| No. |
vol |
chapter |
chapter name |
section |
page |
texts |
footnote |
user |
| 1 |
۸ |
۳۳ |
احزاب |
بيست و يکم |
۹ |
قوله تعالی: ـ « بسم الله الرحمن الرحیم » اسم عزیز، شفیع المذنبین، جوده بلاء المهیّمین، مقصوده، ضیآء الموحّدین، عهوده، سلوة المحزونین، ذکره، حرفة المستمیحین شکره، ردآؤه، کبریاؤه سنآؤه، سنائه بهآؤه بهاؤه علاؤه .
نام خداوندی که صنایع شیرین و بدایع زیبا کرد، سرائر عدم در صحرای وجود |
|
takahashi / aikou (05/05/17) / onodera (06/10/27) / aikou (07/02/15) |
| 2 |
۸ |
۳۳ |
احزاب |
بيست و دوم |
۵۲ |
قوله تعالی : « من المؤمنین رجالٌ » ـ سباق و سیاق این آیت، مدح صحابهٴ رسول است و ذکر سیر و بیان شرف ایشان که اعلام اسلام‌اند و امان ایمان، ارکان دولت و آثار ملّت و اختران سپهر دعوت، بر بساط توحید صف پیشین ایشانند، در دفتر تفرید سطر نخستین ایشانند، ناقلان شرع و ناقدان دین ایشانند، مشاهدان وحی و تنزیل |
|
takahashi / aikou (05/05/17) / onodera (06/10/27) / aikou (07/02/16) |
| 3 |
۸ |
۳۳ |
احزاب |
بيست و دوم |
۱۰۱ |
که « انا عرضنا الامانة.. » الایة ـ مشتی خاک و گل در وجود آورد و بآتش محبت بسوخت، پس او را بر بساط انبساط جای داد، آنگه امانت بر عالم صورت عرض داد آسمانها و زمینها و کوهها سروازدند، آدم مردانه در آمد و دست پیش کرد، گفتند : ای آدم بر تو عرضه نمی‌کنند تو چرا درمیگیری. گفت : زیرا که سوخته منم و سوخته را جز در گرفتن روی نیست، آن روز که آتش در سنگ و دیعت می‌نهادند عهد و رو گرفتند که تا سوخته‌یی نه بیند سر فرو نیارد تو پنداری که آن آتش بقوّت بازوی تو بصحرا می‌آید. نی نی، این گمان مبر که آن بشفاعت سوخته‌یی بدر آید.
« انا عرضنا الامانة... » ـ ای جوانمرد! جهد آن کن که عهد اوّل هم بر مهر اوّل نگاه داری تا فرشتگان بر تو ثنا کنند که « تتنزّل علیهم الملئکة الا تخافوا و لا تحزنوا » ـ عادت خلق آنست که چون امانتی عزیز بنزدیک کسی نهند ؛ مهری برو نهند و آن روز که باز خواهند ؛ مهر را مطالعت کنند ؛ اگر مهر بر جای بود او را ثناها گویند. اما نتی بنزدیک تو نهادند از عهد ربوبیّت « الست بربکم » و مهر « بلی » برو نهادند، چون عمر بآخر رسد و ترا بمنزل خاک برند ؛ آن فرشته در آید و گوید : « من ربّک؟ » آن مطالعت است که میکند که تا مهر روز اوّل بر جای هست یا نه. ای مسکین! از فرق تا قدم تو مهر بر نهاده‌اند و مُهر از مِهر بود، مُهر بر آنجا نهند که مهر در آنجا دارند ای رضوان ؛ بهشت ترا، ای مالک ؛ دوزخ ترا، ای کرّوبیان ؛ عرش شما را، ای دل سوخته که بر تو مُهر مِهر است، تو مرا و من ترا.
« انا عرضنا الامانة.. » ـ این بارامانت نه کوه طاقت آن داشت نه زمین نه عرش نه کرسی، نبینی که رب العالمین ازبی طاقتی کوه خبر داد که : « لوانزلنا هذا القرآن علی جبلٍ لرأیته خاشعاً متصدّعاً من خشیة الله » ـ ملکی را بینی که اگر جناحی را بسط کند خافقین را در زیر جناح خود آرد، امّا طاقت حمل این معنی ندارد، و آن بیچاره آدمی زادی را بینی پوستی در استخوانی کشیده بی باک وار شربت بلا در قدح ولا کشیده و در وی هیچ نغیّر نا آمده، آن چراست. زیرا که صاحب دل است، و القلب یحمل مالا یحمل البدن. |
|
takahashi / aikou (05/05/18) / onodera (06/10/27) / aikou (07/03/29) |
| 4 |
۸ |
۳۴ |
سبأ |
بيست و دوم |
۱۳۵ |
که بر هیچ چیز هست ما ندانند ندانم چشم بروزی دارم که تومانی و من نمانم، چون من کیست گر آن روز به بینم ور به بینم بجان فدای آنم. اگر یوسف را آن کرم هست که چون برادران بعجزو فقرپیش وی بازشدند ایشانرا گفت : « لاتثریب علیکم الیوم »، اکرم الاکرمین و ارحم الرّاحمین سزاوارتر که چون بندگان بعجز و نیاز در زارند گوید : « لاخوفٌ علیکم الیوم و لا انتم تحزنون ».
« لقد کان لسباءٍ فی مساکنهم آیةٌ جنّتان عن یمینٍ و شمالٍ... » الایة ـ کانوا فی رغدٍ من العیش و سلامةٍ من الحال فامروا بالصبر علی العافیة و الشکر علی النعمة فاعر ضوا عن الوفاق فضیّعوا الشکر و کفروا النعمة فبدّلوا و بدّل لهم الحال و غیرّوا فتغیرت علیهم الایام، و انشدوا فی معناه :
ما زلت اختال فی وصالٍ
حتی امنت الزّمان مکره
صال علیَّ الصّدود حتی
لم یبق مما شهدت ذرّه
آسان کاریست بر بلا و شدّت صبر کردن ؛ مرد مردانه آنست که بر نعمت وعافیت صبر کند حق آن بشناسد ؛ شکر آن بگزارد، از تنعم و هوای باطل بپرهیزد و توان و داشت آن از حق بیند نه از خود و روزگار عافیت و نعمت در طاعت الله بسر برد و از طاغیان و باغیان و بطر گرفتگان در نعمت حذر کند که ربّ العزة در حقّ ایشان میفرماید : « فامّا من طغی، و آثر الحیوة الدنیا، فانّ الجحیم هی المأوی ». روی عن بعض الصحابة انَه قال : بلینا بفتنته الضرّآء فصبر نا و بلینا بفتنته السرّآء فلم نصبر. و قال بعضهم : یصبر علی البلاءِ کلّ مؤمنٍ و لایصبر علی العافیة الا الصّدیق . |
|
takahashi / aikou (05/05/18) / onodera (06/10/28) / aikou (07/03/30) |
| 5 |
۸ |
۳۴ |
سبأ |
بيست و دوم |
۱۵۶ |
بهر صفت که هستم بر خواست توموقوفم، بهر نام که خوانندم ببندگی تومعروفم.
بنده گر خوبست و گر زشت آن تست
عاشق ار دانا و گر نادان تراست
خداوندا! همچون یتیم بی پدر گریانم، در مانده در دست خصمانم، خستهٴ جرمم و از خویشتن بر تاوانم، خراب عمر و مفلس روزگار دیدی من آنم. خداوندا! فریاد رس که از ناکسی خود بفغانم. آن بیچاره بر گشت با دلی پردرد و جانی پر حسرت، دودست بر سرنهاده و چون زارندگان نوحهٴ تلهّف و تأسف در گرفته که : آه! من شدّة الموت و سکراته و من حسرت الفوت و غمراته، آه! من وحشة الاغتراب و فرقةالاحباب و النّوم علی الترّاب، آه! من الایّام الّتی مضن فی البطالة و الاوقات الّتی فنیت فی الجهالة. دریغا که روزگار بباد بر دادیم و شکر نعمت مولی نگزاردیم! دریغا که قدر عمر خود نشناختیم و از کار دنیا باطاعت مولی نه پرداختیم. دریغا که عمر عزیز بسر آمد و نوبت رفتن در آمد، روزگار بگذشت و تبعات روزگار بماند.
ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار
وای خداوندان قال الاعتذار الاعتذار
پیش ازان کین جان عذر آور فرو ماند زنطق
پیش ازان کین چشم عبرت بین فرو ماند ز کار |
|
takahashi / aikou (05/05/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/02) |
| 6 |
۸ |
۳۵ |
الملآئکة |
بيست و دوم |
۱۶۵ |
« بسم الله الرحمن الرحیم »
« بسم الله » کلمةٌ من آمن بها امن زوال النعمی و حظی بنعیم الدّنیا و العقبی من آمن بها سعد سعادةً لایشقی و وجد ملکاً لایبلی و بقی فی العزّ و العلی قال النّبی (ص) : |
|
takahashi / aikou (05/05/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/02) |
| 7 |
۸ |
۳۵ |
الملآئکة |
بيست و دوم |
۱۶۶ |
« من رفع قرطا سأمن الارض مکتوبٌ فیه بسم الله الرّحمن الرّحیم غفر الله له ما تقدم من ذنبه » ـ هر که پاره‌یی کاغذ که برو بسم الله نوشته باشد از زمین بر دارد تعظیم واحترام نام و صفت الله را ؛ دران حال از حضرت عزّت امر آید بفریشتهٴ دست چث وی که قلم عفو گرد جرآئد جرآئم وی در کش که ما گناهان وی هرچه تا امروز کرد از صغائر و کبآئر همه آمرزیدیم. در ضمن این حدیث اشارتی است و در معنی وی بشارتی : کسی که نام خداوند از روی تعظیم بدست بر گیرد چنین خلعت رفعت می‌یابد، پس چگوئی؟ کسی که این نام بدل بر گیرد و بجان بپذیرد از روی مهر و محبّت اگر فردا خلعت رحمت یابد و بعزّ وصلت رسد چه عجب باشد؟ نام خداوندی است که حکم اوبی زلل فعل اوبی حیل صنع او بی خلل خواست او بی علل وصف او بی مثل مقدرّی لم یزل، نام خداوندی که عطای او از خطآی تو بیش، وفای او از جفای تو بیش، غفران او از عصیان تو پیش، احسان او از کفران تو بیش، نعمت او از حاجت تو بیش، رحمت او از معصیت تو بیش. ای خداوندی که در ذات بی مثالی و در صفات بی همالی در حکم بی احتیالی و در صنع بی اختلالی صانع با جلالی و قادر بر کمالی خالق لم یزل و لایزالی.
جمالک لایقاس الی جمالٍ
وقدرک جلّ عن درک المثال
و حُبّک سارفی کبدی وقلبی
مسیر الشمس فی کبد الهلال
« الحمد لله فاطر السموات و الارض » الحمدلله الّذی هولی هوالحمد الذی حمدت به نفسی لاحمد کم. حمدی که مرا شاید آن حمد است که از ما آید نه آن که از تو آید. از آب و خاک چه آید که جلال عزّت و جمال صمدیّت مرا شاید؟ نعت حدثان را بقدم چه راهست رسم فانی بحق باقی کی رسد؟ لم یکن ثم کان، حمدِ لم یزل و لایزال چون تواند؟ ای آدمی حمد تو معلول است بتقاضای عفو و مغفرت، معلول کی بود شایستهٴ حضرت جلال عزّت، جلالی را که منزّه است از علل و مقدس از خلل حمدی ؛ باید حقیقت و آن جز حمد من که خداوندم نیست که من حق ام و صفات من حقیقت، عبدی اکنون من بسزای خود حمد آوردم تو نیز بسزای خود بر حدّ امکان خود حمد من بیار تا آن مجاز تو |
|
takahashi / aikou (05/05/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/02) |
| 8 |
۸ |
۳۵ |
الملآئکة |
بيست و دوم |
۱۷۸ |
قوله : « وما یستوی البحران هذا عذبٌ فراتٌ سائغٌ شرابه و هذا ملحٌ اجاجٌ... » الایة ـ فیه اشارةٌ الی حالتی الاقبال علی الله و الاعراض عن الله فالمقبل علی الله مشتغلٌ بطاعته مشتعلٌ فی معرفته و المعرض عن الله منقبضٌ عن عبادته معترضٌ علیه فی قسمته و قضیّته فهذا سبب و صاله و ذاک سبب هجره و انفصاله. این دو دریای مختلف یکی فرات و یکی اجاج ؛ مثال دو دریاست که میان بنده و خداست یکی دریای هلاک دیگر دریای نجات، در دریای هلاک پنج کشتی روانست : یکی حرص دیگر ریا سدیگر اصرار بر معاصی چهارم غفلت پنجم قنوط، هر که در کشتی حرص نشیند بساحل حبّ دنیا رسد هر که در کشتی ریا نشیند بساحل نفاق رسد، هر که در کشتی اصرار بر معاصی نشیند بساحل شقاوت رسد، هر که در کشتی غفلت نشیند بساحل حسرت رسد، هر که در کشتی قنوط |
|
takahashi / aikou (05/05/20) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/04) |
| 9 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و دوم |
۲۰۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسمٌ عزیزٌ من اشتاق الی القیاه استعذب فیه مایلقاه من بلواه فان طلب مونساً فی دنیاه او عقباه ضلّ من یدعو الّاایاه ـ بنام او که خرد را باو راه نیست و هیچکس از حقیقت جلال او آگاه نیست، بنام او که مفلسانرا جز حضرت او پناه نیست و عاصیانرا جز در گاه او در گاه نیست، بنام او که جهانیانرا چو او پادشاه نیست و در آسمان و زمین جز او الله نیست. ای خداوندی که دستگیر ـ در ماندگان جز توقیع جلال تو نیست : ای مهربانی که رهنمای متحیّریان جز منشور رحمت تو نیست، ای کریمی که آرام سوختگان جز از حضرت جمال و لطف تو نیست، ای عزیزی که عربدهٴ مستان عشق جز از جام شراب و شربت نوشاگین تونیست، ای لطیفی که انس جان مشتاقان جز در انتظار دیدار و رضای تو نیست، و الله الموفق و المعین. |
|
takahashi / aikou (05/05/22) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/04) |
| 10 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و سوم |
۲۳۱ |
قوله تعالی : « الم یروا... » ـ نه نگرند بدیدهٴ سر تا بدایع صنایع بینند؟ نه نگرند بدیدهٴ سرّ تالطایف و ظایف بینند؟ ننگرند بدیدهٴ سر تا آیات آفاق بینند؟ |
|
takahashi / aikou (05/05/22) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/11) / admin (10/01/07) |
| 11 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و سوم |
۲۳۳ |
عنک غطآءک فبصرک الیوم حدیدٌ ». مدّعیان بی معنی را بینی که زبانهاشان از راه قفا بدر میکشند و لوح معاملات هر کس در رویهاشان میدارند که « اقرأ کتابک »، و هر ذرّه‌یی که بظلم ستده باشند یا از زکاة باز گرفته داغ قهر میگردانند و بر پیشانیهای عوانان خویشتن پرست می‌نهند. ای مسکین! آخرنگوئی که تا چند از این مکابرهٴ بر دوام و تاکی ازین شوخی و دلیری فراوان، از حال طفولیّت تا جوانی و برنائی و از جوانی و برنائی تا بکهلی و از کهلی تا بپیری و از پیری تا بکی؟!
« سبحان الّذی خلق الازواج کلّها..، » الآیة ـ پاکی و بی عیبی آن خدایرا که در زمین از یک آب و یک خاک و یک هوا این همه عجائب صنع نماید و آیات ورایات قدرت پدید کند، بینا کردن بندگانرا و باز نمودن نشانرا که آنکس که ندیده بود ببیند و آنکس که در نیافته بود در یابد که این کرده را گرد گاری است و این ساخته را سازنده‌ایست و این آراسته را آراینده ایست و رسته را رویاننده‌یی، هر یکی برهستی الله گواه و بر یگانگی وی نشان، نه گواهی دهنده را خرد ؛ نه نشان دهنده را زبان،
و فی کلّ شیءِ له آیةٌ
تدّل علی انّه واحدٌ
« وآیةٌ لهم اللیل نسلخ منه النهّار » ـ بزرگی را پرسیدند که شب فاضل تر یاروز؟ جواب داد که شب فاضلتر که در شب همه آسایش و راحت بود و راحت از بهشت است و در روز همه رنج و دشواری بود اندر طلب معاش و رنج ودشواری از دوزخ است. و نیز گفت : شب حظّ مخلصان است که عبادت باخلاص کنند ریادران نه، روز حظّ مرایان است. که عبادت بریا کنند اخلاص دران نه، شب وقت خلوت دوستانست و میعاد آشتی جویان وسلوت مشتاقان و هنگام راز محبّان. وحی آمد ببعضی انبیا : « کذب من ادّعی محبتی اذا جنّه اللّیل نام عنی الیس کلّ محبّ یحبّ خلوة حییبه ها انامطلّع علیکم اسمع واری ». و گفته‌اند : شب و روز نشان قبض و بسط عارفان است، گهی شب قبض بود ایشانرا و گهی روز بسط، در شب قبض همه فترت و هیبت بینند، در روز بسط همه لطف و رحمت یابند، در شب قبض صرصر قهر آید شواهد جلال نماید بنده بزارد در خواهش آید، در روز |
|
takahashi / aikou (05/05/22) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/11) |
| 12 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و سوم |
۲۳۵ |
مازلت انزل من و دادک منزلاً
تتحیّر الالباب عند نزوله |
|
takahashi / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/11) |
| 13 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و سوم |
۲۵۱ |
بنیابت ما برایشان سلام کن و بگوی : « کتب ربّکم علی نفسه الرّحمة »، باز چون روز گار حیوة بنده برسد و برید مرک در رسد دران دم زدن بازپسین ملک الموت را فرمان آید که تو برید حضرت مائی و در گاه مائی بفرمان ما قبض روح بنده همی کنی، نخست او را شربت شادی ده و مرهمی بر دل خستهٴ وی نه بروی سلام کن و نعمت بر وی تمام کن. اینست که رب العزة فرمود : « تحیّتهم یوم یلقونه سلامٌ و اعدّلهم اجراً کریماً ». آن فرشتگان دیگر که اعوان ملک الموت‌اند چون آن نواخت و کرامت بینند، همه گویند : « سلامُ علیکم ادخلوا الجنّة بما کنتم تعملون ». ای بندهٴ مؤمن بخوش دلی و دیعت جان تسلیم کردی نوشت باد و سلام و درود مرترا باد از سرای حکم قدم در ساحت بهشت نه که کارکار تست و دولت دولت تو. وازان پس چون از حساب و کتاب و دیوان قیامت فارغ شود بدر بهشت رسد، رضوان او را استقبال کند گوید : « سلامٌ علیکم طبتم فاد خلوها خالدین » ـ سلام و درود بر شما خوش گشتید و خوش آمدید و پاک زندگی کردید، اکنون در روید درین سرای جاودان و ناز و نعیم بیکران وازان پس که در بهشت اندر غرفهٴ خویش آرام گیرد، فرستادگان ملک آیند و او را مژده دهند و سلام رسانند گویند : « سلامٌ علیکم بماصبر تم فنعم عقبی الدّار ». چون گوش بنده از شنیدن سلام واسطه پر شود و از درود فرشتگان سیر گردد، آرزوی دیدار و کلام و سلام حق کند گوید بزبان افتقار در حالت انکسار بر بساط انبساط که : ای معدن ناز من نیاز من تا کی؟ ای شغل جان من این شغل جان من تا کی؟ ای هم راز دل من این انتظار دل من تا کی؟ ای ساقی سرّ من این تشنگی من تا کی؟ از مشهود جان من این خبر پرسیدن من تا کی؟ خداوندا! موجود دل عارفانی، در ذکر یگانه، آرزوی جان مشتاقانی، در وجود یگانه، هیچ روی آن دارد خداوندا که دیدار بنمائی و خود سلام کنی برین بنده. فیتجلّی الله عزّوجلّ ویقول : « سلامٌ علیکم یا اهل الجنّة » فذلک قوله : « سلامٌ قولاً من ربّ ٍرحیم ».
قوله تعالی : « الیوم نختم علی افواههم.. » الآیة ـ گفته‌اند : همچنان که اندام دشمن گواهی دهد بر دشمن بر کرده‌های بد ؛ اندام دوست هم گواهی دهد دوست را بر |
|
takahashi / aikou (05/05/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/11) |
| 14 |
۸ |
۳۶ |
يس |
بيست و سوم |
۲۵۲ |
کرده‌های نیک. در آثار آورده‌اند که بندهٴ مؤمن را خطاب آید که چه آوردی؟ بنده شرم دارد که گوید چندین نماز و چندین صدقات و خیرات. ربّ العزّة دست وی بسخن آرد تا گوید : چندین صدقه داد، پای وی گوید : چندین نماز کرد، انگشتان وی گواهی دهند بر تسبیحات و تهلیلات. قال النبی (ص) لبعض النّسآء : « علیکنّ بالتسبیح و التهلیل و اعقدن بالانافل فانهنّ مسئولات مستنطقات ». آن یکتا موی مژگان چشم بنده را گواهی دهد، یقول الله تعالی : « تکلّمی یا شعرة جفن عین عبدی فا حتجّی عن عبدی » ـ ای موی مژگان چشم بندهٴ مّؤمن من بیار حجّت از بهر بندهٴ من، گوید : بار خدایا گواهی دهم که از بیم عقوبت تو و در آرزوی دیدار تو بسیار گریست، الله گوید : راست میگوئی و من می‌دیدم، آنگه گوید : این بنده را بگواهی یک تا موی آمرزیدم و منادی ندا کند هذا عتیق الله بشعرة، ابن سخن گفتن اندامهای بنده ازان غیبهاست که بر خرد آدمی پوشیده است و بر خواست الله حوالت است و در توان وی آنرا جای است، نادریافته پذیرفته و آنرا گردن نهاده، و هم ازین باب است که فردا زمین بر بنده گواهی بر کردار وی دهد، و ذلک فی قوله : « یومئذٍ تحدّث اخبارها » ای ـ تشهد علی کلّ عبد وامةٍ بما عمل علی ظهر ها و هم ازین باب است که الله در قرآن دوزخ را خشم گفت « تکاد تمیّز من الغیظ »، و آسمان و زمین که الله را پاسخ داد : « قالتا اتینا طآئعین »، همچنین تسبیح جمادات و چیزها که جان ندارد چون صحرا و کوه و دریا و درختان و باد و باران و امثال آن ؛ این همه آنست که عقل می‌نپذیرد و دل ازان می‌شورد و دین آنرا می‌پذیرد و الله آنرا گواهی میدهد مؤمنان بجان و دل قبول میکنند و نا دریافته می‌پذیرند کماقال تعالی : « امرنالسلم لربّ العالمین ».
قوله : « و من نعمّره ننکّسه فی الخلق » ـ این آیت بندگانرا تنبیهی است عظیم و بیدار کردن ایشان از خواب غفلت، یعنی که خود را دریا بید و روزگار جوانی و قوّت بغنیمت دارید و عمل کنید پیش از ان که نتوانید. قال النبی (ص) : « اغتنم خمساً قبل خمسٍ: شبابک قبل هرمک و صحّتک قبل سقمک و غناک قبل فقرک وحیوتک قبل |
|
takahashi / aikou (05/05/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/11) |
| 15 |
۸ |
۳۷ |
الصافات |
بيست و سوم |
۲۶۲ |
قوله : « بسم الله » اسمٌ عزیزٌ شفیع المذنبین جوده، بلآءالمهیمین مقصوده، ضیاء الموحدین عهوده، سلوةالمحزونین ذکره، حرفةالمستمیحین شکره، کلمة عزیزة عزّ لسان ذکرها، و اعزّ منه روح احبّها، واعزّ منه سرّ ٌشهدها، لیس کل من قصدها وجدها، ولا کلّ من وجدها بقی معها.
بنام او که روح دلها مهر او، آیین زبانها ذکر او ؛ بنام او که سور گوشها گفتار او، نور چشمها دیدار او بنام او که میعاد نواختها ضمان او، آسایش جانها عیان او. بنام او که منزل جوانمردان کوی او، مقصود عارفان گفت و گوی او، نسیم او وصل دمان از بوی او. |
|
takahashi / aikou (05/05/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/13) |
| 16 |
۸ |
۳۷ |
الصافات |
بيست و سوم |
۲۶۵ |
بینی، دوزخ بنمایم تا عقوبت بینی، برصراط نگه دارم تا عنایت بینی، گناهت بیامرزم تا فضل و رحمت بینی، بجنّت رسانم تا کرامت بینی، بر تخت نشانم تاعزّت بینی، شراب دهم تالذّت بینی، سلام کنم تا تحیّت بینی، جلال جلال بر دارم تا لقا و رؤیت بینی. |
|
takahashi / aikou (05/05/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/13) |
| 17 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بيست و سوم |
۳۲۶ |
« بسم الله الرّ حمن الّرحیم » اسم عزیزٍ اعترفت المعالف بالقصورعن ادرا كه، اسم جلیلٍ تفنّعت العلوم خجلاً من الطمع فی احاطته، اسم كریمٍ صغرت الحو آئج عن ساحة جوده، اسم رحیمٍ تلاشت قطرات زلات عباده فی تلاطم امواج رحمته ــ بنام او كه وجود ما بعنایت او و سجود ما بهدایت او، بنام او كه صلاح ما بولایت او و فلاح ما برعایت او، بنام او كه حیوة ما بنعمت او و نجاة ما برحمت او، خداوندی كه از او بسر نه، و از در گاه او گذر نه، با احسان او عصیان را خطر نه، با عنایت او جنایت را اثر نه، بر عاصیان و مفلسان از او رحیم تر نه. ای خداوندی كه در الهیت یكتائی و در احدیت بی همتائی، در ذات و صفات از خلق جدائی، متصف بعلائی، متحد بكبریائی، مایهٴ هر بینوائی، پناه هر گدائی، همه را خدائی تا دوست كرائی.
درچشم منی روی بمن ننمائی
واندر دلمی هیچ بمن نگرائی |
|
kuno / aikou (05/05/28) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/18) |
| 18 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۲۸ |
مزاج بشریت نپذیرد « من كان یعبد محمداً فانّ محمداً قدمات و من كان یعبد الله فانه حیٌّ لایموت » و گفته‌اند : « ص » قسم است بصفای مودت دوستان او، چه عزیز كسی و چه بزرگوار بنده‌یی بودكه رب العزة بصفای مودت وی سو گند یاد كند، این سوخته دلی شكسته تنی مفلس رنگی كه همه توانگریهای عالم غلام یك ذره افلاس وی بود، همه طاعات مطیعان و حسنات مقربان فدای یك لحظه سوز مفلسی وی بود، در برجگر آب ندارد و در خانه ساز ندارد، دلی دارد سوخته و كار دنیا ناساخته اورا چه زیان، كه در باغ قربت تخت بخت وی می‌نهند و جلال احدیت بصفای محبت وی سوگند یاد میكند كه : « ص ».
عبدالله بُستی از كبار مشایخ بود، دربدو ارادت چون این حدیث اورا درپذیرفت قباله‌ها داشت بر مردمان بمال فراوان همه بایشان باز داد و ذمت همه بری كرد ؛ آنگه او را اندیشهٴ مكه افتاد، با پیر مشورت كرد و از او تدبیر خواست [ و مرید را پیر ناچارست كه راه رفتن بی پیر محالست و پیر چنان باید كه اگر مریدی بروزی ده بار بخرابات شود او را باك نیاید بلكه به پی بشود و بیرون آورد و شفقت برد ] عبدالله بستی چون اندیشهٴ مكه با پیر گفت، پیر گفت : نیك آمد نگر كه ازین نفس آمن نباشی. عبدالله این نصیحت بر دل نگاشت، قدم فرو نهاد و از خانهٴ خود برفت تا به كوفه رسید، نفس وی آرزوی ماهی حلال كرد تا با نفس خود عهد بست كه اگر این مرادبرارم تا به مكه هیچ آرزوی دیگر نكنی، در كوفه خراسی بود، مردی آنجا نشسته با وی گفت : این ستور به چند داری؟ گفت. بچندین ، گفت : مردمی كن و این ستور یك امروز بیرون آر و مرابجای وی در بند، بیك درم سیم خویشتن را بمزد داد، درخراس شد و كار ستوران كرد، در می بستد و نان و ماهی خرید و بخورد، آنگه با نفس خود گفت : هر آرزو كه ترا پدید آید یك روزت در خراس باید بود تا آن آرزو بتو رسد. ای جوانمرد! همه آلت استطاعت در كار باید كرد تا عجز پدید آید، چون عجز پدید آمد همه كارها خود روی بتو نهد كه : « العجز عن درك الادراك ادراك ».
پیر طریقت گفت : آه! از دوستی كه همه گرد بلا انگیزد، آب از چشمهٴ چشم |
|
kuno / aikou (05/05/28) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/18) |
| 19 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۲۹ |
ریزد، آتشی است كه جان و دل سوزد، معلمی است كه همه بلاوجور آموزد، از كشتن عاشقان همواره دست در خون دارد، از برای آنكه حجره از كوی عافیت بیرون دارد، هر جا كه نزول كند جان خواهد بنزل، تا عافیت در سر بلا شود و فراغت در سر شغل.
«و عجبوا ان جآء هم منذرٌ منهمء انزل علیه الذ كر من بیننا » ــ كفار مكه را و صنادید قریش را شگفت آمد كه كوس دولت نبوّت و رسالت بر درگاه مهتر عالم فرو كوفتند از سر سبكساری وطیش خود گفتند : چونست این كه از همه عالم كلاه نبؤت و افسر رسالت بر سر یتیم بوطالب نهادند. آن شوربختان و بدبختان و بدروزان ندانستند كه آنرا كه عنایت قدم و الطاف كرم در پیشگاه دولت دین بنشاند، اگر عالمیان خلاف آن خواهند جز خیبت نصیب ایشان نبود، و آنرا كه سیاست و سطوت عزّت از بساط دین بیفكند، اگر جهانیان ضدّ آن خواهند جز جهالت صفت ایشان نبود، ای مشتی جاهلان بیحرمت خود را چه عشوه دهید در كار این مهتر عالم؟ نمیدانید كه بار گاه عّز ورفعت بر درگاه اوست، این عالم فانی نظرگاه اوست و آن عالم باقی جلوه گاه اوست، درین عالم سنّت جماعت اوست، در ان عالم توقیع شفاعت اوست، امّا دیدهٴ شما مدبران دیدهٴ تهمت آلودست كحل اقبال ازل بدو نرسیده، و جمال و كمال این مهتر بدیده‌یی بتوان دید كه روشن كردهٴ صبح قبول ازل بود و سرمه كشیدهٴ كحل نور حقّ بود.
پس آن خاكساران و مدبران برانكار وجحود نبّوت قناعت نكردند تا منازل كفر قدم بر تر نهادند و درالهیّت و وحدانیّت بطعن سخن گفتند كه : « اجعل الآ لهة الهاً واحداً انّ هذالشیءٌ عجابٌ » ــ شگفت داشتند كه حدیث وحدایّت شنیدند، گفتند : ما را سیصد و شصت بت است و كار این یك شهر مكه راست داشتن می‌نتوانند ؛ یك خدای كه محمد میگوید كار همه عالم چگونه راست دارد؟ ربّ العالمین بجواب ایشان آیت فرستاد : « وهوالّذی خلق اللیل و النهار والشمس و القمر » ــ او آن خداوندست كه در مخلوقات شب تاریك آفرید و روز روشن، آفتاب تابنده و ماه درخشنده. شب یكی است و تاریكی وی بهمه عالم بسنده، روز یكی و روشنائی وی بهمه عالم بسنده، آفتاب یكی و |
|
kuno / aikou (05/05/28) / aikou (05/08/17) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/19) |
| 20 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۳۰ |
طبّاخی وی همه عالم را بسنده، ماه یكی وصباغی وی همه عالم را بسنده چه، عجب باشد اگر خالق یكی بود و قدرت وی بهمه عالم رسیده و همه عالم را بسنده، یك قادر به از هزار عاجز « ءاربابٌ متفرّقون خیرٌ ام الله الواحد القهّار » ــ بتهای پراكنده به یا خدای یكتای قهّارقهر كننده؟ وازاین عجب تر كه در نهاد آدمی دل آفرید و آنرا سلطان تن گردانید با چشم آنجا نگرد كه دل خواهد، زبان آن گوید كه دل خواهد، پای آنجا رود كه دل خواهد، دست آن گیرد كه دل خواهد، دل یكی و تأثیر وی بهمه اندامها رسیده، همچنین پادشاه آفریدگار یكی و قدرت او بهمه اهل مملكت رسیده. |
|
kuno / aikou (05/05/28) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/30) |
| 21 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۶۰ |
قوله : « و وهبنا لداود سلیمان نعم العبد انه اوّاب » ایــ نعم العبدلانه اوّابٌ الی اﷲ، رّجاعٌ فی جمیع الاحوال فی النعمة بالشكر و فی المحنة بالصبر. نیكو بنده‌یی كه سلیمان بود، باز گشت وی در همه حال با الله بود، در نعمت شاكر و درمحنت صابر بود، بظاهر ملك و مملكت میر اند وبباطن فقروفاقت همی راند و می پرورد، و یعجبنی فقری الیك و لم اكن لیعجبنی لولامحبّتك الفقر. سلیمان روزی تمنّی كرد گفت : بارخدایاجن وانس و طیور و وحوش بفرمان من كردی ؛ چه بود گر ابلیس را نیز بفرمان من كنی تا او را دربند كنم؟ گفت : ای سلیمان این تمنّی مكن كه در آن مصلحت نیست، گفت : بارخدایا گر هم دو روز باشد این مراد من بده، گفت دادم. سلیمان ابلیس را در بند كرد و معاش سلیمان با آن همه ملك و مملكت از دست رنج خویش بود، هر روز زنبیلی ببافتی و بدوقرص بدادی و در مسجد با درویشی بهم بخوردی و گفتی : مسكینٌ جالس مسكیناً. آنروز كه ابلیس را در بند كرد، زنبیل ببازار فرستاد و كس نخرید كه در بازار آن روز هیچ معاملت و تجارت نبود و مردم همه بعبادت مشغول بودند، آنروز سلیمان هیچ طعامی نخورد، دیگر روز همچنان برعادت زنبیل بافت و كس نخرید، سلیمان گرسنه شد باﷲ نالید گفت : بار خدایا گرسنه‌ام و كس زنبیل نمی خرد، فرمان آمد كه ای سلیمان نمیدانی كه تو چون مهتر بازاریان در بند كنی در معاملت بر خلق فروبسته شود ، مصلحت خلق نباشد، او معمار دنیاست و مشارك خلق در اموال و اولاد، یقول الله تعالی : « و شار كهم فی الاموال والاولاد » .
قوله : « اذ عرض علیه بالعشیّ… » این آیت بآیت اول متصل است، یعنی : نعم العبداذ عرض علیه. سلیمان نیك بنده ایست كه در راه خدا آن همه اسبان فدا كرد و دل ازان زینت و آرایش دنیا برداشت و باعبادت اﷲ پرداخت، لاجرم ربّ العزّة او را به ازان عوض داد، بجای اسبان باد رخا مركب او ساخت و بسبب آن اندوه كه بوی رسید بر فوت |
|
kuno / aikou (05/06/18) / onodera (06/10/28) / aikou (07/04/30) |
| 22 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۷۳ |
اكنون اگر میخواهی كه درد غفلت را مداواة كنی راه توآنست كه تختهٴ نفاق را بآب چشم كه از حسرت خیزد بشوئی و بر راهگذر بادی كه از مهبّ ندامت برآید بنهی و بدبیرستان شرع شوی و سورة اخلاص بنویسی كه خداوند عالم از بندگان اخلاص در می خواهد، میگوید : « و ما امروالّا لیعبدوا الله مخلصین له الدین » ، و مصطفی علیه الصّلوة و اللام گفت : « اخلص العمل یجزك منه القلیل » .
« اذقال ربك للملائكة انی خالقٌ بشراً من طینٍ … » تاآخر سوره قصّهٴ آدم و ابلیس است و سخن در ایشان دراز گفته شد و اینجا مختصر كردیم، از روی ظاهر زّلتی آمد از آدم و معصیتی از ابلیس. آدم را گفتند گندم مخور، بخورد. ابلیس را گفتند سجده كن، نكرد. امّا سرمایهٴ ردّ و قبول نه از كردار ایشان خاست كه از جریان قلم وقضایای قدم خاست، قلم از نتائج مشیت قدم در حقّ آدم بسعادت رفت هم از نهاد وی متمسّكی پیدا آوردند و جنایت وی بحكم عذر بوی حوالت كردند گفتند : « فنسی و لم بجدله عزماً ». و ابلیس را كه قلم بحكم مشیّت قدم بردّ و طرد او رفت ؛ هم از نهاد وی كمینگاهی برساختند و جنایت وی بدو حوالت كردند گفتند : « ابی و استكبروكان من الكافرین » قلاده‌یی از بهر لعنت برساختند و بحكم ردّ ازل برجید روزگان او بستند تا هر جوهری كه از بوتهٴ عمل وی برآمد در دست نقّاد علم نفایه آمد، عملش تفایه (۱) آمد، عبادتش سبب لعنت گشته، طاعتش داعیهٴ رانددن شده و از حقیقت كار او این عبارت برون داده كه : الحكم لایكابد و الازل لاینازع.
ایّ محبّ ٍ فیك لم احكه؟
وایّ لیلٍ فیك لم ابكه؟
ان كان لایرضیك الّادمی
فقد اذنالك فی سفكه
آدم در عالم قبول چنان بود كه ابلیس در عالم ردّ، هر كجا درودی و تحیّتی است روی بآدم نهاده، هر كجا لعنتی و طردی است روی بابلیس نهاده. این كه ناصیهٴ آن لعین در دامن قیامت بستند نه تشریف او بود، لكن مقصودالهی آن بود تا هر كجا كودكی را |
١- نفايه: تيره رنگ و سيه فام و در عربى سيم ناسره را گويند( برهان قاطع ) |
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 23 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۷۴ |
سر انگشتی درسنگ آید سنگ لعنتی برسرش میزنند كه : لعنت بر ابلیس باد. از جناب جبروت خطاب عزّت آمد بپاكان مملكت و مقرّبان درگاه كه یكی را از میان شمامنشور عزل نوشتیم و توقیع ردّ كشیدیم، ایشان همه عین حسرت و سوز گشتند، جبرئیل نزدیك عزازیل آمد، این كه امروز ابلیس است، گفت : اگر چنین حالی پدند آید دست بر سر من دار، و او میگفت : این كار بر من نویس، و آن سادات فریشتگان میآمدند و همچنین در خواست میكردند و او هر یكی را ضمان میكرد كه دل فارغ دارید كه من شما را ایستاده‌ام، پس جواز آمد از درگاه عزت كه : اسجدوال آدم. آن لعین عنان خواجگی بازنكشید كه نخوت « انا خیرٌ » درسر داشت بخواجگی پیش آمد كه من به ام ازو « خلقتنی من ناروخلقته من طین » آن لعین قیاس كرد و در قیاس راه خطا رفت. ای لعین از كجا میگوئی كه آتش به از خاك است؟ نمیدانی كه آتش سبب فرقت است و خاك سبب وصلت؟ آتش آلت گسستن است و خاك آلت پیوستن؟ آدم كه از خاك بود بپیوست تا او را گفتند : « ثمّ اجتباه ربه » ابلیس كه از آتش بود بگسست، تا او را گفتند : « علیك لعنتی الی یوم الدین » خاك چون تر شود نقش پذیرد، آتش چون بالا گیرد همه نقشها سوزد، لاجرم نقش معرفت ابلیس بسوخت و نقش معرفت دل آدم و آدمیانرا بیفروخت « اولئك كتب فی قلو بهم الایمان ».
درویشی درپیش بویزید بسطامی شد ازین درد زده‌یی شوریده رنگی سروپای گم كرده‌یی، بسان مسافران درآمد، از سروجد خویش گفت : یا بایزید! چه بودی اگر این خاك بی باك خود نبودی، بویزید از دست خود رها شد، بانگ بردرویش زد كه اگر خاك نبودی، این سوز سینه‌ها نبودی، ور خاك نبودی شادی و اندوه دین نبودی، ور خاك نبودی آتش عشق نیفروختی، ور خاك نبودی بوی مهر ازل كه شنیدی؟ ور خاك نبودی آشنای لم یزل كه بودی؟ ای درویش! لعنت ابلیس از آثار كمال جلال خاكست، صور اسرافیل تعبیهٴ اشتیاق خاكست، سؤال منكر و نكیر نایب عشق سینهٴ خاكست، رضوان با همه غلمان و ولدان خاك قدم خاكست، اقبال ازلی تحفه و خلعت خاكست، تقاضای غیبی معدّبنام خاكست، صفات ربانی مشّاطهٴ جمال خاكست، محبّت الهی غذای |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 24 |
۸ |
۳۸ |
ص |
بیست و سوم |
۳۷۵ |
اسرار خاكست، صفات قدم زاد توشهٴ راه خاكست، ذات پاك منزّه مشهود دلهای خاكست.
mesra_b>زان پیش كه خواستی منت خواسته‌ام
عالم ز برای تو بیاراسته‌ام
در شهر مرا هزار عاشق بیش است
تو شاد بزی كه من ترا خاسته‌ام |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 25 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۸۵ |
« بسم الله » كلمةٌ سماعها یوجب للقلوب شفآء هاو للا رواح ضیآء ها و للاسرار سناها و علاها و بالحقّ بقآءها، فالاسم اسمٌ لسموّه من العدم و الحقّ مقٌّ لعلوّه بحق القدم. نام خداوندی كه نام او دلها را بستانست و یادا و شمع تابانست. نام خداوندی كه مهر او زندگانی دوستانست و یك نفس با او بدو گیتی ارزانست، یك طرفة العین انس با او خوشتر از جانست، یك نظر ازو بصد هزار جان را یگانست.
ولا اصافح انسی بعد فرقتكم
حتّی تصافح كفّ اللامس القمرا
ولا امل مدی الایّام ذكر كم
حتّی یمل نسیم الرّوضة السّحرا
گمان مبر كه مرا جز تو یار خواهد بود
دلم جز از تو كسی را شكار خواهد بود
« تنزیل الكتاب من الله العزیز الحكیم » ــ كتابُ عزیز من ربّ عزیزٍ انزل علی عبدٍ عزیزٍ بلسان ملكٍ عزیز ٍ فی شأن امرٍ عزیزٍ.
وردالرسول من الحبیب الاوّل
یعد التّلاقی بعد طول تزیّل
این قرآن نامهٴ خداوند كریم است، بندگانرا یادگار مهر قدیم است، نامه‌یی كه مستودع آن در جهان است و مستقرّ آن در میان جانست، هفت اندام بنده بنامهٴ دوست نیوشان است، نامهٴ دوست نه اكنونیست كه آن جاودان است، نامه خبر و خبر مقدّمهٴ عیان است. هذا سماعك من القاری فكیف سماعك من الباری. هذا سماعك فی دارالفنآء فكیف سماعك فی دارالبقآء. هذا سماعك و انت فی الخطر فكیف سماعك و انت فی النظر؟ . قال النبی (ص) : « كانّ النّاس لم یسمعوا القرآن حین سمعوه من فی الرّحمن یتلوه علیهم ». امروز در سرای فنامیان بلا و عنا لذّت سماع اینست، فردا در سرای بقا در محل رضا بوقت لقا گوئی لذّت سماع خود چونست.
غنّت سعاد بصوتها فتخارست
الحان داود من الخجل
« انا انزلنا الیك الكتاب بالحقّ » ــ ای محمد ! ما این قرآن بتو فرو فرستادیم |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 26 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۸۶ |
تا گمشدگان را براه نجات خوانی، مهجور انرا از زحمت هجران براحت وصال آری، رنجورانرا از ظلمت ادبار بساحت اقبال آری، مكارم اخلاق باین قرآن تمام كنی، قوانین شرع بوی نظام دهی. ای محمد ! هر كجا نور ملت تو نیست همه ظلمت شرك است، هر كجا انس شریعت تو نیست همه زحمت شكّ است. ای محمد ! ما عزّ دولت تو و شرف رسالت تو با ابد پیوستیم.
« فاعبدالله مخلصاً له الدّین » ــ اكنون همه ما را باش سرّ خود با ما پرداخته و از اغیار دل برداشته و از بند خویش و تحكّم خویش بازرسته، رسول خدا صلوات الله و سلامه علیه باین خطاب چنان ادب گرفت كه جبرئیل آمد و گفت : یا محمد اتختاران تكون ملكاً نبیّاً او عبداً نبیّاً ــ آن دوست ترداری كه ملكی پیغامبر باشی یا بنده‌یی پیغامبر؟ گفت : خداوندا بندگی خواهم و ملكی نخواهم ملكی ترامسلم است و بندگی مارامسلّم، مأوی من جز لطف تو نیست و پناه من جز حضرت عزّت تو نیست، اگر ملك اختیار كنم با ملك بمانم و آنگه افتخار من بملك من باشد لكن بندگی اختیار كنم تا مملوك تو باشم و افتخار من بملك تو باشد، از ینجا گفت : « انا سیّد ولد آدم و لافخر » ــ منم مهتر فرزند آدم و بدین فخر نیست، فخر ما كه هست بدوست نه بغیر او، كسی كه فخر كند بچیزی كند كه آن بر او بود نه فرود او، در هر دو كون هیچیز بر ما نیست ؛ پس مارا بهیچیز فخر نیست فخر ما بخالق است زیرا كه بر ما كسی نیست جز او، اگر بغیر او فخر كنم بغیر او نگرسته باشم و فرمان « فاعبدالله مخلصاً » بگذاشته باشم و بگذاشت فرمان نیست و بغیر او نگرستن شرط نیست لاجرم بغیر او فخر نیست.
فان سمّیتنی مولی فمولای الّذی تدری
وان فتّشت عن قلبی تری ذكراك فی صدری
« الاالله الدین الخالص » ــ سزای الله عبادت پاك است بی نفاق و طاعت با خلاص بی ریا، و گوهر اخلاص كه یا بند در صدف دل یابند در دریای سینه، و از اینجاست كه حذیفه گوید رضی الله عنه : ازان مهتر كائنات پرسیدم صلوات الله و سلامه علیه كه اخلاص چیست؟ گفت : از جبرئیل پرسیدم كه اخلاص چیست؟ گفت : ازربّ العزة پرسیدم كه |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / admin (06/11/20) / aikou (07/05/04) |
| 27 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۸۷ |
اخلاص چیست؟ گفت : « سرُّ من سرّی استودعته قلب من احببت من عبادی »ــ گفت : گوهری است كه از خزینهٴ اسرار خویش بیرون آوردم و در سویدای دل دوستان خویش ودیعت نهاد. این اخلاص نتیجهٴ دوستی است و اثر بندگی، هر كه لباس محبّت پوشید و خلعت بندگی بر افكند ؛ هر كار كه كند از میان دل كند. دوستی حقّ جلّ جلاله با آرزوهای پراكنده در یك دل جمع نشود. فریضهٴ تن نماز و روزه است و فریضهٴ دل دوستی حقّ. نشان دوستی آنست كه هر مكروه طبیعت و نهاد كه از دوست بتو آید بردیده نهی.
ولو بید الحبیب سقیت سمّاً
لكان السّمّ من یده یطیب
آن دل كه تو سوختی تراشكر كند
وان خون كه تو ریختی بتو فخر كند
وانّ دماً اجریته لك شاكرٌ
وانّ فؤاداً رعته لك حامد
زهری كه بیاد تو خورم نوش آید
دیوانه ترا بیند و با هوش آید
« خلقكم من نفسٍ واحدةٍ » ــ آسمان و زمین و روز و شب آفرید تا صفت قدرت خود بخلق نماید، بدانند كه او قادر بر كمال است و صانع بی احتیال است، بروحدانیّت او از صنع او دلیل گیرند. آدم و آدمیانرا بیافرید تا ایشانرا خزینهٴ اسرار قدم گرداند، و نشانهٴ الطاف كرم « كنت كنزاً خفیّاً فاحببت ان اعرف » ذات و صفات منزّه داشتم ؛ عارف میبایست، جلال و جمال بی نهایت داشتم ؛ محبّ میبایست، دریای رحمت و مغفرت بموج آمده ؛ مرحوم میبایست. مخلوقات دیگر با محبّت كاری نداشتند از انك هرگز در خود همّت بلند ندیدند، آن یك توئی كه همّت بلند داری. فریشتگان و كاری راست بسامان ازان است كه با ایشان حدیث محبّت نرفته، وآن كنوز رموز كه در نهاد آدمیان تعبیه است در ایشان ننهاده، آن زیر زبری آدمیان آن تحیّر و دهشت ایشان آن قبض و بسط ایشان حزن و سرور ایشان غیبت و حضور ایشان جمع و تفرقت ایشان شربتهای زهرامیغ ساخته بردست ایشان تیغ ها آهخته بر گردن ایشان، اینهمه با ایشان ازانست كه شمّه‌یی از گل محبّت رسیده بمشام ایشان.
عشق تو مرا چنین خراباتی كرد
ورنه بسلامت و بسامان بودم |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 28 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۸۸ |
بویزید بسطامی گوید : وقتی درخمار شراب عشق بودم در خلوت « انا جلیس من ذكرنی » بستاخئی بكردم و از ان بستاخی بار بلا بسی كشیدم و جرعهٴ محنت بسی چشیدم گفتم : الهی! جوی توروان این تشنگی من تا كی، این چه تشنگی است و جامها می بینم پیاپی!
زین نادره تر كرا بود هرگز حال
من تشنه و پیش من روان آب زلال
عزیز دو گیتی چند نهان باشی و چند پیدا، دل حیران گشته و جان شیدا، تا كی ازین استتار و تجلّی آخر كی بود آن تجلی جاودانی، چند خوانی و چند رانی، بگداختم در آرزوی روزی كه دران روز تو مانی، تا كی افكنی و بر گیری، این چه و عداست بدین درازی و بدین دیری؟ گفتا بسرم الهام دادند كه بایزید خبر نداری كه باین طائفه گوشت بی جگر نفروشند و در انجمن دوستی جز لباس بلا نپوشند، بگریز اگر سر بلا نداری ورنه خونت بریزند. بویزید گفت : در بستاخی بیفزودم و به بیخودی گفتم : الهی! من گریختم لطف تو در من آویخت، آتش یافت بر نور شناخت كرم تو انگیخت، از باغ وصال نسیم قرب مهر تو انگیخت، باران فردانیّت بر گرد بشریّت فضل تو ریخت.
اوّل تو حدیث عشق كردی آغاز
اندر خور خویش كار ما را می ساز
ما كی گنجیم در سرا پردهٴ راز
لافیست بدست ما و منشور نیاز
گفت : آخر بسرّم ندا آمد و از آسمان لطف باران برّ آمد، درخت امید ببر آمد و اشخاص پیروزی بدر آمد، كی پای بگل فرو شده دست بیار.
پیر طریقت گفت : نه پیدا كه عزّت قدم ؛ رهی را چه ساخته از انواع كرم، رهی را اوّل قصدی دهد غیبی تا از جهانش باز برد، پس نوری دهد روشن تا از جهانیانش باز برد، پس كششی دهد قربی، تا از آب و گل باز برد، چون فرد شود ؛ آنگه وصال فرد را شاید.
جویندهٴ تو همچو تو فردی باید
آزاد ز هر علّت و دردی باید
زان می نرسد بوصل تو هیچ كسی
كاندر خور غمهای تو مردی باید |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/04) |
| 29 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۹۸ |
قوله : « امّن هو قانتٌ آنآءالّلیل ساجداً وقائماً.. » ــ القنوت ــ القیام بآ داب الخدمة ظاهراً و باطناً من غیر فتورٍ و لاتقصیرٍ یحذر العذاب الموعودفی الآ خرة ویر جواالثواب الموعود. صفت قومی است كه پیوسته بر درگاه الله در مقام خدمت باشند، بوقت نماز نهاد ایشان بكلّیت عین تعظیم گردد و از خجل گناه همواره با سوز و حسرت باشند. یكی از بزرگان دین گفته : فرمانهای الله بزدگ باید داشت، نه پیدا كه قرب الله در كدام فرمانست و از منهیّات جمله پرهیز باید كرد، نه پیدا كه بعد الله در كدام نهی است. و گفته‌اند : فرمان الله بكار داشتن از دو وجه است : یكی بحكم عبودیّت، یكی بحكم محبّت، و حكم محبّت بر تر است از حكم عبودیّت، زیرا كه محبّ پیوسته درآرزوی آن باشد كه دوست او را خدمتی فرماید، پس خدمت وی همه اختیاری بود، هیچ اكراهی دران نه، منّت پذیرد و هیچ منّت بر نهادن و گوش بمكافات داشتن نه. باز خدمتی كه از روی عبودیّت رود دران هم اختیار بود هم اكراه ؛ هم ثواب جوید هم مكافات طلبد، این مقام عابدان است و عامّهٴ مؤمنان و آن صفت عارفان است و منزلت صدّیقان، هرگز كی برابر باشد این بنعمت فانع شده و از ر از ولی نعمت باز مانده و آن بحضرت رسیده و در مشاهدهٴ دوست بیاسوده.
پیر طریقت گفت : من چه دانستم كه پاداش بر روی دوستی تاش است، من همی پنداشتم كه مهینه خلعت پاداش است، كنون دریافتم كه همه یافتها دریافت دوستی لاش است. |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 30 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۳۹۹ |
« قل هل یستوی الّذین یعلمون و الّذین لایعلمون » ــ علم سه است : علم خبری و علم الهامی و علم غیبی، علم خبری گوشها شنود، علم الهامی دلها شنود، علم غیبی جانها شنود. علم خبری بظاهر آید تا زبان گوید، علم الهامی بدل آید تا بیان گوید علم غیبی بجان آید تا وقت گوید. علم خبری بروایت است، علم الهامی بهدایت است، علم غیبی بعنایت است. علم خبری را گفت : « فاعلم انه لااله الّا الله »، علم الهامی را گفت : « ان الذین او توا العلم من قبله »، علم غیبی را گفت : « رعلّماه من لدنا علماً ». وورای این همه علمی است كه وهم آدمی بدان نرسد و فهم ازان درماند، و ذلك علم الله عزوجلّ بنفسه علی حقیقته، قال الله : « ولا یحیطون به علماً »..
جنید را گفتند : این علم از كجا میگوئی؟ گفت : اگر از « كجا » بودی پرسیدی.
« قل یا عبادی الّذین آمنوا اتّقوا ربكم… » ــ این خطاب با قومی است كه مراد نفس خویش بموافقت حقّ بدادند و رضای الله بهوای نفس برگزیدند تا صفت عبودیّت ایشانرا درست گشت، وربّ العالمین رقم اضافت برایشان كشید كه : « یا عبادی ». مصطفی علیه الصّلوة والسلام گفت : « من مقت نفسه فی ذات الله آمنه الله من عذاب یوم القیمة » . بویزید بسطامی گوید : اگر فردای قیامت مرا گویند كه آرزوئی كن، گویم : آرزوی من آنست كه بدوزخ اندرآیم و این نفس را برآتش عرض كنم كه در دنیا ازو بسیار بپیچیدم و رنج وی كشیدم. النّفس مرآئیة فی الاحوال كلّها منافقةٌ فی اكثر احوالها مشركةٌ فی بعض احوالها. خبائث نفس بسیار است و بیهوده های وی نهمار است، با دنیا آرام گیرد، بحرام شتابد. از معصیت نیندیشد و آنرا خرد دارد، بطاعت كاهلی كند، در خدمت عجب آرد و ریاء خلق جوید، این خصلتها همه آنست كه بیم زوال ایمان در آنست. بنده آنگه در صفت عبودیّت درست آید كه در خدمت خود را مقصّر بیند تا عجب نیارد، دنیا بچشم فنا بیند تا باوی نیارامد، خلق بچشم عاجزی نگرد تا از ریا آمن گردد، نفس را دشمن گیرد تا با وی موافقت نكند، و خویشتن را بحقیقت بنده داند تا پای از بندبندگی بیرون ننهد، چون این صفات در وی موجود گشت ؛ ثمرهٴ وی آن بود كه ربّ القزّة |
قرآن مجید ۱۷-۶۵ :فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِندِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا
قرآن مجید ۳۹-۱۰ :قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ |
kuno / aikou (05/06/19) / aikou (05/08/17) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 31 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۴۰۰ |
گفت : « للّذین احسنوا فی هذه الدّنیا حسنةٌ » ــ در دنیا او را صحّت و عافیت بود ؛ ثنای نیكو و ذكر پسندیده ؛ نور دل افزوده و سیمای صالحان یافته، و در عقبی باین دولت و منزلت رسیده كه : « لهم غرفٌ من فوقهاغرفٌ مبنیّةٌ ». آمنین من تكدّرالصّفوة والاخراج من الجنّة، قال الله عزّوجلّ : « وهم فی الغرفات آمنون ». مؤمن از خاك برخاسته و از شمار پرداخته و از دوزخ رسته و در بهشت آمن نشسته، از عذاب قطعیت رسته و با وصال دوست آرامیده، همه راحت بیند شدّت نه، همه اكرام بیند اهانت نه، همه شادی بیند اندوه نه، همه عزّ بیند مذلّت نه، همه جوانی بیند پیری نه، همه زندگی بیند مرگ نه، همه رضا بیند سخط نه، دیدار بیند حجاب نه. مصطفی علیه الصّلوة و السلام گفت : « من یدخل الجنّة ینعم لایبوس و لاتبلی ثیابه و لایفنی شبابه ینادی منادٍ : انّ لكم ان تصحّو افلاتسقموا ابداً و انّ لكم ان تحیوا فلاتمو توا ابداً وانّ لكم ان تشبّوا فلا تهرموا ابداً وانّ لكم ان تنعموا فلاتبؤسوا ابداً ».
قوله : « وعدالله لا یخلف الله المیعاد » ــ وعدالمطیعین الجنّة و لامحالة لایخلفه و وعدالتّآئبین المغفرة ولا محالة یغفر لهم و وعدالمریدین القاصدین الوجود و الوصول و اذا لم تقع لهم فترة فلا محالة یصدق وعده.
قوله : « الم تر انّ الله انزل من السّمآءِ مآءً فسلكه ینابیع فی الارض… » ــ الاشارة فی هذه الآیة الی الانسان یكون طفلاً ثمّ شاباً ثمّ كهلاً ثمّ شیخاً ثمّ یصیر الی ارذل العمر ثمّ آخره یخترم، ویقال : انّ الزرع مالم یأخذ بالجفاف لایؤخذ منه الحبّ الّذی هوالمقصود منه كذلك الانسان مالم یخل من نفسه لایكون له قدرٌ ولاقیمةٌ. |
|
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 32 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۴۱۱ |
قوله : « افمن شرح الله صدره للاسلام… » بدانكه دل آدمی را چهار پرده است : |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 33 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۴۱۲ |
پردهٴ اول صدر است مستقر عهداسلام لقوله تعالی : « افمن شرح الله صدره للاسلام » ، پردهٴ دوم قلب است محل نور ایمان لقوله تعالی : « كتب فی قلوبهم الایمان »، پردهٴ سوم فؤاد است سراپردهٴ مشاهدت حقّ لقوله : « ما كذب الفؤاد ما رآی » ، پردهٴ چهارم شغاف است محطّ رحل عشق لقوله : « قد شغفها حباً ». این چهار پرده هر یكی را خاصیتی است و از حق بهر یكی نظری، رب العالمین چون خواهد كه رمیده‌یی را بكمند لطف در راه دین خویش كشد، اول نطری كند بصدروی تا سینهٴ وی از هواها و بدعتها پاك گردد و قدم وی برجادهٴ سنت مستقیم شود، پس نظری كند بقلب وی تا از آلایش دنیا و اخلاق نكوهیده چون عجب و حسد و كبر و ریا و حرص و عداوت و رعونت پاك گردد و در راه ورع روان شود پس نظری كند بفؤاد وی و او را از علائق و خلائق بازبرد، چشمهٴ علم و حكمت در دل وی گشاید، نور هدایت تحفهٴ نقطهٴ وی گرداند، چنانك فرمود : « فهم علی نورٍ من ربه »، پس نظری كند بشغاف وی، نظری و چه نظری. نظری كه بر روی جان نگارست و درخت سرور از وی ببارست و دیدهٴ طرب بوی بیدارست. نظری كه درخت است و صحبت دوست سایهٴ آن، نظری كه شراب است و دل عارف پیرایهٴ آن. چون این نظر بشغاف رسد او را از آب و گل باز برد، قدم در كوی فنا نهد، سه چیز درسه چیز نیست شود : جستن دریافته نیست شود، شناختن درشناخته نیست شود، دوستی در دوست نیست شود.
پیر طریقت گفت : دو گیتی در سر دوستی شد و دوستی در سر دوست، اكنون نه می یارم گفت كه منم، نمی یارم گفت كه اوست.
چشمی دارم همه پر از صورت دوست
بادیده مراخوش است تا دوست دروست
از دیده و دوست فرق كردن نه نكوست
یا اوست بجای دیده یادیده خود اوست
قوله : « فهو علی نورٍ من ربه » ــ نور برسه قسم است : یكی بر زبان یكی بر دل یكی در تن. نور زبان توحید است و شهادت، نور تن خدمت است و طاعت و نور دل شوق است و محبّت. نور زبان بجنّت رساند، لقوله : « فاثابهم الله بما قالوا جناب » نور تن بفردوس رساند، لقوله : « انّ الذین آمنواوعملو االصالحات كانت لهم جنات الفردوس |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 34 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۴۱۳ |
نزلاً » ، نور دل بلقاءِ دوست رساند، لقوله : « وجوهٌ یومئذٍ ناضرةٌالی ربها ناظرة ». كسی كه در دنیا این سه نور یافت هم در دنیا او را سه خلعت دهند : اول مهابت تا از وی شكوه دارند بی آنكه از وی بیم دارند، دوم حلاوت تا او را جویند بی آنكه باری سببی دارند، سوم محبت تا او را دوست دارند بی آنكه باوی نسبتی دارند.
پیر طریقت گفت : آن مهابت و حلاوت و محبت ازان است كه نور قرب در دل او تا بانست و دیده وری دوست دیدهٴ دل او را ععیانست.
قوله : « فویلٌ للقاسیة قلوبهم من ذكرالله » ــ بدانكه این قسوة دل از بسیاری معصیت خیزد و بسیاری معصیت از كثرت شهوات خیزد، و كثرت شهوات از سیری شكم خیزد. عایشهٴ صدیقه گوید : اول بدعتی كه بعد از رسول خدا در میان خلق پدید آمد سیری بود، نفس‌های خود را سیری دادند تا شهوتهای اندرونی و بیرونی سربرزد و سركشی در گرفتند. ذوالنون مصری گوید : هرگز سیر نخوردم كه نه معصیتی كردم. بوسلیمان دارائی گوید : هرانكس كه سیر خورد دروی شش خصلت پدید آید از خصال بد : یكی حلاوت عبادت نیابد، دیگر حفظ وی دریاد داشت حكمت بد شود، سوم از شفقت بر خلق محروم ماند ؛ پندارد كه همه همچون وی سیراند، چهارم شهوات بر وی زور كند و زیادت شود، پنجم طاعت و عبادت الله بر وی گران شود، ششم چون مؤمنان گرد مسجد و محراب گردند ؛ وی همه گرد طهارت گردد. و در خبر است از مصطفی علیه الصلوة والسلام گفت كه دلهای خویش را زنده گردانید باندك خوردن و پاك گردانید بگرسنگی تا صافی و نیكو شود. و گفت : هر كه خویشتن را گرسنه دارد دل وی زیرك شود و اندیشهٴ وی عظیم. شبلی گفت : هیچ وقت گرسنه نه نشستم كه نه در دل خود حكمتی و عبرتی تازه یافتم و قال النبی (ص) : « افضلكم عندالله اطولكم جوعاً و تفكراً وابغضكم الی الله كلّ اكولٍ شروبٍ نؤمٍ، كلوا و اشربوا فی انصاف البطون فانه جزءٌ من النّبؤة ».
« الله نزّل احسن الحدیث كتاباً متشابهاً مثانی… » ــ روندگان در راه شریعت و حقیقت دو گروه‌اند، گروهی مبتدیان راه اند « تقشعرّ منه جلودالّذین یخشون ربهم » |
|
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 35 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و سوم |
۴۱۴ |
در شأن ایشان، گریستن بزاری و نالیدن بخواری صفت ایشان، نالهٴ ایشان نالهٴ تائبان، خروش ایشان خروش عاصیان، اندوه ایشان اندوه مصیبت زدگان، آن نالهٴ ایشان دیو راند گناه شوید دل گشاید. گروه دیگر سرهنگان درگاه اند، نواختگان لطف الله « تلین جلودهم و قلوبهم الی ذكرالله » صفت ایشان، ذكرالله مونس دل ایشان، وعدالله آرام جان ایشان، نفس ایشان نفس صدیقان، وقار ایشان وقار روحانیان، ثبات ایشان ثبات ربانیان. یكی از صحابه روزی با آن مهتر عالم گفت صلوات الله و سلامه علیه : یا رسول الله چرا رخسارهٴ مادر استماع قرآن سرخ میگردد و آن منافقان سیاه؟ گفت : زیرا كه قرآن نوری است ما را می افروزد و ایشانرا می سوزد « یضلّ به كثیراً و یهدی به كثیراً »، آن خواندن كه در سالها اثر نكند ازانست كه از زبانی آلوده بر می آید و بدلی آشفته فرو میشود. دل خویش بكلّی با كلام ازلی قدیم باید داد تا بمعانی آن تمتّع یابی و بحقیقت سماع آن رسی، یقول الله عزّوجل : « ان فی ذلك لذكری لمن كان له قلب ». |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 36 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۲۳ |
قوله : « والذی جآء بالصّدق و صدّق به … » ــ بدانكه معنی صدق راستی است و راستی در چهار چیز است در قول و دروعد و در عزم و در عمل، راستی در قول آنست كه حق جل جلاله گفت مصطفی را صلوات و سلامه علیه : « والّذی جآء بالصدق ». راستی در وعد آنست كه اسمعیل پیغامبر را گفت علیه السّلام : « انه كان صادق الوعد ». راستی در عزم آنست كه اصحاب رسول را گفت : « رجالٌ صدقوا ما عاهدوا الله علیه ». راستی در عمل آنست كه مؤمنان را گفت : « اولئك الذین صدقوا ». كسی كه این خصلتها جمله دروی |
|
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 37 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۲۴ |
مجتمع شود او را صدیق گویند، ابراهیم خلیل صلوات الله وسلامه علیه برین مقام بود كه رب العزة در حق وی فرمود : « انه كان صدیقا نبیّاً » . مصطفی (ص) را پرسیدند كه كمال دین چیست؟ گفت : گفتار بحق و كردار بصدق. پیری را گفتند : صدق چیست؟ گفت : آنچه گوئی كنی و آنچه نمائی داری و آنجا كه آواز دهی باشی. صدق در قول آنست كه بنده چون با حق در مناجات شود صدق از خود طلب كند، چون گوید : « وجّهت وجهی للذی فطرالسموات والارض » میگوید : روی آوردم در خداوند آسمان و زمین، اگر درین حال روی وی با دنیا بود پس دروغ بود. چون گوید : « ایّاك نعبد » ــ من بندهٴ توام ترا پرستم و آنگه در بند دنیا و در بند شهوت بود دروغ گفته باشد، زیرا كه مرد بندهٴ آنست كه در بند آنست، از ینجا گفت مصطفی علیه الصلوة والسلام : « تعس عبدالدرهم تعس عبدالدینار » او را بندهٴ زروسیم خواند چون در بند زر و سیم بود. بنده باید كه از دنیا و شهوات آزاد شود و از خویشتن نیز آزاد شود تا بندگی حق مرورا درست گردد. بویزید بسطامی گفت : او قفنی الحق سبحانه بین یدیه الف موقفٍ فی كلّ موقفٍ عرض علیّ المملكة، فقلت : لااریدها، فقال لی فی آخرالموقف : یا با یزید ما ترید؟ قلت : اریدان لاارید، قال انت عبدی حقّاً ــ گفت در عالم حقایق از روی الهام حق جل جلاله مرا ترقی داد و در هزار موقف بداشت در هر موقفی مملكت كونین برمن عرض داد، بتوفیق الهی خود را از بند همه آزاد دیدم، گفتم ازین ذخایر و دررالغیب كه در پیش ما ریختی هیچ نخواهم، آنگه در آخر موقف گفت : پس چه خواهی؟ گفتم : آن خواهم كه نخواهم من كه باشم كه مرا خواست بود من كه باشم كه مرا من بود، نفس بت است و دل غول علم خصم اشارت شرك عبارت علّت پس چه ماند یكی و بس باقی هوس. امّا صدق در وفای عزم آنست كه مرد در دین با صلابت بود و در امر با غیرت و در وقت بااستقامت، چنانكه صحابهٴ رسول بودند كه بعزم خویش وفا كردند و در قتال دشمن تن سبیل و جان فدا كردند تارب العزة ایشانرا دران وفای عزم و تحقیق عهد بستود كه « رجالٌ صدقوا ما عاهدوا الله علیه »، و آن مرد منافق كه با خدا عهد كرد و در دل عزم داشت كه اگر مرا مال دهد بذل كنم و راه تقوی را ازان مركب سازم پس عزم خویش را نقض كرد |
|
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 38 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۲۵ |
وبوفای عهد باز نیامد تا رب العزة در حق وی میگوید : « ومنهم من عاهد الله لئن آتینامن فضله لنصّدّفنّ و لنكوننّ من الصالحین » تا آنجا كه گفت : « بما اخلفوا الله ما و عدوه و بما كانوا یكذبون » او را دروغ زن گفت و كاذب نام كرد بآن خلف وعد و نقض عهد كه از وی برفت. امّا صدق صادقان در سلوك راه دین و اعمال ایشان آنست كه در هر مقامی از مقامات راه دین چون توبه و صبر و زهد و خوف و رجا و غیر آن، حقیقت آن از خویشتن طلب كنند و بظواهر و اوائل آن قناعت نكنند، نه بینی كه رب العزة در صفت مؤمنان فرمود : « انماالمؤمنون الذین آمنوا بالله و رسوله ثمّ لم یرتابوا و جاهدوا باموالهم و انفسهم فی سبیل الله اولئك هم الصّادفون ». جای دیگر فرمود : « لیس البرّان تو لّواو جوهكم » وبآخر آیت گفت : « اولئك الذین صدقوا »، تا شرایط حقایق ایمان در ایشان مجتمع نشد ایشانرا صادق نخواند، و اگر مثالی خواهی كسی، كه از چیزی ترسد نشان صدق وی آن بود كه بتن میلرزد و بروی زرد بود و از طعام و شراب بازماند چنانك داود پیغامبر صلوات الله وسلامه علیه بآن زلّت صغیره كه ویرا افتاد چهل روز بسان ساجدان سر بر زمین نهاد و میگریست تا آنگه كه از اشك چشم وی گیاه از زمین بر آمد ندا آمد كه ای داود چرا میگریی، اگر گرسنه‌یی تا ترا طعام دهم ور تشنه‌یی تا آب دهم ور برهنه‌یی تا بپوشم، داود از سرسوختگی بنعت زاری ناله‌یی كرد كه از ان نفس وی چوب بسوخت، آنگه گفت : بارخدا یا بر گریستن من رحمت كن و گناه من بر كف دست من نقش كن تا هرگز فراموش نكنم رب العالمین صدق وی در معاملت وی بشناخت توبهٴ وی بپذیرفت و دعای وی اجابت كرد. وهم در اخبار داود است كه چون بر گناه خود خواست كه نوحه كند نخست هفت روز هیچیز نخورد و گرد زنان نگشت پس روی بصحرا نهاد و سلیمان را گفت تا ندا كند در انجمن بنی اسرائیل كه هر كه میخواهد كه نوحهٴ داود بشنود تا حاضر آید، خلق بسیار جمع شدند و مرغان هوا و وحوش صحرا همچنین و داود ابتدا بتسبیح و ثنای الله كرد و آنگه صفت بهشت و دوزخ در آن پیوست و بآخر نوحه كرد بر گناه خویش و سخن در خوف گفت تا خلق بسیار در سماع آن بیجان گشتند تا آن حد كه سلیمان بر سروی ایستاده بود، گفت : ای پدر بس كن كه جمع بسیار هلاك شدند. آورده‌اند كه |
قرآن مجید ۹-۷۵ :وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ |
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/09) |
| 39 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۲۶ |
روزی چهل هزاز حاضر بودند و از ایشان سی هزار هلاك شدند، اینست نشان صدق در ابواب معاملت. و در خبر است از مصطفی علیه الصلوة والسلام كه هرگز جبرئیل از آسمان فرو نیامد بر من كه نه من او را ترسان و لرزان دیدم از بیم حق جل جلاله، و علی بن الحسین را رضوان الله علیهما دیدند كه طهارت كرد و بر در مسجد بیستاد روی زرد گشته و لرزه بر اندام وی افتاده، او را گفتند : این چه حال است؟ گفت : نمیدانید كه پیش كه خواهم رفت وبحضرت كه خواهم ایستاد؟! داود طائی عالم وقت بود و در فقه فرید عصر بود و در مقام صدق چنان بود كه آن شب كه از دنیا بیرون شد ؛ از بطنان آسمان ندا آمد كه : یا اهل الارض ان داود الطائی قدم علی ربه و هوعنه راضٍ با این منزلت و منقبت در صدق عمل چنان بود كه بو بكر عیاش حكایت كند كه در حجرهٴ وی شدم او را دیدم نشسته، پاره‌یی نان خشك در دست داشت و میگریست، گفتم : مالك یا داود؟ فقال : هذه الكسرة ان آكلها و لاادری امن حلالٍ هی ام حرامٍ حقّا كه هر كه عزّت دین بشناخت هرگز هوای بشریّت از وبر نخورد، اگر یك نفس از صدق صدیقان سر از قبهٴ صفات خود بیرون كند و بما فرونگرد جز بی قدری نعت ما هیچیز نبیند.
قوله : « الیس الله بكافٍ عبده » هداه حتّی عرفه و فقه حتّی عبده لقّنه حتّی سأ له نوّر قلبه حتّی احبّه. بنواخت تا بشناخت، توفیق داد تا عبادت كرد، تلقین كرد تا بخواست، دل را معدن نور كرد تا دوست داشت، هر كه كار خود بكلیّت بحق جل جلاله باز گذاشت وی ثمره از حیوة طیّبه برداشت و حق را و كیل و كار ساز خود یافت. من تبرّ امن اختیاره و احتیاله و صدق رجوعه الی الله فی احواله و لایستعین بغیر الله من اشكاله و امثاله آواه الی كنف اقباله و كفاه جمیع اشغاله و هیّاله محلا فی ظلال افضاله بكمال جماله. هر كه از حول و قوهٴ خود بیزار گشت و در احتیال و اختیار بر خود ببست و بصدق افتقار خود را بر درگاه قدرت بیفكند از علایق بریده و دست از خلایق شسته، جلال احدیّت بنعت رأفت و رحمت او را در پردهٴ عنایت و كنف حمایت خود بدارد و مهمّات وی كفایت كند. « من اصبح و همومه همّ واحد كفاه الله هموم الدنیا و الاخرة ». عبدالواحدزید را گفتند : هیچ كس را دانی كه در مراقبت خالق چنان مستغرق بود كه او را پروای |
|
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 40 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۲۷ |
خلق نباشد؟ گفت : یكی را دانم كه همین ساعت در آید، عتبة الغلام در آمد، عبدالواحد گفت : ای عتبه در راه كرا دیدی؟ گفت هیچ كس را و راه وی بازار بود انجمن خلق. |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) / admin (10/01/05) |
| 41 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۳۹ |
قوله : « قل یاعبادی الذین اسرفوا علی انفسهم… » الآیه ــ بدان كه از آفریدگان حق جل جلاله كمال كرامت دو گروه راست : یكی فریشتگان و دیگر آدمیان، ولهذا جعل الانبیآء والرسل منهم دون غیر هم، وغایت شرف ایشان در دو چیز است : در عبودیت و در محبت، عبودیت محض صفت فریشتگان است و عبودیت و محبت هر دو صفت آدمیان است فریشتگان را، عبودیت محض داد كه صفت خلق است و آدمیانرا بعد از عبودیت خلعت محبت داد كه صفت حق است تا از بهر این امت میگوید : « یحبهم و یحبونه » و در عبودیت نیز آدمیان را فضل داد بر فرشتگان كه عبودیت صفت فرشتگان بی اضافت گفت : « بل عبادٌ مكرمون » و عبودیت آدمیان بااضافت گفت : « یا عبادی »، آنگه بر مقتضی محبت فضل خود بر ایشان تمام كرد و عیبهای ایشان و معصیتهای ایشان بانوار محبت بپوشید و پردهٴ ایشان ندرید، نه بینی كه زلّت بریشان قضا كرد و با آن همه زلات |
|
kuno / aikou (05/06/19) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 42 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۴۰ |
نام عبودیت ازیشان بنیفكند و باذ كر زلّت و معصیت تشریف اضافت ازیشان وانستد (۱) فرمود : « قل یا عبادی الذین اسرفواعلی انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله » و آنگه پرده برایشان نگه داشت كه عین گناهان اظهار نكرد بلكه مجمل یاد كرد سر بسته و آن عین پوشیده گفت : « اسرفوا » ــ اسراف كردند گزاف كردند ؛ از بهر آنكه در ارادت وی مغفرت ایشان بود نه پرده درید نه اسم عبودیت بیفكند، سبحانه ما ارأفه بعباده.
آورده‌اند كه موسی علیه السلام گفت : الهی تریدالمعصیة من العباد و تبغضها ــ معصیت بندگان بارادت تست آنگه آنرا دشمن میداری و بنده را بمعصیت دشمن میگیری؟! حق جل جلاله فرمود : یا موسی ذاك تأسیسٌ لعفوی ــ آن بنیاد عفو و كرم خویش است كه می نهم خزینهٴ رحمت ما پر است اگر عاصیان نباشند ضایع ماند.
در خبر است : « لولم تذنبوالجآء الله بقومٍٍ یُذنبون كی یغفر لهم ». باش تافردای قیامت كه امر حق بخصمی بنده بیرون آید و فضل حق جل جلاله بنده را درپناه گیرد شریعت دامن بگیرد رحمت شفاعت كند. در خبر است كه نامه بدست بنده‌یی دهند، آن معصیتها بیند، شرمش آید كه بر خواند، از حق جل جلاله خطاب آید كه آن روز كه میكردی و شرم نداشتی فضیحت نكردم و بپیوشیدم، امروز كه می شرم داری فضیحت كی كنم؟! وبه قال النبی (ص) : « ماسترالله علی عبدٍ فی الدنیا ذنباً فیعیّره به یوم القیمة ». كسری عیدی عظیم ساخته بود، فرّاشی جامی زرین برداشت و كس ندید مگر كسری كه دران غرفه بخلوت نشسته بود، بسیار بجستند و نیافتند، كسری گفت بسیار مجوئید كه او كه یافت باز نخواهد داد او كه دید نخواهد گفت. پس روزی آن فراش بر سر كسری ایستاده بود آب بر دست وی میریخت و جامه‌های نیكو ساخته، كسری گفت : ای فلان این از انست؟ فراش گفت : این وصد چندین ازانست.
« وانیبوا الی ربكم… » ــ انابت بر سه قسم است : یكی انابت پیغامنران، ابراهیمرا گفت : « ان ابراهیم لحلیمٌ اوّاهٌ منیببٌ » . داود را گفت : « وخرّ راكعاً واناب ». شعیب را گفت : « علیه تو كّلت و الیه انیب ». مصطفی را فرمود : « واتّبع سبیل من اناب الیّ ». نشان انابت پیغامبران سه چیز است : بیم داشتن با بشارت آزادی، خدمت |
١- نسخهٴ ج: فانستد. |
kuno / aikou (05/06/19) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 43 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۴۱ |
كردن با شرف پیغامبری، بار بلا كشیدن بر دلهای پرشادی، و جز از پیغامبران كس را طاقت این انابت نیست. دیگر قسم انابت عارفان است : در همه حال بهمه دل با الله گشتن، قال الله تعالی : « و ما یتذكّر الّا من ینیب » و نشان انابت عارفان سه چیز است : از معصیت بدرد بودن و ازطاعت خجل بودن و در خلوت با حق انس داشتن. رابعهٴ عدویه در حالت انس بجائی رسید كه میگفت : حسبی من الدنیا ذكرك و من الآخرة رؤیتك ــ خداوند در دنیا مرا ذكر توبس و در عقبی مرا دیدار تو بس. ای جوانمرد! كسی كه راز ولی نعمت مونس وی بود ؛ دیدار نعمت و نعیم بهشت او را چه سیری كند؟
پیر طریقت گفت : الهی ببهشت و حورا چه نازم، اگر مرا نفسی دهی از ان نفس بهشتی سازم.
والله ما طلعت شمسٌ ولاغربت
الّا و ذكرك مقرونٌ با نفاسی
ولا جلست الی قومٍ احُدّ ثهم
الّا و انت حدیثی بین جُلّاسی
ای جلالی كه هر كه بحضرت تو روی نهاد همه ذره‌های عالم خاك قدم او تو تیای چشم خود ساختند، وهر كه بدرگاه عزّت تو پناه جست همه آفریدگان خود را علاقهٴ فتراك دولت او ساختند، آن عزیزی گوید از سر حالت انس خویش و دیگرانرا پند میدهد كه :
اگر در قصر مشتاقان ترا یكروز بارستی
ترا با اندُهان عشق این جادو چه كارستی
و گررنگی ز گلزار حدیث او بدیدی تو
بچشم تو همه گلها كه در باغست خارستی
سدیگر قسم انابت توحید است كه دشمنانرا و بیگانگانرا با آن خواند گفت : « وانیبوا الی ربكم واسلموا له ». ونشان انابت توحید آنست كه باقرار زبان و اخلاص دل خدایرا یكی داند، یگانهٴ یكتا در ذات بی شبیه و در قدر بی نظیر و در صفات بی همتا. گفته‌اند : توحید دوباب است، توحید اقرار و توحید معرفت، توحید اقرار عامّهٴ مؤمنان راست، توحید معرفت عارفان و صدّ یقان راست، توحید اقرار بظاهر آید تا زبان ازو خبر دهد، توحید معرفت بجان آید تا وقت و حال ازو خبر دهد، او كه از توحید اقرار خبر دهد دنیا او را منزل است و بهشت مطلوب، او كه از توحید معرفت خبر دهد بهشت |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 44 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۴۲ |
او را منزل است و مولی مقصود.
واسكر القوم دور كأسٍ
و كان سكری من المدیر
آنكس را كه كار با گل افتد گل بوید و آنكس كه كارش با باغبان افتد بوسه بر خار زند، چنانك آن جوانمرد گفت :
از برای آنكه گل شاگرد رنگ روی اوست
گر هزارت بوسه باشد بر سر یك خار زن
« ان تقول نفسٌ یا حسرتی علی ما فرّطت فی جنب الله » ــ تا نپنداری كه این نوحه بدین زاری و خواری خود كافران را خواهد بود و بس، وقومی فسّاق و فجّار كه پیراهن مسلمانی بر تن ایشان باشد و آنگه خرقه‌های معصیت و فجور بران دوخته و روزگار عمر خود بغفلت و جهل بسرآورده و سود ایمان از دست ایشان رفته و از مسلمانی با بضاعت مزجاة دست و پای زده، ایشان این كلمات دریغ و تحسّر نخواهند گفت. ای مسكین هزار سال باران رحمت باید كه ببارد تا گردی كه تو از معصیت انگیخته‌یی بنشاند، هیچ ادبار صعب تر ازین نیست كه ترا بیافریدند تا بهشت را بتو بیارانید و تو خود را بجائی رسانیدی كه آتش دوزخ بتو گرم كنند. در خبر است كه آتش دوزخ مركب هیبت خویش بنزدیك عاصیان چنان تازد كه شیر از گرسنگی بشكار تازد. باش تا فردای قیامت كه كرده گفتهٴ خویش بینی و آن عشرتهای رنگارنگ و معصیتهای لونالون كه امروز دست جهالت و ناپاكی آنرا از تو پوشیده میكند ؛ فردا چون از خواب مرگ برخیزی و دیده بگشائی در روزنامهٴ خویش اول سطر آن بینی، بزبان خجالت و ندامت گوئی : كاشك شب مرگ مرا هرگز سحر نبودی.
قوله : « واشرقت الارض بنور ربها » ــ الیوم اشراق وغداً اشراق غداً فی القیامة اشراق الارض و الیوم اشراق القلب غداً فی القیامة اشراق الارض بنور ربها والیوم اشراق القلب بحضورها عند ربها غداً اشراق التجلّی للمؤمنین عموماً والیوم اشراق التجلّی للعارفین خصوصاً. روی عبدالله بن مسعود رضی الله عنه قال قال رسول الله (ص) : « انّ الله عزوجل یجمع الامم یوم القیمة فینزل عزوجل من عرشه الی كرسیّه و كرسیّه وسع السموات والارض فیقول |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 45 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۴۳ |
لهم : اترضون انّ تتولّی كلّ امّةٍ ماتولّوافی الدنیا اعدل ذلك من ربكم؟ فیقول : نعم، فتتّبع كلّ امّةٍ ما كانت تعبد » قال : « فذلك حین اشرقت الارض بنور ربها » ــ آن روز كه صبح قیامت بدمد وعظمت رستاخیز بپای شود و سراپردهٴ قهاری دران عرصات سیاست بزنند و كرسی عظمت بیرون آرند و از انوار تجلّی ذوالجلال عالم قیامت روشن شود ؛ از اسرار آن انوار همان كس برخورد كه امروز در دنیا آفتاب معرفت در مشرقهٴ دل وی تافته و نظر الهی بجان وی پیوسته، آن نظر چون از كمین غیب تاختن آرد مرد را بیقرار كند حلقهٴ دوستی دردلش بجنباند، آن دوستی خاطر گردد آن خاطر همّت گردد آن همّت نیّت گردد آن نیّت عزیمت گردد آن عزیمت قوّت گردد آن قوّت حركت گردد مرد را بینگیزد، شبی سحرگاهی آن عاشق صادق را قلقی پدید آید، خواب از دیده‌اش برمد، جامهٴ نرم و خوابگاه خوش بگذارد، وضوئی برآرد متضرّع وار بحضرت عزت آید، یاربها روان كند، آنساعت از جبّار كائناب ندای كرامت آید كه : « بعینی ما یتحمّله المتحمّلون من اجلی » ــ بندهٴ من آن همه برای من میكند من می بینم و میدانم، كرامت وی در دنیا اینست و در عقبی آنست كه او را در شمار آن جوانمردان آرند كه رب العزة میگوید : « وسیق الذین اتّقوا ربهم الی الجنّة زمراً ».
خبر درست است از سعید مسیب سیّدتابعین كه بوهریرة دوسی بر من رسید مرا گفت : از الله آن میخواهم كه در بازار بهشت ما را با هم آرد تا با یكدیگر باشیم دران منزل جاودان و نعیم بیكران، گفتم : یا با هریرة و در بهشت بازاری هست؟ گفت : نعم اخبرنی رسول الله (ص) « ان اهل الجنّة اذا دخلوها نزلوا فیها بفضل الله اعمالهم ثمّ یؤذن لهم فی مقدار یوم الجمعة من ایّام الدنیا فیزورون ربهم عزوجل و یبرزلهم عرشه ویتبدّی لهم فی روضةٍ من ریاض الجنّة فتوضع لهم منابر من نور و منابر من لؤلؤ و منابر من یا قوت و منابر من زبر جد و منابر من ذهب و منابر من فضّة و یجلس ادناهم و مافیهم من دنیّ علی كثبان المسك و الكافور مایرون ان اصحاب الكراسیّ با فضل منهم مجلساً »، قال ابوهریرة قلت : یا رسول الله و هل نری ربنا؟ قال : « نعم، هل تتمارون فی رؤیة الشمس و القمر لیلة البدر »؟ قلنا : لا، قال : « كذلك لا .تمارون فی رؤیة ربكم تبارك و تعالی |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 46 |
۸ |
۳۹ |
الزمر |
بیست و چهارم |
۴۴۴ |
ولایبقی فی ذلك المجلس رجلٌ الّا حاضره الله محاضرة حتی یقول للرّ جل منهم : یا فلان بن فلان اتذكر یوم قلت كذا و كذا؟ فیذكره بعض غدراته فی الدنیا فیقول : یارب اولم تغفرلی؟ فیقول : بلی فبسعة مغفرتی بلغت منزلتك هذه فبیناهم علی ذلك غشیتهم سحابة فامطرت علیهم طیباً لم یجدوا مثل ریحه قطّ و یقول : ربنا قوموا الی ما اعددت لكم من الكرامة فخذواما اشتهیتم فنأتی سوقاًقد حفّت به الملئكة مالم تنظر العیون الی مثله ولم تسمع الآذان ولم یخطر علی القلوب فیحمل لنا ما اشتهینا لیس یباع فیها ولایشتری و فی ذلك السوق یلقی اهل الجنة بعضهم بعضاً، قال : فیقبل الرّجل ذوالمنزلة المرتفعة فیلقی من هو دونه و ما فیهم دنیّ فیروعه ما علیه من اللباس فما ینقضی آخر حدیثه حتّی یتحیّل علیه ما هو احسن منه و ذلك انه لاینبغی لاحدٍ ان یحزن فیها ثمّ نتصرف الی منازلنا فتتلقانا ازواجنا فیقلن : مرحباً واهلاً لقد جئت و انّ بك من الجمال افضل ممّا فارقتنا علیه فنقول : انا جالسنا الیوم ربنا الجبّار ویحقّنا ان ننقلب بمثل ما انقلبنا ». |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 47 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۵۵ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم » ــ بنام او كه قدر اوبی منتهاست و صحبت او با دوستان بی بهاست، در قدر نهان و درصنع آشكار است. بنام او كه از مانندگی دور و از اوهام جداست، دل را بدوستی و خرد را بهستی پیداست. بنام او كه نه در |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 48 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۵۶ |
صفت او چون و نه درحكم چراست، درشنوائی و دانائی و بینائی یكتاست.
آن عزیزی گوید در مناجات : الهی در دل دوستانت نور عنایت پیداست، جانها در آرزوی وصالت حیران و شیداست، چون تو مولی كراست و چون تو دوست كجاست، هر چه دادی نشانست و آیین فرداست، آنچه یافتیم پیغامست و خلعت بر جاست، نشانت بیقراری دل و غارت جانست، خلعت وصال در مشاهدهٴ جلال چگویم كه چون است.
روزی كه سرازپرده برون خواهی كرد
دانم كه زمانه را زبون خواهی كرد
گرزیب و جمال ازین فزون خواهی كرد
یارب چه جگرهاست كه خون خواهی كرد
« حم » ــ حا اشارتست بمحبت و میم اشارت است بمنت، میگوید ای بحای محبت من دوست گشته نه بهنر خود، ای بمیم منت من مرا یافته نه بطاعت خود، ای من ترا دوست گرفته و تو مرا ناشناخته، ای من ترا خواسته و تو مرا نادانسته، ای من ترا بوده و تو مرا نابوده، صد هزار كس بر درگاه ما ایستاده، ما را خواستند و دعاها كردند بایشان التفات نكردیم و شما را ای امت احمد بی خواست شما گفتیم : « اعطیتكم قبل ان تسئلونی و اجبتكم قبل ان تدعونی و غفرت لكم قبل ان تستغفرونی ».
آن رغبت و شوق انبیای گذشته بتو تا خلیل میگفت : « واجعل لی لسان صدقٍ فی الآخرین » ، و كلیم میگفت : اجعلنی من امّة احمد ، نه از ان بود كه افعال تو با ایشان شرح دادیم كه اگر ما افعال شما با ایشان گفتید، همه دامن از شما درچیدندند، لكن ازان بود كه افضال و انعام خود با شما ایشانرا شرح دادیم، پیش از شما هر كه را بر گزیدیم یكان یكان را بر گزیدیم، چنانكه « اصطفی آدم و نوحاً و آل ابراهیم و آل عمران ». چون نوبت بشما رسید علی العموم و الشمول گفتیم : « كنتم خیر امّةٍ » همه برگزیدگان ما اید، جای دیگر فرمود : « اصطفینا من عبادنا » ، در تحت این خطاب هم زاهد وهم عابداست هم ظالم و عاصی.
« غافرالذنب و قابل التوب » توبه مؤخر آمد و غفران مقدّم بر مقتضی فضل و كرم، اگر من گفتمی توبه پذیرم پس گناه آمرزم ؛ خلق بپنداشتندی كه تا از بنده توبه نبود از الله مغفرت نیاید نخست بیامرزم آنگه توبت پذیرم تا عالمیان دانند كه چنانك بتوبت |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/15) |
| 49 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۵۷ |
آمرزم بی توبت هم آمرزم. اگر توبه مقدّم غفران بودی توبه علت غفران بودی ؛ و غفران ما را علّت نیست و فعل ما بحیلت نیست، نخست بیامرزم و بزلال افضال بنده را پاك گردانم، تا چون قدم بر بساط ما نهد بر پاكی نهد ؛ چون بر ما آید بصفت پاكی آید، همانست كه جای دیگر فرمود : « ثمّ تاب علیهم لیتوبوا ». غافرم آن معاصی را كه توبه نكرد، قابلم آنرا كه توبه كرد، مراد از غفران ذنب درین موضع غفران ذنب غیر تائب است بدلیل آنكه و او عطف در میان آورد و معطوف دیگر باشد و معطوف علیه دیگر لكن درحكم یكسان باشد ؛ چنانك گوئی : جاءنی زیدٌ و عمرو، زید دیگر است و عمرو دیگر، لكن هر دورا حكم یكیست در آمدن، اگر حكم مخالف بودی عطف خطا بودی و اگر هر دو یكی بودی هر دو غلط بودی. لطیفه‌یی نیكو شنو در غفران ذنب و قبول توبه اوّل صفت خود كرد جلّ جلاله فرمود : « غافر الذنب و قابل التوب »، و صفت او جلّ جلاله محلّ تصرّف نیست، و پذیرندهٴ تغییر و تبدیل نیست پس چون حدیث عقوبت كرد « شدید العقاب » گفت، شدید صفت عقوبت نهاد و عقوبت محلّ تصرّف هست و پذیرندهٴ بغییر و تبدیل هست، گفت سخت عقوبتم لكن اگر خواهم سست كنم و آنرا بگردانم كه دران تصرّف گنجد و تغییر و تبدیل پذیرد. و گفته‌اند : « شدیدالعقاب » اشارت بملك دارد و اگر همه ملك عالم نیست كند در جلال و كمال وی نقصان و قصور نیاید. « غافر الذنب و قابل التوب » اشارت بصفت دارد و در صفات او جلّ جلاله هرگز تغیّر و بحوّل نیاید، و یقال : « غافرالذنب » للظّالمین « وقابل التوب » للمقتصدین « شدیدالعقاب » للمشر كین « ذی الطول » للسابقین. سنت خداوند است جلّ جلاله كه بنده را بآیت و عید بترساند تا بنده دران شكسته و كوفته گردد سوزی و نیازی در بندگی بنماید زارئی و خوارئی بر خود نهد، آنگه رب العزة بنعت رأفت و رحمت بآیت وعد تدارك دل وی كند و بفضل و رحمت خود او را بشارت دهد، نه بینی كه « شدید العقاب » گفت تا بنده در زاری و خواهش آید، « ذی الطول » دران پیوست تا بنده در ناز و در رامش آید، بنده در سماع « شدید العقاب » بسوزد و بگدازد بزبان انكسار گوید :
پر آب دو دیده و پر آتش جگرم
پر باد دو دستم و پر از خاك سرم |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 50 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۵۸ |
باز در سماع « ذی الطول » بنازد و دل بیفروزد، بزبان افتخار گوید .
چكند عرش كه او غاشیهٴ من نكشد
چون بدل غاشیهٴ حكم و قضای تو كشم
بو بكر شبلی یك روز چون مبارزان دست اندازان همی رفت و میگفت : لو كان بینی و بینك بحارٌ من نازٍ لخضتها ــ اگر درین راه صد هزار دریای آتش است همه بدیده گذاره كنم و باك ندارم، دیگر روز او را دیدند كه می آمد سر فروافكنده چون محرومی درمانده نرم نرم میگفت : المستغاث منك بك ــ فریاد از حكم تو زینهار از قهر تو، نه با تو مرا آرام نه بی تو كارم بنظام، نه روی آنكه باز آیم نه زهرهٴ آنكه بگریزم.
گر باز آیم همی نبینم جاهی
وربگریزم همی ندانم راهی
گفتند : ای شبلی آن دی چه بود و امروز چیست؟ گفت : آری جغد كه طاووس نبیند لاف جمال زند، لكن جغد جغد است و طاوس طاوس. |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 51 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۷۰ |
قوله تعالی : « رفیع الدرجات ذوالعرش » رافع الدرجات للعصاة بالنجاة وللمطیعین بالمثوبات و لذوی الحاجات بالكفایات و للاولیآءِ بالكرامات و للعارفین بالمراقبات والمنازلات.
بردارندهٴ درجات بندگان است، هریكی را بر مقامی بداشته و هر كسی را آنچه سزاست بدو داده. عاصیان را نجات، مطیعان را مثوبات، خواهندگان را كفایات، اولیا را كرامات، عارفانرا مراقبات و منازلات. درجات مؤمنان و دوستان یكی امروزست یكی فردا، امروز بعلم و ایمان لقوله : « یرفع الله الذین آمنوا منكم والذین او تواالعلم درجات » و فردا در روضهٴ رضوان، روح وریحان، بجوار رحمان لقوله : « هم درجاتٌ عندالله ». امّا درجات اهل صورت فردا در بهشت دیگر است و درجات اهل صفت دیگر، زیرا كه اهل صورت دیگراند و اهل صفت دیگر، اهل صورت در وادی تفرقت اند و اهل صفت در نقطهٴ جمع، « انماالمؤمنون اخوة » در عالم صورت بود، و آنچه مصطفی علیه الصلوة والسلام فرمود : « المؤمنون كنفسٍ واحدةٍ » در عالم صفت است. یكی از اجلآء عرب بنزدیك مصطفی (ص) در آمد و سؤال كرد كه ما را در بهشت چه نهاده‌اند و درجات ما تا كجاست؟ و این كس از اهل صورت بود، رسول خدا (ص) جواب داد كه : « فیها انهارٌ من مآ ءٍ غیر آسنٍ و فیها كذا و كذا » ــ از ان آب روان و مرغ بریان و میوه‌های الوان بر می داد چنانك قرآن بدان ناطق است. دیگری از اهل صفت هم از این معنی سؤال كرد، رسول الله (ص) دانست كه مرد صفت است مرد صورت نیست گفت : « فیها مالاعینٌ رأت و لااذنٌ سمعت ولا خطر علی قلب بشرٍ ».
باش ای درویش دل ریش تا این كالبد را بمرگ در هم شكنند و در خاك لحد ذره ذره كنند، آنگه بكمال قدرت دیگر باره آنرا خلعت اعادت پوشانند، آنگه در بوتهٴ |
|
kuno / aikou (05/06/23) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 52 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۷۱ |
دوزخ فرو گدازند و از انجا بنهرالحیوة برند و مطهّر كنند و از انجا بفردوس برند و معطّر كنند، هفتاد حلّه در پوشانند، آن حلّه را گریبان یكی بود و دامن هفتاد بر مثال گل صد برگ كه ازان حقّهٴ زبر جد بیرون آید گریبان یكی و دامن صد، آنگه طراز اعزازبقابر كسوت عزت تو كشند، گاه شراب زنجیل دهندگاه شراب كافور گاه شراب تسنیم، ظاهر باطن شده و باطن ظاهر شده، صورت دل گشته و دل صورت گشته چنانك امروز حق را جل جلاله می دانی و تهمت نه، فردا می بینی و شبهت نه.
پیر طریقت گفت : بس نماند كه آنچه خبر است عیان شود، خورشید وصال از مشرق یافت تابان شود، آب مشاهدت در جوی ملاطفت روان شود، قصهٴ آب و گل نهان شود، دوست ازلی عیان شود، تا دیده و دل و جان هر سه بدو نگران شود.
وقیل : « رفیع الدرجات » ای ــ هو جل جلاله عالی الصفات جلیل القدر لا یبلغ كنهه ولایعرف قدره ولا یدرك حدّه ــ قدر خویش برداشت و صفت خویش در حجب عزت نگه داشت تا هیچ عزیز بعزّ او نرسد، هیچ فهم حدّ او در نیابد، هیچ دانا قدر او بنداند، صفت كس در برابر صفت او نیاید، دانش او كس نداند، توان او كس نتواند، بقدر او كس نرسد.
« ما قدروالله حق قدره » ای ــ ما عظموه حق عظمته، آب و خاك را با لم یزل و لایزال چه آشنائی، قدم را با حدوث چه مناسبت، حق باقی در رسم فانی چه پیوندد، ماسور (١) تلوین بهیئت تمكین چون رسد؟! او جل جلاله فردا چون دیدار دهد بعطا دهد نه بسزا دهد، سزاوار دیدار او نیست هیچ چشم، سزاوار گفتار او نیست هیچ گوش، سزاوار معرفت او نیست هیچ دل، سزاوار راه او نیست هیچ قدم سزاوار طریق او نیست.
چشم همی بخواهد دیدارت
گوشم همی بخواهد گفتارت
همّت بلند كردند این هر دو
هر چند نیستند سزاوارت
« لینذر یوم التلاق »، « یومهم بارزون » صفت روز رستاخیز است، روزی كه رازها دران روز آشكار شود، پرده‌های متواریان فرو درند، توانگران بی شكر را در مقام حساب |
۱- ماسور = محبوس
قرآن مجید ۴۰-۱۶ : يَوْمَ هُم بَارِزُونَ لَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ |
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 53 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۷۲ |
بدارند، درویشان بی صبر را جامهٴ نفاق از سربر كشند، آتش فضیحت در طیلسان عالمان بی عمل زنند، خاك ندامت بر فرق قرّآءِ مرائی ریزند، یكی از خاك و حشت بیرون آید چنانك خاكستر از میان آتش، یكی چنانك درّ از میان صدف، یكی میگوید : این الفرار من الله، یكی میگوید : این الطریق الی الله، یكی بزاری و خواری خاك حسرت برسر می ریزد و میگوید : « ما لهذا الكتاب لایغا در صغیرةً و لا كبیرةً الّا احصیها »، یكی بآستین شكر گرداندوه از فرق شوق می فشاند و میگوید : « الحمدلّله الذی اذهب عنّاالحزن ». آنروز پادشاهان روی زمین را می آرند و دست سلطنت ایشان برشتهٴ عزل بر پس پشت بسته و ملك ایشان بر خاك مذّلت افتاده و این ندای عزت در عالم قیامت روان شده كه : « لمن الملك الیوم » ــ پادشاهی كراسزد مگر آن پادشاه را كه بر همه شاهان پادشاهست و پادشاهی وی نه بحشم و سپاه است، آفرینندهٴ زمین و آسمان و آفتاب و ماه است، خلق را دارنده و دوستانرا نیك پناهست سلطانان جهان لشكر را عرض دهند و خدم و حشم را بر نشانند و خیل وخول را آشكارا كنند پس بملك و مِلك خود فخر كنند و بنعمت و تنعم و سوار و پیاده و درگاه و بارگاه خود سر افتخار برافرازند، و ملك الهی بر خلاف اینست كه او جل جلاله اطلال و رسوم كون را آتش بی نیازی در زند و عالم را هبآءِ منثور گرداند و تیغ قهر برهیا كل افلاك زند همه نهادها را ذرّه ذرّه كند و غبار اغیار از دامن قدرت بیفشاند و لگام اعدام بر سر مركب وجود كند، پس ندا در دهد كه : « لمن الملك الیوم » ، كرا زهرهٴ آن بود كه این خطاب را بجواب پیش آید؟ تا هم جلال احدیتت جمال صمدیتت را پاسخ دهد كه : « الله الواحد القهار ».
ای مسكین! فردای قیامت كه سران و سرهنگان دین درپناه كرم و لطف قدم جای دهند، ندانم كه ترا با این سیبهٴ آلوده و عمل شوریده كجا نشانند و رختت كجا فرو نهند؟ زخمی كه نهادی را درد نكند نشان آن بود كه دران نهاد حیوة نیست. ای مسكین! اگر بیماری آخر ناله‌یی كو؟ ور بی یاری آخر طلبی كو؟
طیلسان موسی و نعلین هارونت چه سود
چون بزیریك ردا فرعون داری صد هزار |
قرآن مجید ۱۸-۴۹ : وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا |
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 54 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۷۳ |
« الیوم تجزی كلّ نفسٍ بما كسبت لاظلم الیوم … » ــ هر كه اعتقاد كرد كه او را روزی در پیش است كه دران روز با وی سؤالی و جوابی و حسابی و عتابی رود ؛ شب و روز بیقرار بود، دم بدم مشغول و مستغرق كار بود، میزان تصرف از دست فرو نهد، بعیب كس ننگرد، همه عیب خود را مطالعت كند، همه حساب خود كند. در خبر است كه : « حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا و تهیّؤا للعرض الاكبر ».
یكی از بزرگان دین روزی نامه‌یی نوشت و در خانه‌یی عاریتی بود، گفتا خواستم كه آن نامه را خاك بر كنم تا خشك شود، برخاطرم گذشت : نباید كه فردا از عهدهٴ این مظلمه بیرون نتوانم آمد. هاتفی آواز داد : سیعلم المستجفٍ بتتریب الكتاب ما یلقی عندالله غداً من طول الحساب ــ آری فردا روز عرض و حساب بداند كه چه كرد آنكس كه نامهٴ خویش بخاك خانهٴ كسان خشك كرد.
« یعلم خآئنة الاعین و ما تخفی الصدور والله یقضی بالحق » ــ خیانت چشمها می بیند، اندیشهٴ دلها می داند، روش قدمها می شمرد و بعدل و راستی فردا مرانراحكم كند. كس هست كه هر قدم كه بر گیرد و بنهد ؛ آن قدم بلسان حال مرو را لعنت میكند، و كس هست كه هر قدم كه بر گیرد آن قدم از عالم خلّت خلیل و كرامت كلیم و اندوه و شادی یحیی زكریا خبر میدهد. در عالم هیچ قدم عزیز تر از قدم حرمت نیست، بخدمت بهشت یابند و نعمت، و بحرمت برضا و لقا رسند و براز ولی نعمت.
آن مرد اعرابی را دیدند كه با روی سیاه و دلی چون ماه در طواف كعبه بود. چون بدان سنك سیاه رسید كه آن را حجرالاسود گویند ؛ خواست كه دهانی بران سنك سیاه نهد، از راه حرمت قدم خود فرو گرفت، چون نگاه كرد صورت روی خود دران سنك سیاه چنانك بود بدید، نعره‌یی بر كشید و گفت: سُوّد وجهی فی الدارین، و دران حال جان بحضرت فرستاد. فردای قیامت كه عالم صفت است و صورتها آن روز تبع صفت بود ؛ آن مرد اعرابی همی آید با روی چون ماه از صفت بر صورت تافته و صورت برنگ صفت گشته، همچنین بلال حبشی را بینی روی وی چون ماه دو هفته، و عالم قیامت از نور روی وی روشن گشته. آن عزیزی گوید در حق و. : |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 55 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۷۴ |
آن سیاهی كز پی ناموس حق ناقوس زد
در عرب بواللیل بود اندر قیامت بوالنهار
باش تا كلّ یا بی آنها را كه امروزند جزو
باش تا گل بینی آنها را كه اكنونند خار |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 56 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۸۴ |
قوله تعالی : « وقال الذی آمن یاقوم… » الآیة ــ تمامی سخن مؤمن آل فرعون است، نزیدك فرعون سخن بحق گفت و مصطفی علیه الصوة والسلام فرمود : « افضل الجهاد كلمة حقّ ٍ عندامیر جآئر »، زبان موعظت بگشاد و ایشان را پند بلیغ داد گفت : « یا قوم انما هذه الحیوة الدنیا متاعٌ » ــ این دنیا پلی گذشتنی است و بساطی در نوشتنی، مرتع و لافگاه مدّعیان و بی سرمایگان، مجمع و بارگاه بی خطران و بی حاصلان. صد هزاران تخت و رخت ملوك بینی بر خاك افكنده، صد هزاران تاج تا جداران بتاراج برداده، در هر زاویه‌یی از خطّ عنبرین جوانان خرمنی نهاده، در هر گوشه‌یی از گیسوی مشكین عروسان خر گاهی زده، و تو مسكین بی باك وار بر سراین خاكستان ویران قرار گرفته، و عاشق وار حلقهٴ غلامی دنیا در گوش كرده و آن سرای سرور باین سرای |
|
kuno / aikou (05/06/23) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 57 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۸۵ |
غرور فروخته. اكنون دیدهٴ عقل بر گمار و بگوش هوش این بدای تهدید بشنو، اگر سمع پند شنو داری.
تا كی از دارالغروری سوختن دارالسرور
تا كی از دارالفراری ساختن دارالقرار
در جهان شاهان بسی بودند كز گردون ملك
تیرشان پروین گسل بود وسنان جوزا گذار
بنگرید اكنون بنات النعش و اراز دست مرگ
نیزه هاشان شاخ شاخ و تیرهاشان تار تار
سر بخاك آورد امروز آنك افسر بوددی
تن بدوزخ برد امسال آنك گردون بود پار
مؤمن آل فرعون ایشان را پند نیكو داد و نصیحت تمام كرد، لكن چه سود كه نه سمع نصیحت شنو داشتند نه دل پندپذیر، چنانك رب العزة فرمود : « ونصحت لكم و لكن لاتحبّون النّاصحین » « ولاینفعكم نصحی ان اردت ان انصح لكم ان كان الله یریدان یغویكم ». كسی كه در وهدهٴ نبایست افتاد و حكم ازل در سابقهٴ قسمت بغوایت و ضلالت او برفت ؛ پند و اعظان او را چه سود دارد و نصیحت نیك مردان از كجا دل وی گیرد. لاجرم آن بیگانگان و بدبختان چون سخن وی شنیدند خشم بر خشم بیفزودند و قصد قتل وی كردند، وی بگریخت، از میان قوم با كوه شد و در حرم نماز و عبادت شد، رب العالمین سباع و وحوش بیابان بر انگیخت تا گرد وی در آمدند و دشمن از وی دفع كردند. در تفسیر آورده‌اند كه فرعون از خاصگیان خود جمعی را فرستاد تا او را بیارند و سیاست كنند، آن جمع چون بروی رسیدند او را در نماز یافتند و سباع را دیدند که پاس وی میداشتند،رعبی عظیم در دل ایشان آمد، بترسیدند، چون آن حال دیدند و باز گشتند ؛ فرعون آن جمع را همه سیاست كرد، ورب العزة مؤمن آل فرعون راخلاص داد ، ازیشان ایمن كرد، اینست كه رب العالمین فرمود : « فوقیه الله سیّآت ما مكرواوحاق بآل فرعون سوء العذاب ». هر انكس كار خود بكلیت خود بكلیت بحق بفویض كند و حق راجل جلاله |
قرآن مجید ۴۰-۴۵ : فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ |
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 58 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۸۶ |
وكیل و كار ران خود شناسد ؛ الله تعالی كار وی بسازد و شغل دو جهان او را كفایت كند، اینست مقام مؤمن آل فرعون كه رب العزة حكایت از وی میفرماید كه فرمود : « و افوض امری الی الله » ــ معنی تفویض كار با خداوندكار گذاشتن است در سه چیز : در دین و در قسم و در حساب خلق. امّا تفویض در دین آنست كه تكلف خود در هرچه الله ساخت نیامیزی و چنانك ساختهٴ وی میگردد با آن می سازی و تفویض در قسم آنست كه ببهانهٴ دعا باحكم او معارضه نكنی و باستقصاءِ طلب یقین خود را متهم نكنی. و تفویض در حساب خلق آنست كه اگر ایشان را بربدئی بینی آنرا شقاوت نشمری و بترسی ؛ و اگر بر نیكئی بینی آنرا سعادت نشمری و امید داری و برظاهر هر كس فروآئی و بصدق ایشانرا مطالبت نكنی، و یقرب من هذا حدیث ابی هریرة قال : سمعت رسول الله (ص) یقول : « انّ رجلین كانافی بنی اسرائیل متحابین احدهما مجتهدٌ فی العبادة و الآخركانه یقول مذنبٌ فجعل المجتهد یقول : اقصر اقصر عما انت فیه، قال فیقول : خلّنی و ربی، قال حتّی وجده یوماً علی ذنب استعظمه فقال : اقصر، فقال : خلّنی و ربی ابعثت علیّ رقیباً، فقال : والله لایغفرالله لك ابداً و لایدخلك الجنة ابداً، قال : فبعث الله الیهما ملكاً فقبض ارواحهما فاجتمعا عنده فقال للمذنب : ادخل الجنة برحمتی، وقال للآخر : اتستطیع ان بخطر علی عبدی رحمتی. فقال : لایارب، قال : اذهبوابه الی النار » قال ابوهریرة : والّذی نفسی بیده لتكلم بكلمة اوبقت دنیاه و آخرته.
« انّ الذین یجادلون فی آیات الله بغیر سلطانٍ اتیهم… » ــ گفته‌اند این مجادلان داعیان بدعت اندومنكران صفات حق، و این مجادلت اقتحام متكلّفان است و خوض معترضان و جدال مبتدعان و تأویل جهمیان و ساختهٴ اشعریان و تزویر فلسفیان و قانون طبایعیان. در هر عصری قومی فرادید آمدند چون غیلان قدری و بشر مریسی و شیطان الطاق و ابن ابی داود و جهم صفوان و عمر وعبید و امثال ایشان كه صفات حق را منكر شدند و دین قدیم بگذاشتند و كتاب و سنت سست دیدند و رای و قیاس محكم داشتند، مقصود ایشان آنست كه كتاب وسنت باز پس دارند و معقول فرا پیش، این آرزوی بزرگ است كه در دل دارند و هرگز نخواهند رسید باین آرزوی خویش « ان فی صدورهم |
قرآن مجید ۴۰-۵۶ : إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِن فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَّا هُم بِبَالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ |
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/20) |
| 59 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۸۷ |
الاكبرٌ ماهم ببالغیه » ــ میگوید كه دو امام است و دو طریق شاید كه دو سرای است و دو فریق، مذهب سنیان آنست كه « وما ینطق عن الهوی » ، و مذهب مبتدعان آنست كه فرعون گفت : « مااریكم الّامااری ». ضامن ایشان رای است و ضامن ما خدای است، مصطفی مارا پیشوای والله ره نمای است، و فرعون و ابلیس ایشانرا پیشوای و دوزخ سرای است، هرگز كی یكسان باشند : نابینا از حق و بینا بحق. هرگز كی چون هم باشند : رونده در روشنائی سنت و مانده در تاریكی بدعت. اینست كه رب العالمین فرمود : « وما یستوی الاعمی و البصیر و الذین آمنوا و عملواالصاحات و لاالمسیء » ای ــ مایستوی المؤمن و الكافر و لاالمربوط بشهوته كالمبسوط بصفوته ولاالمجذوب بقربته كالمحجوب بعقوبته ولاالمجدود بسعادته كالمر دود بشقاوته. قال الشاعر .
ایّها المنكح الثریا سهیلا
عمرك الله كیف یلتقیان
هی شامیة اذا ما استقلت
وسهیل اذا استقل یمان(١) |
١- اين دو بيت از عمر بن ابى ربيعه متوفى ٩٣ هجرى است. |
kuno / aikou (05/06/23) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 60 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۴۹۹ |
قوله : « وقال ربكم ادعونی استجب لكم » ــ خداوند مهربان كریم و لطیف و رحیم ببندگان، مایهٴ رمیدگان و پناه مضطران و یادگار بیدلان، جل جلاله و تقدست اسماؤه و تعالت صفاته اندرین آیت بندگانرا می نواز دو نواخت خود برمؤمنان می نهد و فضل و لطف خود برایشان عرضه میكند كه « اُدعونی استجب لكم » ــ میفرماید : بندگان مرا خوانید تا شما را پاسخ كنم، امیدها بمن بردارید تا امیدهاتان و فا كنم، كوشش از بهرمن كنید تا كوششهاتان جزادهم. پاسخ كنندهٴ دعاها بعطامنم، پاسخ كنندهٴ امبدها بوفامنم، پاسخ كنندهٴ كوششها بجزامنم. اُدعونی بلا غفلةٍ استجب لكم بلامهلةٍ ــ مراخوانید بی غفلت تا شما را پاسخ كنم بی مهلت، مرا خوانید با عتذارو تنصّل تاشما را پاسخ كنم با كرام و تفضّل، مرا خوانید بقدر طاقت تا شما را پاسخ كنم بكشف فاقت، مرا خوانید بدعا و سؤال تا شما را پاسخ كنم بعطا و نوال، مرا خوانید بطاعات موقت تا شما را پاسخ كنم بمثوبات مؤبد. من آن خداوند كه از بنده عمل خرد پذیرم و عطای بزرك دهم، آن عمل خرد بنده بزرگ دانم و عطای بزدگ خود اندك شمرم. كریم است آن خداوند كه صد نعمت بر سر بنده نثار كند و ذره‌یی نشمرد و كاهی از بنده كوهی انگارد، هر كه نیاز باو بردارد توا نگرش كند، هر كه ناز باو كند عزیزش گرداند.
« ادعونی استجب لكم » ــ ای عاصیان شكسته، ای مفلسان در مانده و پای بگل فروشده، ای مشتاقان درد زده، ای دوستان یك دله ؛ درهر حال كه باشید غرقهٴ لطف و عطا، یا خستهٴ تیر بلا، همه ما را خوانید، همه ما را دانید، گرد در ما گردید، عزّ از ما جوئید رونق مجمع عزیزان قرب ماست، قرب ما خواهید، جمال محفل دوستان حضور ماست |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 61 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۵۰۰ |
حضور ما جوئید، هر كجا سه گدا بهم فراز آمدند، قرب حضرت ما آنجا جوئید، « ما یكون من نجوی ثلثةٍ الّا هو رابعهم ». هر كجا درد زده‌یی دمی گرم برآورد. نسیم قرب حضرت از نسیم نفس او طلبید، هر كجا غمگینی آهی كرد ؛ خود را درزیر آه آن غمگین تعبیه كنید. ای ملاءِ اعلی چندین هزار سال عبادت كردید و بآواز تقدیس خویش پاكی حضرت ما یاد كردید، لكن از نسیم وصال ما آگاهی ندارید. ای گدایان برهنهٴ بی نوا عبادت فرشتگان ندارید، نوای كرّ و بیان ندارید، سرمایهٴ روحانیان ندارید، لكن یك ذره سوز عشق دارید، آن یك ذره سوز و درد شما بعبادت هزار سالهٴ فرشتگان و تسبیح فراوان روحانیان ندهیم، زبان حال بنده بنعت شكر از سرافتقار و افتخار میگوید :
اكنون باری بنقد دردی دارم
كان درد بصد هزار درمان ندهم
« الله الذی جعل لكم الارض قراراً و السّمآء بنآءً » ــ این باز نعمتی و لطفی دیگر است كه با یاد بنده میدهد و راه بندگی بروی روشن میدارد و آثار كرامت و دلائل قدرت بوی می نماید و منت بروی می نهد می فرماید : آسمان و زمین كه آفریدم از بهر تو آفریدم، زمین قرارگاه تو كردم، آسمان نظرگاه تو ساختم اگر گاه گاه نظر سوی آسمان نبودی آسمان این بشریف از كجا یافتی كه « زیّنا السّمآء الدنیا بمصابیح ». و اگر زمین مخیم جلال سلطنت تو نبودی، این نواخت كی دیدی كه « والارض فرشناها فنعم الماهدون ». نور قمر وضیآءِ آفتاب و زینت ستارگان جمله برای تو است، آفتاب طبّاخ توماه شمع تو ستاره دلیل تو آسمان سقف تو زمین بساط تو، فردا كه تو نباشی آن سقف فرو گشایند این بساط در نوردند، آن ستارگان فروریزانند. بساطی كه از بهر دوست گستردند ؛ چون دوست رفت ناچار برچینند. عبدی آسمان آفریدم تا ترا سافی بود « وانزلنا من السمآءِ مآءً طهوراً » زیرا كه امروز روز حجاب است، واسطه ناچار است، امّا فردا كه روز مشاهدت بود واسطه بكار نیاید، ساقی، لطف من بود « وسقیهم ربهم ». زمین واسطه ساختم تا ترا طعام دهد « فانبتنا فیها حبّاً وعنباً وقضباً وزیتوناً ونخلاً ». فردا كه روز مشاهدت بود واسطه بكار نیاید، خود گویم : « كلوا و اشربوا هنیئاً ». آفتاب آفریدم تا ترا نور دهد كه امروز درعالم صورت نور معارف در استار اسرار دلهای محبّان نهانست، فردا در عالم |
قرآن مجید ۷۶-۲۱ : عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا |
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 62 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۵۰۱ |
صفت كه نور معارف آشكار گردد، آفتاب صورت چه بكار آید و او را چه محل بود، برهان آن وقت باید كه عیان نبود، چون عیان آمد برهان چكند.
« وصوّر كم فاحسن صوركم » ــ جای دیگر فرمود : « لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم » ــ از موجودات و مخلوقات هیچ كس را آن صورت و آن جمال ندادند كه آدمی را داداند، با هیچ مخلوق آن سرّ نبود كه با آدمی بود نه باعرش نه با كرسی نه بافلك نه با ملك، زیرا كه همه بندگان مجرّداند و آدمیان هم بندگان اند و هم دوستان ایشانرا می فرماید : « ان الله كان علیكم رقیباً ». صاحب جمالی باید تا رقیب را بروی گمارند، حقّ جل جلاله نگفت من رقیب آسمان و زمینم، نگفت من رقیب عرش و كرسی‌ام، آدمیانرا گفت من رقیب شما ام، زیرا كه رقیب شرط صاحب جمال است و بجمال آدمی هیچ مخلوق نیست، هفت قبّهٴ خضرا بر كشید و بستارگان و اختران بنگاشت، هفت دائرهٴ غبرا پهن باز كشید، جبال راسخات را سیات نصب كرد و صد هزار بدایع و صنایع از كتم عدم در وجود آورد، خورشید عالم آرای را مدوّر كرد، ماه آسمان پیمای را مصوّر كرد، و كون را بجمال ایشان منؤر كرد، و در حقّ هیچ موجود این خطاب نكرد و این تشریف نداد كه « وصوّركم » ، مگر این مشتی خاك را.
از جملهٴ نیكوان وخوبان سپاه
زیبای كمر توئی و زیبای كلاه
« ورزقكم من الطیبات » ــ چون میدانی كه حق جل جلاله رزق تو پیش از وجود تو انداخته و سببهای آن ساخته و رسانیدن آنرا خود ضمان كرده، نیكو نبود كه تو خود را دست مال اطماع هر كس كنی و نیاز خود بمخلوق برداری. گفتهٴ ایشانست : « استعانة المخلوق بالمخلوق كاستعانة المسجون بالمسجون » ــ یاری خواستن مخلوق از مخلوق چون یاری خواستن زندانی است از زندانی.
بشرحافی گفت : امیر المؤمنین علی (ع) را بخواب دیدم گفتم مرا پندی ده، گفت : « ما احسن عطف الاغنیآءِ علی الفقرآءِ طلباً لثواب الله و احسن من ذلك تیه الفقرآءِ علی الاغنیآءِ ثقةً بالله » ــ چون نیكوست شفقت توانگران بر درویشان از بهر طلب ثواب! وازآن نیكوتر تكبر درویشان است بر توانگران از غایت اعتماد بر كرم حق جل جلاله!. |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 63 |
۸ |
۴۰ |
المؤمن |
بیست و چهارم |
۵۰۲ |
استاد بوعلی دقاق گفت فرا دیگری كه اعتقاد تو آنست كه ترا از روزی چاره نیست و اعتقاد من آنست كه روزی را از تو چاره نیست. آه! كجاست درویشی : میزر تجرید بر بسته، رداءِ تفرید بر افكنده، سینه از غبار اغیار پاك كرده، از كون تبرّا و بمكوّن تولّا كرده، تا از زیر قدم جمعیت وی بحكم لطف قدم چشمهٴ طیّبات رزق بر جوشد و ازین شربتهای جان افزای بر دارد و بدیدار دوست نوش كند.
« هوالحیّ لااله الّا هو » ــ نگارندهٴ صورتهای آدمیان، نمایندهٴ قدرتها در زمین و آسمان، رسانندهٴ روزیهای بندگان كیست. « هوالحیّ » ــ آن زندهٴ پاینده كه همیشه بود و هست و خواهد بود، هستی ویرا اوّل نه، بود ویرا آخرنه، باقی پس جهانیان و جهان. میراث بر جهان از جهانیان، باز گشت كار خلق با اوست جاودان. |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 64 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۱۷ |
بسم الله الرّحمن الرّحیم
« بسم الله » اخبارٌ عن وجود الحق بنعت القدم، « الرّحمن الرّحیم » اخبارٌ عن بقآئه بوصف العلآءِ و الكرم، فالارواح دهشی فی كشف جلاله والنفوس عطشی الی لطف جماله سماع نام الله موجب هیبت است و هیبت سبب فنا و غیبت است، و سماع نام رحمن موجب حضور بحضرت است و حضور سبب بقا و قربت است، یكی بسماع نام الله در كشف جلال مدهوش یكی بسماع نام رحمن در بسط جمال بیهوش. الله اخباراست از قدرت او جل جلاله بر ابداع، رحمن رحیم اخبار است از نصرت او با متاع، پس وجود مراداو بقدرت او، و توحید |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 65 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۱۸ |
عباد او بنصرت او.
قوله تعالی : « حم » ای ــ حُمّ ماهوكائن ــ می فرماید : بودنی همه بود، كردنی همه كردم، راندنی همه راندم، گزیدنی همه گزیدم، پذیرفتنی همه پذیرفتم، برداشتنی همه برداشتم، افكندنی همه افكندم، آنچه خواستم كردم آنچه خواهم كنم، آنرا كه پذیرفتم بدان ننگرم كه ازوجفا دیدم بلكه عفو كنم و در گذارم و از گفتهٴ خود باز نیایم « ما یبدّل القول لدیّ » .
پیر طریقت گفت : الهی! همه عالم ترا می خواهند، كار آن دارد كه تا تو كرا خواهی، بناز كسی كه تو او را خواهی، كه اگر برگردد تو او را در راهی. ای جوانمرد! آنرا كه خواست در ازل خواست و آنرا كه نواخت در ازل نواخت، كارها در ازل كرده و امروز كرده می نماید، سخنها در ازل فرموده و امروز فرموده می شنواند، خلعتها در ازل دوخته و امروز می رساند « كلّ یومٍ هو فی شأنٍ ». عبدی تو مرا امروز میدانی، من نه امروزینم، دانش تو امروز است ور نه من قدیم ام، دیرست تا من با تو راز گفتم، تو اكنون می شنوی، سمع قدیم در ازل نیابت تومی داشت در سماع كلام ازلی، علم قدیم در ازل نیابت تو میداشت در دانش صفات ازلی. قیمّ كه مال طفل دارد بنیابت طفل می دارد، چون طفل بالغ شود آن مال بوی باز دهد، شما اطفال عدم بودید كه لطف قدم كار شما می ساخت و نیابت شما نی داشت. ای منتظران وارد لطف ما! ای نظار گیان شاهد غیب ما! ولایت نراند در دل شما، مگر سلطان سرّ ما، حلقهٴ در دل شما نكوبد مگر رسول برّ ما.
قوله : « تنزیلٌ من الرحمن الرحیم » ــ این قرآن فرو فرستادهٴ آن خداوند است كه نامش رحمن و رحیم است، رحمن است بمبارّ، رحیمست بانوار، رحمن است بنعمت، رحیم است بعصمت، رحمن است بتجلّی، رحیم است بتولّی، رحمن است بتخفیف عبادت، رحیم است بتحقیق حسنی و زیادت، اذافاض بحرالرحمة تلاشی كلّ زلّةٍ لان الرحمة لم تزل و الزلّة لم تكن مالم یكن ثمّ كان كیف یقاوم مالم یزل و لایزال ــ چون دریای رحمت موج كرامت و مغفرت زند جمله زلل و معاصی منعدم و متلاشی گردد، زیرا كه زلّت صفت |
|
kuno / aikou (05/06/23) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 66 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۱۹ |
لم یكن ثم كان است و رحمت صفت لم یزل ولایزال، لم یكن ثم كان كی مقاومت تواند با لم یزل ولایزال؟.
قوله : « قل انمّا انا بشرٌ مثلكم » ــ قال الحسن : علّمه الله التو اضع بقوله : « قل انمّا انا بشرٌ مثلكم » ــ حسن گفت : حق جل جلاله مصطفی را علیه الصلوة و السلام باین آیت تواضع در آموخت و او را بر تواضع داشت كه بنده را هیچ حلیت زیباتر از حلیت تواضع نست و برقدّ خاك هیچ لباس راست تر و نیكوتر از لباس خشوع نییست. رسول الله (ص) باین خطاب ربانی و تعلیم الهی چنان متادّب گشت كه كان یعود المریض و یشیع الجنازة و یر كب الحمار و یجیب دعوة العبد، و كان یوم قریظة و النضیر علی حمارٍ مخطومٍ بحبل من لیفٍ علیه اكاف من لیف. هر چند كه سید صلوات الله و سلامه علیه منشور تقدّم كونین در آستین كمال داشت و خال اقبال بر رخسارهٴ جمال داشت و شب معراج جبرئیل و میكائیل كه از سادات فریشتگان‌اند پیش براق دولت او و مركب عزت او چا كروار ایستاده طرقوا خی زدتد، با این همه كمال و جمال و حشمت و مرتبت در كوی تواضع چنان بود كه در عالم بندگی و در حالت افكندگی برخر كی مختصر نشستی و اگر غلامی او را بخواندی اجابت کردی، روز قریظة و نضیر بر خر کی نشسته بود افسار آن ازلیف و بر وی پالانی نهاده از لیف. عجب كاری است! گاه مركب وی براق بهشتی بران صفت، گاه مركب وی خركی مختصر برین حالت. آری، مركب مختلف بود، امّا در هر دو حالت را كب یك صفت و یك همّت و یك ارادت بود. اگر بر براق بود در سرش نخوت نبود و اگر بر حمار بود بر رخسار عزّنبوّتش غبار مذلّت نبود.
« قل ائنّكم لتكفرون بالذی خلق الارض فی یومین … » الآیة ــ هر كه اعتقاد كرد كه آفریدگار جهان و جهانیان خداست كه یگانه و یكتاست و در كمال قدرت بی همتاست و داند كه بشریّت محلّ عجز و سرمایهٴ ضعف است، دامن از مخلوقات باز بُرد و دل از معلومات و مرسومات بر گیرد، و كار خود بكلّیت تفویض باربّ الارباب كند، علایق و خلایق بگذاشته و روی بدگاه الله نهاده، و حكم او را منقاد بوده و فرمان او را گردن نهاده و زبان اعتراض بریده، زیرا كه مخلوق را بر خالق روی اعتراض نیست، وز |
|
kuno / aikou (05/06/23) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 67 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۲۰ |
حكم او زهرهٴ اعراض نیست. آن عزیزی را پرسیدند كه : ماالعبودیّة ــ بندگی چیست؟ قال : الاعراض عن الاعتراض ــ اعتراض در باقی كردن و قضا را برضا پیش آمدن، وزهر حكم مرّرابدندان تسلیم خائیدن. قال الله تعالی : « وامر نالنسلم لربّ العالمین ».
« وجعل فیها رواسی من فوقها و بارك فیها » ــ الجبال الرّواسی او تادالارض فی الصورة و الاولیآء او تادالارض فی الحقیقة، ببر كاتهم یأتی المطرمن السمآء و النبات من الارض، و بدعائهم یندفع البلاء عن الخلقــ كوهها او تاد زمین است از روی صورت و اولیای خدا اوتاد زمین‌اند از روی حقیقت، در جبال شامخات بسته نظام كار عالم، واستقامت احوال و اسباب خلق از روی معنی در دعوات و بركات ایشان بسته، بتن با خلق حاضر‌اند امّا بدل از خلق غائب‌اند و با حق حاضر، خلق ایشانرا حاضر میدانند و ایشان از خلق غائب‌اند و با حق حاضر.
بویزید بسطامی گفت : چهل سال است تا من با خلق سخن نگفته‌ام، هر چه گفته‌ام با حق گفته‌ام، هر چه شنیده‌ام از حق شنیده‌ام. ازینجا مصطفی گفت علیه السلام « ابیت عندربی یطعمنی ویسقینی »، اوصلوات الله علیه بشخص باخلق بود گزاردن شریعت را وبسط ملت را، و بسرّ تا حق بود غلبات محبّت را و دوام مشاهدت را. محبّ از محبوب جدا نگردد چون محبّت غلبه گیرد.
استاد بو علی دقاق گفت قدس الله روحه : لیس للجنة شغلٌ معناولاللنار سبیلٌ الینالانه لیس فی قلبنا الا السرور بربناــ بهشت را با ما شغلی نیست و دوزخ را با ماكاری نه، زیرا كه در دل ما جز شادی ببقاءِ حق نیست.
هرچه جز یار دام او بشكن
هرچه جز عشق نام او غم كن
تمنّبت من حبّی بثینة اننا
علی رمث فی البحر لیس لناوفر |
|
kuno / aikou (05/06/23) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 68 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۲۸ |
قوله : « وفیّضنا لهم قرنآء … » الآیة ــ اذاارادالله بعبدٍ خیراً قیّض له قرنآء خیرٍ یعینونه علی الطاعة و یدعونه الیها و اذا ارادالله بعبدٍ سوءاً قیّض له اخدان سوءِ یحملونه علی المخالفات و یدعونه الیها. قرین بدشیطان است كه نقاب تلبیس بربسته و در باطن بنده روش خود را راه یافته و بروی مساط گشته تا بدوام وسوسه او را در مخالفات می كشد و سیّآت اعمال بروی می آراید و بنده را از راه هدی و طریق صواب بر میگرداند همانست كه جای دیگر فرمود : « وزین لهم الشیطان اعمالهم فصدّ هم عن السبیل »، و از شیطان صعب ترقرین بدمر بنده را نفس اوست، زیرا كه شیطان اگر چه خصم است و قرین بد در مؤمن طمع ایمان نكند، از وی طمع معصیت دارد، امّا نفس مربنده را بكفر كشد و از وی طمع كفر دارد. به داود علیه السلام وحی آمد كه : « عادنفسك یا داود فقد عزمت علی معاداتك » ــ كارزار نفس خویش را كمربند كه او كارزار ترا كمربست. این معادات آنست كه مصطفی علیه السلام فرمود : « رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الا كبر ». جهاد نفس از جهاد دشمن بزرگتر گفت وصعب تر، زیرا كه دشمن بشمشیر از خود دور توان كرد و نفس را از خویشتن دور كردن روی نیست و از شروی ایمن بودن روی نیست، با هر دشمنی اگر بسازی از شروی ایمن گردی و با نفس اگر بسازی هلاك شوی.
پیر بوعلی دقاق را در نفس باز پسین پرسیدند كه خویشتن را چگونه می بینی. گفت : چنان می بینم كه اگر پنجاه ساله عمر مرا برطبقی نهند و گرد هفت آسمان و هفت زمین بگردانند مرا از هیچ ملك مقرّب در آسمان شرم نباید داشت و از هیچ آفریده‌یی در زمین حلالی نباید خواست. این مرد بدین صفت كه شنیدی بوقب نزع كوزه‌یی آب پیش |
|
kuno / aikou (05/06/24) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/21) |
| 69 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۲۹ |
وی داشتند گفتند : در حرارت جان دادن جگر را تبریدی بده، گفت هنگام آن نیست كه این دشمن اصلی را و این نفس ناكس را شربتی سازم، نباید كه چون قوّت یابد دمار از من برآرد. و فی الخبر : « من مقت نفسه فی ذات الله امنه الله من عذاب یوم القیمة ».
قوله : « انّ الذین قالوا ربنّا الله ثمّ استقاموا » اشارت است بتوحید اقرار، « ثمّ استقاموا » اشارت است بتوحید معرفت. توخید اقرار عامهٴ مؤمنان راست، توحید معرفت عارفان و صدیقان راست، توحید اقرار آنست كه الله را یكتا گوئی، توحید معرفت آنست كه الله را یكتا باشی . بویزید بسطامی وقتی بر مقام علم ایستاده بود از توحید اقرار نشان میداد مریدی گفت : ای شیخ خدایرا شناسی. گفت : در كلّ عالم خود كسی باشد كه خدای را نشناسد یا نداند. وقتی دیگر غریق بحر توحید معرفت بود حریق نار محبت بود، او را گفتند : خدایرا شناسی. گفت : من كه باشم كه او را شناسم و در كلّ عالم خود كسی باشد كه او را شناسد.
در عشق تومن كه ام كه درمنزل من
از وصل رخت گلی دمد بر گل من
توحید معرفت كه عبارت ازان استقامت آمد آنست كه : در تصدیق بنهایت تحقیق رسد و در حدائق حقایق ایمان بقدم صدق و یقین بخرامد و برجادّهٴ صراط مستقیم قدم ثابت دارد، قلادهٴ تجرید برجید تفریدبندد، شراب محبت از دست ساقی صدق بكشد، در باغ لطائف گل معارف ببوید، عالم علوی و سفلی را برهم زند، بزبان بی خودی گوید :
آدم علم عشق درین عالم زد
صد عالم عالمان همه برهم زد
تا در نفس خویش زمانی دم زد
درباخت بهشت و هر دو عالم كم زد
پیر طریقت گفت : صحبت با حق دو حرف است : اجابت و استقامت، اجابت عهد است و استقامت وفا، اجابت شریعت است و استقامت حقیقت است، درك شریعت هزار سال بساعتی در توان یافت و درك حقیقت ساعتی بهزار سال در نتوان یافت.
« تتنزّل علیهم الملئكة الّاتخافوا ولاتحز نوا وابشروابالجنة … » ــ این عزیزان كه براه استقامت رفتند و درمیدان تسلیم گوی توحید بپایان بردند، ایشانرا بوقت نزع |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/22) |
| 70 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۰ |
خلعت كرامت پوشانند، فرشتگان از آسمان فرو آیند و ایشانرا بشارت دهند كه : لاتخافوا من عزل الولایة و لاتحز نوا علی ما اسلفتم من الجنایة وابشر وابحسن العنایة فی البدایة ــ مترسید كه شما را از عزل ولایت محبت بیم نیست، اندوه مدارید كه شما را برجنایت مؤاخذت نیست، شاد باشید كه جز عنایت ازلی شما را بدرقه و هنراه نیست. لاتخافوافطال ما كنتم من الخآئفین و لاتحز نوافقد كنتم من العارفین و ابشروا بالجنة فلنعم اجرالعاملین مترسید ای خائفان كه روز ترس بسر آمد، اندوه مبرید ای عارفان كه وقت راحت در آمد، شاد باشید و بنازید در بهشت كه از دوست بشادی پیغام و خبر آمد.
ای جوانمرد! نگر تا گمان نبری كه فردا چون مستقیمان راه دین و مشتاقان درگاه رب العالمین و مستغرقان بحر یقین بمشاهدهٴ ذوالجلال رسند ؛ ذره‌یی از شوق ایشان كم گردد، در جگر ماهی تبشی است كه اگر همه بحار عالم جمع كنی ذره‌یی از تبش او كم نشود، ایشان امروز در عین شوق اند و فردا در عین ذوق هم بر سر سوز شوق.
اهیم بها وجداً وان دام وصلها
ویحسن منها القول و هو معاد
فردا هرچه شرایع است همه را قلم نسخ در كشند، نماز و روزه و حج و جهاد، روا باشد كه بپایان رسد و منسوخ شود، امّا عقد محبت وعهد معرفت هر گز نشاید كه منسوخ شود، چون در بهشت روی، هر روزی كه بر تو بگذرد از شناخت حق سبحانه و تعالی بر توعالمی گشاده شود كه پیش از ان نبوده، این كاریست كه هر گز بسر نیاید و مبادا كه بسرآید نیز.
تامن بزیم پیشه و كارم اینست
آرام و قرار و غمگسارم اینست
روزم اینست و روز گارم اینست
جویندهٴ صیدم و شكارم اینست
« نحن اولیآؤ كم فی الحیوة الدنیا و فی الآخرة »، فی الحیوة الدنیا بالایمان و فی الآخرة بالغفران، فی الخیوة الدنیا بتحقیق المعرفة و فی الآخرة بتحصیل المغفرة، فی الدنیا بالرضابالقضآءِ و فی الآخرة باللقآءِ فی دارالبقآءِ، فی الدنیا بالمحبة و فی الآخرة بالقربة، فی الدنیا بالمشاهدة و فی الآخرة بالمعاینة.
اگر آدمی را عمر نوح دهند و جملهٴ روزگار عمر خود در شكر این نعمت و این |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/22) |
| 71 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۰ |
خلعت كرامت پوشانند، فرشتگان از آسمان فرو آیند و ایشانرا بشارت دهند كه : لاتخافوا من عزل الولایة و لاتحز نوا علی ما اسلفتم من الجنایة وابشر وابحسن العنایة فی البدایة ــ مترسید كه شما را از عزل ولایت محبت بیم نیست، اندوه مدارید كه شما را برجنایت مؤاخذت نیست، شاد باشید كه جز عنایت ازلی شما را بدرقه و هنراه نیست. لاتخافوافطال ما كنتم من الخآئفین و لاتحز نوافقد كنتم من العارفین و ابشروا بالجنة فلنعم اجرالعاملین مترسید ای خائفان كه روز ترس بسر آمد، اندوه مبرید ای عارفان كه وقت راحت در آمد، شاد باشید و بنازید در بهشت كه از دوست بشادی پیغام و خبر آمد.
ای جوانمرد! نگر تا گمان نبری كه فردا چون مستقیمان راه دین و مشتاقان درگاه رب العالمین و مستغرقان بحر یقین بمشاهدهٴ ذوالجلال رسند ؛ ذره‌یی از شوق ایشان كم گردد، در جگر ماهی تبشی است كه اگر همه بحار عالم جمع كنی ذره‌یی از تبش او كم نشود، ایشان امروز در عین شوق اند و فردا در عین ذوق هم بر سر سوز شوق.
اهیم بها وجداً وان دام وصلها
ویحسن منها القول و هو معاد
فردا هرچه شرایع است همه را قلم نسخ در كشند، نماز و روزه و حج و جهاد، روا باشد كه بپایان رسد و منسوخ شود، امّا عقد محبت وعهد معرفت هر گز نشاید كه منسوخ شود، چون در بهشت روی، هر روزی كه بر تو بگذرد از شناخت حق سبحانه و تعالی بر توعالمی گشاده شود كه پیش از ان نبوده، این كاریست كه هر گز بسر نیاید و مبادا كه بسرآید نیز.
تامن بزیم پیشه و كارم اینست
آرام و قرار و غمگسارم اینست
روزم اینست و روز گارم اینست
جویندهٴ صیدم و شكارم اینست
« نحن اولیآؤ كم فی الحیوة الدنیا و فی الآخرة »، فی الحیوة الدنیا بالایمان و فی الآخرة بالغفران، فی الخیوة الدنیا بتحقیق المعرفة و فی الآخرة بتحصیل المغفرة، فی الدنیا بالرضابالقضآءِ و فی الآخرة باللقآءِ فی دارالبقآءِ، فی الدنیا بالمحبة و فی الآخرة بالقربة، فی الدنیا بالمشاهدة و فی الآخرة بالمعاینة.
اگر آدمی را عمر نوح دهند و جملهٴ روزگار عمر خود در شكر این نعمت و این |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/22) |
| 72 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۱ |
كرامت بسر آرد كه رب العزة در حق وی میفرماید : « نحن اولیآؤ كم فی الحیوة الدنیا و فی الآ خرة » عمرش برسد و هرگز بشكر این نعمت و شناخت این كرامت نرسد كه میفرماید جلّ جلاله : ما دوست شما ایم و یار مهربان شما ایم و یاری دهندهٴ شماایم هم در دنیا و هم درعقبی، در دنیا اندیشه كن كه حق جل جلاله از بهر تو جواب فرشتگان چون داد ؛ آنگه كه گفتند : « اتجعل فیها من یفسدفیها »، الله نفرمود كه ایشان فساد نكنند لكن فرمود : « انی اعلم مالاتعلمون » ــ شما را برا اسرار الهیّت ما اطلاع نیست و برالطاف ربوبیّت ما با آدمیان وقوف نیست.
ماحطّك الواشون من رتبةٍ
عندی و لاضرّك مغتاب
كانهّم اثنوا ولم بعلموا
علیك عندی بالّذی عابوا
اگر نا اهل اند اهلشان گردانم، اگر دوراند نزدیك شان گردانم، اگر ذلیل اند عزیزشان گردانم، اگر شما جفای ظاهر ایشان می بینید ؛ من صفای باطن ایشان می بینم، اگر شما بمخالفت اعضا و جوارح ایشان مینگرید ؛ من بموافقت دلها و سرّهای ایشان می نگرم، اگر شما در صُدرهٴ طاعت اید، ایشان در قرطهٴ وصلت اند، اگر شما در حلّهٴ عبادت اید ؛ ایشان در كلّهٴ مغفرت اند، اگر شما دست بعصمت خود زده‌اید ؛ ایشان دست برحمت مازده‌اند، چه خطر دارد عصمت شما اگر قبول ما نبود. چه ضرراز معصیت ایشان چون عفو و مغفرت ما بود؟ ایشان برداشتهٴ لطف ازل اند و نواختهٴ فضل ابد، ولزّلل لایزاحم الازل.
بویزید بسطامی قدّس الله روحه در راهی میرفت، آواز جمعی بگوش وی رسید، خواست كه آن حال بازداند، فرازرسید كودكی دید در لژن سیاه افتاده و خلقی بنظاره ایستاده، همی ناگاه مادر آن كودك از گوشه‌یی در دوید و خود را در میان لژن افكند و آن كودك را بر گرفت و برفت، بویزید چون آن بدید و قتش خوش گشت ؛ نعره‌یی بزد ایستاده و میگفت : شفقت بیامد آلایش ببرد، محبت بیامد معصیت ببرد، عنایت بیامد جنایت ببرد.
العذر عندی لك مبسوط
والذنب عن مثلك محطوط
« و من احسن قولاً ممّن دعا الی الله … » الآیة ــ سخن در فضیلت و آداب مؤذنان |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/22) |
| 73 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۱ |
كرامت بسر آرد كه رب العزة در حق وی میفرماید : « نحن اولیآؤ كم فی الحیوة الدنیا و فی الآ خرة » عمرش برسد و هرگز بشكر این نعمت و شناخت این كرامت نرسد كه میفرماید جلّ جلاله : ما دوست شما ایم و یار مهربان شما ایم و یاری دهندهٴ شماایم هم در دنیا و هم درعقبی، در دنیا اندیشه كن كه حق جل جلاله از بهر تو جواب فرشتگان چون داد ؛ آنگه كه گفتند : « اتجعل فیها من یفسدفیها »، الله نفرمود كه ایشان فساد نكنند لكن فرمود : « انی اعلم مالاتعلمون » ــ شما را برا اسرار الهیّت ما اطلاع نیست و برالطاف ربوبیّت ما با آدمیان وقوف نیست.
ماحطّك الواشون من رتبةٍ
عندی و لاضرّك مغتاب
كانهّم اثنوا ولم بعلموا
علیك عندی بالّذی عابوا
اگر نا اهل اند اهلشان گردانم، اگر دوراند نزدیك شان گردانم، اگر ذلیل اند عزیزشان گردانم، اگر شما جفای ظاهر ایشان می بینید ؛ من صفای باطن ایشان می بینم، اگر شما بمخالفت اعضا و جوارح ایشان مینگرید ؛ من بموافقت دلها و سرّهای ایشان می نگرم، اگر شما در صُدرهٴ طاعت اید، ایشان در قرطهٴ وصلت اند، اگر شما در حلّهٴ عبادت اید ؛ ایشان در كلّهٴ مغفرت اند، اگر شما دست بعصمت خود زده‌اید ؛ ایشان دست برحمت مازده‌اند، چه خطر دارد عصمت شما اگر قبول ما نبود. چه ضرراز معصیت ایشان چون عفو و مغفرت ما بود؟ ایشان برداشتهٴ لطف ازل اند و نواختهٴ فضل ابد، ولزّلل لایزاحم الازل.
بویزید بسطامی قدّس الله روحه در راهی میرفت، آواز جمعی بگوش وی رسید، خواست كه آن حال بازداند، فرازرسید كودكی دید در لژن سیاه افتاده و خلقی بنظاره ایستاده، همی ناگاه مادر آن كودك از گوشه‌یی در دوید و خود را در میان لژن افكند و آن كودك را بر گرفت و برفت، بویزید چون آن بدید و قتش خوش گشت ؛ نعره‌یی بزد ایستاده و میگفت : شفقت بیامد آلایش ببرد، محبت بیامد معصیت ببرد، عنایت بیامد جنایت ببرد.
العذر عندی لك مبسوط
والذنب عن مثلك محطوط
« و من احسن قولاً ممّن دعا الی الله … » الآیة ــ سخن در فضیلت و آداب مؤذنان |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/22) |
| 74 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۲ |
لختی رفت درسورة المآئده، اینجا نیز طرفی بگوئیم : حقّ جلّ جلاله و تقدّست اسمآؤه بامؤذنان امت احمد پنج كرامت كرده : حسن الثنآءِ و كمال العطآءِ و مقارنة الشهدآءِ و مرافقة الانبیآءِ و الخلاص من دارالسقآءِ.
كرامت اوّل ثنای جمیل است و پسند خداوند كریم كه در حق مؤذن میگوید : « ومن احسن قولاً ممّن دعاالی الله » ــ كدام سخن است نیكوتر و زیباتر از سخن آنكس كه بندگان را برنماز میخواند و بر حضرت راز « فانّ المصلّی یناجی ربه »، احسن بر لفظ مبالغت گفت همچنانك تعظیم قرآن را گفت : « الله نزّل احسن الحدیث ». قرآن احسن الآیات است و بانگ نماز احسن الكلمات، در بانگ نماز هم تكبیر است و هم توحید، هم تعظیم و هم تمجید، هم اثبات وحدانیت خداوند اعلی هم اثبات نبوت محمد مصطفی (ص) و فی الخبر : « من كثرت ذنوبه فلیؤذن بالاسحار » ــ هر كه گناهان بسیار دارد، تابوقت سحر بانگ نماز گوید. عمر خطاب گفت : یا رسول الله این وقت سحر را باین معنی چه خاصیت است. فرمود : « والذی ععث بالحق محمداً انّ النصاری ضربت نواقیسها فی ادبارها فیثقل العرش علی مناكب حملة العرش فیتوقعون المؤذنون من امّتی فاذاقال المؤذن : الله اكبر الله اكبر، خفّ العرش علی مناكب حملة العرش ».
وامّا كمال العطآءِ فما روی انّ النبی (ص) قال : «المؤذنون امنآء المؤمنین علی صلوتهم وصیامهم و دمآئهم لایسئلون الله تعالی شیئاً الّااعطاهم و لایشفعون لشیءٍ الّا ُ شفعوافیه ». قال : « ویغفر للمؤذن مدی صوته ویشهدله كلّ شیءٍ سمع صوته من شجرٍ اوحجرٍ اومدرٍ اورطبٍ او یابسٍ ویكتب للمؤذن بكل انسان صلّی معه فی ذلك المسجد مثل حسناته ».
وامّا مقارنة الشهدآءِ فما روی انّ النبی (ص) قال : « من اذّن فی سبیل الله تعالی ایماناً و احتساباً جُمع بینه و بین الشهدآءِ فی للجنّة ».
و امّا مرافقة الانبیآءِ فماروی انّ رجلاً جآء الی النبی (ص) فقال : یا رسول الله من اوّل الناس دخولاً الجنّة؟ قال : « الانبیآء »، قال : ثمّ من؟ قال : « الشهدآء »، قال : ثمّ من؟ قال : « مؤذنوا مسجدی هذا »، قال : ثمّ من؟ قال : « سآئرالمؤذنین علی قدر اعمالهم ». وقال (ص) : « من اذن عشرین سنة متوالیةً اسكنه الله تعالی مع ابراهیم علیه السلام فی درجته » . |
|
kuno / aikou (05/06/24) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/23) |
| 75 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۲ |
لختی رفت درسورة المآئده، اینجا نیز طرفی بگوئیم : حقّ جلّ جلاله و تقدّست اسمآؤه بامؤذنان امت احمد پنج كرامت كرده : حسن الثنآءِ و كمال العطآءِ و مقارنة الشهدآءِ و مرافقة الانبیآءِ و الخلاص من دارالسقآءِ.
كرامت اوّل ثنای جمیل است و پسند خداوند كریم كه در حق مؤذن میگوید : « ومن احسن قولاً ممّن دعاالی الله » ــ كدام سخن است نیكوتر و زیباتر از سخن آنكس كه بندگان را برنماز میخواند و بر حضرت راز « فانّ المصلّی یناجی ربه »، احسن بر لفظ مبالغت گفت همچنانك تعظیم قرآن را گفت : « الله نزّل احسن الحدیث ». قرآن احسن الآیات است و بانگ نماز احسن الكلمات، در بانگ نماز هم تكبیر است و هم توحید، هم تعظیم و هم تمجید، هم اثبات وحدانیت خداوند اعلی هم اثبات نبوت محمد مصطفی (ص) و فی الخبر : « من كثرت ذنوبه فلیؤذن بالاسحار » ــ هر كه گناهان بسیار دارد، تابوقت سحر بانگ نماز گوید. عمر خطاب گفت : یا رسول الله این وقت سحر را باین معنی چه خاصیت است. فرمود : « والذی ععث بالحق محمداً انّ النصاری ضربت نواقیسها فی ادبارها فیثقل العرش علی مناكب حملة العرش فیتوقعون المؤذنون من امّتی فاذاقال المؤذن : الله اكبر الله اكبر، خفّ العرش علی مناكب حملة العرش ».
وامّا كمال العطآءِ فما روی انّ النبی (ص) قال : «المؤذنون امنآء المؤمنین علی صلوتهم وصیامهم و دمآئهم لایسئلون الله تعالی شیئاً الّااعطاهم و لایشفعون لشیءٍ الّا ُ شفعوافیه ». قال : « ویغفر للمؤذن مدی صوته ویشهدله كلّ شیءٍ سمع صوته من شجرٍ اوحجرٍ اومدرٍ اورطبٍ او یابسٍ ویكتب للمؤذن بكل انسان صلّی معه فی ذلك المسجد مثل حسناته ».
وامّا مقارنة الشهدآءِ فما روی انّ النبی (ص) قال : « من اذّن فی سبیل الله تعالی ایماناً و احتساباً جُمع بینه و بین الشهدآءِ فی للجنّة ».
و امّا مرافقة الانبیآءِ فماروی انّ رجلاً جآء الی النبی (ص) فقال : یا رسول الله من اوّل الناس دخولاً الجنّة؟ قال : « الانبیآء »، قال : ثمّ من؟ قال : « الشهدآء »، قال : ثمّ من؟ قال : « مؤذنوا مسجدی هذا »، قال : ثمّ من؟ قال : « سآئرالمؤذنین علی قدر اعمالهم ». وقال (ص) : « من اذن عشرین سنة متوالیةً اسكنه الله تعالی مع ابراهیم علیه السلام فی درجته » . |
|
kuno / aikou (05/06/24) / admin (06/10/26) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/23) |
| 76 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۳ |
وامّا الخلاص فی دارالاشقیآءِ فما روی ابوهریرة ان النبی (ص) قال : « اذا قال المؤذن : الله اكبر الله اكبر، غلّقت ابواب النیران السبعة، و اذا قال : اشهدان لااله الّا الله فتحت ابواب الجنان الثمانیة، و اذا قال : اشهدانّ محمداً رسول الله، اشرقت علیه الحور العین : و اذا قال : حیّ علی الصّلاة، تدلت ثمار الجنة له، و اذا قال : حیّ علی الفلاح قالت الملئكة : افلحت و افلح من اجابك، و اذا قال : الله اكبر الله اكبر، قالت الملئكة كبّرت كبیراً و عظمت عظیماً، و اذا قال : لااله الّا الله قال الله تعالی له : حرّمت بدنك و بدن من اجابك علی النار. |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/23) |
| 77 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۳۳ |
وامّا الخلاص فی دارالاشقیآءِ فما روی ابوهریرة ان النبی (ص) قال : « اذا قال المؤذن : الله اكبر الله اكبر، غلّقت ابواب النیران السبعة، و اذا قال : اشهدان لااله الّا الله فتحت ابواب الجنان الثمانیة، و اذا قال : اشهدانّ محمداً رسول الله، اشرقت علیه الحور العین : و اذا قال : حیّ علی الصّلاة، تدلت ثمار الجنة له، و اذا قال : حیّ علی الفلاح قالت الملئكة : افلحت و افلح من اجابك، و اذا قال : الله اكبر الله اكبر، قالت الملئكة كبّرت كبیراً و عظمت عظیماً، و اذا قال : لااله الّا الله قال الله تعالی له : حرّمت بدنك و بدن من اجابك علی النار. |
|
kuno / aikou (05/06/24) / onodera (06/10/28) / aikou (07/05/23) |
| 78 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۴۳ |
قوله تعالی : « ومن آیاته اللیل والنهار والشمس والقمر . . » الآیة ــ کلام خداوندی که ملکش را عزل نیست و جدّش را هزل نیست، عزّش را ذلّ نیست و حکمش را ردّ نیست، اوراندّ نیست و از وی بدّ نیست. خدائی که جز از وی ملک نیست و ملک وی بسپاه و حشم نیست، عزّت وی بطبل و علم و خیل و خدم نیست. پادشاهی که هفت آسمان رفیع ایوان در گاه او، هفت بساط منیع مقرّ خاصگیان او، خورشید عالم آرای چون جام سیماب بحکمت او، هیکل ماه گاه چون نعل زرین و گاه چون درقهٴ سیمین بقدرت او، عالم علوی و عالم سفلی همه نشانست بر وحدانیت و فردانت او.
بر صنع اله بی عدد برهانست
در برگ گلی هزار گون پنهانست
روز ارچه سپید و روشن و تابانست
آنرا که ندید روز و شب یکسانست
کسی که خواهد تا ملکی را بسزا بداند و بشناسد؛ نخست در ولایتش نگرد، آنگه در شپاهش نگرد، آنگه در صنع و قعلش نگرد، پس آنگه درو نگرد تا او را بسزا بداند. چنانستی که رب الغزة گفتی : عبدی اگر خواهی که در ولایتم نگری « لله ملک السموات والارض » و گر خواهی که در سپاهم نگری « لله جنود السموات والارض » ور خواهی که در فعلم نگری « فانظر الی اثر رحمة الله کیف یحیی الارض بعد موتها » ور خواهی که در صنعم نگری « ومن آیاته اللیل والنهار والشمس والقمر » ور خواهی که فردا در من نگری؛ امروز از صنع من با من نگر بدیدهٴ دل « الم تر الی ربک کیف مدّ الظّلّ » تا فردا بفضل من در نگری بدیدهٴ سر « وجوهٌ یومئذٍ ناضرةٌ الی ربها ناظرةٌ ».
ای جوانمرد! هر که جلال حق بدانست و از صنع وی با وی نگرست ؛ مقصدش در گاه الله بود ، دست تصرّفش از کونین کوتاه بود ، پای عشقش همیشه در راه بود ، دلش در قبضهٴ عزت پادشاه بود ، بر ظاهرش کسوت عبودیت بود ، در باطنش حلیة نظر |
قرآن ۳-۱۸۹؛ ۵-۱۷؛ ۵-۱۸؛ ۲۴-۴۲؛ ۴۵-۲۷؛ ۴۸-۱۴: وَلِلّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ
قرآن ۵-۱۲۰؛ ۴۲-۴۹: لِلّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ
قرآن ۳۰-۵۰: فَانظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
قرآن ۴۸-۴؛ ۴۸-۷: وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ |
admin |
| 79 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۴۴ |
باسرار ربوبیت بود ، بروز در راز بود ، بشب در ناز بود ، این که رب العزة گفت : « ومن آیاته اللیل والنهار والشمس والقمر » نه آنرا گفت تا تو صورت آن به بینی و ازان در گذری ، لیکن آن را گفت تا تو دران تفکر کنی و حقایق آن بازجوئی و بر رموز و اشارات آن واقف شوی ، بدانی که شب خلوتگاه دوستانست ، موسم و میعاد آشتی جویانست ، وقت نیاز نمودن مریدانست ، هنگام راز و ناز شاشقانست. بنده باید که با حق جل جلاله بروز در منزل راز بود ، بشب در محمل ناز بود، بروز در نظر صنایع بود ، بشب در مشاهدهٴ صانع ، بروز با خلق در خلق بود ، بشب با حق بود در قدم صدق ، بروز در کار بود ، بشب در خمار بود، بروز راه جويد ، بشب راز گوید ، تا حق لیل و نهار گزارده بود و از صورت بصفت رسیده بود ، و آنچه گفت تعالی و تقدس : « والشمس والقمر » آفتاب عنایت فهم کند و ماه معرفت که از برج ازلیت تابد و از مطلع قربت بر آید و برسینهٴ دوستان تابد . آفتاب و ماه صورت زینت آسمان است که می فرماید جل جلاله : « زیّنا السمآء الدنیا بمصابیح » آفتاب عنایت و ماه معرفت زینت دلهای مؤمنان است که میگوید : « وزّینه فی قلوبکم » ماه در آسمان گاه گاه بمیغ پوشیده شود لکن باطل نگردد ، اشارت است که معصیت گاه گاه معرفت را بپوشد لکن هرگز باطل نکند .
قوله : « لا تسجدوا للشمس ولا للقمر واسجدوا لله الذی حلقهنّ » ــ آدم صلوات الله علیه دران حال که بزلّت مبتلا شد بسیار بگریست و بآخر سجدهٴ توبت بیاورد ، در آن سجده توبت وی بمحل قبول افتاد ، جبرئیل آمد و آدم را خبر کرد که توبت تو مقبول شد. آدم ازآن سجده سر برداشت و این بشارت از جبرئیل بشنید ، بشکر این بشارت که یافت دیگر باره بسجده شتافت ، سجدهٴ دیگر بیاورد ، اول سجدهٴ عذر بود، دوم سجدهٴ شکر بود ، تعلیم است مربندگانرا که در نماز دو سجده آرید یکی عذر زلّتها خواستن ، دیگر شکر نعمتها کردن ، و گفته اند : این دو سجده که بنده آرد در حال عبادت یکی حکایت حال ازلی است آن روز که رب العزة فرمود : « الست بربکم » همه بسجود در افتادند دران حال که خطاب حق شنیدند ، دیگر سجده مثال حال ابدی است در وقت دیدار خداوند ذو الجلال اندر بهشت ، چنانک در خبر است : « اذا سطع لهم نورٌ فبخرّون |
|
admin |
| 80 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۴۵ |
سجّداً فیقال لهم : لیس هذا اوان السجود بل هذا اوان الوجود » . یک سجده در حال وجود است دیگر سجده در حال شهود ، بندهٴ مؤمن چون این دو سجده بیارد بوقت نماز و هنگام راز ، خویشتن را ازان عزیزان شمارد ، سجدهٴ اوّل حال وجود انگارد ، سجدهٴ دوم حال شهود انگارد ، همجنان بود که از ازل تا ابد در سجود گذارد و گفته اند : دین خداوند که سبب رستگاری بندگان است و مايهٴ آشنائی ایشان بنای آن بردو چیز است : یکی نمایش از حق ، دیگر روش از بنده. نمایش آنست که گفت جل جلاله : « سنریهم آیاتنا فی الافاق » ، روش آنست که گفت : « من عمل صالحاً فلنفسه » و تا از حق نمایش نبود از بنده روش نیاید ، و آن نمایش هم در آیات آفاق است هم در آیات انفس ، در آیات آفاق آنست که گفت : « اولم ینظروا فی ملکوت السموات والارض » ، و در آیات انفس آنست که گفت : « وفی انفسکم افلا تبوصرون » ــ میگوید : خویشتن را ننگرید و اندیشه نکنید در نهاد خویش که ربّ العالمین چندین دقایق حکومت و حقایق صنعت بقلم لطف قدم بر لوح این نهاد ثبت کرده و انوار اصطناع و آثار تکرییم بروی نگاشته ، سری مدوّر که سراپردهٴ عقل است و مجمع علم از وی صومعة الحواس ساخته ، این نهاد مجوّف و این شخص مؤلّف ، قیمت که گرفت بعقل و علم گرفت. قیمت آدمی بعقل است و حشمت او بعلم ، کمال آدمی بعقل است و جمال او بعلم ، پیشانی چون تختهٴ سیم آفرید ، دو ابرو بر مثال دو کمان از مشک ناب بروی بزه کرده ، دو نقطهٴ نور چشم در دو پیکر ظلمت و دیعت نهاده، صد هزار گل مورّد از گلشن دورخ او بر آورده ، سی و دو دندان بر مثال درّ در صدف دهان نهان کره ، مهری از عقیق آبدار بروی نهاده ، از آنجا که بدایت لب است تا آنجا که نهایت حلق است بیست و نه منزل آفریده و آنرا مخارج بیست و نه حرف گردانیده، از دل سلطانی در وجود آورده و از سینه او را میدانی ساخته و از همّت مرکبی تیزرو و از اندیشه بریدی مسرع ، دو دست گیرا دو پای روا آفریده. این همه که رفت خلعت خلقت است و جمال ظاهر ، و بالای این کمال و جمال باطن است ، یکی تأمّل کن در لطایف و عواطف ربانی و آثار عنایت و رعایت الهی که تعبیهٴ این مشتی خاک است ، و انواع کرامت و تخاصیص قربت که بر اینشان نهاده که همه عالم بیافرید و بهیچ آفریده نظر محبت نکرد . بهیچ موجود |
|
admin/ admin (06/12/25) |
| 81 |
۸ |
۴۱ |
فصلت |
بیست و چهارم |
۵۴۶ |
رسول نفرستاد ؛ بهیچ مخلوق پیغام نداد ، چون نوبت بآدمیان رسیده که برکشیدگان لطف بودند و نواختگان فضل و معادن انوار ، اسرار ایشانرا محل نظر خود گردانید ، پیغامبران بایشان فرستاد ، فرشتگانرا رقیبان ایشان کرد ، سوز عشق در دلها نهاد ، بواعث شوق و دواعی ارادت پیاپی کرد . مقصود ازین عبارت و اشارت آنست که آدمی مشتی خاک است ، هرچه یافت ازین تشریفات و تکریمات همه لطف و عنایت خداوند پاک است . اوجل جلاله عطا که دهد بکرم خود دهد نه باستحقاق تو ، بجود خود دهد نه بسجود تو ، بفضل خود دهد نه بفضل تو ، بخدائی خود دهد نه بکدخدائی تو . |
|
admin |