید و دل بمهر بیاراید و زبان برذکر دارد.
پیرطریقت گفت – الهی ذکر تو مرا دین است و مهر تو مرا آئین است و نظر تو عین الیقین است. پسین سخنم اینست، لطیفا دانی که چنین است. آن عزیزی گفته :
زبانی که بذکر او مشغول بود، دلی که بمهر او معمور بود، جائی که بنظر او مسرور بود ، از روی حقیقت آن بیت المعمور بود. این حال را سه نشان است و کمال عبودیّت در آن است : عمل فراوان و از خلق نهان، و دل با وقت ورد پیوسته شتابان.
« یوم یدّعون الی نار جهنم دّعا » این آیت موجب خوف است.
« اّن المتقین فی جنّات و نعیم ، فاکهین بماآتاهم ربهم » موجب رجا است. رب العالمین فراپی یکدیگر داشت تا بنده پیوسته میان خوف و رجاء روان بود. این خوف و رجا جفت یکدیگراند، چون با یکدیگر صحبت کنند از میانه جمال حقائق ایمان روی نماید. هر روشی که از این دو معنی خالی بود ، یا امن حاصل آید یاقنوط و هر دو صفت کفار است، زیرا که امن ازعاجزان بود و اعتقاد عجز در الله کفر است و قنوط ازلئیمان بود و اعتقاد لوم در الله شرکت است. ونیزنه همه خوف از عقوبت باید و نه همه رجاء و انتظار رحمت و ترا این بمثالی معلوم گردد .
چراغی که در وی روغن نباشد روشنائی ندهد ، چون روغن باشد و آتش نباشد ضیاء ندهد ، چون روغن و آتش باشد تا بلیته ۱ نباشد که هستی خود فدا کند تمام نبود.
پس خوف بر مثال آتش است و رجا برمثال روغن و ایمان بر مثال بلیته ، و دل بر شکل چراغ دان. اگر همه خوف باشد چون چراغی بود که در وی روغن نیست. ور همه رجا بود، چون چراغی است که در وی روغن است و آتش نیست. چون خوف و رجا مجتمع گشت، چراغی حاصل آمد که در وی هم روغن است که |
۱- در نسخهٴ ج : فتيله و آن معرب پليتهٴ سريانی است . ( از برهان قاطع مصحح دکتر معين ) .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 103 |
۹ |
۵۲ |
الطور |
بيست و هفتم |
۳۴۷ |
مدد بقاء است، هم آتش که مادهٴ ضیاء است، آنگه ایمان از میان هر دو مدد میگیرد، از یکی ببقا و از یکی بضیا و مؤمن ببدرقهٴ ضیاء راه می رود و ببدرقهٴ بقا قدم می زند. والله ولیّ التوفیق. |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 104 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۳ |
بسم الله الرحمن الرحیم. اسم یدلّ علی جلال من لم یزل. اسم یخبرعن جمال من لم یزل. اسم ینبّه علی اقبال من لم یزل. اسم یشیر الی افضال من لم یزل. فالعارف شهد جلاله فطاش والصفّی شهد جماله فعاش والولیّ شهد اقباله فارتاش (۲).
نام خداوندی که او را جلال بی زوال است و جمال بر کمال. جلال او آتش عالم سوز است و جمال او نور جهان افروز. جلال او غارت دل مریدان است و جمال اوآسایش جان ممتحنان. جلال او غارت کنندهٴ دلی که درو رخت نهد ، جمال او چون جلوه گردد غمان از دل بر کند.
عارف بجلال او نگرد بنالد ، محب بجمال او نگرد بنازد. آن یکی مینالد از بیم فصال ، این یکی می نازد بامید وصال. بیچاره کسی که نام او شنود و نه از جمال او خبر دارد نه از جمال او اثر بیند.
می نداند که این نام کهسار را بلاله آرد، و دل بیداران را بناله آرد. سماع این نام طرب افزاید و یافت این نام صفت رباید. دلهاء عارفان بجوش آرد عاصیانرا بفریاد و خروش آرد. |
۱- در فقه شيعهٴ اماميه نيز بهنگام قرائت و يا استماع و يامطالعت آخرين آيت سورهٴالنجم سجود واجب است ۲- ارتياش رفاه و خوشی و شايد مأخوذ از اراش اللّه زيداً – انعشه باشد .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 105 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۴ |
نام تو بصد معنی نقاش نگارند
بریاد تو و نام تومی جان بسپارند
آن عزیزی پیوسته در همه حال بهمه اوقات این نام همی گفت ، بعد از وفات او بخواب دیدند که حالت چیست ، گفت –
نجوت من الجحیم و وصلت الی دارالنعیم ببر کة بسم الله الرحمن الرحیم.
رستم از جحیم. رسیدم بدارالنعیم از برکات این نام عظیم. و یاد کردیم : بسم الله الرحمن الرحیم.
« والنجم اذا هوی » بدان که حق جل و جلاله و تقدست اسماؤه اندرین سوره، از معراج مهتر عالم سیدولد آدم و سفر کردن وی بآسمان و باز گشتن از مشاهده و عیان خبر داد تاامت وی بدانستن این قصه روح را روح دهند و دل را نور و سرور افزایند. درابتداء سورهٴ بنی اسرائیل قصهٴ رفتن وی یاد کرد و تعظیم آنرا تنزیه خود جلّ جلاله درپیش داشت :
« سبحان الذی اسری بعبده ». واندرین سورة باز گشت وی از حضرت بیان کرد و تشریف او را بشخص قسم یاد کرد گفت : « والنجم اذاهوی ».
بآن ستارهٴ روشن، بآن ماه دو هفته، بآن چراغ افروخته، آنگه که از حضرت عیان باز گشت، شخص او مقام قربت دیده، دل او روح مشاهدت یافته، سرّ او بدولت مواصلت رسیده، در خلوت او ادنی بربساط انبساط راز شنیده.
و بدانک رفتن آن سیّد بآن منزل غریب نبود ، اما آرام وی درین منزل عجیب بود، زیرا که خلق عالم در ظلمت بعد بودند و آن مهتر درنور زلفت و قربت بود. چون آن مهتر عالم جبرئیل را در مقام معلوم خود بگذاشت و برگذشت، اسرار انوار ظاهر و باطن او را بجذب حضرت سپرد، تا اندر دریا نور و بحر عظمت غوص کرد و رفرف شرف را بپای همت بسپرد و چنانک مغناطیس آهن را بخود جذب کند، شرفات ۱ عرش مجید آن مهتر را بخود جذب کرد و از عرش مجید قصد حضرت قاب قوسین کرد و در مقام قاب قوسین در مسند جمال بوصف کمال در مشاهدهٴ جلال تکیه گاه ساخت، تنزیل عزیز این اسرار در رموز این کلمات بیان کرد که : |
۱- شرفات جمع شرفه بمعنی قصر و بلندترين قسمت يک کاخ بزرگ .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 106 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۵ |
« ثم دنا فتدلّی فکان قاب قوسین اوادنی ».
از جمله خلایق ، در عالم حقایق ، کسی بزرگوارتر از محمد مصطفی نبود. مراد اصلی از حکم الۤهی بروفق علم ازلی ابداع حالت و اظهار جلالت آن مهتر بود. اول جوهری که از امر کن خلعت یافت و آفتاب لطف حق برو تافت، جان پاک آن مهتر بود.
هنوز نه عرش بود نه فرش ، نه زحمت شب و نه رحمت روز ، که صنع الۤهی مرو را از مستودع علم ازل بمستقّر مجدابد آورد و در روضهٴ رضا بر مقام مشاهده او را جلوه کرد و هرچه بعد ازو موجود گشت طفیل وجود او بود و هرچه بوهم خلق در آید ازالفت و زلفت و رأفت و رحمت و سیادت و سعادت ، بر فرق ذات و صفات او نثار کرد ، آنگه مر او را بقالب آدم صفی درآود و بمدارج تلوین و مناهج تمکین گذر داد و در مسند رسالت بنشاند و مرو را امر کرد تا خلائق را بحضرت دین دعوت کند. گم شدگان را براه بازآرد و روند گانرا بدرگاه خواند.
گوئی بازی بود آن مهتر بر دست فضل آموخته ، بربساط قربت و زلفت پرورش داده ، وازجمعیت مشاهدة او را بتفرقهٴ دعوت درآورده تاعالمی را صید کند ، همه را پیش لطف و قهر حق بدارد. امروز همه را بشریعت شکار خود گرداند و فردا در مقام شفاعت همه را بحق سپارد.
چون آن مهتر قدم در میان دعوت نهاد و آن عزیزان حضرت اجابت کردند ، از هر گوشه ۱ طلیعهٴ بلا سر بر آورد و از آسمان فطرت باران محنت باریدن گرفت، قرآن قدیم از قصهٴ غصهٴ ایشان چنین خبر میدهد که :
« ولنبلوّنکم بشئ من الخوف والجوع » وقال تعالی ــ « لتبلونّ فی اموالکم وانفسکم...الآیة ».
ای جوانمرد ، هر که خیمه برسر کوی محبت زند از چشیدن بلا و شنیدن جفا چاره نبود. مادام تا قدم درعالم عافیت داری ، همه عالم بساط تو بود ، چون قدم در عالم عشق نهادی ، بزنجیر زحیرت ۲ برعقابین ۳ بلا پیچند واز حلقهٴ درِبی نیازی ، حلق نیازت را برآویزند. |
۱- در نسخهٴ ج : از بهر گوشه . ۲- کذا.. ظاهراً زجرت ۳- عقابين : خارهای آهنين .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 107 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۶ |
اگر مرد عیاری باشی و عاشق وفادار ، ندآء هل من مزید می زنی ورنه که ازالم زخم تیغ قهر ، لاطاقة برآری. تازیانهٴ عتاب برسرت فرو گذارند و گویند :
چون دانستی که نیست مهر تو درست
چندنّیت هوآء ما نبایستی جست
چون رنج بلا آن پاکان صحبت و عزیزان حضرت نبوة بغایت رسید و اذی کفار وطعن ایشان از حد در گذشت ، فرمان آمد بجبرئیل پیک حضرت ، برید رحمت سفیر رسالت که – ای جبرئیل دلها آن مؤمنان و عزیزان صحابه در حیرت و غصه مانده و سینهاشان معدن اندوه و حسرت شده ، مانا که خبر ندارند از آن انواع نعیم و الطاف کرم (۱) که ما درین سرای باقی از بهر ایشان ساخته‌ایم و آن طرف و غرف که نام زدایشان کرده‌ایم ، بر خیز و طبقات آسمان گذار کن و بعالم سفلی سفری کن ، بدرگاه محمد عربی شو ، آن مهتر عالم و سید ولد آدم که پیغامبر ایشانست و پیغام رسان ما ، بگوی تا بحضرت آید ومآل و مرجع ایشان بیند و آن و ناز و نعیم و فوز عظیم که ایشانرا ساخته بازگوید و دل ایشانرا مرهم نهد ، تا آن مشقت وبلا که دردنیا می کشند بامید این کرامت و عطا برایشان آسان شود.
ایمحمد، یاران خود را گوی – ازحلاوت حلوا وصال ۲ کسی خبر دارد که تلخی حنظل فراق چشیده باشد.
آنکس که طمع دارد بمُلک کبیر ، درجوار خداوند کریم ، بردیدار و رضا ذوالجلال عظیم ، کم ازآن نباشد که درین زندان دنیا ، روزی چند ، بارمحنت بکشد و بامید آن نعمت ، این محنت دولت انگارد.
چنانک آن پیرطریقت گفته – الهی ، برامید وصل چندان اشک باریدم که برآب چشم خویش تخم درد بکاریدم،
ورسعادت ازلی دریابم
این درد پسندیدم
وردیده من روزی برتوآید
آن محنت همه دولت انگاریدم.
در خبرست که ــ مصطفی (ص) بامداد آن روز که شبانگاه بمعراج بود از |
۱- کذا... و ظاهراً انواع نعم صحيح است ، تطابق قافيه نعم و کرم نيز مؤيد آنست .
۲- در نسخهٴ ج : حلواء وصال |
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 108 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۷ |
بدایت سفر خود برزمین تا به بیت مقدس خبر داد. عزیزان صحابه شاد شدند و قبول کردند واین خبر در مکه منتشر گشت و ابوبکر صدّیق آن روز غایب بود ، بحضرت نبوت نرسیده بود ، بوجهل چون این خبر بشنید ، باخود گفت – اگر هیچ ممکن شود که بوبکر را از اتّباع محمد بسببی بر توان گردانید ، آن سبب این خبر محال باشد ، پس برخاست براه بوبکر شد ، مرورا گفت – ای پسر بوقحافه ، این یار تو محمد محالی میگوید که هیچ عاقل مرآنرا قبول نکند ، می گوید – دوش ازین مسجد برفته‌ام و به بیت مقدس شده‌ام و هم درشب بازآمده‌ام ، یا بابکر تو باور کن که اندر شبی کسی از مکه به بیت مقدس شود و هم در شب بازآید..؟ که یک ماهه را هست مر کاروان را و مر مرد رونده را ، اگر باور داری این خبر محال ، درنقصان عقل توهیچ شک نبود. صدّیق ۱ بوبکر مرورا تلقین داد ، جوابی محترز ، ببیانی ملخص ، گفت – ان قال هوفقد صدق. ای اباجهل اگراین چه ۲ تومیگوئی محمد گوید ، راست گوید. بوجهل از او نومید گشت و بوبکر بشتاب آمد بنزدیک رسول و پیش از آنک بنشت ، صادق وار و عاشق وار گفت – یا رسول الله مرا خبرده از آن سفر دوشین تو.
گفت ــ یا بابکر دوش جبرئیل آمد و براق آورد و مرا به بیت مقدس برد ، ارواح پاک انبیارا دیدم و سادات ملاء اعلی، و ایشانرا امامی کردم و از آنجا بخاطّهٴ ملکوت سفر کردم و بافق اعلی رسیدم و آیات کبری دیدم و هم درشب بخاطهٴ مکه باز آمدم.
بوبکر گفت – صدقت یا رسول الله، بعزت آن خداوند که ترا بحق فرستاد که چنان که ترا به بیداری بصورت و شخص اندرین سفر از مکانی بمکانی برده‌اند ، جان مرا اندرصحبت و خدمت توهمی برده‌اند ، سفر تو بصورت وقالب بوده و سفرمن در خدمت تو بجان و سرّ بوده. مرا بخواب نمودند درخدمت تو و ترا به بیداری نمودند بتأیید حق. پس اندران حال که این سخن رفت ، جبرئیل امین آمد و آیت آورد ــ « والذی جاء بالصدّق و صدّق به »
از این روز ۳ باز لقب بوبکر، صدّیق گشت و تاقیام الساعة اهل سنت و جماعت |
۱- در نسخهٴ ج : صدق آمده و مسلماً غلط است . ۲- نسخهٴ ج : اگر آنج ۳- در نسخهٴ ج : از آنروز باز
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 109 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۸ |
اقتدا بوی دارند در تصدیق معراج ، و تمامی قصّهٴ معراج و لطائف و حقائق آن در افتتاح سورهٴ بنی اسرائیل بشرح گفته‌ایم.
اگر کسی سؤال کند گوید – روایت کرده‌اند که شب معراج چون آن مهتر عالم خواست که پای در رکاب نهد براق از وی برمید ، آن رمیدن براق از چه بود...
جواب آنست که براق اندر آن حال که خود را مرکب سید دید سر برآورد و بنازید و بخرامید ، گفت – ای سید ، مرا از تو امیدی باید که بعد از این روزی خواهد بود که تو ببهشت خرامی، چنانک امشب به بیت مقدس می شوی ، باید که آنروز مرکبت، هم من باشم که عادت کرم آنست که هر که درشب طلب مونس بود در روز طرب رفیق بود. مهتر عالم (ص) این عهد با وی تحقیق کرد و برأفت نبّوت و شفقت رسالت گفت که – در قیامت مرکب من تو باشی. آنگه گفت – ای مهتر عالم با این همه از تو یادگاری خواهم تا برگردن خویش قلاده بندم و ازو خود را طوقی سازم ، سید (ص) التماس وی اجابت کرد و از زلف مشکین خود دوتار موی بوی بخشید ، براق آنرا بدست نیاز برگردن خود بست و تا قیام الساعة درخمار آن شراب و طرب آن وصال خواهد بود.
اما آنچه گفته‌اند که – براق گفت که – از آن برمیدم که از دست وی بوی بت همی آید و جبرئیل از رسول سؤال کرد که – این چون است و رسول گفت – روزی به بتی برگذشتم و دست فرا کردم و گفتم بیچاره بت نداند که ویرا که می پرستد و بیچاره تر آنکس که ویرا پرستد همانا بوی اینست.
این معنی نقل کرده‌اند لکن ناقل معتمد نیست و این جواب درست نیست جواب درست آنست که اول گفتم.
اگر کسی گوید – چه حکمت بود که شب معراج موسی علیه السلام باوی سخن گفت در طلب تخفیف نماز و هیچ پیغامبر دیگر نگفت.
جواب آنست که موسی صاحب مناجات بود در دنیا و ظن وی چنان بود که مرتبت کس بلندتر از مرتبت او نیست و معراج کس و رآء معراج او نیست، اما معراج موسی تا طور بود و معراج محمد تابساط نور بود و موسی را چهل روز |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 110 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۷۹ |
روزه فرمودند و چون بحضرت مناجات حاضر کردند ملتمسات او بعضی بایجاب مقرون داشتند بعضی نه.
ومحمد (ص) که درّ یتیم بحر فطرت بود ، او را خواب آلود بحضرت بردند و در یک لحظه چندین بار تخفیف خواست همه باجابت مقرون گردانیدند ، تا موسی را معلوم گردد شرف و مرتبت مصطفی (ص) و استغفار کند از آن گفت که – جوانی را از سرما در گذارنیدند.
و از این عجبتر که موسی چون دیدار خواست که ــ « ارنی انظر الیک » ، او را بصمصام غیرت « لن ترانی » جواب دادند ، پس چون تاوان زدهٴ آن سؤال گشت بغرامت « تبت الیک » وادید آمد ، باز چون نوبت بمصطفی (ص) رسید دیدهٴ وی را توتیاء غیرت « لا تمدّنّ عینیک » در کشیدند ، گفتند – ای محمد دیدهٴ که بآن دیده ما را خواهی دید نگربعاریت بکس ندهی. مهتر، عصابهٴ عزت : « مازاغ البصر وماطغی » بردیدهٴ خود بست، بزبان حال گفت :
بربندم چشم خویش نگشایم نیز
تا روز زیارت تو ای یارعزیز
لاجرم چون حاضر حضرت گشت ، جلال و جمال ذوالجلال بردیدهٴ او کشف کردند که :
« ما کذب الفؤاد مارای » شعر :
همه تنم دل گردد چو با تو راز کنم
همه جمال توبینم چو دیده باز کنم
ان تذّکر ته فکّلی قلوب
و ان تأمّلته فکلّی عیون (۱)
گفته‌اند موسی چون از حضرت مناجات باز گشت با وی نورهیبت بود و عظمت ، لاجرم هرکه در وی نگریست نابینا گشت ، بازمصطفی (ص) چون از حضرت مشاهدت باز گشت با وی نور انس بود ، تا هر که در وی نگرید بینائی وی بیفزود. آن مقام اهل تلوین است و این مقام ارباب تمکین.
قوله تعالی : « فاوحی الی عبده ما اوحی » هرچند که این سخن سربسته گفت و مبهم فروگذاشت تعظیم آن حال را و بزرگواری قدرمصطفیرا (ص) ، اما در بعضی |
۱-وجود و او در آغاز مصرع دوم مخل بوزن شعر است لکن در هر دو نسخه باواوضبط شده .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 111 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۸۰ |
کتب آورده‌اند که – قومی از یاران پرسیدند از مصطفی(ص) که این وحی چه بود، و مصطفی آن قدر که حوصلهٴ ایشان برتافت بیان کرد گفت ــ رب العالمین از امت من گله کرد گفت ــ یامحمد ، من که خداوندم بنیک عهدی خود برای امّت تو در دوزخ هیچ درک نیافریده‌ام و ایشان به بد عهدی (۱) خود خویشتن را بجهد در دوزخ افکنند (۲). یامحمد ، معزّ و مذلّ منم. عزیز اوست که من عزیز کنم، ذلیل اوست که من ذلیل کنم، ایشان عزّ از جای دیگر می جویند و ذلّ از جای دیگر می بینند.
یا محمد ، عمل فردا امروز ازیشان نمی خواهم و ایشان رزق فردا امروز می جویند از من. (۳)
یا محمد ، رزقی که ایشانرا نام زد کرده‌ام بدیگری ندهم و ایشان عملی که حق ماست و سزا ما ، بریا بدیگری می دهند.
یا محمد ، نعمت از ماست و دیگری را شکرمی کنند.
یا محمد ؛ با این همه اَطلب العلل لغفران امّتک ، بهانه جویم تا ایشانرا بآن بهانه بیامرزم.
یا محمد ، لولاانی احب المعاتبة لماحاسبتهم ، اگرنه آن بودی که دوست دارم با ایشان عتاب کردن و با ایشان سخن گفتن ورنه خود حساب ایشان نکردمی.
یا محمد ، با امّتهاء (۴) پیشین چهارچیز کردم که با امت تو نکردم :
قومی را بزمین فروبردم. قومی را صورت بگردانیدم. قومی را سنگ باران کردم. قومی را بآتش حریق هلاک کردم ، واز بهرشرف و جاه تو ، با امت تو از این هیچ چیز نکردم.
یا محمد، این خلوت که ساختم با تو ، بآن کردم تا باخلق نمایم که تو کیستی و با تو نمایم که من کیستم.
رسول خدا (ص) چون از درگاه عزت آن همه اکرام و اعزاز دید گفت – بارخدایا ، امّت مراجمله بمن بخش. فرمان آمد که – ای محمد امشب تنها آمده‌ایْ |
۱- درنسخهٴ ج : ببد عهدی . ۲- در نسخهٴ ج : می افکنند . ۳- در نسخهٴ ج : از من ميخواهند . ۴- در نسخهٴ ج : با امتها پيشين . ۵- درنسخهٴ ج : آمدهٴی
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 112 |
۹ |
۵۳ |
النجم |
بيست و هفتم |
۳۸۱ |
دندان مُزد ۱ ترا ثلثی بخشیدم و فردا برستاخیز در انجمن کبری باقی بتو بخشم ، تا عالمیان مرتبت و منزلت تو بنزدیک ما بدانند والله الموفق والمعین. |
۱- اِنعام پس اِطعام |
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 113 |
۹ |
۵۴ |
القمر |
بيست و هفتم |
۳۹۷ |
بسم الله الرحمن الرحیم ذابت اشباح الطالبین فی عرصة کبریائه. تفطّرت ارواح المریدین فی عزبقائه احترقت قلوب المشتاقین فی تعزز جلاله و جماله و ببهائه. طربت اسرارالموحّدین فی ذکر صفاته و اسمائه.
الله است که گم شدگان را آرد برسرراه. شاهان ازدرگاه او برند حشمت و جاه. برهر چیزی قادر است و برهر شاهی شاه. دستگیر درماندگان و عاجزان را نیک پناه.
او که نه ویرا خواند ، خاسر کسی که اوست و کارش تباه.
آنست که رب العالمین فرمود : « ضلّ من تدعون الاایاه ».
رحمن است روزی گمار و دشمن پرور ، خالق خیروشر ، مبدع عین واثر ، نگارندهٴ آدم نه از مادر نه از پدر.
یکی را بینی در دنیا با منزلت و خطرو سینهٴ او از حق بی خبر ، دیگری را بینی درخت ایمان در دل و داغ آشنائی برجگر ، نه کفش درپای و نه دستاربرسر.
آنست که رب العزه میفرماید : « انا کلّشئ خلقناه بقدر ».
رحیم است او که ایمان دهد و قلب سلیم ، مؤمنانرا رهاند از نار جحیم ، بخلق فرستاد رسولی کریم. بستود او را بخلق عظیم. بروخطبه کرد که :
« حریص علیکم بالمؤمنین رؤف رحیم ».
قوله : « اقتربت الساعة وانشق القمر » شور از جانها بیگانگان برخاست ، دود حسد از سینهاهاشان برآمد ، غبار عداوت بررخسارشان نشست ، آن ساعت که انشقاق قمر پدید آمد و این معجزه آشکارا گشت. |
قرآن مجید ۵۴-۴۹ : إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ
قرآن مجید ۹-۱۲۸ : لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ |
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 114 |
۹ |
۵۴ |
القمر |
بيست و هفتم |
۳۹۸ |
هریکی از ایشان باعتراض بیرون آمد ، یکی میگفت ــ « سحر مستمرّ ». یکی میگفت ــ « هذا ساحر کذّاب ». یکی میگفت ــ « معلّم مجنون »
باین بس نکردند و درطعن بیفزودند ، یکی گفت – مال ندارد درویش است. یکی گفت – حشمت و جاه و تبع ندارد یتیم و دلریش است. درمانده و سرگشته در کار خویش است.
هرکسی براینگونه فساد طبع خود همی نمود و بر کفر و شرک خود همی مصّر بود ۱ ، و از درگاه جلال آن سید را نواخت و شرف همی فزود که : اگر مال و نعمت بنزد شما شرط مهتری است ، معادن ور کاز ۲ عالم خزینهٴ اوست ، درلشکر و سپاه می باید ، کروبیان و مقربان عالم قدس لشکر و سپاه اوست. ورحشمت و جاه میخواهید کونین و عالمیان بفرمان اوست.
شرق و غرب مملکت گاه ۳ اوست. آفرینش آسمان و زمین طفیل قدم اوست. جبرئیل امین، سفیر درگاه اوست. محشر قیامت میدان شفاعت اوست. حوض کوثر مجلس انس اوست. قاب قوسین قدمگاه عز اوست. بقاء و رضاء خداوند ذوالجلال تحفه و خلعت اوست.
« اقتربت الساعة و انشقّ القمر » موسی کلیم را انفلاق بحر بود. مصطفی حبیب را انشقاق قمر بود. چه عجب گر بحر بر موسی به ضرب عصا شکافته گشت که بحر مر کوب و ملموس است ، دست آدمی بدو رسد و قصد آدمی بوی اثر دارد.
اعجوبهٴ مملکت انشقاق قمر است که عالمیان از دریافت آن عاجز و دست جن و انس از رسیدن بوی قاصر و آنگه باشارت دو انگشت مبارک ، مصطفی (ص) شکافته گشت و این معجزه مرو را ظاهر گشت.
و در انشقاق قمر اشارتیست ، و مؤمنانرا در آن بشارتی است. چنانکه قمر مقهور حق است ، آتش هم مقهور حق است. پس بوقت اظهار معجزهٴ رسول، قمر را فرمود تا باشارت وی بدونیم گشت. اگر بوقت اظهار شفاعت روز رستاخیز آتش را فرماید تا بر گنه کاران سرد گردد چه عجب باشد. |
۱- در نسخهٴ ج : مصر همی بود ۲- رکاز محتويات معادن (از اقرب الموارد ) . ۳- در نسخهٴ ج : مملکت درگاه
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 115 |
۹ |
۵۴ |
القمر |
بيست و هفتم |
۳۹۹ |
قوله : « وکلّ امر مستقرّ » ــ « فالتقی الماء علی امر قد قدر » ــ « انا کلّ شئ خلقناه بقدر ».
این هر سه آیت در این سورة حجّت است بر قدریان و معتزلیان و خارجیان ورد مذهب باطل ایشان که ایشان خیر و شر، همه از خود بینند و گویند – الله تعالی آلت آفرید و قوّت در وی نهاد و فرمان فرمود. بنده مستغنی شد از حق جل جلاله و او را بتوفیق و معونت حاجت نیست.
لاجرم لازم آید ایشانرا که خود را خالق افعال خود گویند تا خدای را (۱) عز و جل در آفرینش شریک گفته باشند. و نیز کارها بخواست خود اضافت کنند نه بخواست الله جل جلاله.
و این مذهب ثنویان است و این سه آیت ردّایشان است.
و مذهب اهل سنت آنستکه نیکی و بدی هرچند کسب بنده است و بنده بآن مثاب و معاقب است اما بخواست الله است و بقضا و تقدیر او. چنانک رب العزة فرمود : « قل کل من عندالله » و مصطفی (ص) فرمود :
القدر خیره و شره من الله عزوجل. وقال تعالی و تقدس :
« انا کل شئ خلقناه بقدر ».
هرچه بود و هست و خواهد بود همه آفریدهٴ ماست، بقضا و تقدیر ما، بارادت و مشیّت ما. قضائی رفته و حکمی رانده و کاری پرداخته، نه خواست تواست که امروز می دروا کند (۲) ، کردهٴ ازلی است که می آشکارا کند.
یکی را رقم فضل بلطف ازل کشیده، قبول وی ازعمل وی بیش، اجابت او از دعاء وی بیش. عطاء او از سؤال وی بیش. خلعت او از خدمت وی بیش. عفو او از جرم وی پیش.
یکی را روز اول در عهد ازل داغ عدل برنهاده و از درگاه خود برانده. عذاب او از معصیت وی بیش، عقوبت او از جرم وی بیش. |
۱- در نسخهٴ ج : تاخدائرا ۲- دروا : افراشتن ، برپاداشتن باشد و با در بايست از يک ريشه است رجوع به برهان قاطع مصحح دکتر معين شود .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/16) |
| 116 |
۹ |
۵۴ |
القمر |
بيست و هفتم |
۴۰۰ |
ای مسکین، از او جز او مخواه. خدمت بمقاطعت مکن – مقاطعه با الله مذهب ابلیس است. ابلیس گفت : اکنون که مرا مطرود و ملعون کردی و از حضرت خویش براندی مرا چیزی ده : « انظرنی الی یوم یبعثون » همه دنیا بوی داد اما خویشتن را از او بازستد.
او که از او درماند اگرچه همه یافت هیچ نیافت و او که او را یافت اگر هیچ چیز نیافت ، همه یافت.
چنانستی که الله فرمودی (۱) – عبدی تونبودی و من ترا بودم. خود را بعزت بودم ، مزدور را برحمت بودم ، دوست را بصحبت بودم. ترافکنده دیدم بر گرفتم. ترا گذاشته دیدم بپذیرفتم.
آن صفت که بآن برگرفتم برجاست ، برداشتهٴ خود بیفکنم (۲)..؟ بعزّعزّ خود نیفکنم.
« ان المتقین فی جنات ونهر » قیمت و عز آن بقعت نه بمرغ بریان است وجوی روان و خیرات حسان. قیمت صدف نه بصدف است. قیمت صدف بدرّ شاهوار است که در درون صدف است.
قیمت سرای بقانه بآن است که دراومأ کول و مشروب است. قیمت و شرف وی بآنست که رقم تقریب حق دارد و سمت تخصیص که : « فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر ».
وفی معناه انشد و ا شعرا :
و ما عهدی بحب تراب ارض
ولکن من یحل بها حبیب (۳).
مقصود رهی ز کوی تو روی تو بود.
کلمهٴ « عند » رقم تقریب و تخصیص دارد.
ما مصطفی عربی را (ص) درسرای حکم این خلعت قربت و شرف و رتبت دادیم که می گفت – ابیت عند ربی. |
۱- در نسخهٴ ج : گفتی . ۲- در نسخهٴ ج : نيفکنم . مآل هر دو تعبير هر چند يکی است ، نسخه الف بذوق نزديک تر است . ۳- من در اين شعر بمعنی ما استعمال شده است . و اين را در نظم و نثر عربی نظائر فراوان است .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 117 |
۹ |
۵۴ |
القمر |
بيست و هفتم |
۴۰۱ |
همین خلعت ورتبت، برقدر روش مؤمنان فردا در کنار ایشان نهیم که « فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر ».
روی صالح بن حیان عن عبدالله بن بریده انه قال فی قوله تعالی : « فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر » ــ ان اهل الجنّة یدخلون فی کل یوم مرّتین علی الجبّار تبارک و تعالی فیقرأون علیه القرآن وقد جلس کل امریء منهم مجلسه الذی هو مجلسه علی منابرالدر و الیاقوت و الزمرد و الذهب والفضة باعمالهم فلم تقرّاعینهم بشیء قط کما تقرّاعینهم بذالک ولم یسمعوا شیئاً اعظم و لااحسن منه. ثم ینصرفون الی رحالهم ناعمین قریرةً اعینهم الی مثلها من الغد. |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 118 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۱۷ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » ای عزیزی که اقبال محبان برسر کوی طلب نعرهٴ عاشقان تست. در دریاء محبت سیاحت و غوص جویندگان تست، در میدان بلا تاختن شیفتگان تس.
آن دل که تو سوختی تو را شکر آرد
و آن خون که توریختی بتو فخر کند
وان دماً اجریته بک فاخر
و ان فؤاداً رعته لک حامد
ای جمالی که سوختگان فراق تو ثنا و مدح تو بر دفتر بی نیازی تو بخون حیرت می نویسند. |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 119 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۱۸ |
ای جلالی که سرگشتگان تو در راه جلال تو منازل حیرت بر فرق دهشت می گذارند.
آن کدام دل است که آتش خانهٴ حیرت تو نیست.
آن کدام جانست که درمخلب باز قهر تو نیست.
بایّ نواحی الارض ابغی وصالکم
و انتم ملوک ما لنحو کم قصد
ماها بکدام آسمانت جویم
سروا بکدام بوستانت جویم
حورا بکدام خان و مانت جویم
سرگشته منم که من نشانت جویم
ای راه طلب حق، چه راهی که قدمها درتو واله شد.
ای آتش محبت حق، چه آتشی که دلهای عالمی ترا هیزم شد.
ای قبلهٴ ناگزیر چه قبله ای که هرکه روی در تو آورد دمار از جانش برآوری. شعر،
راه طلبت گر آشکا را بودی
هرمرحله ای زراه پیدا بودی
گرراه تو افکنده بصحرا بودی
عشاق تو زنار چلیپا بودی
« الرحمن علّم القرآن » آسان آسان نرسد دست هیچکس بحلقهٴ درگاه قرآن مگر بتوفیق و تیسیر رحمن.
اگر کسی رسیدی باین دولت جز بعون رحمن ، آنکس مصطفی (۱) بودی خاتم پیغامبران، که آن جلالت و منزلت که او راست کس را نیست از آفریدگان. و حق جل جلاله در حق او میفرماید :
« الرحمن علّم القرآن » ای – علّم محمداً القرآن.
هرچند معّلمان بتعلیم همی کوشند و استادان تلقین همی کنند و حافظان درس روان همی دارند ، این همه اسباب‌اند و آموزنده بحقیقت خداست. هرآموخته‌ای (۱) را آموزنده اوست. هر افروخته‌ای را افروزنده اوست. هر سوخته‌ای را سوزنده اوست. هر ساخته‌ای را سازنده اوست.
آدم را علم اسامی درآموخت : « وعلّم آدم الاسماء کلّها ». |
۱- در نسخهٴ ج : آموختهٴ .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 120 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۱۹ |
ای جلالی که سرگشتگان تو در راه جلال تو منازل حیرت بر فرق دهشت می گذارند.
آن کدام دل است که آتش خانهٴ حیرت تو نیست.
آن کدام جانست که درمخلب باز قهر تو نیست.
بایّ نواحی الارض ابغی وصالکم
و انتم ملوک ما لنحو کم قصد
ماها بکدام آسمانت جویم
سروا بکدام بوستانت جویم
حورا بکدام خان و مانت جویم
سرگشته منم که من نشانت جویم
ای راه طلب حق، چه راهی که قدمها درتو واله شد.
ای آتش محبت حق، چه آتشی که دلهای عالمی ترا هیزم شد.
ای قبلهٴ ناگزیر چه قبله ای که هرکه روی در تو آورد دمار از جانش برآوری. شعر،
راه طلبت گر آشکا را بودی
هرمرحله ای زراه پیدا بودی
گرراه تو افکنده بصحرا بودی
عشاق تو زنار چلیپا بودی
« الرحمن علّم القرآن » آسان آسان نرسد دست هیچکس بحلقهٴ درگاه قرآن مگر بتوفیق و تیسیر رحمن.
اگر کسی رسیدی باین دولت جز بعون رحمن ، آنکس مصطفی (۱) بودی خاتم پیغامبران، که آن جلالت و منزلت که او راست کس را نیست از آفریدگان. و حق جل جلاله در حق او میفرماید :
« الرحمن علّم القرآن » ای – علّم محمداً القرآن.
هرچند معّلمان بتعلیم همی کوشند و استادان تلقین همی کنند و حافظان درس روان همی دارند ، این همه اسباب‌اند و آموزنده بحقیقت خداست. هرآموخته‌ای (۱) را آموزنده اوست. هر افروخته‌ای را افروزنده اوست. هر سوخته‌ای را سوزنده اوست. هر ساخته‌ای را سازنده اوست.
آدم را علم اسامی درآموخت : « وعلّم آدم الاسماء کلّها ». |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 121 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۲۰ |
بظاهر نگاشتهٴ آب و گل است ، بباطن سلطان محبت را محمل است.
بظاهر « سلالة من طین » است ، بباطن خاتم دولت را نگین است.
العبرة بالوصل لابالاصل. الوصل قربة والاصل تربة.
الاصل من حیث النطفة. والوصل من حیث النصرة.
« علّمه البیان » علم اسماست که ویرا در آموخت و بآن یک علم او را بر فرشتگان پیشی داد تا از بهروی بجواب فرشتگان گفت : « انّی اعلم ما لا تعلمون ».
ای عجبا ، اسرار ربوبیّت جایهایی آشکارا شود که عقول عقلا هرگز بدان نرسد.
چگویی قبضهٴ ۱ خاک را بکمال قدرت خود بید صفت خود قبض کرد، آنگه چهل سال در آفتاب نظر خود بداشت تا نداوت ۲ هستی از وی برفت. آنگه ملائکهٴ ملکوت را فرمان داد که – بدرگاه این بدیع صورت غریب هیئت روید و آستان جلال اورا ببوسید.
مشتی خاک را چه اهلّیت آن بود که سکّان حظائر قدس و خطباء منابرانس پیش وی سجده کنند.
نه نه ، که آن مرتبت و منقبت و منزلت نه دربان گل را بود که آن سلطان دل را بود.
والقلب بین اصبعین من اصابع الرحمن.
واز تخصیصات و تشریفات آدمی یکی آنست که در نهاد وی دو بحر آفریده : یکی – بحرسرّ ، دیگر – بحردل، والیه الاشارة بقوله عزوجل : « مرج البحرین یلتقیان ».
از بحر سرّ لؤلوء مشاهدت و معاینت برون آید و از بحردل مرجان موافقت و مکاشفت. وذلک قوله : « یخرج منهما اللؤلؤ والمرجان ».
هر دو در نهاد وی تعبیه کرده و حاجز قدرت میان هر دو بداشته :
« بینهما برزخ لا یبغیان » نه آن بر آن نیرو کند ، نه این آنرا بگرداند. |
۱- در نسخهٴ ج : قبضه ی ۲- نداوت باقيماندهٴ رطوبت ، نم .
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 122 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۲۱ |
و گفته‌اند – بحرین اینجا خوف و رجاست عامه مسلمانانرا ، وبحر قبض وبسط خواص مؤمنان را ، وبحر هیبت وانس انبیا را وصدّیقانرا.
از بحر خوف و رجا گوهر زهد ورع بیرون آید و از بحر قبض وبسط گوهر فقر و وجد آید و از بحر هیبت و انس گوهر فنا روی نماید تا در منازل بقاء بیاساید.
اینست که گفت ــ « یخرج منهما اللؤلؤ والمرجان ».
قوله : « کلّ من علیها فان ویبقی وجه ربک ذو الجلال والا کرام » همانست که جای دیگر فرمود ــ « ما عند کم ینفد وما عندالله باق ».
و مصطفی (ص) فرمود – فآثروا ما یبقی علی ما یفنی.
دنیا دارالغرور است و عقبی دارالسرور. دنیا دارالفنا و عقبی دارالبقا. نسیم عقل بمشام آنکس نرسید که فانی بر باقی بر گزیند ، دارالسرور بگذارد و دارالغرور عمارت کند.
گر مملکت عالم و ملکت بنی آدم در زیر نگین تو نهند و مفاتیح خزائن دنیا بجملگی ترا دهند ، چون عاقبت آن فناست دل برونهادن ، خطاست.
بشنو این چند حکمت از وصایای حکیمان و نصیحت بزرگان :
بگفتار – از کردار کفایت کردن کار مغرورانست.
برمایهٴ دیگران اعتماد نمودن حرفت مفلسانست.
بجامهٴ عاریتی نازیدن عادت بطّالان است.
بخلعت دیگران شاد بودن سیرت بی خردان است.
جفا کردن و وفا طمع داشتن فعل زرّاقانست.
« یسئله من فی السموات والارض » ، مؤمنان دو گروه‌اند : عابدان‌اند و عارفان ، سؤال هریکی برقدر همت او و نواخت هر یکی سزاء حوصلهٴ او.
عابد همه ازو خواهد ، عارف خود او را خواهد.
احمد بن ابی الحواری حق را بخواب دید که گفت جل جلاله – یااحمد کلّ الناس یطلبون منی الا ابایزید یطلبنی.
عالمیان همه از ما میخواهند وبویزید خود ما را میخواهد. |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 123 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۲۲ |
فسرت الیک فی طلب المعالی
و سار سوای فی طلب المعاش
هرکسی محراب دارد هر سویی
باز محراب سنائی کوی تو.
برین درگاه هر کسی را مقامیست و هر یکی را سزاییست.
پیرطریقت گفت – الهی ، از جود تو هر مفلسی را نصیبی است. از کرم تو هر دردمندی را طبیبی است ، از سعت رحمت تو هر کسی را تیری است.
هر یکی را جایی بداشته و هر یکی را برنگی رشته ، اینست که میفرماید ۱ –
« کلّ یوم هو فی شأن » یرفع قوماً ویضع آخرین.
یکی را صدر قدر بنعت عزت داده ، یکی را در صف نعال درحین مذلت بداشته ، یکی را بر بساط لطف نشانده، یکی را در زیر بساط قهر آورده.
آدم خاکی را از خاک مذلت برمیکشد و تاج اقبال بحکم افضال برهامهٴ همت وی مینهد ، ولامیل.
عزازیل معلّم مَلَک بود از عالم علوی درمیکشد و برسر چهار سوی ارادت بی علت از عقابین ۲ عقوبت میآویزد ، ولاجور
قومی را میگوید ــ « فاستبشروا ببیعکم » ، قومی را میگوید : « موتوا بغیظکم ».
موسی کلیم بطلب آتش برخاست ، چون میشد شبانی بود در گلیم ، چون میآمد پیغامبری بود کلیم.
بلعام باعورا که نام اعظم دانست ، ولیی بحکم صورت بکوه برشد ، سگی بحکم معنی و صفت فرو آمد.
آدم هنوز گل بود که کلاه اجتباء وی ساخته بودند.
ابلیس مدبر هنوز سرباز نزده بود که تیر لعنت بزهر قهر آب داده بودند. این را فرمودند که سجود کن ، نکرد و آنرا فرمودند که گندم مخور ، بخورد.
آدم را عذربنهاد که وی درازل دوست آمد وزلّت دوستان در حساب نیارند.
واذا الحبیب اتی بذنب واحد
جآءت محاسنه بالف شفیع
ابلیس را داغ لعنت بر نهاد که درازل دشمن آمد و طاعت دشمنان محسوب نبود. |
۱- در نسخهٴ ج : ميگويد . ۲- عقابين : دوچوب که انسان را برآن پيچند و نيز دو ميلهٴ آهن خاردار گويند . ( از فرهنگ ناظم الاطباء)
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 124 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۲۳ |
من لم یکن للوصال اهلاً
فکل احسانه ذنوب |
|
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 125 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۳۴ |
قوله : « ولمن خاف مقام ربه جنتان ».
نعیم باقی و ملک جاودانی و قرب حضرت الهی کسیرا بود که درهمه حال از الله ترسد و احوال و اهوال رستاخیز همواره پیش چشم خویش دارد.
خوف و خشیت چراغ دل است و زمام نفس و ریاضت روح و تازیانهٴ حق و حصار دین.
تخم خوف صبر است و آب آن ورع و ثمرهٴ آن نجات.
یقول الله تعالی ــ « وخافونی ان کنتم مؤمنین ».
مالک دینار گفته : ولیّ که در و خوف بود علامتش آنست که خاطر را از حرمت پر کند و اخلاق مهذب گرداند و اطراف بادب دارد.
بوالقاسم حکیم گفته که – ترس ازخالق دیگراست و ترس از مخلوق دیگر. هرکه از مخلوق ترسد از وی بگریزد و هر که از خالق ترسد با وی گریزد.
یقول الله تعالی : « ففروا الی الله ».
ترس از الله با شهوات دنیا به نسازد ۱ هر که اسیر شهوات گشت ترس ازدل وی رخت برداشت و در دست دیو افتاد تا بهردری که خواهد او را میکشد.
در آثار بیارند که یحیی زکریا صلوات الله علیهما بر ابلیس رسید و بر دست ابلیس بندها دید از هر جنس و هر رنگ. گفت – ای شقی، این چه بندهاست که دردست تو می بینم، گفت – این انواع شهوات فرزند آدم است که ایشانرا باین دربندم آرم و برمراد خویش میدارم. گفت ــ یحیی زکریا را هیچ بندداری که او را بآن بند در حکم خود آری... گفت – نه که او را از ما معصوم داشته‌اند و دست ما بدو نرسد |
۱- در نسخهٴ ج : بنسازد .
قرآن مجید ۳-۱۷۵ : إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءهُ فَلاَ تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ |
kuroki / aikou (05/12/13) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 126 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۳۵ |
گفت – آخر از وی هیچیز شناسی که بان دروی طمع کنی؟ گفت – نه مگریک چیز – هرگه که طعام سیر خورد گرانی طعام او را ساعتی از نماز و ذکرالله مشغول دارد.
یحیی گفت – ازخدای عزوجل پذیرفتم و با وی عهد بستم که هرگز طعام سیر نخورم.
در خبر است که – هرکه اندک خورد و صوف پوشد چنانک بلقمه‌ای و خرقه‌ای ۱ از دنیا قناعت کند ، تفکر در دل وی پدید آید و از تفکر حکمت زاید و حکمت چون خون درباطن وی روان گردد. وآنکس که طعام بسیار خورد از تفکر بازماند و دل وی سخت گردد. والقلب القاسی بعید من الله بعید من الجنة قریب من النار.
« ولمن خاف مقام ربه جنتان – ومن دونهما جنتان » ترسندگانرا و اندوهگنانرا چهاربهشت است : دوبهشت زرین و دوبهشت سیمین مصطفی (ص) از این چهار بهشت خبر داده و گفته – جنتان من فضة آنیتهما و ما فیهما و جنتان من ذهب آنیتهما و ما فیهما ، وما بینهم و بین ان ینظرواالی ربهم الارداء الکبریاء علی وجهه فی جنة عدن.
ترسی باید که روزگار مرد همه عین اندوه گرداند. چون اندوه پدید آمد آفتاب محبت حق جز بردل وی نتابد که – ان الله یحبّ کل قلب حزین.
عالمیان قدر اندوه ندانستند ، اندوه بگذاشتند و براه نفس بیرون شدند و شادی و طرب اختیار کردند.
اگر بجملگی روی بعالم اندوه نهادندی ، بهر میلی که در بادیهٴ اندوه رفتندی جز حدقهٴ کروبیان و روحانیان قدمگاه ایشان نبودی.
چهرهٴ ترس و صورت اندوه فردا پیدا آید که قیامت بازار خویش برسازد. هرنفسی که بترسی بر کشیده باشند نوری گردد. و هرقدمی که باندوهی برداشته باشند مرکبی شود که مسافت سرای رضوان بآن مرکب قطع کنند.
عالمیان همه در عتاب و حساب رستاخیز باشند. واندوه خوارگان بر بساط انس درخیمهٴ « وهو معکم » با حق درمناجات باشند که یکی ازایشان را نیز از بهشت یاد نیاید. |
۱- در نسخهٴ ج : بلقمهٴی و خرقهٴی
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 127 |
۹ |
۵۵ |
الرحمن |
بيست و هفتم |
۴۳۶ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم » ای – نامی که بهرجائی قدم زنی و بهر کوئی قدم نهی و رنگ کس نگیری و همه را برنگ خود برآری.
بر ملکوت گذر کردی ملک و ملائکه زیر و زبر کردی. بدیوان دیوان رسیدی لشکر تلبیس ابلیس را هزیمت کردی. بمیدان سلطان درآمدی، سرسروران و گردن کشان را بچنبر طاعت آوردی. ببازار راغبان دنیا برآمدی، ساکنان دکان رغبت را برانگیختی. هنگامها مخلوقات را تاراج کردی. بجمع عاشقان رسیدی نعرهٴ عاشقان بعیوق رسانیدی. از کنشت و کلیسا، مسجد و صومعه ساختی. ببت کده آمدی بت را با بت گر بسجود آوردی. در عقبهٴ عاقبت بی حرمتانرا « لا بشری » و حرمت داران را « لا تخف » شنوانیدی.
تو آنی که در حجرهٴ تنگ و تاریک لحد چراغ معرفت و توحید دوستانرا افروزی. در قیامت زبانهٴ آتش و زبانیهٴ دوزخ را از کویندهٴ خود باز داری. بنور خود نائرهٴ « نارالله الموقدة » بنشانی ، اینست که دوزخ بندهٴ مؤمن را گوید : جز یا مؤمن فقد اطفأ نورک لهبی :
قوله : « اذا وقعت الواقعة » معناه – اذکر یا محمد ــ « اذا وقعت الواقعة ». یاد کن ای محمد آنروز که افتادنی بیفتد. قیامت را واقعه فرمود ۱ از زودی که بیفتد |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 128 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۵۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم » ای – نامی که بهرجائی قدم زنی و بهر کوئی قدم نهی و رنگ کس نگیری و همه را برنگ خود برآری.
بر ملکوت گذر کردی ملک و ملائکه زیر و زبر کردی. بدیوان دیوان رسیدی لشکر تلبیس ابلیس را هزیمت کردی. بمیدان سلطان درآمدی، سرسروران و گردن کشان را بچنبر طاعت آوردی. ببازار راغبان دنیا برآمدی، ساکنان دکان رغبت را برانگیختی. هنگامها مخلوقات را تاراج کردی. بجمع عاشقان رسیدی نعرهٴ عاشقان بعیوق رسانیدی. از کنشت و کلیسا، مسجد و صومعه ساختی. ببت کده آمدی بت را با بت گر بسجود آوردی. در عقبهٴ عاقبت بی حرمتانرا « لابشری » و حرمت داران را « لا تخف » شنوانیدی.
تو آنی که در حجرهٴ تنگ و تاریک لحد چراغ معرفت و توحید دوستانرا افروزی. در قیامت زبانهٴ آتش و زبانیهٴ دوزخ را از کویندهٴ خود باز داری. بنور خود نائرهٴ « نارالله الموقدة » بنشانی ، اینست که دوزخ بندهٴ مؤمن را گوید : جز یا مؤمن فقد اطفأ نورک لهبی :
قوله : « اذا وقعت الواقعة » معناه – اذکر یا محمد ــ « اذا وقعت الواقعة ». یاد کن ای محمد آنروز که افتادنی بیفتد. قیامت را واقعه فرمود ۱ از زودی که بیفتد |
۱- در نسخهٴ ج : گفت . |
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 129 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۵۴ |
چون فرادیدآید. نه بینی که هرچه بیفتد زودتر از آن بزمین رسد که بنهند. همانست که جایی دیگر فرمود : « وما امرالساعة الاکلمح البصر او هواقرب ».
روز سیاست و هیبت است روز تغابن و حسرت است ، یوم الآزفة و الغاشیة یوم القارعة و الواقعة.
آن روز قبهٴ اخضر فرو گشایند و بساط اغبر در نوردند و عقد پروین تباه کنند، چهرهٴ ماه و خورشید سیاه کنند. اخترانرا از فلک فرو ریزند. سما را برسمک زنند. زمین را بجنبانند.
« رجّت الارض رجّا » کوهها را از بیخ بر کنند « بسّت الجبال بسّاً » تاهمچون دودی و گردی شود برهوا.
« فکانت هباء منبثاً » آنروز بلال درویش را میآرند با تاج وحله و مرکب بردابرد میزنند تا بفردوس اعلی برند و خواجهٴ او را امیة بن خلف با اغلال و انکال و سلاسل بروی میکشند تا بدرک اسفل برند.
اینست که رب العالمین فرمود ۱ ــ « خافضة رافعة »، یکی را بردارنده تا باعلی علیین برند یکی را فرو برنده تا باسفل السافلین. آن طیلسان پوش منافق را بآتش میبرند و آن قبا بستهٴ مخلص را ببهشت میفرستند. آن پیر مناجاتی مبتدع را بآتش قهر میسوزند و آن جوان خراباتی معتقد را بر تخت بخت می نشانند.
بسا پیر مناجاتی که بی مرکب فرو ماند
بسا رند خراباتی که زین برشیر نربندد
آنروز عالمیان سه گروه باشند چنانک حضرت رب العزة فرمود : « و کنتم ازواجاً ثلثة – فاصحاب المیمنة ما اصحاب المیمنة – و اصحاب المشأمة مالصحاب المشأمة والسابقون ».
همان تقسیم است که در آخر سورة فرمود :
« فاما ان کان من المقربین – فروح وریحان و جنة نعیم ».
سابقان که در اول سورة فرمود مقرّبان‌اند که در آخر سورة فرمود ایشانرا |
۱- نسخهٴ ج : گفت .
قرآن مجید ۵۶-۵ : وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسّ |
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 130 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۵۵ |
چه کرامت است و چه دولت « فروح وریحان وجنة نعیم، اولئک المقرّبون، فی جنات النعیم ». ایشانرا منازل با رفعت است و مساکن باسعت. میان غرف و طرف ، در ریاض اریض و غیاض عریض مطاف ساخته ، براطراف سریر واعطاف حریر تکیه زده ، غلمان مخّلدون و ولدان چون درمکنون سماطین کشیده ، کواعب اتراب با اباریق واکواب بخدمت میان بسته ، مطربان ملیح با او تار فصیح صف کشیده.
ساقیان باجام زنجبیل ومآء معین و شیرومی وانگبین پیش آن مقربان و سابقان در باغ معرفت درظل درخت محبت بر حافات جوی قربت شراب زلفت و الفت نوش همی کنند و بر بساط انبساط در خلوت « وهو معکم » با دوست مهرهٴ مهر همی بازند.
« وحور عین کامثال اللؤلؤ المکنون » حوران بهشتی را بمروارید مانند کرد آن مروارید خوشاب که در صدف پوشیده باشد ، نه آفتاب بدو رسیده نه مهتاب. همچنین کنیز کان بهشتی در میوهٴ بهشت تعبیه‌اند تا چشم رضوان و ولدان و غلمان بریشان نیفتد تا آنکه بندهٴ مؤمن ببهشت رسد ، میوه باز کند از میان میوه بیرون آید نقاب بر بسته از چشم اغیار پوشیده نگه داشته و زمین بهشت از نور روی او روشن گشته.
مصطفی (ص) در وصف این کنیز کان فرموده در تفسیر « حور مقصورات فی الخیام » قال – علی کل امراة سبعون حلة لیست منها حلة علی لون الاخری وسبعون لوناً من الطیب لیس منها لون علی لون الاخر لکل امراة سبعون سریراً من یاقوتة حمرآء منسوجة بالدر ، علی کل سریر سبعون فراشاً بطائنها من استبرق وفوق السبعین فراشاً سبعون ایکة لکل امراة منهن سبعون وصیفة بید کل وصیفة صحفتان من ذهب فیهما لون من طعام یجدلاخر لقمة منها لذة لایجدلاولها ویعطی زوجها مثل ذلک علی سریر من یاقوت احمر علیه سواران من ذهب موشح بیاقوت احمر ثم قال الله تبارک و تعالی : « جزاء بما کانوا یعملون ».
اینست پاداش کردار مؤمنان و ثواب طاعات و عبادات ایشان. واین صفت مزدوران است که کار کنند و مزد خواهند.
اما خدایرا دوستانی‌اند که ایشان سر ببهشت رضوان فرو نیارند و حور |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 131 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۵۶ |
و قصور و انهار و اشجار ایشانرا صید نکنند. غلامان سرای سلطان توحیداند و ساکنان عالم عشق و سلاطین جهان معرفت ومشتاق شربت نیستی.
بهشت خلد زینت و جمال خود بریشان عرضه میکند وایشان یقین و معرفت خود برو جلوه میکنند.
بهشت جوی می وشیر و عسل بر ایشان عرضه میکند و ایشان چشمهای توحید و دریاهای تفرید برو جلوه میکنند.
بهشت درختان میوه دار با از هار و انوار بریشان عرضه میکند و ایشان نهالهای درد و حیرت برو جلوه میکنند.
بهشت حورا و عینا آراسته و پیراسته بریشان عرضه میکند و ایشان مخدّرات معرفت و مخبآت مشاهدت بروجلوه میکنند. تا آخر، بهشت از ایشان خجل باز گردد و ایشان در گذرند و تابه « مقعد صدق عند ملیک مقتدر » دیدهٴ همت بکس باز نکنند. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 132 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۶۹ |
قوله : « أفرأیتم ما تمنون – ءانتم تخلقونه ام نحن الخالقون ». حضرت حق جل جلاله و تقدّست اسمائه و تعالت صفاته ، درین آیت کریمه کلام قدیم ازلی اظهار قدرت خویش میکند بر عالمیان در آفرینش ایشان. تا بدانند که صانع بی علت او است ، کردگار بی آلت اوست قهار بی علت اوست غفار بی مهلت اوست. ستّار هرزلّت اوست.
خداوندی که بیافرید از آب ضعیف صورتی لطیف. بنمود صنعتی متین از نطفهٴ مهین. نقشهاء گوناگون راست کرده بکن فیکون. اعضاء متشاکل ، اضداد متماثل.
هرعضوی بنوعی ازجمال آراسته. نه برحد او فزوده نه از قدر او کاسته. هریکی را صفتی داده و در هریکی قوّتی نهاده.
حواسّ در دماغ ، بها درپیشانی ، جمال دربینی ، سحر در چشم ، ملاحت در لب ، صباحت درخد ، کمال حسن درموی ، حسد درجگر ، حقد درسپرز ، شهوت درعروق ، ایمان در دل ، محبت در سر ، معرفت درجان. |
قرآن مجید ۵۶-۵۹ : أَأَنتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ |
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 133 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۷۰ |
نه پیدا که صنایع درطبایع نیکوتر یا تدبیر درتصویر شیرین تر.
میان آب لطیف و خاک کثیف چنین نگار چیست. چون نگارنده یکیست در کس کس این خوار چیست. چندین غرائب و عجائب از قطرهٴ ۱ آب... عاقل در نظارهٴ صنعت ، وغافل در خواب.
ای جوانمرد تا چند بدیدهٴ ظاهر بنشان شواهد نگری ، یکبار بدیدهٴ باطن بنشان لطائف نگر.
چنانستی که رب العزة فرمودی ۲ : عبدی رویت آراستم و دلت آراستم ، رویت آراستم از بهر نظارهٴ خلق. دلت آراستم از بهر نظارهٴ خود رویت خلق ببیند و دلت من بینم.
برروی تو که نظاره گاه خلق است حد شریعت راندن روا نداشتم. در دلت که نظاره گاه من است درد قطیعت رسانیدن کی روا دارم.
ما آن خداوندیم که درصفت قدرت ما هم آفریدن است ، هم میرانیدن
از آفریدن خبر داد که : « ءانتم تخلقونه ام نحن الخالقون ».
از میرانیدن خبر داد که : « نحن قدرنا بینکم الموت ».
در آفریدن صفات لطف نمودم. درمیراندن کمال قهر نمودم.
بیافریدم ، تاقدرت و لطف بینی ، بمیرانم ، تا سیاست و قهر بینی ، باز زنده گردانم تاهیبت و سلطنت بینی.
چون میدانی که قادر و تواناام ، حکیم وداناام. و در توانائی و دانائی بی همتاام ، « فسبّح باسم ربک العظیم ». بپاکی مرا بستای و بیکتائی و بزرگواری مرا یاد کن تا فردا ترا در زمرهٴ مقربان « روح و ریحان » پیش آرم که من درازل حکم چنین کرده‌ام و خود در کلام قدیم فرموده‌ام ۳ :
« فاما ان کان من المقرّبین – فروح و ریحان و جنة نعیم ».
یکی از بزرگان دین گفته که ــ روح و ریحان هم دردنیاست وهم درعقبی. |
۱- در نسخهٴ ج : قطرهٴی . ۲- در نسخهٴ ج : کفتی . ۳- در نسخهٴ ج : گفته .
قرآن مجید ۵۶-۵۹ : أَأَنتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 134 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۷۱ |
روح در دنیاست و ریحان در عقبی. روح آنست که دل بندهٴ مؤمن را بنظر خویش بیاراید تا حق از باطل واشناسد. آنگه بعلم فراخ کند تا دیدار قدرت در آن جای یابد. آنگه بینا کند تا بنور منت می بیند. شنوا کند تاپند ازلی می نیوشد. پاک کند تا همه صحبت او جوید. بعطر وصال خوش کند تا در آن مهر دوست روید. بنور خویش روشن کند تا از او باو نگرد. بصیقل عنایت بزداید تا در هرچه درنگرد او را بیند.
بنده چون برین صفت بسرای سعادت رود آنجا ریحان کرامت بیند. نسیم انس دمیده، زیر درخت وجود تخت رضا نهاده، بساط انس گسترده، شمع عطف افروخته. بنده ملک وار نشسته و دوست ازلی پرده بر گرفته بسمع بنده سلام رسانیده ۱ و دیدار ذوالجلال نموده.
« وامّا ان کان من اصحاب الیمین – فسلام لک من اصحاب الیمین »
اصحاب الیمین از سابقان و مقرّبان بمنزلت و مرتبت فروتراند عابدان‌اند ، عبادت از بهر آن میکنند تا بناز و نعیم بهشت رسند و عاملان‌اند ، در دنیا عمل میکنند تا در عقبی ثوات یابند و رب العزة میفرماید ۲ : « انا لا نضیع اجر من احسن عملاً ».
ما مزد نیکو کاران ضایع نکنیم و بهرچه طمع دارند از آن دولت مقیم و ملک کریم ایشانرا نومید نکنیم. مزدکارشان تمام دهیم. « فیو فیّهم اجورهم » و فضل خود برسر نهیم « و یزیدهم من فضله ».
ایشانراست مجالس آراسته و مساکن پیراسته ، انوار لطفها افروخته ، انواع عطرها سوخته ، غلمان و ولدان ، خدم و حشم بخدمت ایستاده ، ساقیان دل فریب جامهای شراب بردست نهاده ، مطربان شورانگیر نغمهای ۳ دلربای در گرفته.
هر یکی چون ملکی نشسته ، در غرف و شرف و ریاض و غیاض خویش برتخت عز تکیه زده ، تاج و لایت مرصع بجواهر عنایت برسرنهاده ، بربساط انبساط |
۱- در نسخهٴ ج : بسمع بنده رسانيده . ۲- در نسخهٴ ج ميگويد . ۳- در نسخهٴ ج : نعمتهای و بدون ترديد صحيح نغمه ها است .
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 135 |
۹ |
۵۶ |
الواقعه |
بيست و هفتم |
۴۷۲ |
از مشاهدهٴ مشهود داد بداده ، طوق جمال در گردن وصال قلاده کرده ، بتمجید و تحمید آواز برآورده و مولی جل جلاله پرده بر گرفته : مالا عین رأت و لا اذن سمعت و لاخطر علی قلب بشر نقد گشته،
بجلال عز بار خدای که مادر مهربان طفل گریان را چنان ننوازد که الله تعالی بندهٴ عاصی را نوازد بوقت عیان. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 136 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۴۸۵ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » بنام او که سزاوار است. در ذات بی نظیر و در صفات بی یار است. در کامرانی با اختیار و در کارسازی بی اختیار است.
فضایح زلاّت را غفّار و قبایح علاّت را ستاّر است. عاصیانرا آمرزگار و با مفلسان نیکو کار است.
آرندهٴ ظلمات و بر آورندهٴ انوار است ، بینندهٴ احوال و دانندهٴ اسرارست.
بارنگ رخ تو لاله بی مقدار است
با بوی سر زلف تو عنبر خوارست
آنرا صنما که با وصالت کار است
از جان و تن و دیده و دل بیزارست
« سبّح للّه ما فی السموات والارض » ، آفریدگار جهان و جهانیان ، پروردگار انس و جان ، خالق زمین و زمان ، مبدع مکین و مکان خبر میدهد که هرچه در آسمان و زمین است باد و آتش و خاک و آب و کوه و دریا ، آفتاب و ماه و ستارگان و درختان و جملهٴ جانوران و بی جان ، همه آنند که ما را بپاکی میستایند و به بزرگواری نام میبرند و بیکتائی گواهی میدهند.
تسبیحی و توحیدی که دل آدمی در آن میشورد و عقل آنرا رد میکند اما دین اسلام آنرا می پذیرد و خالق خلق بدرستی آن گواهی میدهد.
هرکرا توفیق رفیق بود و سعادت مساعد ، آنرا نا دریافته ، بجان و دل قبول کند و بتعظیم و تسلیم و اقرار پیش آید تا فردا در انجمن صدّیقان و محافل دوستان در مسند عز جاودان خود را جای یابد.
زینهار ای جوانمرد ، نگر تا یک ذره بدعت بدل خود راه ندهی و آنچه شنوی و عقل تو در می نیابد تهمت جز بر عقل خود ننهی. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 137 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۴۸۶ |
راه تأویل مرو که راه تأویل رفتن زهر آزموده است و به خار ، خار از پای برون کردن است.
مرد دانا زهر نیازماید داند که آن درهلاک خود شتافتن است. بخار ، خار از پای برون نکند ، داند که درد افزودن است.
نیکو گفت آن جوانمردی که گفت :
راه توحید را بعقل مجوی
دیدهٴ روح را بخار مخار
بخدای ار کسی تواند بود
بی خدای از خدای برخوردار
سایق و قاید صراط الدین
به ز قرآن مدان و به ز اخبار
جز بدست دل محمد نیست
حل و عقد خزینهٴ اسرار
« له ملک السموات والارض » هفت آسمان و هفت زمین مُلک و ملک اوست، جل جلاله.
داشتِ آن بعون او ، نافذ در آن مشیّت او ، روان بر آن حکم او.
خلق همه عاجزاند قادر و قدیر او ، ضعیف‌اند قاهر وقویّ او. همه جاهل‌اند عالم و علیم او.
مصنوعات و مقدورات از قدرت او نشانست کائنات و حادثات از حکمت او بیانست ، موجودات و معلومات بروجود او برهانست. نه متعاور زیادت نه متداول نقصانست قدیر و قدیم ، علیم و حکیم خدای همگانست.
« هو الاول والآخر والظاهر والباطن » ، اوست اول که نبودها دانست ، آخر که میداند آنچ دانست، ظاهر بآنچ ساخت باطن ازوهمها پنهان.
اولست پیش از همه آفریده بود و ابتدا. نه آخرست ، پس از همه باشد انتها نه. ظاهر است برهر کس و هرچیز ، غالب و مانع نه. باطن است ، همه پوشیده‌ها داند و حجاب نه.
اول است بازلیت. آخرست بابدیت. ظاهر باحدیت باطن بصمدیت.
اول بهیبت ، آخر برحمت ، ظاهر بحجت ، باطن بنعمت.
اول بعطا ، آخر بجزا ، ظاهر بثنا ، باطن بوفا. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 138 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۴۸۷ |
اول بهدایت ، آخر بکفایت ، ظاهر بولایت ، باطن برعایت.
اول هر نعمت ، آخر هر محنت ، ظاهر هر حجت ، باطن هر حکمت.
از روی اشارت میگوید – ای فرزند آدم خلق عالم در حق تو چهار گروه‌اند :
گروهی در ابتدا حال و اول زندگانی ترا بکار آیند ایشان پدرانند.
گروهی در آخر عمر و ضعف پیری ترا بکار آیند ایشان فرزندان‌اند.
سوم گروه دوستان و برادران و جمله مسلمانان که درظاهر با تو باشند و شفقت نمایند.
چهارم گروه عیال و زنان‌اند که در باطن و اندرون تو باشند و ترا بکار آیند.
رب العالمین گفت – اعتماد و تکیه بر اینان مکن و کارساز و تیماردار از خود ایشانرا مپندار که اول و آخر منم ، ابتدا و انتهاء کار و حال تو من شایم ، ظاهر و باطن منم. ترا به داشت خود من دارم و نهایتهاء تو من راست کنم.
اول منم که دلهاء عاشقان بمواثیق ازل محکم ببستم.
آخر منم که جانهای صادقان بمواعید خود صید کردم.
ظاهرم که ظواهر را با خود در قید شریعت آوردم.
باطنم که سرایر بحکم خود در مهد عهد حقیقت نهادم.
چون مرد سفر در اولیت کند آخریت تاختن می آرد و چون سفر در صفت ظاهریت کند باطنیت سرمایهٴ او بتاراج بر میدهد.
بیچاره آدمی ، میان دو صفت مدهوش گشته ، میان دو نام بیهوش شده.
حیرت اندر حیرتست و تشنگی در تشنگی
گه گمان کردد یقین و گه یقین گردد گمان
حضرتش عز و جلال و بی نیازی فرش او
منقطع گشته درین ره صد هزاران کاروان |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 139 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۴۸۸ |
« وهو بکل شئ علیم » او بهمه چیز دانایست (۱) کارگزار و راست کار (۲) و تیماردار ، بینا بهر چیز ، دانا بهرکار ، آگاه بهرگاه.
در آیت دیگر فضل و کرم بیفزود گفت : « وهو معکم اینما کنتم ».
بندگان من ، رهیگان من ، هر جا که باشید من بعنایت و رحمت و عنایت با شماام.
هرجا که در عالم درویشی است خستهٴ جرمی ، درمانده در دست خصمی من مولی اوام.
هرجای که خراب عمریست ، مفلس روزگاری من جویاء اوام.
هرجا که سوخته ایست ، اندوه زده‌ای (۳) من شادی جان اوام.
هرجا که زارنده ایست ۴ از خجلی ، سرگذارنده‌ای از بی کسی من برهان اوام.
من آن خداوندم که از طریق مکافات دورم و همه افکندگان ورمیدگان را برگیرم از آنکه بربندگان رئوف و رحیم ام : « وان الله بکم لرؤف رحیم ».
از رأفت و رحمت اوست که بنده در کتم عدم و او جل جلاله سازندهٴ کار او.
بکمال فضل و کرم ، بنده در کتم عدم و او ویرا برگزیده بر کل عالم.
از رحمت اوست که بنده را توفیق دهد تا از خفا یا شرک و دقائق ریا تحرّز کند.
گفت – من رؤف و رحیم ام ، تا عاصیان نومید نگردند و اومید بفضل و کرم وی قوی دارند.
یحیی معاذ گفت – تلطّفت لاولیائک فعرفوک ولو تلطّفت لاعدائک ما جحدوک.
عبهر لطف و ریحان فضل در روضهٴ دل دوستان برو یا نیدی تا بلطف و فضل تو بسرّ معارف و اداء وظائف رسیدند اگر با اعدادین همین فضل و کرم بودی ، دارالسلام جای ایشان بودی. |
۱- در نسخهٴ ج : داناست ۲- در نسخهٴ ج : کارگزار اوست و تيماردار ۳- نسخهٴ ج : سوختهٴی اندوه زدهٴی .
قرآن مجید ۵۷-۴ : هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ السَّمَاء وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
قرآن مجید ۵۷-۹ : هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 140 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۴۸۹ |
ولکن قومی بفلک رسیده و قومی بمغاک ، فریاد ز تهدید تو با مشتی خاک.
قومی را ازاین تاج کرامت بر فرق نهاده که ــ « یسعی نورهم بین ایدیهم و بایمانهم ».
قومی را از این داغ حرمان بر نهاده که : « فضُرب بینهم بسور له باب باطنه فیه الرحمة و ظاهره من قبله العذاب ».
سحرهٴ فرعون در عین کفر بودند لکن چون باد دولت از مهبّ لطف و کرامت بوزید ، نه سحر گذاشت نه ساحری نه کفرنه کافری.
شیخ ابوسعید بوالخیر گفت – هرکه بار از بوستان عنایت برگیرد بمیدان ولایت فرو نهد.
هر کرا چاشت آشنائی دادند ، اومید داریم که شام آمرزش بوی رسانند ، والله الموفّق. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 141 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۵۰۴ |
قوله : « الم یأن للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذ کرالله » ، الآیة. فرمان درگاه عزت است و خطاب حضرت الهیت بساکنان سرای آدمیت و خویشتن بینان عالم انسانیت که – هنوز گاه آن نیامد که عمامهٴ خواجگی از سر بنهند و جامهٴ خویشتن بینی از تن بر کشند و خود را برعتبهٴ عبودیت بنعت مذلت بیفکنند و حق ما را گردن نهند. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 142 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۵۰۵ |
نمیدانند که خود بینان و عادت پرستانرا بر درگاه ما آب روئی نیست و از الطاف کرم ایشانرا هیچ نصیبی نیست.
دور باش از صحبت خود پرور عادت پرست
بوسه بر خاک کف پای ز خود بیزار زن
آنها که دلهاشان از خشوع و خضوع خالی است و درسر سودای عجب و بازمانه تکبراست ، چون ستارگانند که بآفتاب درروشنی شرکت میجویند ، لاجرم همچنان که چون ، آفتاب از مطلع خود سر برزند ستاره نقاب نومیدی و برقع خجالت در روی کشد ، و ز ظهور نور خود تبری (۱) کند ،
همچنین خویشتن بین که تکیه برپنداشت و غرور خود کند و با اعمال و اقوال خود نگرد چون آفتاب جلال الهیت ازبرج کمال صمدیت طالع گردد ، روی در نقاب خجالت کشد و انگشت تحیر بدندان تحسر گیرد و معلومش گردد که بدست وی جز باد نیست. و آن درویش دلریش بی خویش ، شکستهٴ عجز و گرفتهٴ ذل ، بدل خاشع وبتن خاضع ، از دعوی بیزار شده و از خویشتن برهنه آمده ، مثل وی مثل آن ذره است که چون آفتاب از مطلع خود برآمده ، وی بصفت عجز ونعت تذلل پیش آفتاب به خدمت آیه لاجرم آفتاب بحکم کرم از نور خود خلعتی در وی پوشاند تا در آن نور وضیا بر دیده‌ها روشن گردد.
همچنین درویش سر او کندهٴ شکسته ، خویش را بر درگاه عزت سر کنده بزانوی تذلل وخشوع درآمده و دست نیاز برداشته تا کرم وجود پادشاهی خلعتی از نور خاص در وی پوشاند که در آن خلعت بردیده‌ها آشکارا گردد بزبان حال گوید :
خورشید توئی بذره من مانندم
چون ذره بخورشید همی بینندم
« الم یأن للذین آمنوا » ، سبب توبهٴ فضیل عیاض میگویند که سماع این آیت بود :
در بدو کار مردانه راه زدید و برناشایست قدم نهادید. وقتی سودای عشق صاحب جمالی در سر وی افتاد و با وی میعادی نهاد ، درمیانهٴ شب بسر آن وعده باز شد بدیوار برمیکشید که گوینده گفت : |
۱- در نسخهٴ الف : تبرا . قياسا تصحيح گرديد
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 143 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۵۰۶ |
« الم یأن للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذکرالله ».
این آیت تیروار در نشانهٴ دل وی نشست ، دردی و سوزی از درون وی سر برزد. کمین عنایت بر وی گشاده ، اسیر کمند توفیق گشت ، از اینجا بازگشت و همی گفت :
بلی والله قدآن ، بلی والله قدآن.
از آنجا بازگشت در خرابه شد ، جماعتی کاروانیان آنجا بودند و بایکدیگر میگفتند ــ فضیل بر راه است ، اگر برویم راه برما بزند و رخت ما ببرد. فضیل خود را ملامت کرد، گفت : ای بدمردا که منم این چه شقاوت است ، روی بمن نهاده درسایهٴ میانهٴ شب بقصد معصیت از خانه بدر آمده و قومی مسلمانان از بیم من در این کنج گریخته ، روی سوی آسمان کرد و از دلی صافی توبهٴ نصوح کرد. گفت :
اللهم انی تبت الیک و جعلت توبتی الیک جوار بیتک الحرام.
الهی ازبدسزای خود دردردم و ازناکسی خود بفغان ، دردم را درمان ساز ای درمان ساز همهٴ دردمندان ، ای پاک صفت ازعیب ، ای عالی صفت از شوب ، ای بی نیاز از خدمت من ، ای بی نقصان از حسابت من.
من بجای رحمتم ببخشای برمن ، اسیر بند هواء خویشم بگشای مرا از این بند.
الله تعالی دعاء وی مستجاب کرد و با وی کرامتها کرد. از آنجا برگشت و روی بخانهٴ کعبه نهاد سالها آنجا مجاور شد و از جملهٴ اولیاء گشت.
« ما اصاب من مصیبة فی الارض ولافی انفسکم الافی کتاب ».
آلاء بر بنده واجب است که اقرار دهد وایمان آرد که هرچه بوی رسد نعمت یا مصیبة ، آسانی یا دشواری ، سعادت یاشقاوت ، همه بتقدیر و تدبیر خداوند است ، بارادت و مشیت او بدانش و خواست او.
سابقه رانده چنانک خود دانسته ، عاقبتی نهاده چنانک خود خواسته.
مؤمن چون این اعتقاد کرد و درین بیایید از حضرت عزت سه کرامت یافت : یکی عاقبت ، دیگر دولت ، سیم سعادت. |
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 144 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۵۰۷ |
طوبی کسی را که این سه کرامت با نهاد او موافقت نماید.
عافیت بهرهٴ تن است ، دولت اقطاع روزگار ، سعادت نصیب دل و دین.
عافیت بجای دیده ، سعادت بجای دل ، دولت بجای جان.
این هرسه جمع باید ، همیشه تا کار دل ، ودین برنظام بود.
از اینجا گفت مصطفی (ص) : اللهم انی اسئلک العفو والعافیة والمعافاة فی الدنیا والاخرة. ویروی : اللهم انی اسألک الیقین والعافیة. وروی : اللهم ارزقنی الفقروالعافیة والمعافاة فی الدین.
یکی از بزرگان دین گفته : که عافیت تنی بود بی بلا وعلت دمی بی هوا و بدعت دلی بی حسد و عداوت دیوانی بی جفا وزلت ، طاعتی بی ریا وسمعت.
چون این پنج معنی مرد را مسلم گردد نعمت دین و دنیا بروی تمام گردد.
و گفته‌اند که : عافیت آنست که امروز همهٴ خلق از دست و زبان تو سلامت یابند و فردا تو از دست دعوی و زبان خصومت خصمان سلامت یابی چون برین جمله باشد عافیت دنیا و آخرت درحق تو جمع شد.
اما دولت ، بزرگان گفته‌اند که : الدولة اتفاقات حسنة ، یکی از دلائل دولة اتفاقهای نیکوست.
مردی را بینی از کار خویش غافل ، دولت فراموش کرده ، همی ناگاه طلعهٴ دولت بسر وی آید. دست دولت در دل وی بکوبد ، وی از خواب غفلت درآید. رسول دولت برسر خود بیند ، لباس دولت برتن خود بیند.
پیر طریقت اینجا سخنی نغز گفته :
الهی دانی بچه شادم بانکه نه بخویشتن بتو افتادم.
الهی تو خواستی نه من خواستم. دوست بربالین دیدم چو از خواب برخاستم.
شعر :
اتانی هواها قبل ان اعرف الهوی
فصادف (۱) قلبا فارغاً فتمکنا
آن دولتی بود که ناگاه بدردل بلال حبشی آمد. آن بی دولتی بود که بوطالب قریشی را دریافت. |
۱- نسخه الف : فصادق مسلما غلط است
|
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |
| 145 |
۹ |
۵۷ |
الحديد |
بيست و هفتم |
۵۰۸ |
هیچ قدم از روی صورت برسول خدا نزدیکتر از قدم بوطالب نبود لکن چه سود داشت چون دولت دستگیر نبود ۱. دولت بلال را برتخت بخت نشاند و بی دولتی بوطالب را در وهدهٴ مذلت و هوان افکند. « یفعل مایشاء ویحکم مایرید ». اما سعادت حکمی است ازلی و کاری ابدی. جدوجهد بنده را در آن مجال نیست آنها که بدان رسیدند ، لابل که بقضیت ربوبیت و مشیت الهیت رسیدند.
ان السعادة امر لیس یدرکها
اهل السعادة الا بالمقادیر
مکتوبة عن اناس طالبین لها
و قد تساق الی قوم بتقدیر
سعادت تاج و هاج است تا برسر که نهند ، طراز اعزاز است تا برآستین که کشند. کمر عزاست تا برمیان که بندند ، قباء بقاست تا در تن که پوشند.
نشانش آنست که گفته‌اند : الطاعة بعد الطاعة علامةالسعادة والمعصیة بعد المعصیة علامة الشقاوة.
علم سلطان سعادت چون در عالم نهاد بند بندهٴ برزنند ، علامتها براهوال او ظاهر شود تا بدلیل و سؤال حاجت نبود.
فرکونه بدی باشه آنرا که سها بود
عاشق بهمه جائی انگشت نما بود
پایان مجلد ۹ از کشف الاسرار
شامل سورةالشوری تا پایان سورةالحدید |
۱- ابن ابی الحديد در شرح نهج البلاغه ميگويد :
« اسلام ابو طالب مورد اختلاف است و اماميه و اکثر زيديه قائل باسلام اويند و برخی از مشايخ معتزلی ما نيز مانند شيخ ابوالقاسم بلخی و ابوجعفر اسکافی نيز بر اين عقيده‌اند ادله‌ای فروان و اخباری بسيار از طريق عامه و خاصه برای اثبات اسلام ابوطالب آورده‌اند » .
سيد ابو علی فخاربن معد موسوی رساله‌ای مستقل درباب اسلام ابوطالب پرداخته و اخباری فراوان از طريق عامه و خاصه آورده و از آن جمله است روايت مسند ابوالفرج اصفهانی از عکرمه از ابن عباس بدين مضمون : ابوبکر روزی پدر کور خود ابوقحافه را بخدمت رسول اللّه (ص) کشانيد تا مسلمان شود . و در پاسخ سخنی از حضرت رسول (ص) گفت :
اسلام ابوطالب بيش از اسلام پدرم مرا شادمان ساخت » .
در کافی شريف اخباری صريح در اسلام ابوطالب آمده و در عده‌ای از اين اخبار تصريح شده است که – ابوطالب مانند اصحاب کهف اسلام خود را نهان ميداشته است . ۲- کذا . |
kuroki / aikou (05/12/22) / takahashi (06/07/29) / aikou (07/01/19) |