| No. |
vol |
chapter |
chapter name |
section |
page |
texts |
footnote |
user |
| 1 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
هجدهم |
۱۴ |
« بسم‌الله الرحمن الرحیم » بسم‌الله الخالق البارئ المصوّر، بسم‌الله الواحد الفاطر المدبّر، بسم‌الله القادر القاهر المقتدر . السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبّار المتکبّر. فسبحان من ردّد العبد فی هذه الایة بین صحو و محو، کاشفه بنعت الالهیة فاشهده جلاله، ثم کاشفه بنعت الرحمة فاشهده جماله. نام خداوندی مقدّر و مقتدر، فاطر و مدبّر، خالق و مصوّر، اولست و آخر، باطن است و ظاهر، نه باوّل عاجز و نه بآخر، از کیف باطن است و بقدرت ظاهر. خداوندی که دلها بیاسود بسماع نام او، سرها بیفروخت بیافت نشان او، جانها آرام گرفت بشهود جلال او و جمال او. خداوندی که هر که با او ﭘیوست از دیگران ببرید، هر که قرب او طلبید چه گویم که از محنتها و بلیّتها چه دید. شعر :
فوحشی الطبیعة مستهام
نفور القلب تأباه الدیار
جبالیّ التالّف ذوانفراد
غریب‌الله مأویه القفار
ای جلالی، که هر که بحضرت تو روی نهاد عالمیان خاك قدم او توتیای حدقهٴ حقیقت خود ساختند. ای عزیزی، که هر که بدرگاه عزت تو باز آمد همه آفریدگان خود را علاقه فتراك حضرت او گردانیدند. غلام آن مشتاقم که بر سر کوی حقیقت آتشی بیفروزد. حبّذا روزی که خورشید جلال تو بما نظر کند. عزیزا وقتی که مشتاقی از مشاهدهٴ جمال تو خبری دهد، جان طعمه سازم بازی را که در فضای طلب تو پروازی کند. دل نثار کنم محبّی را که بر سر کوی تو آوازی دهد. غالیه گردیم مر عارضی را که از شراب شوق تو رنگی گیرد. رشک بریم بر چشمی که از درد نایافت |
|
sakai / sakai (05/03/26)/ admin (05/09/26) / hattori (05/09/30) / admin (05/10/12) / admin (05/11/16) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/14) / hattori (06/09/15) |
| 2 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
هجدهم |
۱۵ |
تو اشکی ببارد. غلام آن لافیم که هر وقتی مفلسان بی سرمایه زنند ـ نه آن مفلسان میگویم که تو دانی. جوانمردانی را میگویم که ایشان را در بدو ارادت مجاهدت عظیم بود، خواستی گرم و ریاضتی تمام، سری صافی و دلی بی خصومت و سینه‌ای بی معصیت، این سرمایه‌ها بدست آورده، آنگه همه بر کف صدق نهاده و بباد بی نیازی برداده، و مفلس‌وار در ﭘس زانوی حسرت نشسته و بزبان شکستگی میگوید :
ﭘر آب دو دیده و ﭘر آتش جگرم
ﭘر باد دو دستم و ﭘر از خاك سرم
« تبارك » مفسران تفسیر این کلمه بر سه وجه کرده‌اند چنانکه در نوبت دوم شرح دادیم و وجوه ثنا بر حق جلّ جلاله بر آن سه وجه منحصرست : اگر گوئیم ـ تبارك ــ ای ـ دام و ثبت من لم یزل و لا یزال، ثنایی است بذکر ذات او و حق او جلّ جلاله. و اگر گوئیم ـ تعالی و ارتفع و تکبر، ثنایی است بذکر وصف او و عزّ او. و اگر گوئیم ـ هو الذی یجیـﺊ البرکة من قبله، ثنایی است بذکر احسان او و فضل او با بندگان او : اول اشارت است بوجود احدی و کون صمدی، دوم اشارت است بصفات سرمدی وعزت ازلی، سوم اشارت است بکارسازی و بنده‌نوازی و مهربانی. و شرط بنده آنست که چون ثناءِ حق جلّ جلاله آغاز کند و زبان خویش بستایش او بگشاید مجرّد و منفرد گردد، نه بر دل غباری، نه بر پشت باری، نه در سینه آزاری، نه با کس شماری. تختهٴ خود از غبار اغیار سترده، نهاد خود را زهر قهر چشانیده و همت خود از ذروه عرش گذرانیده. گوی طرب در میدان طلب انداخته، تیغ قهر از نیام رجولیّت آخته، خان و مان بشریّت بجملگی وا ﭘرداخته، بر نطع عشق مهرهٴ دل باخته، جامهٴجفا چاك کرده، لباس وفا دوخته، از دو کون رمیده و با دوست آرمیده. |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ admin (05/09/26) / hattori (05/09/30) / admin (05/10/12) / admin (05/11/16) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/14) |
| 3 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
هجدهم |
۱۷ |
اولین و آخرین کیمیای کمال عزّت از آستانهٴ مجد او فراز می رُفتند.
دنَوت تواضعاً و علوت مجداً
فشأ ناﻙ انحدار و ارتفاعُ
کذاﻙ الشّمس تبعدان تسامی
و یدنو الضوء منها و الشعاع
آفتاب که خسرو سیّارگان و شاه ستارگان است چون از برج شرف خویش سر برزند، اگر اهل عالم دامن همم درهم بندند. تا ذرّه‌ای از عین انوار او بدست آرند نتوانند، لکن او خود بحکم کرم و تواضع چنانکه در کوشک سلطان و سرای خواجگان بتابد، در کلبهٴ ادبار گدایان و زاویهٴ اندوه درویشان هم بتابد. و از کمال تواضع او بود صلوات‌الله علیه که مشرکان مکه بتعییر کفتند : « ما لهذا الرسول یأکل الطّعام و یمشی فی الأسواق؟ » چیست این پیغامبر را که طعام میخورد و در بازارها میرود و بدست خویش طعام با خانه می برد و با درویشان و گدایان می نشیند. و کذا کان السّیّدُ و صلوات‌الله علیه کان یعلف البعیر و یقمّ البیت و یخصف النعل و یدفع الثوب و یحلب الشاة و یأکل مع الخادم و یطحن معه اذا اعیی، و کان لا یمنعه الحیاء ان یحمل بضاعته من السوق الی اهله. و کان یصافح الغنی و الفقیر و یسلّم مبتدءً و لا یحقر ما دعی الیه و لو الی حشف التّمر، و کان یعود المریض و یشیع الجنازة و یرکب الحمار و یجیب دعوة العبید، و کان یوم قریظة و النضیر علی حمار مخطوم بحبل من لیف علیه اکاف من لیف. مشرکان او را باین خصال پسندیده و اخلاق ستوده می عیب کردند و طعن زدند از آنکه دیده‌های ایشان خیره شدهٴ انکار بود، برمص کفر آلوده، هرگز توتیاءِ صدق نیافته لاجرم جمال نبوّت و عزّت رسالت از دیده‌های نامحرم ایشان در پردهٴ غیرت شد، تا هرگز او را به ندیدند و چنانکه سیّد بود صلوات‌الله علیه به نشناسند.
« و تریهم ینظرون اﻟیك و هم لا یبصرون ». جمال نبوّت را دیده‌ای باید چون |
|
admin/ admin (05/09/27) / hattori (05/09/30) / admin (05/11/16) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 4 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
هجدهم |
۱۸ |
دیدهٴ صدیق اكبر زدودهٴ استغفار، دیده‌ای چون دیدهٴ عمر روشن کردهٴ صبح قبول ازل، دیده‌ای چون دیدهٴ عثمان باز کردهٴ اقبال غیب، دیده‌ای چون دیدهٴ علی سرمه کشیدهٴ حکم حقّ تا ایشان را بخود بار دهد و جلال عزّت نبوت بحکم لطف ازل بر ایشان مکشوف گردد، و سیّد (ص) ایشانرا از روی تعطّف و تلطّف گوید : « انّما انا لکم مثل الوالد لولده ». |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/09/27) / hattori (05/09/30) / admin (05/10/12) / takahashi (06/05/11) |
| 5 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۵۲ |
قوله : « الم ترالی ربّک »، ــ این آیت از روی ظاهر بیان معجزه مصطفی (ص) است و بر معنی فهم اهل حقایق، اشارت بتخاصیص قربت و تضاعیف کرامت او. |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/09/27) / hattori (05/10/03) / admin (05/10/12) / admin (05/11/16) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) / admin (06/10/26) |
| 6 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۵۵ |
سوءِ المعاملة تجاوز عنك لانی حبیبك و انا الذی قلت : « یحبّهم و یحبونه ».
قوله : « و انزلنا من السماء ماءً طهوراً »قال النصر ابادی : هو الرّش الذی یرشّ من میاه المحبّة علی قلوب العارفین فتحیا به نفوسهم باماتة الطبع فیها ثم یجعل قلبه اماماً للخلق یفیض بركاته علیهم قتصیب بركات نور قلبه كل شیء من ذوات الارواح.
قال الله تعالی : « و نسقیه ممّا خلقنا انعاماً و اناسیّ کثیراً ».
« و لو شئنا لبعثنا فی کلّ قریة نذیراً ». این همچنانست که جائی دیگر گفت : « ولئن شئنا لنذهبنّ بالذی اوحینا الیك »، و مقصود آنست که رب العزة می خواهد تا دوستان و خواص بندگان خود را پیوسته معصوم دارد از آنکه ایشانرا با خود التفاتی بود یا با روش خویش نظری کنند. موسی کلیم (ع) وقتی ضجرتی نمود و متبرّم گشت از بنی اسرائیل از آنکه سؤال بسیار میکردند از وی. رب العزة تأدیب ویرا آن شب بهزار نبی وحی فرستاد از انبیاءِ بنی اسرائیل. بامدادان همه رسولان بودند، وحی گزاران و پیغام رسانان، خلق همه روی بایشان نهادند و موسی را تنها بگذاشتند، موسی در خود افتاد تنگدل و غمگین، در الله زارید و تضرّع کرد، گفت : بار خدایا! طاقتم نماند فریاد من رس و بر من ببخشای. رب العزّة مراعات دل موسی را هم در آن روز قبض ارواح آن رسولان کرد و موسی بسر وقت خویش باز گشت.
« و هو الذی مرج البحرین »، هو یك حرف است فرد است اشارت فرا خداوند فرد. نه نام است و نه صفت اما اشارت است فرا خداوندی که او را نام است و صفت، و آن یك حرف، ها است و واو قرارگاه نفس است. نه بینی که چون تثنیه کنی هما گوئی نه هوما. تا بدانی که آن خود یك حرف است تنها دلیل بر خداوند یکنا، همه اسامی و صفات که گوئی، از سر زبان گوئی، مگر هو که از میان جان برآید از صمیم سینه و قعر دل رود. زبان و لب را با وی کاری نیست مردان راه دین و خداوندان عین الیقین که دلهای صافی دارند و همتهای عالی و سینه‌های خالی، چون از قعر سینهٴ |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/04/13) / admin (05/09/28) / hattori (05/10/03) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 7 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۵۶ |
ایشان این کلمه سر برزند مقصود و مفهوم ایشان جز حق جل جلاله نبود، و تا چنین جوانمردی نبود خود حقیقت هویت بر وی مکشوف نگردد.
آن عزیزی در راهی میرفت درویشی پیش وی باز آمد، گفت : از کجا می آئی. گفت : هو، گفت : کجا می روی. گفت : هو، گفت : مقصودت چیست. گفت : هو، از هرچه سؤال میکرد وی میگفت هو. این چنانست که گفته اند :
از بس که دو دیده در خیالت دارم
در هر چه نگه کنم توئی پندارم
« مرج البحرین هذا عذب فرات و هذا ملح اجاج »، ـ البحر الملح لا عذوبة فیه و العذب لا ملوحة فیه و هما فی الجوهریّة واحد و لكنّه سبحانه بقدرته غایر بینهما فی الصّفة، كذلك خلق القلوب بعضها معدن الیقین و العرفان و بعضها محل الشك و الكفران. « عذب فرات » اشارت است فرادل دوستان که بنور هدی روشن است، بزیور ایمان آراسته و شعاع آفتاب توحید درو تافته، « و ملح اجاج » اشارت است فرادل بیگانگان که بظلمات کفر و کدورات شك تاریك گشته و در حیرت جهل بمانده. آن یکی را خلعت رفعت پوشیده بلامیل و آن یکی را قید مذلّت و اهانت بر پای نهاده بلا جور. آری چون رب العزة خواهد كه بنده‌ای را تاج اعزاز بر سر نهد بر بساط راز او را راه دهد و راه ایمان بر وی روشن دارد، و چون خواهد که داغ خسار بر رخسارش نهد، بسوط انتقام از مقام قربش براند. « و من لم یجعل الله له نوراً فما له من نور و توكل علی الحی الذی لایموت ».
سأل رجل ابن سالم : أنحن مستعبدون بالکسب او بالتوکل. فقال ابن سالم : التوکل حالرسول الله و الکسب سنةرسول الله (ص) . و انما استنّ لهم الكسب لضعفهم حین اسقطوا عن درجة التوكل الذی هو حاله. فلمّا سقطوا عنه لم یسقطهم عن درجة طلب المعاش بالمكاسب الذی هو سنته و لو لا ذلك لهلكوا. |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/09/28) / hattori (05/10/03) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 8 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۷۳ |
قوله : « تبارك الذّی جعل فی السّماء بروجاً » الآیه، پاکست و بزرگوار و با برکت خداوندی که آسمان بر بالای سر ما بقدرت معلّق بداشت و مرانرا به بروج و ستارگان بپاداشت و بنگاشت. سمکی که در جرمش فطور نه و در دورش فتور نه و در گردش قصور نه، سمکی عظیم بآن کثیفی بداشته بر هوای باین لطیفی، سمکی محروس، سقفی محفوظ در قبّهٴ قدرت محبوس، یقول تعالی : « و جعلنا السماء سقفاً محفوظاً » سمکی نهاده طبق بر طبق، آفریده و ساخته خداوند حق، برده از همه مقدّران م‍‍هندسان سبق، یقول تعالی : « خلق سبع سموات طباقاً » آفریده بر این سقف شمسی و قمری، بهر منزل ایشان را گذری، در هر خانه ایشانرا اثری، بهر روزن ایشانرا نظری، بر میان قمر از سیاهی شرری، نیست او را از آن سیاهی ضرری، راست بخالی ماند بر روی نیکو پسری، و ازو بگوی : یا قمر من دوّرك و من نوّرك. |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ admin (05/09/28) / hattori (05/10/03) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 9 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۷۵ |
روی زمین بسان قیر شود، و قسم دیگر روز با نور نهاد که روی زمین بسان کافور شود، و هوای عالم مانند شعله‌های نور شود. آن شب تاریك را بماه منوّر کرد، و این روز روشن را بچراغ خورشید مطهّر و معطر کرد. شب تاریك مثال روزگار محنت است و این روز روشن نشان عهد دولت است. از روی اشارت میگوید : « ای کسانی که اندر روشنائی روز دولت آرام دارید ایمن مباشید که تاریکی شب محنت بر اثر است، و ای کسانی که اندر تاریکی شب محنت بی آرام بوده‌اید نومید مباشید که روشنائی روز دولت بر اثر است.
و گفته‌اند که تاریکی شب نشان روز حشر و نشر است که احوال و اهوال آن روز عالم قیامت سیاه کرده. شرق و غرب دود دوزخ گرفته. رخسار ستارگان مانندهٴ رویهای مؤمنان در آن ظلمت قیامت می تابد، مجره اندر هوا بر مثال نهر کوثر روان و شتابان. پس ظلمت شب نشان قیامت دان و ستارگان نشان رخسار مؤمنان و مجره نشان نهر کوثر و جمال ماه نشان رخسار محمد رسول الله، چنانکه در شب تاریك چون ماه رخسار بنماید عالم روشن شود و فلك گلشن گردد. خلق قیامت در ظلمت و زحمت باشند چون جمال آن مهتر عالم (ص) پیدا گردد اهل ایمانرا سعادت و امان پدید آید.
قوله تعالی : « و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هوناً »، ـ روی ابو برزة الاسلمی قال : قال رسول الله (ص) : « رأیت قوماً من امتی ما خلقوا بعد و سیکونون فیما بعد الیوم، احبّهم و یحبّوننی یتناصحون و یتباذلون و یمشون بنور الله فی الناس رویداً فی خفیّة و تقیّة، یسلمون من الناس و یسلم الناس منهم بصبرهم و حلمهم، قلوبهم بذکر الله تطمئنّ و مساجدهم بصلاتهم یعمرون، یرحمون صغیرهم و یجلّون کبیرهم و یتواسون بینهم یعود غنّیهم علی فقیرهم و قوّیهم علی ضعیفهم، یعودون مرضاهم و یتّبعون جنائزهم » . فقال رجل من القوم فی ذلك یرفقون برفیقهم. فالتفت |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/10/03) / hattori (05/10/03) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 10 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۷۷ |
نصیب طلب بصمصام تواضع بیفکندند. لاجرم بمقام عبودیّت رسیدند. بندگان او بحقیقت ایشانند که پیوسته در گزارد فرمانند. از نصیب پاك و از اختیار دور و از خواست خود بیزار. در این عالم صد هزار عبد الرحمن و عبد الرزاق وعبد الوهاب بینی که یکی عبد الله را نبینی، بلی بنام بینی بمعنی کم بینی، بندگی ایشان بنصیب آمیخته و بحظ خود آلوده، او که حق را جل جلاله بنصیب طلبد یا پرستد بندهٴ نصیب است نه بندهٴ او.
پیر بو علی سیاه قدس الله روحه گفت : اگر ترا گویند بهشت خواهی یا دو رکعت نماز، تو بهشت اختیار مکن نماز اختیار کن زیرا که بهشت نصیب تو است و نماز خدمت او.
موسی عمران (ع) که مکلّم حق بود و مکرّم حضرت عزت بود چون بنزدیك خضر آمد دو بار بر وی اعتراض کرد : یکی از بهر آن غلام کشتن، دیگر از بهر آن کشتی شکستن. چون نصیب در میان نبود خضر صبر همی کرد باز چون موسی بنصیب بجنبید و گفت : « لو شئت لا تخذت علیه اجراً » خضر گفت : « هذا فراق بینی و بینك »، اکنون که بنصیب خود بازدید آمدی ما را با تو روی صحبت نیست، زیرا که در صحبت مزد شرط نیست.
پیر طریقت گفت : خداوند صحبت نه مزدور است. و مزدور بجقیقت مغرور است. تا مرد مزدور است از صحبت دور است، و تا مدعی است ممکورست، و تا امر را معظم است و نهی را محترم غرقهٴ نورست. « و عباد الرحمن » بندگان رحمن بحقیقت ایشانند که بر ظاهر ایشان بند فرمانست در باطن ایشان نثار لطف رحمن است. بند فرمان بر ظاهر نشان خائفان است و نثار لطف رحمن در باطن نشان مقرّبان است.
آورده‌اند که عیسی (ع) بسه کس بر گذشت ایشانرا دید ضعیف و نحیف گشته : |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/10/03) / hattori (05/10/03) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/11) / hattori (06/09/15) |
| 11 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۷۸ |
ذبولی و نحولی بر ایشان ظاهر شده، ایشانرا پرسید که سبب این نحول و نحافت شما چیست. گفتند : الخوف من النار. روح الله گفت : حق علی الله ان یؤمن الخائف. چون ازیشان در گذشت سه کس دیگر را دید ازیشان نحیف‌تر و ضعیف‌تر رویهایشان چون آیینه‌ها از نور. گفت : چه چیز شما را باین حال آورد و چنین ضعیف کرد. گفتند : حبّ الله عز و جل. روح الله گفت : انتم المقربون، حال شما دیگرست و عشق شما دیگر، شما مقربان و دوستانید، گزیدگان و نزدیکانید. در اخبار وارد است که : « یا داود ذکری للذاکرین و جنتی للمطیعین و زیارتی للشاکرین و انا خاصة للمحبین ». در پردهٴ دوستی کارها رود که آن همه بیرون از پردهٴ دوستی تاوان بود، چنانستی که الله گفتی ما ایشانرا چون در وجود آوردیم و دانستیم که از ایشان عثرات و زلات بود نخست بساط محبت بگسترانیدیم و این نداءِ کرامت دادیم که : « یحبهم و یحبونه » تا آنچه ایشان کنند بحکم محبت ازیشان مرفوع و مدفوع بود. آن روز که جمال صفوت آدم (ع) از عالم غیب سر بر آورد قدّی الفی، شکلی راست، نهادی مستقیم، ظاهر و باطن بهم پیوسته، اواصر عناصر او را بید قدرت بهم در بسته، دیده‌های فریشتگان از ظاهر جرم جسم وی اندر نگذشت و ندانستند که اندر قعر بحر سینهٴ وی چه صدف است و در آن صدف چه درّ است. بحکم اختصار نظر در ظاهر وی کردند، گفتند : « اتجعل فیها من یفسد فیها؟ »، تا نداءِ غیب در آمد که شما ظاهر و صورت بینید و ما نهایت کار دانیم، شما را نظر بر ظاهر معصیت است حکم ما بر موجب باطن معرفت است ؛ اگر ظاهر این خلیفه بزلتی گردی پذیرد یا فرزندان وی در دام کام گامی نهند، باطن آراستهٴ ایشان و زبان پیراستهٴ ایشان بحکم اعتذار و استغفار عذر آن جرم بخواهد و ما بشفاعت دلی مخلص بایمان، و زبانی مخلص بذکر رحمن، آن ظاهر ایشان از آن زلت فرو شوییم.
و اذا الحبیب اتی بذنب واحد
جاءت محاسنه بالف شفیع |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/10/03) / hattori (05/10/07) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 12 |
۷ |
۲۵ |
الفرقان |
نوزدهم |
۷۹ |
و قال بعضهم فی صفة ـ عباد الرحمن : العبادة حلیتهم و الفقر کرامتهم و طاعة الله حلاوتهم و حبّ الله لذتهم والی الله حاجتهم و التقوی زادهم و الهدی مرکبهم و القرآن حدیثهم و الذکر زینتهم و القناعة مالهم و العبادة كسبهم و الشیطان عدوّهم و الحق حارسهم (۱) و النهار عبرتهم و اللیل فکرتهم و الحیوة مرحلتهم و الموت منزلتهم و القبر حصنهم و الفردوس مسکنم و النظر الی رب المالمین منیتهم، هو خواص عباده الذین قال الله تعالی : « و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هوناً ».
قوله : « اولئك یجزون الغرفة بما صبروا »، یعطی الکثیر من عطائه و یعده قلیلا و یقبل الیسیر من طاعة العبد فیعدّه كثیراً عظیماً یعطیهم فی الجنة القصور و ما فیها من الحور، ثمّ یقول : « اولئك یجزون الغرفة بما صبروا » و یقبل الیسیر من العبد فقال : « فجاء بعجل سمین ». « و یلقون فیها تحیّة و سلاماً ». و در آثار منقول است كه مؤمنان چون حق را جل جلاله بینند ابتدا حق بر ایشان سلام کند، دو دوست بعد از فرقت دراز چون بر هم رسند ابتدا آن یکی سلام کند که شوقش زیادت بود و الحق جل جلاله یقول : الا طال شوق الابرار الی لقائی و انا الی لقائهم لا شدّ شوقاً.
الالف لا یصبر عن الفه
اکثر من طریفة العین
و قد صبرنا عنكم مدّة
ما هكذا فعل محبّین |
۱ ـ نسخهٴ ج : جارهم |
sakai / sakai (05/03/28)/ admin (05/04/13) / admin (05/10/03) / hattori (05/10/07) / admin (05/11/17) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 13 |
۷ |
۲۵ |
الشعراء |
نوزدهم |
۹۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم »، اسم من قرت به العیون، و تحقّقت به الظنون، له من العرش الی النون، و « اذا اراد شیئاً ان یقول له کن فیکون » اسم لمن لم یزل و لا یزال، موصوفاً بوصف الجلال و نعت الجمال، سبحانه هو الله الکبیر المتعال. نام خداوند ذو الجلال، قادر بر کمال، مفضل با نوال، موصوف بوصف جلال، منعوت بنعت جمال. خداوندی که بی وجود او وجود نه، بی فضل او شهود نه، بی لطف او سجود نه، بی خدمت او تن را نظام نه، بی نعت او جان را قوام نه، بی نظر او دل را زندگی نه، بی توفیق او تن را بندگی نه. خداوندی که تاریخ ازل و ابد کم از بدایت اقبال او، و نعمت هر دو سرای کم از یک ذرّه شعاع آفتاب افضال او. انوار سعادت در بوستان بهشت یک قطره از دریای نوال او و آثار شقاوت در زندان جحیم یك شرر از آتش جلال او. |
|
sakai / sakai (05/03/28)/ hattori (05/10/07) / admin (05/10/19) / admin (05/11/18) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 14 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۹۲ |
او بود و در جان نظارهٴ او بود. اول مشاهده است دیدار دل، پس آن قرب دل، پس آن وجود دل، پس آن معاینهٴ دل، پس آن استیلاء قرب بر دل، پس آن استهلاك دل در عیان و از وراء آن عبارت نتوان.
رکبت بحار الحبّ جهلا بقدرها
و تلك بحار لیس یطفو غریقها
« ما یأتیهم من ذکر من الرحمن محدث »، ما یجدد لهم شرعاً و ما یرسل الیهم رسولا الا اعرضوا عن تأمّل برهانه وقابلوه بالتکذیب ولوانهم امعنوا النظر فی آیاتهم لاتّضح لهم صدقهم، و لکن المقسوم لهم من الخذلان فی سابق الحکم، یمنعهم من الایمان و التصدیق. اگر کافران نظر کردندی درین آیات، و درایات قدرت و دلائل نبوت و لطائف حکمت که رب العزة در آسمان و زمین پیدا کرده و پیغامبرانرا بدان فرستاده، صدق انبیا بر ایشان ظاهر گشتی و از راه خلاف و گمان بر خاستندی، لکن چه سود که حکم ازلی و نبایست الهی راه نظر بایشان فرو بست تا بیکبارگی اعراض کردند و پیغام رسانان را دروغ زن گرفتند و پیغام بدروغ داشتند، از آن که سزای درگاه نبودند و شایستگی وصال نداشتند.
پیر طریقت گفت : « در روی زمین نبایسته‌تر از او نیست که پندارد که بایسته است و ناپاك‌تر ازو نیست که پندارد که شسته است. دو چیز می در باید : نیازی از تو و یاریی ازو. نیازمند را ردّ نیست و در پس دیوار نیاز مگر نیست. عزیز اوست که بداغ اوست، و بر راه اوست که با چراغ اوست.
« اولم یروا الی الارض کم انبتنا فیها من کل زوج کریم » چند که ما رویانیدیم درین زمین از انواع نبات و فنون ریاحین، گل نسرین و بنفشه و یاسمین، میوه‌های الوان با طعمهای مختلف شکوفه‌های رنگارنگ و بلگهای گوناگون آن همه نشان |
|
sakai / sakai (05/03/29)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/10/07) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 15 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۹۳ |
قدرت اوست و آثار رحمت او و بیان حکمت او. آنگه گفت : « انّ فی ذلك لآیة »، ای ـ فی ذلك آیات لمن استبصرو نظر و فکر ـ همانست که جای دیگر گفت : « تبصرة و ذکری لکل عبد منیب ».
« و اذ نادی ربك موسی (ع) » تا آخر ورد قصهٴ موسی است و فرستادن بفرعون. موسی دانست که فرعون مردی است مغرور، ناپاك، سخت خصومت، و می‌ترسید که با وی کاری از پیش نشود، بهانه‌ای در پیش میآورد و در سخن میآورد و در سخن می‌آویخت، مانند کسی که از کاری استعفا جوید و استقالت خواهد، همی گفت : « رب انی اخاف ان یکذّبون و یضیق صدری و لا ینطلق لسانی ». خداوند من می‌ترسم که مرا دروغ زن گیرند، آنگه دل من بتنگ آید و زبانم بسخن نرود. آنگه گفت : بار خدایا اکنون که ناچارست رفتن و حکمی است محتوم برادرم هارون شریك من ساز درین رسالت تا اگر اندوهی باید کشید بیکدیگر می‌کشیم و اندوه و شادی خود با یکدیگر میگوئیم. بار خدایا و در حکم فرعون او را بر من خونی است و ترسم که مرا بکشند، اینست که گفت : « فاخاف ان یقتلون ». برین نسق بهانه‌ها میآورد و ترس و بیم خویش اظهار میکرد تا رب العزة او را ایمن کرد، و از معونت و نصرت خود او را خبر داد و دل ویرا بتائید و نصرت قوت داد. گفت : « کلاّ فاذهبا بآیاتنا انّا معکم مستمعون »، ای ـ انی معکما با لنصرة و القوة و الكفایة و الرحمة، و الید تکون لکما و السلطان لکما دون غیر کما و انا اسمع ما تقولون و ما یقال لکم و ابصر ما یبصرون و ما تبصرون انتم. |
|
sakai / sakai (05/03/29)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/10/07) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 16 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۱۰ |
قوله تعالی : و تلك نعمة تمنها علی الایة...، موسی (ع) چون ب فرعون رسید و او را بر توحید دعوت کرد و لختی آیات و معجزات برو ظاهر کرد فرعون سروازد |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/10/07) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 17 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۱۱ |
از توحید و آنگه بر موسی سپاس و منّت نهاد که : ترا نه من پروردم و از کودکی ببزرگی رسانیدم. موسی از روی انکار جواب داد که بر من سپاس چه نهی بآنکه بنی اسرائیل را بندگان گرفتی ـ و خود کرا رسد که بنده گیرد و خداوندی کند مگر خدای عالمیان کردگار جهان و جهانیان. فرعون گفت : « و ما رب العالمین » این خدای عالمیان چیست و کیست. فرعون این سؤال بی ادب وار کرد و موسی در تعظیم شد، گفت : « رب السموات و الارض و ما بینهما » ای فرعون اگر تو نمیدانی و بتوحید وی راه نمی‌بری هفت آسمان و هفت زمین، و هر چه در میان آن نشانست و گواه بر خداوندی و یگانگی او ؛ کائنات و محدثات همه آیات و رایات قدرت او.
و فی کلّ شیءِ له آیة
تدّل علی انّه واحد
تاریخ ازل و ابد کم از لحظتی در بدایت اقبال او، نعمت هر دو سرای کم از ذره‌ای در شعاع آفتاب اقضال او، ساختگان خدمتند سوختگان محبت او، خستگان محنتند عزیزان حضرت او . خداوندی که همه ثناها را سزاوارست، در ذات بی نظیر و در صفات بی یارست، در کامرانی با اختیار و در کارسازی بی اختبارست، عاصیان را آمرزگار و با مفلسان نیکوکار است، آرندهٴ ظلمات و برارندهٴ انوار است، بینندهٴ احوال و دانندهٴ اسرار است.
با رنگ رخ تو لاله بی مقدارست
با بوی سر زلف تو عنبر خوارست
بدانکه حق جل جلاله و تقدست اسمائه در این آیات چهار جایگه خود را بخلق اضافت کرد، گفت : « رب العالمین »، « رب السموات و الارض و مابینهما »، « ربکم و رب آبائکم الاولین »، « رب المشرق و المغرب و ما بینهما » : و این اضافت، اعنی ذات الباری جل جلاله الی خلقه در قرآن بر دو وجه بود : یکی اضافت جزوی، |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/10/07) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 18 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۱۲ |
دیگر اضافت کلّی. اما اضافت جزوی تشریف مضاف الیه، چنانکه مصطفی (ص) گفت : « و اذکر ربك »، « و اعبد ربك »، « و اذ قال ربك »، « و لربّك فاصبر، و ربك فكبر » « و ربك یخلق ». ازین نمط در قرآن بسیارست و همه تشریف و تکریم مصطفی (ص) است و حق جل جلاله خداوند همه مخلوقات و محدثات است. اما مصطفی (ص) را بذکر مخصوص کرد بزرگ گردانیدن او را بر دل بندگان، همچنانکه همهٴ بقعتها را پادشاهست و خداوند جل جلاله آنگه مکه و کعبه را بذکر مخصوص کرد، گفت : « انما امرت ان اعبد رب هذه البلدة »، فلیعبدوا رب هذا البیت » بزرگ گردانیدن آنرا بر دل خلق. اما اضافت کلّی آنست که درین آیات گفت، و امثال این در قرآن فراوانست، و مقصود بیان قدرتست و اظهار هیبت و عزت کریم است. و بزرگوار آن خداوند را که در هر جایی صنعی خبی دارد و در هر امری لطفی خفی میانماید. بنگر که صنع خبی با فرعون دشمن چه کرد و لطف خفی موسی کلیم را چه ساخت. موسی از دشمن بشب بگریخته و روی سوی دریا نهاده و فرعون با خیل و حشم بر پی وی ایستاده. بنی اسرائیل گفتند : یا موسی البحر امامنا و العدو خلفنا، فما الحیلة. یا موسی از پیش دریا و از پس دشمن حیلت چیست و راه گریز کجا. « انّا لمدر کون » ما را دریافتند اینك بما رسیدند. موسی گفت : « کلا، ان معی ربی سیهدین » نومید مباشید که لطف خفی ما را رهبرست و صنع خبی فرعون را بر گذرست.
قوله : « ان معی ربی سیهدین » موسی (ع) خود را درین حکم مفرد کرد، گفت : « معی ربی » و نگفت : معنا ربنا زیرا که در سابقه حکم رفته بود که قومی از بنی اسرائیل بعد از هلاك فرعون و قبطیان گوساله‌پرست خواهند شد، از این جهت خود را در این حکم مفرد کرد. باز مصطفی (ص) چون در غار بود، با صدیق اکبر از احوال صدیق آن حقائق معانی شناخت که او را با نفس خود قرین کرد و در حکم معیّت آورد، گفت : « ان الله معنا ». |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/04/13) / hattori (05/10/07) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) / admin (06/10/26) |
| 19 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۱۳ |
لطیفة : موسی (ع) « معی » فراپیش داشت که از خود بحق نگریست، باز مصطفی (ص) « الله » فراپیش داشت گفت : « انّ الله معنا » که از حق بخود نگریست. هذا کقوله تعالی. « الم ترالی : ربّك كیف مدّه الظل » و لم یقل : « الی الظل کیف مه الربّ ». آن حال مریدست و این حال مراد، آن راه روندگانست و این صفت ربودگان. گفته‌اند که فرعون چون بکنار دریا رسید، و دریا دید شکافته و راهها پیدا گشته، با قوم خویش گفت : « این دریا از بیم من شکافته گشت و « انا ربکّم الاعلی » آن روز گفت : جبرئیل خواست که او را عذاب کند پر خویش بگسترانید تا او را بزمین فرو برد فرمان آمد از جبّار عالم که : مَه یا جبرئیل فانما یعجل بالعقوبة من یخاف الموت. و گفته‌اند موسی خود را گفت : « ان معی ربی سیهدین » و رب العزّة امّت احمد را گفت : « ان الله مع الذین اتقوا ». موسی آنچه خود را گفت الله برو رد نکرد ،او را راه نجات نمود و کید دشمن از پیش برداشت. چه گویی آنچه حق جل جلاله بخودی خود امّت احمد را گفت، و وعده که داد اولیتر که وفا کند، از غم گناه برهاند و برحمت و مغفرت خود رساند. |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/20) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) / admin (06/10/26) |
| 20 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۲۴ |
قوله تعالی : « واتل علیهم نباء ابراهیم » الآیة، عاتب اباه و قومه و طالبهم بالحجّة علی ماعابهم به و قال : لم تعبدون مالایسمع و لایبصر و لاینفع و لایضرّ و لایحسّ و لایشعر. ابراهیم (ع) پدر خود را و قوم خود را دید که بت می‌پرستیدند، ایشان را به پرستش بتان عتاب کرد و عیب بتان برایشان پیدا کرد وانگه حجّت و بیّنت بر آن عبادت ازیشان درخواست کرد، گفت : باری بدانید که معبود شنوا و بینا و دانا باید تا عابد را نفع و ضربکار آید (۱). بچه می‌پرستید شما این بتان را که نمی‌شنوند نمی‌بینند و نمی‌دانند و نه بهیچ وقت هیچکس را بکار آیند. سزای معبودی الله است که شنوا و بینا و دانا است و از همه کارها آکاه است. او را چه بانگ بلند چه سرّ دل، چه روز روشن چه شب سیاه است. بت پرستان چون از ابراهیم این سخن شنیدند از جواب درماندند دست در تقلید پدران زدند گفتند : ما میدانیم که درین بتان نفع و ضرّ نیست امّا پدران خود را و اسلاف خود را دیدیم که پرستیدند ما نیز پرستیدیم و بر پی ایشان رفتیم. ربّ العالمین بجواب ایشان گفت : « قل اولو جئتکم باهدی ممّا وجدتم علیه آباءکم » یا محمد ایشان را بگوی باش، و اگر من بشما آوردم راست‌تر از آن چیز |
(۱) نسخهٴ الف : بنفع و ضرّ کار آید. |
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/23) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 21 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۲۷ |
طمعاً فی العیادة كما قال الشاعر شعر :
یودّ بان یمسی سقیماً لعلها
اذا سمعت منه سلیمی یراسله
و قال بعضهم :
وان کان یمنعك الوشاة زیارتی
فادخل الّی بعلة العوّاد
آن شفاء دل خلیل که بوی اشارت میکند آنست که جبرئیل گاه گاه آمدی بفرمان حقّ جلّ و علی و گفتی : یقول مولاك کیف کنت البارحة. و زبان حال خلیل بجواب میگوید :
خرسند شدم بدانکه گویی یکبار
ای خستهٴ روزگار دوشت چون بود
و « الّذی یمیتنی ثمّ یحیینی » اضاف الموت الیه و هو فوق المرض لان الموت لهم غنیمة و نعمه لانهم یصلون الیه بارواحهم. و فی الخبر : « تحفة المؤمن الموت ». و قیل معناه ـ یمیتنی باعراضه عنّی وقت تعززّه و یحیینی با قباله علیّ حین تفضّله ـ و قیل یمیتنی عنّی و یحیینی به.
هر کو نه باو باقی است بحقیقت فانی است
هر که نه باو زنده او مردهٴ جاودانی است
الۤهی نه جز از شناخت تو شادی است نه جز از یافت تو زندگانی، زندگانی بی تو مردگی است و زندهٴ بتو هم زنده و هم زندگانی است.
پیر طریقت گفت : کسی که او زندگانی وی بود ازو لحظتی و حرکتی بسر نیاید مگر که همه درو مستغرق بود.
غم کی خورد آنکه شادمانیش تویی
یا کی مرد او که زندگانیش تویی
در نسیهٴ آن جهان کجا دل بندد
آنکس که بنقد این جهانیش تویی
این حال کسی بود که او را دلی سلیم بود چنانکه الله گفت : « الا من اتی الله بقلب سلیم » سلم من الضلالة ثمّ من البدعة ثمّ من الغفلة ثمّ من الغیبة ثمّ من الحجبة ثمّ من المسا كنة ثمّ من الملاحظة. هذه كلّها آفات و الاكابر سلموا منها و الاصاغر امتحنرا |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/09/08) / hattori (05/11/14) / admin (05/11/23) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 22 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۲۸ |
بها. و یقال القلب السلیم الذی سلم من ارادة سلامة نفسه.
پیری را گفتند که قلب سلیم کدام است؟ گفت : سلیم در لغت عرب لدیغ باشد، مار گزیده و در خود بی قرار گشته، و بی آرام بوده، چنانك ذو النون مصری کان یصیح لیلة الی الصباح فیقول : المستغاث ایّها المسلمون المستغاث، فلما اصبح قال له جیر انه ما اصابك البارحة. قال کیف لا یستغیث من لا یجد القرار و لا الفرار؟ فریاد باو که نه ازو بسر میشود و نه با او کار فراسر شود. اگر بروم گویند این بیگانگی چیست و اگر بیایم گویند این دیوانهٴ بما کیست. این درویش را میان آب و آتش میباید زیست، اگر مقام کند بسوزد و گر بگریزد غرق شود. بر زبر سرش ابر آتش بیز، زیر قدم دریا موج انگیز، پیش روی تیغ خون ریز، پس پشت تیر جان آویز، نه روی پرهیز نه توان گریز.
امامی سیوف و خلفی سهام
وفوقی شرار و تحتی بحار
فلالی الیك بوجه قرار
و لالی منك بحال فرار
جریر بغدادی گویند : دلها سه قسم است : قلب منیب قلب شهید و قلب سلیم. قلب منیب آنست که گفت : « من خشی الرحمن بالغیب و جاء یقلب منیب »، هر بنده‌ای که او ترسید و عیب خود دید و با مولای خود گردید دل وی منیب است، و قلب شهید آنست که گفت : « انّ فی ذلك لذکری لمن کان له قلب او القی السمع و هو شهید ». میگویند این پیغام که دادم و این در که گشادم یادگار اوست که دلی دارد زنده و گوش گشاده و آن دل مرا حاضر گشته، و قلب سلیم آنست که گفت : « الا من اتی الله بقلب سلیم ». طوبی او را که دلی دارد سلیم از شكّ شسته، با مولی پیوسته و از دنیا و خلق آسوده و از غیر او رسته. و گفته‌اند : دل سلیم با سلامت بود هر چه بدو دهند قبول کند و بآن قانع شود، امّا دل منیب معدن درد است، نه هیچ چیز قبول کند و نه بهیچ خلعت قانع شود . دل سلیم در مقام لطف دارند ولی منیب در قید |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ admin (05/09/08) / hattori (05/11/14) / admin (05/11/23) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) / admin (06/09/21) |
| 23 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۲۹ |
دل منیب در دزدگان ولایت طریقتند، ایشانند که بقعر بحر فقر رسیده‌اند، و هیچ خبر باز نداده‌اند. اگر بهرچه در کونین خلعت است این دل بیارایند هر لحظه که برآید برهنه‌تر بود، و اگر کلّ کونین مائده‌ای سازند و پیش دل منیب نهند او را از آن نزل چاشنی نیاید، در امتلاء آن لقمه طالب فقر وفاقت گردد که : « اجوع یوماً و اشبع یوماً ». نوشش باد، بو یزید بسطامی که هر دو کون لقمه‌ای ساختند و بر حوصلهٴ دل پر درد وی نهادند هنوز روی سیری نمی‌دید فریاد میداشت که : « هل من مزید ». قال ابو یزید : قطعت المفاوز حتی بلغت البوادی و قطعت البوادی حتی وصلت الی الملکوت و قطعت الملکوت حتی بلغت الی الملك فقلت : الجایزة. قال : قد وهبت لك جمیع ما رأیت، قلت : انّك تعلم انّی لم ار شیئاً من ذلك. قال : فما ترید؟ قلت : ارید ان لا ارید. قال : قد اعطیناك. |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/23) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 24 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۵۰ |
دلهای قومی از آن نفرت گیرد. این چنان است که گوید فرا دیگری که : افعل کذا. فرمانی است جزم از رفق و لطف خالی، چون گوید : الا تفعل کذا همان فرمانست امّا بلطف و رفق آمیخته و در دل شنونده آویخته (۱). « الا تتّقون » فرمانست بتقوی، و تقوی اصل همهٴ هنرهاست و مایهٴ همهٴ طاعتها، خداوندان یقین را میعاد معاد را جز از تقوی زاد نیست، « و تزّودوا فانّ خیر الزّاد التقوی » و عورت پوش قیامت را جز لباس تقوی لباسی نیست، « و لباس التّقوی ذلك خیر ». لباسها انواع است، آن لباس که خود در توان پوشید و خود بیرون توان کرد سهل است، کار لباس تقوی دارد که حقّ تعالی در کسی پوشد : یکی را بلباس اسلام پوشند، گه افتان بود و گه خیزان، آخر بعاقبت رسته شود، یکی را لباس ایمان دهند (۲) هم افتد و هم خیزد، امّا کم افتد و بیش خیزد و زود رسته شود، یکی را لباس تقوی پوشند شاد زید و شاد میرد و شاد خیزد، یکی را لباس مهر پوشند بی‌قرار زید مشتاق میرد و مست خیزد. و بدان که وجوه تقوی در قرآن بسیار است و مرجع آن با پنج معنی است : اوّل تقوی است بتوحید از شرك، چنانکه الله گفت با موسی کلیم : « فسأکتبها للّذین یتّقون » فسأوحیها یعنی ـ الرّحمة فی الآخرة للّذین یتّقون الشّرك . دیگری تقوی است باخلاص از نفاق چنانکه گفت : « یا أیّها الّذین آمنوا اتّقوا الله » ای شما که ایمان آوردید بپرهیزید از آن که بر آزار من خیزید، یا اخلاص در کردار خویش بنفاق و شكّ بیامیزید، از آزار من گریزید، قدر خویش بدانید و از راه غرور برخیزید تا بآتش قطیعت بنسوزید « و کونوا مع الصّادقین »با راستان و راستگویان باشید، سدیگر تقوی است بصدق از ریا چنانکه ربّ العزّة گفت در قصّهٴ هاییل : « انّما یتقبل الله من المتّقین ». آری کار از شایستگان شایسته است و از شستگان شسته. چه پسندیده آید از مجتهدی که او را نخواهند؟. کجا رسد او که پای او به بندِ نبایست |
(۱) نسخهٴ ج : واویخته.
(۲) نسخهٴ ج : یکی را بلباس ایمان بیارایند. |
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/30) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) |
| 25 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۵۱ |
ببندند؟. نه مشك بوی خریده و نه عسل حلاوت جسته. حنظل و خرما در یك تربت و بیك آب رسته، پس کار در عنایت بسته، نه در طاعت بسته، آن کند که خود خواهد و آنچه خواست نه فزاید و نه کاهد، ارادت ارادت اوست و مشیّت او : « یفعل الله ما یشاء و یحکم ما یرید » . چهارم تقوی است بسنّت از بدعت، چنانکه ربّ العزّة گفت : « امتحن الله قلوبهم للتقوی » خالص کرد و پاک الله دلهای سنّیان پرهیزگاری را، دلهایی از بدعت زدوده و بسنّت آراسته، بخشیّت دباغت داده، بشرم زنده کرده، باخلاص روشن کرده از بهر صحبت خویش را . پنجم تقوی است باجتناب از معاصی چنانکه در قصّهٴ یوسف گفت : « انّه من یتّق ویصبر ». این تقوی اشارت است بروز خلوت راعیل و این صبر اشارت است بروز در چاه افکندن یوسف ، هر که از معاصی بپرهیزد و بر محنت صبر کند، « فانّ الله لا یضیع اجر المحسنین » الله ضایع نکند مزد نیکوکاران.
قوله : « انّی لکم رسول امین » در قصهٴ پیغامبران گفت که ایشان صفت امانت و استواری خویش بر امّت اظهار کردند هر یکی ازیشان گفت با قوم خویش : « انّی لکم رسول امین »، زیرا که شرط داعی آنستکه در میان قوم خویش بامانت و دیانت معروف باشد تا دلها بوی گراید و آن راستی و استواری وی ایشانرا بر قبول پیغام دارد. نه بینی مصطفی (ص) پیش از مبعث وی او را محمد الامین میخواندند. از آن که او را بامانت و دیانت شناخته بودند و براستی و استواری معروف گشته امانتها بنزدیك وی می‌نهادند و در همه کارها اعتماد بر کرد و گفت وی داشتند. بلی بعد از مبعث قومی که زخم خوردهٴ عدل ازل بودند و ازو بر گشتند نه از آنکه در راستی و استواری وی بشك افتادند كه ربّ العزة میگوید : « یعرفونه کما یعرفون ابناءهم ». لکن من اسقطته السّوابق لم تنعشه اللّواحق. هر که در وهدهٴ « نبایست » افتاد طاعت او همه هبا بود و دل وی همه هوا بود. یقول الله تعالی : « و افئدتهم هواء » |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/30) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/15) / admin (06/10/26) |
| 26 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۵۲ |
« و ما اسألکم علیه من اجر ان اجری الا علی الله »، ـ خبر عن کلّ واحد من الانبیاء : انّه قال : « لا اسألکم علیه من اجر » لیعلم الکافّة انّ من عمل للّٰه فلا ینبغی ان یطلب الاجر من غیر الله، هر که در راه خدا روزی قدمی بردارد مبادا که اگر طمع ثواب دارد بغیر او دارد یا حاجت خود بغیر او بردار. ب موسی وحی آمد که : یا موسی حاجت خود بمن بردار و هر چه خواهی از من خواه حتی ملح عجینك و علف شاتك. این خود درجهٴ مزدورانست که عمل کنند و گوش بپاداش دارند، باز عارفانرا حال دیگرست و کار دیگر. ایشان عمل که کنند نه از بهر پاداش کنند و پاداش بر روی عمل تاش دانند.
پیر طریقت گفت : شمار علی کلّ حال با مزدوران است با عارف چه شمارست. عارف خود مهمان است. مزد مزدور و نزل مهمان در خور، میزوانست. مایهٴ مزدور حیرت و مایهٴ عارف عیانست. جان عارف در سر مهر او تاوانست جان او همه چشم و سرّ او همه زبان است، آن چشم و زبان در نور عیان ناتوانست . مزدور را نور امید در دل تاود و عارف را نور عیان در جان، مزدور در میان نعمت گردان و از عارف خود عبارت نتوان. نفس عارف را قیمت پیدا نیست، دانی چرا؟، که آن نفس از حضرت جدا نیست. قالب چون صدف است و نفس چون جوهر، مبدأ ان از حضرت است و مرجع آن با حضرت، گر آن نفس ازینجا بودی نفسانی بودی، و اگر نفسانی بودی حجاب تفرّق بسوختی. آنچه نفس عارف سوزد آتش دوزخ نسوزد از بهر آن که آن آتشی است که دوستی آنرا می‌افروزد.
ففی فواد المحبّ نار هوی
احرّ نار الجحهیم ابردها.
عارف کی بود. او، که از آواز صور آگاه شود یا هول رستخیز او را مشغول دارد، یا دود دوزخ بدو رسد یا نعیم بهشت برو آویزد امروز همهٴ جهان در شغلند و ایشان با یکی، و فردا همهٴ خلق در نعیم غرق و ایشان هم با آن یکی. |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/30) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/21) |
| 27 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۵۳ |
تسبیح رهی وصف جمال تو بسست
وز هشت بهشتمان وصال بسست
اندر دل هر کسی جدا مقصودیست
مقصود دل رهی خیال تو بسست |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ hattori (05/11/14) / admin (05/11/30) / takahashi (06/05/16) |
| 28 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۰ |
قوله : « و انّه لتنزیل رّب العالمین »، ـ این آیت هر چند بر عقب قصص انبیا است اما بقصص تعلّق ندارد که بمفتتح سورت تعلّق دارد آنجا که گفت : « و ما یأتیهم من ذکر من الرّحمن محدث الّا کانوا عنه معرضین »، فذلك الذّکر الّذی اعرض الکافرون عنه تنزیل ربّ العالمین. یا محمد این قرآن که کافران از پذیرفتن آن روی گردانیدند گفتند که اساطیر الاوّلین، نه چنانست که ایشان گفتند، بجلال عزّت ما و بعظمت و کبریاء ما که این قرآن کلام ما است، صفت و علم ما است فرستاده از نزدیک ما.
مفسّران گفتند در ضمن این آیت قسم است، رب ّ العالمین بعزت و جلال خود سوگند یاد می کند که این قرآن از نزدیك من است و کلام من است. یا محمد من دانم که آن کافر ملحد مرا بسوگند باور ندارد و آن مؤمن موحّد بی‌سوگند باور دارد. سوگند می‌یاد کنم تأکید و تأیید و تمهید را و تعریف و تشریف را، تا دوست |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/15) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 29 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۱ |
می‌شنود و می‌نازد، دشمن می‌شنود و بدل می‌گدازد. یا سیّد غم مخور و خویشتن را مرنجان بآن که این سادات عرب و کفّار قریش از تو اعراض میکنند و بکتاب ما ایمان می‌نیارند که ما هزاران هزار دوست داریم در پردهٴ غیبت. جانهای ایشان بعشق تو می‌پروریم، کس باشد که پسِ پانصد سال در وجود آید. عشق تو راحت جان او بود دوستی تو اصل ایمان او بود.
« و انّه لتنزیل ربّ العالمین » تنزیل بناء مبالغت است و تکثیر : یعنی قرآن که از آسمان فرود آمد نه بیك بار فرود آمد، بدفعات و کرّات فرود آمد در مدّت بیست و سه سال : نجم نجم ؛ سورت سورت، آیت آیت. چنانکه لایق حال بود و بوی حاجت بود. یا محمد رحمتی بود از خداوند جلّ جلاله بر تو و امّت تو که این قرآن نه چنان فرستاد که توریة فرستاد ببنی اسرائیل که بیك بار بیك دفعت فرو فرستاد، لاجرم حوصلهٴ بنی اسرائیل ضعیف بود بر نتافت و احتمال نکرد. حوصلهٴ ضعیف بار گران چون بر تابد. طفل شیر خواره لقمهٴ ِ رسیده از کجا احتمال کَند. چون حوصلهٴ ایشان بر نتافت قدر آن بندانستند و حقیقت آن بنشناختند و رایگان از دست بدادند که بیك من جو بفروختند. ربّ العالمین حکایت ازیشان باز کرد که : « یأخذون عرض هذا الادنی » « لیشتروا به ثمناً قلیلا » : چون نوبت باین امّت رسید ایشانرا کتابی داد حجم آن کوتاه فضل آن عظیم، شرف آن بزرگ، فرو فرستاد بمدّتی و روزگاری دراز، سورت سورت آیت آیت، « لیکون » اثبت فی فؤاد رسول الله (ص) و امّته واقرّ فی قلوبهم و احکم فی صدورهم. قال الله تعالی « لنثبّت به فؤادك » و آنگه تعظیم قرآن و تشریف این امّت را نه همه قرآن بیك نسق فرو فرستاد، بلکه احکام آن بعضی عام و بعضی خاصّ، بعضی بنظمی ظاهر فرستاد و بعضی بنصّی قاطع، بعضی مفسّر، بعضی مطلق بعضی مقیّد، بعضی محکم بعضی متشابه. اگر همه متشابه بودی کس را در عالم بر علم تنزیل وقوف، نبودی ور همه ظاهر بودی کس را رتبت تعلیم نبودی |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/15) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 30 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۲ |
اگر همه متشابه بودی خاص با عام در نادانی برابر شدی ور همه ظاهر بودی عامّ و خاصّ در دانائی متساوی بودی و راه تقسیم تفضیل بر خلق بسته شدی، و خاصّ را با عامّ برابر کردن مقتضی رحمت نیست و عام را با خاص متساوی داشتن در حکمت روا نیست بلکه مقتضی رحمت و حکمت آنست که هر کسی را بر وفق مذاق وی شربتی دهند و بر وفق حسن سعی وی راه ویرا بطلب میسّر کنند.
« نزل به الرّوح الامین » یعنی جبرئیل « علی قلبك » یعنی قلب المصطفی، لانّه كان فی المشاهدة و الوحی اذا نزل به نزل بقلبه اوّلا لشدّة تعطشه الی الوحی ولاستغراقه به، ثمّ انصرف من قلبه الی فهمه و سمعه و هذا تنزّل من العلو الی السفّل و هو رتبة الخواصّ، فامّا العوام فانّهم یسمعون اوّلا فینزل الوحی علی سمعهم اوّلا ثمّ علی فهمهم ثمّ علی قلبهم و هذا ترقّ من السّفل الی العلو، و هو شأن المریدین و اهل السّلوك فشتان ما هما. « نزل به الرّوح الامین ۲۶_۱۹۴علی قلبك »، جبرئیل ، پیك حضرت، برید رحمت پیغام رسان حقّ جل جلاله چون پیغام گزاردی گه گه بصورت ملك بودی، و گه گه بصورت بشر، اگر وحی و پیغام بیان احکام شرع بودی و ذکر حلال و حرام بصورت بشر آمدی، آیت آوردی که : « هو الذّی انزل علیك الکتاب » ـ « او لم یکفهم اَنّا انزلنا علیك الکتاب »، و ذکر قلب در میان نبودی، باز چون وحی پاك حدیث محبّت و عشق بودی، اسرار و رموز عارفان بودی، ذکر دل دلارام بودی، جبرئیل بصورت ملك آمدی روحانی و لطیف تا بدل رسول (ص) پیوستی و اطّلاع اغیار در آن نبودی. حق تعالی چنین گفت : « نزل به الرّوح الامین علی قلبك » ثمّ اذا انقطع ذاك کان یقول فینفصم عنّی وقد وعیته. بدان که دلرا حالهاست و مقامها : اوّل مکاشفه است، پس آن مشاهدت، پسِ آن معاینت، پسِ آن استیلای قرب بر دل، پسِ آن استهلاك در قرب. تا در مکاشفه است و مشاهدت جبرئیل در میان گنجد، امّا چون بمعاینت رسد و استیلای قرب، جبرئیل و غیر او در نگنجد. ازینجا گفت مصطفی (ص) : « لی مع الله وقت |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/16) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) / admin (06/10/26) |
| 31 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۳ |
لا یسعنی فیه ملك مقرب و لا نبیّ مرسل ».
جبرئیل آنجا گرت زحمت کند خونش بریز
خون بهای جبرائیل از گنج رحمت باز ده
« و انذر عشیرتك الاقربین » یا محمد چون بر سر کوی وعید و تهدید باشی و خلق را انذار کنی نخست خویشان و نزدیکان خود را بیم نمای و ایشان را گوی : اگر در دین شما را با ما موافقت نبود قرابت و نسب من شما را سود ندارد. کارْ ایمان و معرفت دارد نه قرابت و لحمت. پسر نوح چون با پدر در دین موافق نبود نبوّت وی بکار نیامد. پدر ابراهیم چون با ابراهیم در دین موافق نبود ابوّت وی بکار نیامد. خویشان قرابت رسول (ص) چون بعداوت رسول میان در بستند و زبان طعن واز کردند آیت آمد که : « فان عصوك فقل انّی بریء ممّا تعملون ». یا محمد ! اگر ایشان بر تو عصیان آرند و از پذیرفتن حق سر میکشند تو نیز دل در ایشان مبند و بگو : بیزارم از گفت و کرد شما. یا محمد نهاد ایشان نه از آن طینت است که نقش نگین تو پذیرد. آن پروانهٴ کوتاه دیده‌ای که گرد آن شمع شب افروزِ خویشتن سوز میگردد. از وصال نور او غرور سرور در سر کرده، می‌پندارد که در کاری است ؛ از خطر خویش آنگه آگاه شود که ذرّه‌ای از شرارات شعاع شمع بنهاد او راه یابد. آن بیگانگان و از حق بازماندگان آنگه در کار خویش بینند که این خبر بریشان عیان گردد که : « فیأتیهم بغتة و هم لا یشعرون فیقولوا هل نحن منظرون ». این خطاب با مصطفی در حقّ اشقیا و بیگانگان است، امّا خطاب با وی در حقّ اولیا و دوستان اینست که : « و اخفض جناحك لمن اتّبعك من المؤمنین »، ای محمد پرّ رحمت و رأفت بگستران و این درویشان که بر پی تو راست رفتند و جان و دل خویش بمهر و دوستی تو به پروردند |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/21) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) / admin (06/10/26) |
| 32 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۴ |
ایشانرا وا پناه (۱) خویش گیر. « و لا تعدعیناك عنهم » و چشم ازیشان بمگردان، که من که خداوندم در دل ایشان می‌نگرم. ان مرضت فعدهم و ان حرّموك فاعطهم و ان ظلموك فتجاوز عنهم و ان قصّروا فی حقّی فاعف عنهم و اشفع لهم و استغفر لهم.
« و توکلّ علی العزیز الرّحیم ». انقطع الینا و اعتصم بنا و توسّل بنا الینا ؛ یا محمد! ای درّ یتیم. ما ترا از قعر بحر قدرت بیرون آوردیم و بر جهانیان جلوه کردیم تا همه عالم از جمال وجود تو رنگی گیرد، همه را از بهر تو آفریدم و ترا از بهر خود آفریدم، پشت بما باز کن و یکبارگی خویشتن را بما سپار. ای محمد آدم هنوز میانِ نواخت و سیاست بود که ما رقم لطف بر دل تو کشیدیم وز دست کرم ترا شراب رضا چشانیدیم. میان خویش و میان تو پرده برداشتیم، و خویشتن را با جان تو نمودیم.
« الّذی یراك حین تقوم » ما دیده‌ور دوستان خویشیم بر دوام ایشان ؛ یك طرف از ما محجوب نباشند و اگر هیچ محجوب شوند زنده نمانند.
ای جوان مردان چنین دانید که تن بخدمت او زنده دل بنظر او زنده و جان بمهر او زنده ؛ تن که نه بخدمت او زنده بطّال است، دل که نه بنظر او زنده مردار است، جان که نه بمهر او زنده بمرگ گرفتار است.
سروری من الدّهر لقیا کم
و دار سلامی مغنا کم
و انتم مدی املی ما اعیش
و ماطاب عیشی لولاکم
دل کیست که گوهری فشاند بی تو
یا تن که بود که ملك راند بی تو؟ |
(١) نسخهٴ الف : فاپناه |
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/21) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 33 |
۷ |
۲۶ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۷۵ |
و اللّٰه که خرد راه نداند بی تو
جان زهره ندارد که بماند بی تو
« الّذی یراك حین تقوم و تقلبك فی السّاجدین » اقتطعه بهذه الآیه عن شهود الخلق، فانّ من علم انّه بمشهد من الحق داعی دقائق حالاته و خفایا احواله مع الحقّ و یهون علیه مهانات میثاق العبادات با خباره برؤیته فلا مشقة لمن علم انّه بمرأی من مولاه. و فی الخبر : « اعبد اللّٰه کانك تراه، فان لم تكن تراه فانّه یرٰیك ». |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/21) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 34 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۸۳ |
« بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز شهد بجلاله افعاله، نطق بجماله افضاله، |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/03)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 35 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۸۵ |
و خلق اوّلین و آخرین را بر بساط هیبت و سیاست بدارند منادئی از جانب عرش مجید آواز ده. : کجایند آن کسانی که درویشان را در دنیا بچشم شفقت نگرستند و بعین کرامت ملاحظه نمودند و بجای ایشان را احسان کردند. در روید در دار القرار و معدن الابرار ایمن و شاد، از ترس و اندوه آزاد. یکبار دیگر همان منادی ندا کند : کجایند آن کسانی که بیماران درویشانرا پرسیدند و ایشانرا حرمت داشتند و بتعهّد و تفقّد احوال ایشانرا مطالعت کردند. ایشانرا آرید و بر منبرهای نور نشانید! تا با الله سخن میگویند و بمناجات و محادثت حضرت ربوبیّت می‌نازند و باقی خلق در غمرات حساب و حسرات عتاب می‌باشند. قال النبیّ (ص) : « انّ لله عزّ و جلّ عبیداً استحبّهم (۱) لنفسه لقضاء حوایج الناس ثمّ آلی علی نفسه الّا یعذّبهم، فاذا کان یوم القیمة جلسوا علی منابر من نور یحدّثون الله تعالی و النّاس فی الحساب ».
« هدی و بشری للمؤمنین » این کتاب قرآن، منشور نبوّت، حجّت رسالت، معجز دعوت، نامهٴ آسمانی، کلام ربّانی، راه نمونی مؤمنانست، و بشارت دوستان بنعیم جاودان است، دلیل و حجّت اهل ایمانست، امان اهل تقوی و مستند اهل فتوی است.
« الّذین یقیمون الصّلوة ویؤتون الزّكوة »... الآیة، یدیمون المواصلات و یستقیمون فی آداب المناجاة ویؤدّون من اموالهم و احوالهم و سكناتهم و حركاتهم الزّكوة بما یقومون فی حقوق المسلمین احسن مقام، و یتوبون عن ضعفائهم احسن متاب.
« اذ قال موسی لاهله انّی آنست ناراً »... الآیة، آن شب که موسی در آن بیابان در تحیّر افتاد، از مدین برفته و روی بمصر نهاده و بقصد آن که تا مادر خویش و دو خواهر ـ یکی زن قارون و دیگر زن یوشع نون ـ از آنجا بیارد، و بیم فرعون در دل وی بود همی ناگاه در آن بیابان راه گم کرد، شبی بود تاریك و راهی باریك، |
(١) نسخهٴ ج : استخصهم. |
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/16) / hattori (06/09/16) |
| 36 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۸۶ |
شبی دیجور و موسی سخت رنجور . در آن بیابان متحیّر مانده میان باد و باران و سرمای بی کران و برق درخشان و رعد غرّان و عیال وی از درد زه نالان، خواست تا آتشی افروزد، سنگ و آتش زنه برداشت بسیار بزد و آتش بیرون نداد، از سر تیزی و تندی سنگ و آتش زنه هر دو بزمین زد ربّ العالمین آن هر دو را با وی بسخن آورد. گفتند : یا موسی! صفرا مکن و خشم مگیر که ما در امر پادشاهیم، باطن ما پر از آتش است امّا فرمان نیست که یك ذرّه بیرون دهیم، آن شب فرمان رسید همه آتشهای عالم را كه : در معدن خود همی باشید هیچ بیرون میائید که امشب شبی است که ما دوستی را بآتش بخود راه خواهیم داد و نواختی بر وی خواهیم نهاد اینست که ربّ العزّة گفت آنس من جانب الطور ناراً. فیا عجبا آتشی که ربّ العزّة در صخرهٴ صمّا تعبیه کرد موسی کلیم نتوانست که باحتیال آنرا ظاهر کند، نوری که ربّ العزّه جلّ جلاله در سویداء دل عارف نهاد ابلیس لعین بوسوسهٴ خویش آنرا کی ظاهر تواند کرد.
قوله : « انّی آنست ناراً »، ربّ العالمین در قرآن شش آتش یاد کرد : یکی آتش منفعت، قوله : « افرأیتم النّار الّتی تورون؟ » ؛ دگر آتش معونت، قوله : « قال انفخوا حتّی اذا جعله ناراً » . سدیگر آتش مذلّت، قوله : « خلقتنی من نارٍ و خلقته من طبن » . چهارم آتش عقوبت : « النّار وعدها الله الّذین کفروا » . پنجم آتش کرامت : « قلنا یا نار کونی برداً و سلاماً » . ششم آتش معرفت و هدایت، قوله : « انّی آنست ناراً »، عامهٴ خلق از آتش منفعت معیشت یافتند، کقوله تعالی : « نحن جعلناها تذکرةً و متاعاً للمقوین ». ذو القرنین از آتش معونت نظام ولایت یافت : « قال هذا رحمة من ربّی ». ابلیس از آتش مذلّت لعنت یافت : « و انّ علیك لعنتی ». کافر از آتش عقوبت مزید عذاب یافت : « کلّما نضجت جلودهم بدّلناهم جلوداً غیرها لیذوقوا العذاب ». ابراهیم از آتش کرامت و سلامت یافت : « قلنا یا نار کونی برداً و سلاماً علی ابراهیم » |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) |
| 37 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۸۷ |
موسی از آتش معرفت و هدایت قربت یافت : « و قرّبناه نجیّاً » موسی را باوّل ندا بود « نودی » و بآخر نجوی بود « و قرّبناه نجیّا ». باز مصطفی عربی (ص) باوّل چه بود؟ : « اسری بعبده » ـ با وسط چه بود؟ : « عند سدرة المنتهی » ـ و بآخر چه بود؟ : « دنافتدلّی، فکان قاب قوسین او ادنی ». |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) / admin (06/10/26) |
| 38 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۹۵ |
قوله : « و لقد آتینا داود و سلیمان علماً » الایة... ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته درین آیت منّت نهاد بر داود و سلیمان که : ایشانرا علم دین دادم، و دین اسمی است مجمل مشتمل بر اسلام و ایمان و سنّت و جماعة و اداء طاعت و عبادت و ترك کفر و معصیت . اینست دین فریشتگان که خدایرا جلّ جلاله بآن همی پرستند و طاعت همی آرند . و دین انبیا و رسل از آدم تا محمد صلوات الله علیهم اجمعین اینست. و پیغامبران و رسولان امّت خود را باین دعوت کردند چنانکه ربّ العالمین گفت : « شرع لکم من الدّین ما وصّی به نوحاً » الایة. و این دین سخت ظاهر است و مکشوف بر اهل سعادت و سخت پوشیده بر اهل شقاوت، و حقّ جلّ جلاله بصر دین‌شناس جز باهل سعادت ندهد و جز اهل بصر دین نشناسند، لقول النّبی (ص) « کیف انتم اذا کنتم من دینکم فی مثل القمر لیلة البدر لایبصره منکم الّا البصیر ». و روی انّه قال (ص) : « جئتکم بها بیضاء نقیّة لیلها كنهارها و من یعش منكم فسیری اختلافاً کثیراً علیکم بسنّتی و سنَّة الخلفاء الرّاشدین المهدیین من بعدی عضوّا علیها بالنّواجد » و مجموع این دین بنابر دو چیز است : بر استماع و بر اتّباع، استماع آنست |
در صفحه ۱۹۵ جلد هفتم کتاب کشف الاسرار شماره سوره النمل غلت است و در صفحه ۱۹۹ هم اسم و هم شماره سوره غلتند. |
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) / admin (10/01/06) |
| 39 |
۷ |
۲۷ |
الشعراء |
نوزدهم |
۱۹۷ |
« و حشر لسلیمان جنوده » الآیة... وهب منبه گفت سلیمان (ع) با مملکت خویش بر مرکب باد همی رفت، مردی حرّاث بکشاورزی مشغول بر نگرست و آن مملکت دید بدان عظیمی و بزرگواری تعجب همی کرد و میگفت : لقد اوتی آل داود ملکا عظیماً. باد آن سخن بگوش سلیمان رسانید، سلیمان فرود آمد و با آن مرد گفت : من سخن تو شنیدم و بدان آمدم تا آن اندیشه از دل تو بیرون کنم، لتسبیحة واحدة یقبلها الله عزّ و جلّ خیرٌ ممّا اوتی آل داود : یك تسبیح که الله تعالی بپذیرد از مرد مؤمن بهست از ملك و مملکت که آل داود را داده‌اند. آن مرد گفت : اذهب الله همّك كما اذهبت همّی. و بر عکس این حکایت کنند که : سلیمان صلوات الله علیه وقتی فرو نگرست مردی را دید به بیل کار میکرد و هیچ در مملکت سلیمان نگاه نمی کرد و دیدار چشم خود با نظارهٴ ایشان نمی داد. سلیمان گفت اینت عجب هیچ کس نبود که ما بدو بر گذشتیم که نه بنظارهٴ ما مشغول گشت و در مملکت ما تعجّب کرد مگر این مرد یا سخت زیرك است و دانا و عارف یا سخت نادان و جاهل. پس باد را فرمود تا مملکت بداشت و بیستاد، سلیمان فرو آمد و قصد آن مرد کرد، گفت : ای جوانمرد عالمیانرا شکوه ما در دل است و از سیاست ما ترسند وانگه که مملکت ما بینند تعجّب کنند. تو هیچ بما ننگری و تعجّب نمی‌کنی این مانند استخفافی است که تو همی کنی. آن مرد گفت : یا نبیّ الله حاشا و کلّا که در کار مملکت تو در دل کسی استخفافی گذر کند، لکن ای سلیمان من در نظارهٴ جلال حقّ و آثار قدرت او چنان مستغرق گشته‌ام که پروای نظارهٴ دیگران ندارم. یا سلیمان عمر من این یك نفس است که میگذرد اگر بنظارهٴ خلق ضایع کنم آنگه عمر من بر من تاوان بود. سلیمان گفت اکنون باری حاجتی از من بخواه اگر هیچ حاجت در دل داری. گفت بلی حاجت دارم و دیرست تا درین آرزویم، مرا از دوزخ آزاد کن و بر من رحمت کن و هول مرگ بر من آسان کن. سلیمان گفت این نه کار منست و نه کار افریدگان. گفت پس تو |
|
sakai / sakai (05/04/03)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) |
| 40 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۹۸ |
همچون من عاجزی و از عاجز حاجت خواستن چه روی بود. سلیمان بدانست که مرد بیدار است و هشیار، گفت : اکنون مرا پندی ده گفت : یا سلیمان در ولایت وقتی منگر در عاقبت نگر، چه راحت باشد در نعمتی که سطوت عزرائیل و هول مرگ سرانجام آن باشد. یا سلیمان چشم نگاه دار تائبینی، که هر چه چشم نه بیند دل نخواهد. باطل مشنو که باطل نور دل ببرد.
« حتّی اذا اتوا علی وادی النمل» سلیمان (ع) چون بوادی نمل رسید و باد سخن مورچه از مسافت سه میل بگوش وی رسانید که : « یا ایّها النّمل ادخلوا مساکنکم » سلیمان را خوش آمد سخن آن مَلك موران و حسن سیاست وی بر رعیّت خویش و شفقت بردن بر ایشان. آنگه گفت : بیارید این مَلك موران را، بیاوردند. او را دید بر لباس سیاه مانند زاهدان کمر بسته بسان چاکران. سلیمان گفت : آن سخن از کجا گفتی؟ که : لایحطمنّکم سلیمان وجنوده » حطم ما بشما کجا رسیدی؟ شما در صحرا و ما در هوا و نیز دانسته‌ای که من پیغامبرم با عصمت نبوت عدل فرو نگذارم و بر ضعفا و غیر ایشان ظلم نکنم و لشکریانرا نگذارم که شما را بکوبند. آن ملك موران جواب داد كه : من خود عدل تو دانسته‌ام و شناخته و عذر تو انگیخته که گفتم : « و هم لایشعرون ». امّا آنچه میگویی که حطم ما بشما چون رسد و شما در صحرا و ما در هوا بدانکه من بدان سخن حطم دل میخواستم. ترسیدم که ایشان نعمت و مملکت تو بینند و آرزوی دنیا و نعمت دنیا خواهند و از سر وقت و زهد خویش بیفتند و درویش را آن نیکوتر بود که جاه و منزل اغنیا نبیند و یقرب من هذا قوله تعالی : « ولا تمدنّ عینیك الی ما متّعنابه ازواجاً منهم زهرة الحیوة الدّنیا لنفتنهم فیه ». و کذلك قول النّبی (ص) : « ایّا کم و الضّیعة فترغبوا فی الدّنیا ». آنگه سلیمان گفت : ترا لشکر چندست. گفتا من ملك ایشانم و چهل هزار سرهنگ دارم و زیردست هر سرهنگی چهل هزار عریف هر غریفی را هزار مور. گفت : چرا بیرون |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) / admin (10/01/06) |
| 41 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۱۹۹ |
نیاری ایشانرا و بر روی زمین نروید. گفت یا سلیمان ما را مملکت روی زمین میدادند امّا نخواستیم و زیر زمین اختیار کردیم تا بجز الله کسی حال ما نداند. آنگه گفت : یا سلیمان از عطاها که الله ترا داده یکی بگوی. گفت باد مرکب ما ساخته، « غدوّها شهر و رواحها شهر ». گفت یا سلیمان دانی که این چه معنی دارد یعنی که هر چه ترا دادم ازین مملکت دنیا همچون بادست : درآید و نپاید و برود. این آن مثل است که گفته‌اند : قد ینبّه الکبیر علی لسان الصغیر. |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/14) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) / admin (10/01/06) |
| 42 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۲۱۴ |
غیبة طیر هو اصغر الطیور من حضوره ساعة واحدة. تنبیهی عظیم است این آیت مر ملوك جهانرا بتیمار داشت رعیّت و شفقت بردن بر ایشان و باز جستن ضعیفان و رعایت مصالح ایشان .
عمر خطاب همه شبها بسان عسس طواف کردی در کویهای مدینه اگر خللی دیدی تدارك کردی و ضعیفانرا انیك باز جستی و مراعات کردی. طلحة بن عبید الله گوید در شب تاریك عمر را دیدم كه از مدینه بیرون میشد دیگر روز برخاستم بآن جانب رفتم او را از شب دیده بودم و بآن خرابه‌ای که عمر را دیده بودم درشدم پیرزنی را دیدم زمنهٴ نابینا، چون پاره‌ای گوشت افتاده. گفتم : یا عجوز امیر المؤمنین دوش بتعهّد تو می‌آمد یا جائی دیگر میشد. گفت کدام امیر المؤمنین؟ گفتم : عمر خطاب. آن پیرزن بگریست و بانگ برآورد و گفت : من این خجالت کجا برم که دویست روز است تا هر شبی کسی آید و مرا طعام دهد و آب دهد و جامه من بشوید و تا روز اینجا بایستد و مرا حراست کند تا چیزی مرا تباه نکند، گاه قرآن خواند و گاه گرید من می‌پنداشتم که از خوایشان من یا از همسایگان من کسی است، خود ندانستم که امیر المؤمنین است. طلحه چون این بشنید دست بر روی خود میزد و با خود میگفت یا طلحه تتبّع کار عمر میکنی و گرد اسرار عمر میگردی. شرمت باد.
« لا عذّبنّه عذاباً شدیداً او لا ذبحنّه » فیه دلیل علی انّ العقوبة علی قدر الجرم و لاعبرة بصغر الجثة و عظمها.
آورده‌اند که چون هدهد باز آمد و عذر خویش بگفت که : « احطت بما لم تحط به »، سلیمان گفت : « سننظر اصدقت ام کنت من الکاذبین ». آری بنگریم تا این عذر که می‌آری راست است یا دروغ، اگر دروغ است ترا عذابی سخت کنم. جبرائیل امین آمد آن ساعت از درگاه عزّت که : یا سلیمان مران مرغك ضعیف را تهدید میکنی که باش تا در کار تو بنگرم که راست میگوئی یا دروغ. یا سلیمان از مرغی ضعیف |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/18) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/16) / admin (06/09/21) |
| 43 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۲۱۶ |
تا در خدمت الم و مشقّت بوی رسد. هر آنکس که بمعبود خود معرفت دارد خدمت و عبادت از میان جان کند و از حلاوت خدمت الم و مشقّت نیابد.
آن عزیزی در پیش درویشی صادق شد و آن درویش بیمار بود خواست که او را در آن بیماری تنبیهی کند گفت : لیس بصادق فی حبّه من لم یصبر علی بلائه. در محبت صادق نیست آنکس که در بلای وی صابر نیست. درویش صادق سر برآورد و گفت : غلط کردی لیس بصادق فی حبّه من لم یتلذّذ ببلائه. در محبت صادق نیست آنکس کش با بلاء او خوش نیست قالوا و من العذاب الشدید ان یقطع عنه حسن التولّی لشأنه فیوکل الی حوله و نفسه. و من ذلك ان یمتحن بالحرص فی الطلب ثم یحال بینه و بین مقصوده و مطلوبه. و من ذلك توهّم الحدثان و حسبانه من الخلق. و من ذلك الحاجة الی الاخسّة من الناس. و من ذلك ذلّ السؤال مع الغفلة عن شهود التقدیر. و من ذلك ضعف الیقین و قلّة الصبر.
« انّی وجدت امراة تملكهم و اوتیت من كل شیء و لها عرش عظیم » هدهد چون باز آمد و حدیث بلقیس با سلیمان گفت و آن مملکت آراسته و هرچه ملوك را در باید ساخته و پرداخته از خیل و حشم و عدّت و عدد و سیاست و هیبت و حشمت و مال و نعیم و عرش عظیم، سلیمان ان همه بشنید و هیچ در وی اثر نکرد و طمع در آن نبست باز چون حدیث دین کرد که : « وجدتها و قومها یسجدون للشمس من دون الله »، سلیمان از جا بر خاست و متغیّر گشت و از بهر دین اسلام و تعصّب ملّت حنیفی در خشم شد، گفت کاغذ و دویت بیارید تا نامه نویسم و او را بدین اسلام دعوت کنم، نامه نوشت که : « انّه من سلیمان و انّه : بسم الله الحمن الرحیم ». بلقیس چون آن نامه بخواند گفت : کتاب کریم لانّه مصدّر « ببسم الله الرحمن الرحیم »، بزرگوار نامه و کریم نامه‌ای که ابتداء آن « بسم الله الرحمن الرحیم » است، دلرا انس و جانرا پیغامست، از دوست یادگار و بر جان عاشقان سلام است دلرا فتح و جانرا فتوح است. اول شاهد بر مشاهده روح است، معرفت را راه و حقیقت را درگاه است، خائف را امان وراجی |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/18) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 44 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
نوزدهم |
۲۱۷ |
را ضمان است، طالب را شرف و عارف را خلف است.
نام تو شنید بنده دل داد بتو
چون دید رخ تو جان فرستاد بتو
قال الله تعالی : « انّه من سلیمان و انّه بسم الله الرحمن الرحیم » این کلمات هم نظم آیتی است و هم بعضی از آیتی است وهم بعضی از او آیتی : امّا بعضی از آیتی اینست که در قصّهٴ سلیمِان گفت : « انهّ من سلیمان و انّه بسم الله الرحمن الرحیم »، و کذلك قوله : « بسم الله مجریها و مرسیها » . و بعضی ازو آیتی است و ذلك قوله فی سورة الفاتحة : « الرّحمن الرّحیم ». و بر سر سورتها نظم آیتی است : « بسم الله الرحمن الرحیم ». و این آیت بخلاف دیگر آیاتست از آنکه آیات قرآن هر آیتی یکبار وحی آمده‌است و این آیت صد و چهارده بار وحی آمده، هر حرفی از این آیت ظرفی است شراب رحیق را، و هر کلمه صدفی است درّ تحقیق را، هر نقطه‌ای ازو کوکبی ست آسمان هدایت را و نجم رجمی ست مر اصحاب غوایت را، « یضلّ به کثیراً و یهدی به کثیراً ». |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/11/18) / admin (05/12/26) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) / admin (10/01/06) |
| 45 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۳۴ |
شیخ ببرد. شیخ در میان آب بماند، گفت : بار خدایا اگر دانی که این غسل بر متابعت شریعت رسول میکنم دست ازو بستان تا جامه من باز آرد هم در ساعت آن مرد می‌آمد و جامهٴ شیخ میآورد و دست او خشك گشتة جامه بر کنار سردابه نهاده شیخ گفت بار خدایا اکنون که جامه باز رسانید دست او باز رسان. دست وی نیکو شد.
و بسیار افتد که کرامت پس از مرگ ظاهر شود چنانکه چون جنازهٴ جنید بر گرفتند مرغی سپید بیامد، بر گوشهٴ جنازه نشست. قومی از اهل او که نزدیك جنازه بودند آستین می‌فشاندند، تا مگر برخیزد. مرغ بر نخاست. همچنان می‌بود، و خلق در تعجب بمانده. فتح شخرف از قدیمان مشایخ خراسان بود. عبد الله بن احمد بن حنبل گفت : از خاك خراسان کس بر نخاست چو فتح شخرف. سیزده سال در بغداد بود و از بغداد قوت نخورد از انطاکیه سویق می‌آوردند و آن میخورد بوقت نزع با خود ترنّمی میکرد باو نیوشیدند میگفت : الهی اشتدّ شوقی الیك فعجّل قدومی علیك. چون او را می‌شستند بر ساق وی دیدند نوشته، چنانك از پوست بر خاسته : الفتح لله.
سألتك بل اوصیك ان متّ فاكتبی
علی لوح قبری : کان هذا متّیما
لعلّ شجیّاً عارفاً سنن الهوی
یمرّ علی قبر الغریب فسلمّا
هزار سال بامید تو توانم بود
هر آنگهی کت بینم هنوز باشد زود
هنوز از تو چه دیدم از انچه خواهم دید
ز شیر صورت او دیدم وز آتش دود
اگر چه در غم تو جان و دل زیان کردم
من این زیان نفروشم بصد هزاران سود
امّا جوانمردان طریقت و سالکان راه حقیقت در بند کرامات نشوند و آرزوی |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/05) / admin (06/01/06) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 46 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۳۵ |
آن نکنند، زیرا که کرامت ظاهر از مکر ایمن نبود، و از غرور خالی نباشد.
درویشی در بادیه تشنه گشت از هوا قدحی زرّین فرا دید آمد پر آب سرد. درویش گفت : بعزت و جلال تو که نخورم اعرابئی باید که مرا سیلی زند و شربتی آب دهد ورنه بکراماتم آب نباید. تو خود قادری که آب در جوف من پدید آری. درویش این سخن از بیم غرور میگفت دانست که کرامات از مکر و غرور خالی نباشد.
شیخ الاسلام انصاری گفت : حقیقت نه بکرامات می درست شود، که حقیقت خود کرامتست. از کراماتْ مکرم باید دید و از عطا معطی، هر که با کرامات بنگرد او را بآن باز گذارند، هر که با عطا گراید از معطی باز ماند. بو عمرو زجاجی گفت : اگر بشرّیت من ذرّه‌ای کم شود دوستر از آن دارم که بر آب بروم. |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/05) / admin (06/01/06) / takahashi (06/05/18) |
| 47 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۴۶ |
باشد. و حمد خداوند جل جلاله و شکر و ثناءِ وی ازین قسم است که بنفس خویش مقصودند. و هر آنچه بنفس خویش مقصود بود در قیامت و در بهشت بماند و هرگز منقطع نگردد. و حمد ازین بابست که ربّ العزة در صفت بهشتیان میگوید : « و آخر دعویهم ان الحمد لله ربّ العالمین »، « الحمد لله الذی اذهب عنّا الحزن »، « الحمد لله الذی صدقنا وعده » و شکر و آفرین قرین ذکر خویش کرده در قرآن مجید که میگوید جلّ جلاله : « فاذکرونی اذکرکم و اشکروا لی و لا تکفرون » و فردا در آن عرصهٴ عظمی و انجمن کبری که ایوان کبریا بر کشند و بساط عظمت بگسترانند منادی ندا کند که : لیقم الحمّادون. هیچکس بر نخیزد آن ساعت مگر کسی که پیوسته در همهٴ احوال و اوقات حمد و ثناء الله گفته و سپاس داری وی کرده و حق نعمت وی بشکر گزارده و بنده در مقام شکر و حمد آنگه درست آید که در وی سه چیز موجود بود : یکی علم، دیگر حال، سوم عمل. اوّل علم است و از علم حال زاید و از حال عمل خیزد علم شناخت نعمت است از خداوند جل جلاله. و حال شادی دلست بآن نعمت، والیه الاشارة بقوله عزّ و جلّ : « فبذلك فلیفرحوا » و عمل بکار داشتن نعمت است در آنچه مراد خداوند است و رضاءِ وی در آنست. والیه الاشارة بقوله : « اعملوا آل داود شکراً ».
قوله : « و سلام علی عباده الذین اصطفی »، یك قول آنست که این عباد صحابهٴ رسولند (ص)، مهتران حضرت رسالت و اختران آسمان ملّت. و آراستگان بصفت صفوت، مثل ایشان اندر ان حضرت رسالت مثل اختران آسمانست با خورشید رخشان، چنانکه ستارگان مدد نور از خورشید ستانند و فر سعادت از وی گیرند همچنین آن مهتر عالم و سیّد ولد آدم در آسمان دولت دین بر مثال خورشید بود آن عزیزان صحابه مانند اختران حضرت رسالت بایشان آراسته و رأفت و رحمت نبوّتست ایشانرا بتهذیب و تأدیب پیراسته و زبان نبوت باین معنی اشارت کرده که : « اصحابی کالنجوم |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/05) / admin (06/01/10) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 48 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۴۷ |
بایّهم اقتدیتم اهتدیتم ». آن مهتر عالم در صدر نشسته و یاران بر مراتب احوال خویش حاضر شده : یکی وزیر، یکی مشیر، یکی صاحب تدبیر، یکی ظهیر، یکی اصل صدق، یکی مایهٴ عدل، یکی قرین حیا، یکی کان سخا، یکی سالار صدّیقان، یکی امیر عادلان، یکی مهتر منفقان، یکی شاه جوانمردان . یکی چون شنوائی، یکی چون بینائی، یکی چون بویائی، یکی چون گویائی، چنانکه جمال غالب بشر باین چهار صفت است. کمال حالت ایمان باین چهار صفت است : صدق و عدل و حیا و سخا و این صفت جوانمردان است که ربّ العالمین گفت : « و سلام علی عباده الذین اصطفی » و یقال اصطفاهم فی آزاله ثم هداهم فی آباده. گزیدگان بندگان ایشانند که در ازل اصطفائیّت یافتند و در ابد بهدایت رسیدند از آن راه بردند که شان (۱) راه نمودند، از آن راست رفتند که شان بر گزیدند، از آن طاعت آوردند که شان بپسندیدند. ایشانرا از حق جلّ جلاله سه سلامست : روز میثاق سلام بجان شنیدند : « و سلام علی عباده الذین اصطفی ». امروز بر لسان سفیر بواسطه نبوت شنیدند : « و اذا جاءك الذین یؤمنون بآیاتنا فقل سلام علیکم »، فردا که روز بازار بود و هنگام بار بی سفیر واسطه بشنوند که : « سلام قولاً من رب رحیم »
« امّن خلق السموات و الارض » آلایة، از روی فهم بر لسان معرفت روندگان را در این آیات اشاراتست : گفتند زمین و تربت اشارتست بنفس آدمی که ویرا از آن آفریدند، و آسمان برفعت اشارتست بعقل شریف رفیع که از آن رفیع‌تر و شریفتر هیچ خصلت نیست و آب که سبب حیوة است و بوی نشو حیوانات و نباتست مثل علم مکتسب است چنانکه آب زندگی هر چیز و هر کس را مدد میدهد علم زندگی دلرا مدد میدهد » و حدائق ذات بهجة » اشارتست باعمال پسندیده و طاعات آراسته چنانکه بواسطهٴ آب باغ و بوستان و انواع درختان و ثمرات الوان از آب روان آراسته شود و زینت و بهجت از آن گیرد همچنین اعمال و طاعات بندگان بمقتضی علم و وساطت |
(۱) کشان (ج) |
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/12) / admin (06/01/10) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 49 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۴۸ |
عقل حاصل می‌آید تا آراستهٴ دین میشود و بسعادت ابد میرسد.
لطیفهٴ دیگر شنو ازین عجبتر : زمین که بار خلق میکشد مثلی است بار گیر حضرت دین را. مصطفی (ص) گفت : « اجعلوا الدنیا مطیّة تبلغكم الی الاخرة، و اجعلوا الاخرة دار مقرّکم و محطّ رحالکم »، و آسمان اشارت به بهشت است. و از طریق مجاورت عبارت از آن است که مصطفی (ص) گفته : انّ الجنّة فی السّماء. و آب اشارتست بوحی و علم که بواسطهٴ نبوّت به بندگان میرسد. یدلّ علیه ما، قیل فی قوله تعالی : « و الله انزل من السّماء ماء فاحیا به الارض بعد موتها، انّ فی ذلك لایة لقوم یسمعون » انّه عنی بالماء القرآن بدلالة انّه علّقه بالسّماع و لیس الماء ممّا یسمع و کذلك قوله : « انزل من السّماء ماءً فسالت اودیة بقدرها »، عنی بالماء القرآن، کذلك روی عن ابن عباس .
« امّن جعل الارض قراراً » نفوس العابدین قرار طاعتهم، و قلوب العارفین قرار معرفتهم، و ارواح الواجدین قرار محبّتهم، و اسرار الموحّدین قرار مشاهدتهم، و فی اسرارهم انهار الوصلة و عیون القربة، بها یسكّن ظمأ اشتیاقهم، و هیجان احتراقهم. « و جعل لها رواسی » من الابدال و الاولیاء و الاوتاد، بهم یدیم امساك الارض و ببركاتهم یدفع البلا، عن الخلق، و یقال الرواسی هم الذّین یهدون المسترشدین الی ربّ العالمین.
« امّن جعل الارض قراراً » آن کیست که زمین اسلام در زیر قدم توحید موحدان آورد. « و جعل خلالها انهاراً » آن کیست که چشمه‌های حکمت در دل عارفان پدید آورد. « و جعل لها رواسی » آن کیست که حصارهای معرفت در سرّ دوستان بنا او کند. « و جعل بین البحرین حاجراً » آن کیست که میان دریای خوف و رجا سحاب استقامت اقامت کرد. « أاله مع الله » هیچ خدائی دانید بجز من که این کرد؟. هیچ معبود شناسید بجز من که این ساخت. و قیل « و جعل بین البحرین حاجزاً »، یعنی بین القلب و النفس لئلاّ یغلب احدهما صاحبه، در نهاد آدمی هم کعبهٴ دل است هم مصطبهٴ نفس، دو جوهر متضادند در خلقت بهم پیوسته، و در طریقت از هم گسسته، هر دو در هم |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/12) / admin (06/01/10) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) / admin (06/10/26) |
| 50 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۴۹ |
گشاده، و میان هر یکی از قدرت حاجزی نهاده. هر گه که آن نفس امّاره در سرا پردهٴ دل شبیخون برد آن دل محنت زده بتظلّم بدرگاه عزّت میشود و از جنّات قدم خلعت نظر بدو می‌آید. اینست سرّ آن خبر که : « انّ لله تعالی فی کلّ یوم و لیلة ثلثمائة و ستین نظرة فی قلوب العباد ».
نظیر این آیت در سورة الفرقان است : « و هو الذی مرج البحرین هذا عذب فرات و هذا ملح اجاج ». بر لسان اهل معرفت این دو دریا صفت دل مؤمن است و آن دو آب صفت آنچه دروست، از دو معنی متضاد : خوف و رجا، شك و یقین، ضلالت و هدایت، حرص و قناعت، و غفلت و یقظت. ربّ العزة میان هر دو ضد حاجزی و مانعی پیدا کرده : میان خوف و رجا از حسن الظن حاجزی است تا تلخی ترس خوشی امید تباه نکند. میان شك و یقین از معرفت حاجزی است تا ملوحت شك عذوبت یقین تباه نکند. میان ضلالت و هدایت از عصمت حاجزی است تا مرارت ضلالت حلاوت هدایت تباه نکند. میان حرص و قناعت از تقوی حاجزی است تا کدورت حرص صفاوت قناعت تباه نکند. میان غفلت و یقظت از مطالعت نظر حاجزی است تا ظلمت غفلت نور یقظت تباه نکند. « أاله مع الله » بجز الله خدائی دیگر دانید که چنین صنع سازد و این قدرت دارد.
« امّن یجیب المضطّر اذا دعاه » گفته‌اند : مضطّر آن کودك است که در شکم مادرْ بیمار است و مادر از بیماری وی بی خبر. آن كودك در آن ظلمت رحم از آن بیماری بنالد و جز از الله هیچ کس حال وی نداند. ربّ العزة آن نالیدن و زاریدن وی بنیوشد و برأفت و رحمت خود در دل مادر افکند تا آن طعام که شفاء کودك در آن بود بآرزوی بخواهد و بخورد. کودك از آن بیماری شفا یابد.
و قیل انّ داود الیمانی دخل علی مریض من اصحابه فقال له المریض : یا شیخ ادع الله لی. فقال الشیخ للمریض : ادع لنفسك فانك المضطّر. و قد قال الله عزّ و جلّ : |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/12) / admin (06/01/10) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 51 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۵۰ |
« امّن یجیب المضطّر اذا دعاه » دست گیر درماندگان است و فریاد رس نومیدان و زاد مضطّران و یادگار بیدلان، پاسخ کند گوشهای بندگان را بجزا، وامید‌های عاجزان بوفا، و دعاهای ضعیفان بعطا. در ازل همه احسان او، در حال همه انعام او، و در ابد بر همه افضال او.
خبر درست است که فردا چون مؤمنان در بهشت آرام گیرند بعضی زوایای بهشت خالی ماند تا ربّ العزة خلقی نو آفریند و آن منازل و درجات که از بهشتیان زیادت آید بایشان دهد چگوئی از کرم وی سزد که خلقی نو آفریده عبادت نا کرده و رنج نابرده بناز و نعیم بهشت رساند و این بندگان دیرینه رنجها کشیده و در دین اسلام عمر بسر آورده و غمها خورده و دل در فضل و کرم او بسته، چه گوئی ایشانرا از فضل خود محروم کند. یا از درگاه خویش براند. حقّا که نکند، و فضل و رحمت خود ازیشان دریغ ندارد.
یحیی معاذ عجب سخنی گفته در مناجات خویش، گفت : الهی مرا اعتماد بر گناه است نه بر طاعت، زیرا که در طاعت اخلاص میباید و آن مرا نیست و در معصیت فضل میباید و آن ترا هست.
بو بکر واسطی گفت : الهی کمال پاکی و عین قدسِ قدم بود که این فرزند آدم در چون تو پادشاهی عاصی شدند و الّا در هشتده (۱) هزار عالم کدام نقطهٴ حدوث را یارای آن بودی که بخلاف فرمان یك نفس بر كشیدی اگر نه از بهر کمال فردانیّت و ذات جلال بی نقصان تو بودی چرا بایستی که مقرّبان حضرت و مرسلان بارگاه عزت نیز در خجالت زلّات صغایر آیند این بآنست تا عالمیان بدانند که بکمال صفات جز ربوبیت او منعوت نیست و بپاکی و بی‌عیبی جز جلال بر کمال او موصوف نیست. |
(۱) هجده (ج) |
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/12) / admin (06/01/10) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 52 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۶۵ |
قوله : « انّك لا تسمع الموتی » زندگانی بحقیقت سه چیز است و هر دل که از آن سه چیز خالی بود مردار است و در شمار موتی است : زندگانی بیم با علم، و زندگانی امید با علم، سوم زندگانی دوستی با علم. زندگانی بیم دامن مرد پاك دارد و چشم وی بیدار و راه وی راست، زندگانی امید مرکب مرد تیز دارد و زاد تمام و راه نزدیك، زندگانی دوستی قدر مرد بزرگ دارد و سرّ وی آزاد و دل شاد. بیم بی‌علم بیم خارجیان است، امید بی‌علم امید مرجیانست. دوستی بی‌علم دوستی اباحتیان است هر کرا این سه خصلت با علم در هم پیوست بزندگی پاك رسید و از مردگی باز رست. ربّ العالمین میگوید : « فلنحیینّه حیوة طیبة » زندشان دارم بزندگانی پاك از خود بیزار و از همهٴ عالم آزاد.
بیزار شو از هر چه بکون اندر
تا باشی یار غار آن دلبر
این جوانمردان آنند که چون عیان بار داد ایشان ساخته بودند. چون حجاب برخاست از همهٴ خلق پرداخته بودند. دامن حقایق از دست علایق با خود گرفته بودند
اتانی هواها قبل ان اعرف الهوی
فضادف (۱) قلبی خالیاً فتمکّنا
« و اذا وقع القول علیهم اخرجنا لهم دابة من الارض » آن روز که آن دابه از زمین برآید دوست از دشمن پیدا شود و آشنا و بیگانه از هم جدا شود یکی را قهر |
(۱) قلبا فارغا (ج) |
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/19) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) / admin (10/01/06) |
| 53 |
۷ |
۲۷ |
النمل |
بیستم |
۲۶۷ |
که در خاك مذلّت افكنند بسی خلقان پاره که دولتخانه بهشت را آئین بندند از سیاست آن روز آدم پیش آید گوید : بار خدایا آدم را برهان و با فرزندان تو دانی که چکنی نوح نوحه میکند که بار خدایا فزع قیامت صعب است هیچ روی آن دارد که بر ضعیفیٴ ما رحمت کنی. ابراهیم خلیل، موسی کلیم،عیسی روح الامین همه بخود درمانده و زبان عجز و بیچارگی بگشاده که : بار خدایا بر ما رحمت کن که ما را طاقت سیاست این فزع نیست. همی در آن میانه سالار و سید قیامت مایهٴ فطرت و نقطهٴ دولت مصطفای عربی هاشمی (ص) گوید بار خدایا مشتی ضعیفان و گنه‌کارانند امّت من، پریشان رحمت کن و با محمد هر چه خواهی میکن. از جناب جبروت و درگاه عزت ذو الجلال خطاب آید که یا محمد هر آنکس که بخدائی ما و رسالت تو اقرار داد حرمت شفاعت ترا بر فتراك دولت تو بستیم. یا سیّد با تو و با امّت تو بکرم خود کار میکنم نه بکردار ایشان. هر که بوحدانیّت ما و نبوّت تو اقرار داد و باخلاص و صدق کلمتِ شهادت گفته او را از فزع اکبر ایمن کردیم و گناهان وی بمغفرت خود بپوشیدیم و بفضل خود او را طوبی و زلفی و حسنی دادیم اینست که ربّ العالمین گفت : « فله خیر منها و هم من فزع یومئذ آمنون »
قوله : « انّما امرت ان اعبد ربّ هذه البلدة » الایة، خنك آن بندگانی که دین حنیفی ایشانرا در پذیرفت و در طاعت و عبادت دست در متابعت محمد مرسل زدند و حق را گردن نهادند بر مقتضی این فرمان که : « و امرت ان اکون من المسلمین » ایشانند که مقبول درگاه بی‌نیازی شدند و علم سعادت و رایت اقبال بر درگاه سینه‌های ایشان نصب کردند و مفاتیح کنوز خیرات و خزائن طاعات در کف کفایت ایشان نهادند و حائطی از عصمت بگرد روزگار ایشان در کشیدند تا صولت غوغای لشگر عاصیان بساحات ایشان راه نیافت و سطوات احداث پیرامن دلهای ایشان نگشت و لواء عزّ ایشان تا ابد در عین ظهور میکشند، که : « انّ عبادی لیس لك علیهم سلطان ». آری |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/19) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) / admin (10/01/06) |
| 54 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۲۸۳ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » بنام او که نه در صنع او خلل نه در تقدیر او حیل بنام او که نه در فعل او زلل نه در وصف او مثل مقدّری لم یزل، بنام او که پادشاهست |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/19) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 55 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۲۸۴ |
بی سپاه کامرانست بی اشتباه غافر جرم و ساتر گناه، حضرت او عاصیان را پناه، درگاه او مفلسان را پاسگاه، قدره لایدرك الخاطر اقصی منتهاه حبّه صیرّنی مرآة من یهوی هواه، فرآه من یرانی و یرانی من یراه.
بشنو سرّی از اسرار بسم الله بسم در اصل باسم بوده، الف راست بود و شکل وی مستقیم و با در نهاد خود منحرف و منعطف، الف در لوح اوّل بود و با ثانی، چون در آیت تسمیت آمد. « با » اوّل گشت « و الف » ثانی فرا تو مینماید که کار آلهی نه بر وفق مراد تو بود تو یکی را اوّل داری و من آخر گردانم. تو یکی را آخر داری و من اوّل گردانم. اشارتست که من یکی را بفضل بپذیرم یکی را بعدل ردّ کنم تا بدانی که کار بعدل و فضل ما است نه بهنجار عقل شما. الف که اوّل است ثانی گردانم و با که ثانی است فرا پیش دارم و صدر کتاب و خطاب خود بدو سپارم و کسوت و رفعت الفی درو پوشانم، تا جهانیان دانند که منم که یکی را بر کشم و یکی را فرو کشم.
« تعزّ من تشاء و تذلّ من تشاء ».
نکتهٴ دیگر شنو ازین عجبتر : در شکل باء بسم الله اشارتیست و اندر آن اشارت بشارتیست. نقشِ « با » حقیر و صغیر بود چون با نام حقّ پیوسته شد علوّ گرفت و خلعت دنوّ یافت. از روی اشارت میگوید ای بنده مؤمن حرفی که بنام ما پیوسته شد قدر و جمال یافت و خطر و کمال گرفت تا بدانی که هر که بما پیوست از قطیعت مارست، و هر که دل در غیر ما بست در نهاد خود بشکست.
« طسم » طا اشارتست بطهارت دل عارفان از غیر او، سین اشارتست بسرّ او با دوستان در شهود جلال و جمال او، میم اشارتست بمنّت او بر مؤمنان در آلاء و نعماء او. مجلس معطر گردد، هر جا که رود گفت و گوی او. جانها منوّر شود در سماع نام و نشان او. درهژده هزار عالم کس نتواند که قدم بر بساط توفیق نهد مگر بمدد لطف او، در کونین و عالمین کس را زندگی مسّلم نبود. مگر بحمایت و رعایت او. |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/19) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 56 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۲۸۶ |
در شهر دلم بدان گراید صنما
کو قصّهٴ عشق تو سراید صنما
و گفته‌اند تکرار قصّه موسی و ذکر فراوان در قرآن دلیل است بر تفخیم و تعظیم کار او و بزرگ داشت قدر او، اکنون برشمر در قرآن ذکر و نواخت او تا بدانی منزلت و مرتبت او : میقات موسی : « جاء موسی لمیقاتنا » . وعدهٴ موسی : « و واعدنا موسی » . طور موسی : « آنس من جانب الطّور » . درخت موسی ؛ « فی البقعة المبارکة من الشجرة ». آتش موسی : « انّی آنست ناراً » . مناجات موسی : « و قربناه نجیّاً » . شوق موسی : « و عجلت الیك ربّ لترضی » . غربت موسی : و لمّا توّجه تلقاء مدین » : قربت موسی : « نادنیاه من جانب الطّور الایمن » . محبّت موسی « و القیت علیك محبّة منّی » . اصطناع موسی : « و اصطنعتك لنفسی » . مادر موسی : « و اوحینا الی امّ موسی » ؛ خواهر موسی : « قالت لاخته قصیّه » . برادر موسی : « و اخی هرون » دایهٴ موسی : « هل ادلّکم علی اهل بیت یکفلونه لکم » . بلاءِ موسی « فاذا خفت علیه فالقیه فی الیمّ » . دریای موسی : « ان اضرب بعصاك البحر » عصای موسی « قال هی عصای » . طفولیت موسی : « فرددناه الی امه » . پرورش موسی . الم نرّبك فینا ولیدا » : قوت و مردی موسی : « بلغ اشدّه و استوی »، دامادی موسی : « ان انکحك احدی ابنتی » . مزدوری موسی : یا أبت استاجره » نبّوت و حکمت موسی : « و آتیناه حکماً و علماً ». این همه یاد کرد تا عالمیان بدانند خصوصیت و زلفت و قربت موسی با این همه منقبت و مرتبت در حضرت رسالت محمد عربی تا بقدم تبعیّت بیش نرسید. و ذلك قوله (ص) : « لو کان موسی حیّاً لما وسعه الّا اتباعی ».
مصطفای عربی از صدر دولت و منزل کرامت آن کرامت که : « کنت نبیّاً و آدم بین الماء والطّین » عبارت از آنست قصد صف النّعال کرد تا میگفت : « انّما انا بشر مثلکم » و موسی کلیم از مقام خود تجاوز نمود و قصد صدر دولت کرد که میگفت : « ارنی انظر الیك »، لاجرم موسی را جواب این آمد که : « لن ترانی » و |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 57 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۲۸۷ |
و مصطفای را (ص) این گفتند : « الم تر الی ربك » « لولاك ما خلقت الافلاك » عادت میان مردم چنان رفته که چون بزرگی در جایی رود و متواضع‌وار در صفّ النعال بنشیند، او را گویند این نه جای تو است خیز ببالاتر نشین. چون سید خافقین قصد صف النعال کرد که : « انّما انا بشر مثلکم » او را گفتند یا سیّد این نه جای تو است، بساط بشریّت نه بارگاه قدم چون توئی بود، و الیه الاشارة بقوله : « ما كان محمد ابا احد من رجالكم » سیّد گفت آری ما آمده‌ایم تا صفّ نعال را بصدر دولت رسانیم تا چنان که از روی شریعت خاك بآب در رسانیدیم از روی حقیقت سوختگان امّت را وا پس ماندگان آخر الزّمان در موقف حشر و نشر ایشانرا بصدر دولت رسانیم. و الیه الاشارة بقوله (ص) « نحن الاخرون السّابقون ». |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 58 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۰۷ |
قوله تعالی و تقدّس : « و لما توجّه تلقاء مدین » الایة...، در سبق سبق که بوستان |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/11) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 59 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۱۰ |
عن الاحساس بالنّفس، فعند ذلك الولایة لله و لانفسّ و لاحس و لاقلب و لاانس استهلاك فی الصّمدیة و فناء بالكلیّة بنده چون بساحات توحید رسید در نور مشاهدت غرق گردد از خود غائب شود بحق حاضر گردد، جستن دریافته نیست شود شناختن در شناخته و دیدن در دیده. علائق منقطع و اسباب مضمحل و رسوم باطل حدود متلاشی و اشارات و عبارات فانی. باران که بدریا رسید برسید و ستاره در روز ناپدید، در خود برسید آنگه بمولی رسید.
پیر طریقت گفت : ای یافته و یافتنی از مست چه نشان دهند جز بی‌خویشتنی، همه خلق را محنت از دوری است و این بیچاره را از نزدیکی، همه را تشنگی از نایافت آب است و ما را از سیرابی. الهی همه دوستی میان دو تن باشد سدیگر در نگنجد. درین دوستی همه توئی من در نگنجم گر این کار سر از منست مرا بدین کار نه کار، ور سر از تو است همه توئی من فضولی را بدعوی چه کار؟
« فلما قضی موسی الاجل » چون اجل موسی بسر آمد و از عنقا شوقش خبر آمد او را آرزوی وطن خاست و از شعیب دستوری رفتن خواست، اهل خویش را برداشت و چند سر گوسفند که شعیب او را داده بود و بجانب مصر روی نهاد، چنانکه ربّ العزّه گفت : « و سار باهله » نماز پیشین فرا راه بود همی (۱) رفت تا شب درآمد موسی را پیك اندُهان بدر آمد در آن شب دیجور و موسی رنجور . فرمان آمد که ای راه پنهان گرد، و ای ابر ریزان گرد و ای گرگ پاسبان گرد و ای اهل موسی نالان گرد . موسی شبی دید قطران رنگ، ندید در آسمان شباهنگ. این می‌بارید رعد می‌نالید برق می‌درخشید. گوسفند از ترس می‌رمید آتش زنه برداشت و هر چند که کوشید آتش ندید، آخر سوی طور نگاه کرد و از دور آتش دید. اینست که ربّ العالمین گفت : « آنس من جانب الطّور ناراً » موسی بر سر درخت آتش صورت دید |
(۱) همه ن (ج) |
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/13) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 60 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۱۱ |
و در سُویداء دل خویش آتش عشق دید. آتشی بس تیز سلطانی بس قاهر، سُوختنی بس بی‌محابا.
آتش بدل اندر زدی و نفط بجان
آنگه گوئی که راز ما دار نهان
موسی سوخته عشق غارتیدهٴ فقر ساعتی زیر آن درخت بایستاد. درختی که در باغ وصلت بود بیخش در زمین محبت بود و شاخش بر آسمان صفوت بود برگش زلفت و قربت بود. شکوفه‌اش نسیم روح و بهجت بود میوه‌اش : « انی انا الله » بود. موسی زیر آن درخت متلاشی صفات شده، فانی ذات گشته، همگی وی سمع شده تفرقت وی جمع گشته ناگاه ندا آمد از خداوند ذو الجلال که یا موسی « انّی انا الله » آن ساعت شاخ عنایت برِ هدایت داد. بحر ولایت دُرّ کفایت افکند.
سقیاً لمعهدك الّذی لو لم یكن
ما كان قلبی للصّبابة معهدا
موسی خلعت قربت پوشید شراب الفت نوشید صدر وصلت دید ریحان رحمت بوئید.
ای عاشق دل سوخته اندوه مدار
روزی بمراد عاشقان گردد کار
آنگه ندا آمد که یا موسی در دست چه داری. گفت عصاء من. یا موسی چه کنی تو بدین عصا. گفت : « اتوکّاءُ علیها » چون مانده شوم تکیه بر آن کنم. « یا موسی الق عصاك » از دست بیفکن تا چه بینی. موسی عصا بیفکند ثعبان گشت و بموسی نهیب برد موسی بترسید و برمید. فرمان آمد که یا موسی ندانستی که هر که تکیه بر غیر ما کند ازو همه ترس و غم بیند.
تکیه بر جان رهی کن که ترا باد فدا
چه کنی تکیه بر آن گوشهٴ دار افزینا
پس ندا آمد که یا موسی « اقبل و لا تخف » جایی دیگر گفت : « خُذها و لا تخف » عصا بر گیر و مترس و ایمن باش یا موسی عصا میدار و مهر عصا در دل مدار و آنرا پناه خود مگیر از روی اشارت بدنیا دار میگوید. دنیا میدار و مهر دنیا در |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/13) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 61 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۱۲ |
دل مدار و آنرا پناه خود مساز. « حبّ الدّنیا رأس کلّ خطیئة » یا موسی تو عصا از بر شعیب با مردی برداشتی آنرا به ثعبان یافتی. اکنون که بامر ما برداشتی نگر که ازو چه معجزها بینی. و یقال شتّان بین نبیّنا (ص) و بین موسی (ع) موسی رجع من سماع الخطاب و اتی بثعبان سلّطه علی عدوّه، و نبیّنا (ص) اسری به الی السّماء « فاوحی » الله « الیه ما اوحی » و رجع و اتی لامّته با لصّلوة الّتی هی المناجاة، فقیل له : « سلام علیك ایّها النبی و رحمة الله و بركاته ». فقال « سلام علینا و علی عباد الله الصّالحین ». و فی القصّة انّ موسی غشی علیه لیلة النّار فارسل الله الیه الملائکة حتّی روّحوه بمراوح الانس. و قالوا له یا موسی تعبت فاسترح یا موسی بعد ما جئت فلا تبرح « جئت علی قدر یا موسی » و کان هذا فی ابتداء الامر، و المبتدی مرفوق به، و فی المرّة الاخری « خرّ موسی صعقاً » و کان یفیق و الملائکة تقول له یا بن النساء الحیض مثلك من یسأل الرّویة كان فی الاوّل لطف و فی النّهایة عنف.
فلمّا دارت الصّهبا دعا بالنّطع و السّیف
کذا من یشرب الرّاح مع التّنین بالصّیف. |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/13) / takahashi (06/05/18) / hattori (06/09/21) |
| 62 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۳۵ |
که ما امّت ترا برخواندیم از اصلاب پدران و سبب آن بود که موسی گفت بار خدایا من در تورات میخوانم صفت و سیرت امّتی سخت آراسته و پیراسته و بخصال حمیده ستوده، ایشان امّت کدام پیغامبر‌اند. یکی از علماءِ طریقت صفت و سیرت این امّت گفته که در میان ایشان جوانمردانی‌اند که دنیا و آخرت در بادیه وقت ایشان دو میل است. بهشت و دوزخ بر راه درد ایشان دو منزل است و هر چه دون حقّ بنزدیك ایشان باطل است. بروز در منزل راز اند بشب در محمل ناز، بروز در صنایع نظر‌اند بشب در مشاهدهٴ صنع (۱). بروز با خلق در خُلق بشب با حق بر قدم صدق بروز راه جویند بشب راز گویند. مفلسان‌اند از روی نعمت، لکن توانگران‌اند از روی صحبت دنیا که آفرید بآن آفرید تا ایشان او را دانند. عقبی که آفرید بآن آفرید تا ایشان او را بینند. او جلّ جلاله بهشت که آراید بدوستان خود آراید و دوستان را بدل آراید و دل را بنور جلال خود آراید. آن ماهرویان فردوس از هزاران سال باز در آن بازار گرم در انتظار‌اند (۲) تا کی بود که رکاب دولت این جوانمردان با علی علّیین رسانند و ایشان بطفیل اینان قدم در آن موکب دولت نهند که : « فهم فی روضةٍ یجبرون ».
... رجعنا الی القصّة. موسی (ع) صفت این امّت در تورات بسیار می‌دید، گفت : بار خدایا اینان امّت کدام پیغامبر‌اند. گفت امّت احمد. موسی گفت : بار خدایا میخواهم که ایشانرا ببینم. فرمان آمد که : یا لیس الیوم وقت ظهورهم، امروز روز زمان ایشان نیست ور خواهی آواز ایشان ترا بشنوانم. فنادی یا امّة احمد، ربّ العالمین بجلال عزّ خود و بکمال لطف خود امّت احمد را برخواند و ایشان از اصلاب پدران همه جواب دادند تا موسی سخن ایشان بشنید. آنگه روانداشت که ایشانرا بی‌تحفه‌ای باز گرداند، گفت : اعطیتکم قبل ای تسألونی و غفرت لکم قبل ان تستغفرونی. |
(۱) بروز در نظر صنایع‌اند بشب در مشاهدهٴ صانع (ج)
(۲) منتظر‌اند (ج)
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/16) / admin (06/01/17) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/21) |
| 63 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۳۶ |
و بر وفق این قصّه و بیان این معنی خبر مصطفی است (ص) : روی انس بن مالك قال قال رسول الله (ص) : « انّ موسی کان یمشی ذات یوم بالطّریق فناداه الجبّار : یا موسی، فالتفت یمیناً و شمالا ولم یر احداً. ثمّ نودی الثانیة : یا موسی فالتفت یمیناً و شمالا فلم یر احداً و ارتعدت فرائصه ثمّ نودی الثّالثه : یا موسی بن عمران انّی انا الله لا اله الّا انا، فقال لبیك فخرّ لله ساجداً. فقال : ارفع رأسك یا موسی بن عمران. فرفع راسه، فقال یا موسی ان احببت ان تسکن فی ظلّ عرشی یوم لاظلّ الّا ظلّی یا موسی فکن للیتیم کالاب الرّحیم و کن للارملة كالزّوج العطوف، یا موسی ارحم تُرحم، یا موسی کما تدین تدان، یا موسی انّه من لقینی و هو جاحد بمحمد ادخلته النّار و لو کان ابرهیم خلیلی و موسی کلیمی. فقال : الهی و من محمد؟ قال : یا موسی و عزّتی و جلالی ما خلقت خلقاً اکرم علیّ منه، کتبت اسمه مع اسمی فی العرش، قبل ان اخلق السّموات و الارض و الشّمس و القمر بالفی الف سنة. و عزّتی و جلالی انّ الجنّة محرّمة حتّی یدخلها محمد و امّته. قال موسی و من امّة محمد؟ قال امّته الحمّادون یحمدون صعوداً و هبوطاً و علی کلّ حال یشدّون اوساطهم، و یطهّرون ابدانهم، صائمون بالنّهار رهبان باللیل، اقبل منهم الیسیر و ادخلهم الجنّة بشهادة ان لا اله الّا الله. قال : الهی اجعلنی نبیّ تلك الامّة. قال نبیّها منها. قال : اجعلنی من امّة ذلك النّبی قال استقدمت و استأخروا یا موسی، ولکن سأجمع بینك و بینه فی دار الجلال.
عن وهب بن منبه قال : لمّا قرّب الله موسی نجیّاً قال ربّ انّی اجد فی التوریة امّة هی خیر امّة تخرج للناس یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر فاجعلهم من امّتی. قال : یا موسی تلك امّة احمد قال یا ربّ انّی اجد فی التوریة امّة انا جیلهم فی صدورهم یؤمنون بالکتاب الاوّل و الکتاب الآخر، فاجعلهم من امّتی. قال : یا موسی تلك امّة احمد قال : یا ربّ انّی اجد فی التوریة امّة یأکلون صدقاتهم و یقبل ذلك |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/16) / admin (06/01/17) / takahashi (06/05/19) / admin (06/10/26) / admin (06/11/30) |
| 64 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۳۸ |
این قصّه نه زان روی چو ماه آمده است
کین رنك گلیم ما سیاه آمده است
ای محمد اگر سعادت هدایت باختیار تو بودی تا از ابو طالب بسر نیامدی ببلال و صهیب و سلمان نرسیدی، لکن ارادت ارادت ما است و اختیار اختیار ما : « و ربّك یخلق مایشاء و یختار ما کان لهم الخیرة » فما للمختار و الاختیار و ماللمملوك و الملك، و ما للعبد و التّصدر فی دست الملوك.
قال الله : « ما كان لهم الخیرة سبحان الله و تعالی عمّا یشرکون ». روی ابن عمر قال قال رسول الله (ص) : « انّ الله خلق السّموات سبعاً فاختار العلیا منها فسکنها و اسکن سائر سماواته من شاء من خلقه، ثمّ خلق الخلق فاختار من الخلق بنی آدم، و اختار من بنی آدم العرب و اختار من العرب مضر و اختار من مضر قریشاً و اختار من قریش بنی هاشم و اختارنی من بنی هاشم، فانا من خیار الی خیار فمن احبّ العرب فیحبّنی احبّهم، و من ابغضهم فیبغضنی ابغضهم.
بدان که آدمی را اختیار نیست اختیار کسی تواند که او را ملك بود و آدمی بنده است بنده را ملك نیست ؛ آن ملك كه او را شرع اثبات كرد آن ملك مجازی است عاریتی، عن قریب ازو زائل گردد . و ملك حقیقی آنست که آنرا زوال نیست و آن ملك الله است که مالك بر کمال است و در ملك ایمن از زوال است و در ذات و نعت متعال است. عالم بیافرید، و آنچه خواست از آن برگزید. فرشتگانرا بیافرید از ایشان جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل برگزید، آدم و آدمیان را بیافرید از ایشان پیغامبرانرا برگزید. از پیغامبران خلیل و کلیم و عیسی و محمد را برگزید. صحابه رسول را بیافرید، ازیشان بو بکر تیمی و عمر عدوی و عثمان اموی و علی هاشمی (علیه السّلام) برگزید. بسیط زمین بیافرید از آن مکّه برگزید، موضع ولادت رسول (ص) مدینه برگزید، هجرت‌گاه رسول ، بیت المقدس برگزید موضع مسرای رسول. روزها بیافرید و از آن روز آدینه برگزید، و هو یوم اجابة الدعوة. روز عرفه برگزید، |
|
sakai / sakai (05/04/04)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/17) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/21) |
| 65 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۵۷ |
قوله تعالی. « انّ قارون کان من قوم موسی فبغی علیهم » حبّ الدنیا حمل قارون علی جمعها و جمعها حمله علی البغی علیهم و صار کثرة ماله سبب هلاکه. و فی الخبر، «حبّ الدنیا رأس کل خطیئة ». دوستی دنیا همه سر گناهانست و مایهٴ هر فتنه، بیخ هر فساد، هر که از خدا باز ماند بمهر و دوستی دنیا باز ماند. دنیا پلی گذشتنی است و بساطی در نوشتنی، مرتع لاف گاه مدعیان و مجمع بارگاه بی خطران. سرمایهٴ بی‌دولتان، و مصطبهٴ بدبختان. معشوقهٴ ناکسان و قبلهٴ خسیسان دوستی بی‌وفا و دایه‌یی بی‌مهر. جمالی با نقاب دارد، و رفتاری ناصواب دارد و چون تو دوست در زیر خاك صد هزاران دارد، بر طارم طواری نشسته و از شبکهٴ شک می برون نگرد، با تو میگوید : |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ admin (06/01/24) / hattori (06/02/06) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/21) |
| 66 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۵۸ |
من چون تو هزار عاشق ازغم کشتم
نالود بخون هیچکس انگشتم
مصطفی (ص) گفت، « ما من احد یصبح فی الدنیا الا و هو فیها بمنزلة الضیف ماله فی یده عاریة و الضیف منطلق و العاریة مردودة. و فی روایة اخری ان مثلكم فی الدنیا کمثل الضیف و ان ما فی ایدیکم عاریة ـ میگوید مثل شما درین دنیای غدّار مثل مهمانیست که بمهمان خانه فرو آید هر آینه مهمان رفتنی بود نه بودنی همچون آن مرد کاروانی که بمنزل فرو آید لابد از آنجا رخت بر دارد، و تمنا کند که آنجا بایستد سخت نادان و بی سامان بود که آنگه نه بمقصود رسد و نه بخانه باز آید.
جهد آن کن ای جوانمرد که این پل بلوی بسلامت باز گذاری و آنرا دار القرار خود نسازی و دل درونه بندی تا شیطان بر تو ظفر نیابد. صد شیر گرسنه در گلهٴ گوسفند چندان زیان نکند که شیطان با تو کند : « انّ الشیطان لکم عدوّ » فاتخذوه عدواً و صد شیطان آن نکند که نفس امّاره با تو کند : « اعدی عدوّك نفسك التی بین جنبیك ». یکی تامل کن در کار قارون بد بخت نفس و شیطان هر دو دست در هم دادند تا او را از دین بر آوردند، از آن که آبش از سر چشمه خود تاریك بود یك چند او را با عمل عاریتی دادند لؤلؤ شاهوار همی نمود چون حکم ازلی و سابقهٴ اصلی در رسید خود شبه قیر رنگ بود زبان حالش همی گوید :
من پندارم که هستم اندر کاری
ای بر سر پنداشت چو من بسیاری
اکنون که نماند با توام بازاری
در دیدهٴ پنداشت زدم مسامری
« فخسفنا به و بداره الارض » بدعای موسی او را بزمین فرو برد و قارون سوگند بر موسی می نهاد بحق قرابت و موسی بوی التفات نکرد و میگفت : یا ارض خذیه، تا آنگه که عتاب آمد از حق جلّ جلاله که یا موسی ناداك بحق القرابة و انت تقول یا ارض خذیه، یا موسی اگر مرا خواندی من او را اجابت کردمی. |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/01/24) / hattori (06/02/06) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/21) / admin (06/10/26) |
| 67 |
۷ |
۲۸ |
القصص |
بیستم |
۳۶۱ |
بلطف میسازی، نه بیدادست و نه بازی، آلهی نه بچرائی کار تو بنده را علم، و نه بر تو کس را حکم. سزاها تو ساختی، و نواها تو خواستی. نه از کس بتو، نه از تو بکس، همه از تو بتو همه توئی بس، « الاکل شیء ما خلا الله باطل ». خدا و بس علایق منقطع، و اسباب مضمحل و رسوم باطل و حدود متلاشی و خلایق قانی و حق یکتا بحق خود باقی. |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ admin (06/01/24) / takahashi (06/05/19) |
| 68 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیستم |
۳۷۴ |
قوله تعالی : « بسم الله الرحمن الرحیم » بسم الله الملك المتعالی عن الحدود و الغایات . المقدس عن الدرك و النهایات، المنزّه عن تجارف العبارات، الباطن عن حصر الاحاطات، الظاهر فی البیّنات و الآیات. اوّل باران از ابر عنایات این نام است اوّل نفس از صبح کرامت این نامست، اوّل جوهر از صدف معرفت این نامست، اوّل نشان از وجود حقیقت این نامست. اوّل شاهد بر مشاهده روح این نامست، دل را فتح و جانرا فتوح این. نامست معرفت را راه است حقیقت را درگاهست. انبساط |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/24) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 69 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیستم |
۳۷۵ |
را در است، صحبت را سر است. فرا وصال اشارتست، از کمال حال عبارتست خائف را امان است، راجی را ضمان است. طالب را شرفست، عارف را صلف است مُحبّ را تلف است.
نام تو شنید بنده دل داد بتو
چون دید رخ تو جان فرستاد بتو
« الۤم » الالف من الله و اللام من جبرئیل (ع) و المیم من محمد (ص) . الف اشارتست فرا الله، لام اشارتست فرا جبرئیل میم اشارتست فرا محمد (ص) . ربّ العزّة سوگند یاد میکند بالۤهیت خویش و بامانت جبرائیل و بصدق نبوت محمد که وحی کننده منم و آرندهٴ جبرئیل و پذیرنده محمد از حق جل جلاله میل روانه از جبرئیل خیانت روانه از مصطفی محمد تهمت روانه. نا گرویدن از کجا و از پذیرفتن حق روی گردانیدن چرا. و فایده قسم، بعد از آن که مردم دو گروه‌اند : مومنان‌اند که پی قسم استوار دارند، و کانفرانند که با قسم استوار ندارند. آنست که قرآن بر لغت و عادت عرب فرو آمد، و عادت عرب آنست که سوگند یاد کنند و تحقیق راستی آنچه از خود خبر دهند.
« احسب الناس ان یترکوا » بمجرد الدعوی فی الایمان دون المطالبة بالبلوی هذا لایكون، و قیمة کل امرئ ببلواه، فمن زاد قدر معناه زاد قدر بلواه. قال النبی (ص) ، « انّ اشدّ الناس بلاء الانبیاء ثم الامثل. فالا مثل. و قال (ص) : انّ « الله عزّ و جلّ اذا اراد بقوم خیرا ً ابتلاهم ». مثال ربّانی از حضرت ربوبیت آنست که بلاء از درگه ما خلعت دوستانست، هر که در مقام دوستی بر اغیار مرتبتی جوید در بوستان نزهت دوستان گل بلا بیشتر بوید. خواهی که بدانی در نگر بحال سیّد ولد آدم، مقتدای اهل شریعت و مقدّم و سالار اهل حقیقت. چون آن مهتر قدم درین کوی نهاد یك ساعت او را بی غم و بی اندوه نداشتند . اگر یکساعت مربع نشست خطاب آمد که بنده‌یی بنده وار نشین . و اگر یك بار انگشتری در انگشت بگردانید |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ sakai (05/04/09)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/24) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 70 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیستم |
۳۷۶ |
تازیانه عتاب فرو گذاشت که : افحسبتم انّما خلقنا کم عبثاً »؟ و اگر یك بار قدم به بستاخی بر زمین نهاد فرمان آمد که : « و لا تمش فی الارض مرحاً » و اگر روزی گفت عائشه را دوست دارم دید آنچه دید. از گفت منافقان چون بلاش بکمال رسید بباطن در حق نالید خطاب آمد که یا مهتر کسی که شاهد دل و جان وی ما باشیم از بلا بنالد. هر چه در خزائن غیب زهر بود در یك قدح کردند و بر دست وی نهادند و پرده از سرّ وی برداشتند. گفتند یا محمد این زهرها بر مشاهدهٴ جمال ما نوش کن : « و اصبر لحکم ربك فانك باعیننا ».
و لو بید الحبیب سقیت سمّاً
لکان السم من یده یطیب
دشنام تو ای دوست مرا مدح و ثناست
جور تو مرا عدل و جفای تو وفاست
« و لقد فتنّا الذین من قبلهم » تعزیت و تسلیت صحابه رسول است بآن رنجها و بلیّتها که بایشان میرسید، در درویشی و بی‌کامی، و در غزاها و حربها. قومی که ضعیف ایمان بودند از آن بلاها می‌بنالیدند و گاه گاه شکوی نمودند ربّ العزّه گفت : یا محمد ایشانرا خبر ده که پیغامبران گذشته و نیک مردان سلف چه بار بلا کشیدند و چون بر بلاها و محنتها صبر کردند. اندیشه کن در کار آدم صفی که او را از نعیم بهشت چون بیرون آوردند و برهنه در خاك حسرت درین میدان بلیّت بنشاندند. صد سال نوحه کرد بزاری و بنالید از خواری تا از آب چشم وی درخت عود و قرنفل از زمین بر آمد. مرغان هوا و وحوش صحرا در زاریدن و گریستن با وی موافقت کردند. از بس که بگریست بجای اشگ از چشم وی خون روان گشت و پوست روی وی بر روی وی خشگ گشت. تا بجائی رسید تضرّع و زاری وی که ندآء جبّاری بدو پیوست (۱) که : یا آدم ما هذه البلیّة التی قدا حاطت بك؟ ما هذا الکابة التی بوجهك وجهاً صنعته بیدی و صوّرته بنقش احدیّتی و جعلته قدّاً سویاً اجریت |
(۱) رسید (ج) |
sakai / sakai (05/04/05)/ sakai (05/04/05)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/16) / admin (06/01/25) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 71 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیستم |
۳۷۷ |
فیه روحا کجری المآء فی العود. الطف و ارقّ من الهوآء و اندی می الماءِ اروح من الروح وافیح من العطر. چنان دردی و اندوهی بباید تا چنین نواختی وا کرامی پیش آید. چه باید نالیدن از دردی که درمانش اینست. بجان باید خریدن بلائی که سرانجامش چنین است. فرمان آمد که : یا آدم این همه بار حسرت و تضرّع چرا بر خود نهاده‌ای. این چه بلیّت است که گرد تو بر آمده و دران بمانده‌ای، این چه آب غم است که بر چهره خویش ریخته‌ای چهره‌ای که من در پردهٴ عصمت « خلق الله آدم علی صورته » کشیده‌ام، شخصی که تاج : « خلقت بیدیّ » بر سرش نهاده‌ام، طینتی که بتخصیص : « خمّر طینة آدم بیده » مشرف گردانیده‌ام، قدی که حلّه « و نفخت فیه من روحی » در برش پوشانیده‌ام، چه پنداری که آنرا بقهر خود از بر خویش برانم یا بآتش قطیعت بسوزانم. یا آدم! أتتهمنی و لست متهما. یا آدم در مهربانی منت تهمتی بود. یا در دوستی منت شبهتی بود (۱)؟ می‌ندانی که تو بدیع قدرت منی، صنیع فطرت منی، نسیج ارادت منی، هیکل تدبیر منی، دوست برگزیده و برکشیدهٴ منی. لا تتهمنی یا آدم فو عزّتی لا عتذرنّ الیك و لا جلسنک مجالس الملوک جلوساً لا یزول و لا یحول.
قوله : « من کان یرجوا لقاء الله فأنّ اجل الله لآت » من رجی العمر فی رجاء لقائنا فسوف نبیح له النظر الینا و سوف یتخلص من الغیبة و الفرقة و هو السمیع لانین المشتاقین العلیم بحنین المحبّین الوالهین، دیدهٴ (٢) دوست بهاء جان است، گر بصد هزار جان یابی ارزانست، پیروزتر از آن بنده کیست که دوست او را عیانست، طمع دیدار دوست صفت مردان است.
عظمت همّة عین طمعت فی ان تراکا او ما یکفی لعین ان تری من قد رآکا باش تا فردا که بنده بر مائدهٴ خلد بنشیند شراب وصل نوش کند طوبی و زلفی و حسنی |
(۱) افتد (ج)
(۲) دیدار (ج) |
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/01/16) / admin (06/01/25) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 72 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیستم |
۳۷۸ |
بیند، بسماع و شراب و دیدار رسد. همانست که ربّ العزّة گفت : « وچوه یومئذ ناضرة الی ربّها ناظرة » رویهای مؤمنان و مخلصان رویهای صدیقان و شهیدان چون ماه درفشان، چون آفتاب رخشان، چون بنفشه بوستانی چون یاسمین ریحانی (۱) چون شقایق نعمانی، چون برق لامع، چون خورشید طالع، چون خلد جامع. این رویها بکه نگرند. « الی ربها ناظرة » بخداوندخویش، بآفریدگار خویش ـ بپروردگار خویش. صفت آن روز چیست. ـ روز قرب و وصال، روز برّ و افضال، روز عطا و نوال روز نظر ذو الجلال. مشتاقان در آرزوی این مقام تن وقف کردند عاشقان از بهر این منزل حلقه در گوش کردند. عارفان را در دیدار سه دیده است : دیدهٴ سر بیند و آن لذّت را است . دیدهٴ دل بیند و آن معرفت را است . دیدهٴ جان بیند و آن مشاهدت را است. دیده سر از نور فضل پر کند، دیدهٴ دل از نور قرب پر کند . دیدهٴ جان از نور وجود پر کند . بنده باین سه دیده در حق مینگرد. اینست که در خبر آید : « تملاء الابصار من النّظر فی وجهه و یحدثهم کما یحدّث الرّجل جلیسه » فردا در دیدار هم چنان تفاوت است که امروز در شناخت. هر کس او را بقدر شناخت خود بیند و بر بهرهٴ خویش دیدار بود ذهول آرد. و بود که شکوه آرد و بود که در دیده ور برسد.
پیر طریقت گفت : الهی توا آنکس بیند که ترا در ازل دید، و وی ترا دید که دو گیتی او را نا بدید، و ترا او دید که نادیده پسندید.
عبد العزیز بن عمیر گفت بما چنان رسید که رب العزه گفت : اقدرتکم علی رؤیتی واسمعتکم کلامی و اشممتکم رائحتی. شما را توانا کردم تا دیدار من بر ناوستید و اشنوا کردم تا سخن من بر تاوستید و بوی خویش بشما دمانیدم تا از من آگاه شدند و با من بماندید. |
(۱) روحانی (ج) |
sakai / sakai (05/04/05)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/01/27) / hattori (06/01/27) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 73 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۳۹۸ |
بی ولا بکم لیت ربّ محمّد لم یخلق محمّداً » باز در حالت انس میگفت : « لست کاحد کم اظلّ عند ربی یطعمنی و بسقینی ».
پیر طریقت این معنی برمزی عجیب بیرون داده و گفته : « الهی بر هزاران عقبه بگذرانیدی و یکی ماند، دل من خجل ماند از بس که ترا خواند، الهی بهزاران آب بشستی تا آشنا کردی با دوستی و یک شستنی ماند، آن که مرا از من بشوی تا از پس خود برخیزم و تو مانی، الهی هرگز بینما روزی بی محنت خویش؟ تا چشم باز کنم و خود را نبینم در پیش.
« یعذّب من یشآء و یرحم من یشآءِ » آنرا که خواهد با وی عدل کند و از بر خویش براند و آنرا که خواهد با وی فضل کند و بلطف خویش بخواند. همه در مشیّت ازلی بسته و بی علت آن حکم بر وی رانده، نه آنکس که با وی فضل کرد بعلت طاعت کرد و نه او که با وی عدل کرد از بهر معصیت کرد، کاری است در ازل ساخته و حکمی رفته چنان که الله خواسته.
پیر طریقت گفت : آه از قسمتی پیش از من رفته، فغان از گفتاری که خود ـ رائی گفته، چه سود اگر شاد زیم یا آشفته، ترسان از آنم که آن قادر ازل چه گفته : « یعذّب من یشآء » بالخذلان « و یرحم من یشآء » بتوفیق الاحسان. « یعذب من یشآء » بالكفران « و یرحم من یشاء » بالایمان. « یعذب من یشاء » بتفرقة القلب « و یرحم من یشاء » بجمع الهمم، « یعذب من یشاء » بالقائه فی ظلمة التدبیر « و یرحم من یشاء » با شهاد جریان التقدیر، « یعذب من یشاء » بحبّ الدنیا و بمنعها عنه « و یرحم من یشاء » بزهده فیها و بسطها علیه « یعذب من یشاء » باعراضه عنه و « یرحم من یشاء » باقباله علیه.
« و ما انتم بمعجزین فی الارض و لا فی السّمآء » بل تقلّب الجملة فی القبضة و یجری علیهم احکام التقدیر، جحدوا ام وحّدوا، اقبلوا ام اعرضوا. |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/01/30) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 74 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۳۹۹ |
« و الذین کفروا بایات الله و لقآئه اولئک یئسوا من رحمتی » کافران را در دنیا این عقوبت تمام است که از رحمت الله نومیداند و مؤمنان را میگوید هر چند گزاف کاران بودید و گناه کردید از رحمت الله نومید مباشید : « لا تقنطوا من رحمة الله » بدان که تأثیر رحمت الله در حق بندگان بیش از تأثیر غضب است و در قرآن ذکر صفات رحمت بیش از ذکر صفات غضب است. و در خبر است که : « سبقت رحمتی غضبی » این رحمت و غضب هر دو صفت حق است جل جلاله و روا نباشد که گوئی یکی پیش است و یکی پس یا یکی بیش است و یکی کم زیرا که اگر یکی بیش گوئی دیگر را نقصان لازم آید و اگر یکی پیش گوئی دیگر را حدوث لازم آید. پس مراد ازین تأثیر رحمت است یعنی پیشی کرد تأثیر رحمت من بر تأثیر غضب من، تأثیر غضب اوست نومیدی کافران از رحمت او تا میگوید جل جلاله : « اولئك یئسوا من رحمتی » و تأثیر رحمت اوست امید مؤمنان بمغفرت او، و دل نهادن بر رحمت او تا میگوید : « اولئك یرجون رحمت الله ».
آن کافر که از رحمت الله نومید است و بت او را در پیش است مثل وی راست مثل عنکبوت است که خانه میسازد خانه‌یی سست بی حاصل، نه آنرا بنیادی که بر جای بدارد، نه دیواری که بوی پناه گیرد، نه سقفی که بپوشد، نه در سرما بکار آید نه در گرما، و انگه چنان سست و ضعیف بود که باندك بادی زیر و زبر گردد و خراب شود. اینست مثل بت پرست، می‌پندارد که در کاریست یا در پناهی « وهم یحسبون انّهم یحسنون صنعاً ـ و یحسبون انهم علی شیء » و من امل السراب شراباً لم یلبث الّا قلیلاً حتی یعلم انه کان تخییلا.
قوله « انّ الصّلوة تنهی عن الفحشآء و المنكر » یعنی من شأن المومن ان ینتهی عن الفحشاء والمنکر، کما قال : « و علی الله فتوکلوا ان کنتم مؤمنین » یعنی ـ ینبغی للمؤمن ان یتوکل علی الله، ثم لو رأیت واحداً منهم لا یتوکل لا یخرج به عن الایمان، |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/01/30) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 75 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۰۰ |
کذلك من لم ینته عن الفحشاء و المنکر لیس یخرج صلوته عن کونها صلوة. و قیل معناه الصلوة الحقیقه ما تنهی صاحبها عن الفحشاء و المنکر. فان کانت و الاّ فصورة الصلاة لا حقیقتها. و قیل الفحشاء ـ الدنیا ـ و المنكر ـ النفس ـ و قیل الفحشاء ـ المعاصی ـ و المنكر ـ الحظوظ ـ. و قیل الفحشاء ـ رؤیة الاعمال ـ ، و المنكر ـ طلب العوض علیها ـ ثم قال : « و لذكر الله اكبر » یعنی اکبر من ان یبقی معه للفحشاءِ و المنکر سلطان، بل لحرمة ذکره زلّات الذاکر مغفورة و عیوبه مستورة. نظیره قوله تعالی « و الّذین اذا فعلوا فاحشة او ظلموا انفسهم ذکروا الله فاستغفر والذنوبهم و من یغفر الذنوب الّا الله ». |
|
sakai / sakai (05/04/05)/ hattori (05/12/26) / admin (06/01/30) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 76 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۱۵ |
قوله تعالی « و ما کنت تتلوا من قبله من کتاب » الآیه، از روی ظاهر بر لسان تفسیر معنی آیت آنست که ما ترا ییغامبر امّی کردیم، نه خواننده نه نویسنده، نه هرگز بهیچ کتّاب رفته و نه هیچ معلم دیده، تا عالمیان بدانند که آنچه میگوئی از احکام شریعت و اعلام حقیقت و خبر می‌دهی از قصه پیشینان و آئین گذشتگان و نیک و بد جهان و جهانیان، همه از وحی پاك میگوئی و از کتاب منزل و پیغام راست و کلام حق دلالت بر صحت نبوّت و تحقیق رسالت و انتفاءِ شبهت. امّا اهل معرفت و جوانمردان طریقت رمزی دیگر دیده‌اند درین آیت، و سرّی دیگر شناخته‌اند، گفتند رب العالمین چون خواست که آن سید را بتخاصیص قربت و تحقیق رسالت مخصوص گرداند و سینهٴ پاك وی شایسته مکاشفات و ملاطفات خود کند از نخست شواهد الهیت لختی برو کشف کرد تا غوغاءِ طبیعت و آلایش بشریّت از نهاد وی رخت بر داشت و سینهٴ وی از اغیار پاك گشت و از معلومات و مرسومات آزاد. فلمّا خلاقلبه و سرّه عن کل معلوم و مرسوم ورد علیه خطاب الحق و شاهد الصدق غیر مقرون بممازجة طبع و مشارکة کسب و تکلف بشریة وصار كما قیل :
اتانی هوا ها قبل ان اعرف الهوی
فصادف قلباً فارغاً فتمکّنا
همهٴ پیغامبرانرا اول قاعدهٴ دولت و رتبت ولایت که نهادند از روش ایشان نهادند، آنگه از روش خویش بکشش حق رسیدند، باز مصطفای عربی پیغامبر هاشمی، نخست قاعدهٴ دولت وی از جذبهٴ حق ساختند پیش از دور گل آدم بکمند کشش معتصم گشته بود تا همی گفت : « کنت نبیّا و آدم بین الماءِ و الطین » انبیاء هر یکی علی الانفراد |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ admin (06/02/01) / hattori (06/02/03) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 77 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۱۶ |
بحری بودند، چون علم نصرت این مهتر عالم پدید آمد همه در جنب بحر او بقطره‌ئی باز آمدند، برای آنکه همگان از بشریت به نبوت آمدند و آن مهتر از نبوت به بشریت خرامید کما قال : « کنت نبیّا و آدم بین الماءِ و الطین » و قال (ص) « آدم و من دونه تحت لوائی » و همگان از دنیا بعقبی شوند و آن مهتر از عقبی بدنیا آمد کما قال : « بعثت انا و الساعة كهاتین » و اشار با صبعیه « فسبقتها کما سبقت هذه هذه » یعنی ـ کما سبقت الوسطی المسبحة فی الطول. و هر یکی را یك امّت بیش نبود، و هر چه لم یکن ثم کان اند، همه امت او اند اما بحکم قهر و اما بحکم نواخت، کما قال : « بعثت الی الاحمر و الاسود و الی الخلق کافّة » و همگان از تفرقت قدم در دائرهٴ جمع نهادند و این مهتر از دایرهٴ جمع برای نجات خلق بتفرقت آمد . و این را نه تراجع گویند بلکه تنزل گویند، تراجع از فترت افتد و تنزل از مکارم الاخلاق رود، کما قال : « بعثت لاتمم مکارم الاخلاق ». و روی : « نزلت لاتمم مکارم الاخلاق ».
« بل هو آیات بیّنات فی صدور الّذین او توا العلم » قلوب الخواص من العلماء بالله خزائن الغیب، فیها براهین حقه و بیّنات سرّه و دلائل توحیده و شواهد ربوبیته فقانون الحقایق قلوبهم، و کل شئ یطلب من موطنه. هر چیزی را که جویند از معدن و موطن خود جویند، درّ شب افروز از صدف جویند که مسکن اوست، آفتاب رخشان از برج فلك جویند که مطلع اوست، عسل مصفی از نحل جویند که معدن اوست، نور معرفت وصف ذات احدیت از دلهای عارفان جویند که دلهای ایشان قانون معرفت است، و سرهای ایشان کان محبت.
ای جوانمرد! دل عارف بر هیئت پیرایه است که گُل در آن کنند، هر چند که گل در پیرایه میکنند تا آتش در زیر آن نکنند گلاب بیرون ناید و بوی ندهد، همچنین تا آتش محبت در دل نزند آب از دیده باران نشود و گُل معرفت بوی ندهد.
پیر طریقت گفت : آتشی که در دل زنند بی‌دود باشد نه زندگانی این جوانمرد را آخر است و نه آتش ویرا دود. زندگانی بمیخ بقا دوخته و جان بوایست دوست |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/02/01) / hattori (06/02/03) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 78 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۱۸ |
که در کشتی نشسته بودم مسخره‌ای در میان آن جماعت بود و هیچکس را از من حقیرتر و خوارتر نمی دید. هر ساعتی بیامدی و دست بر (۱) قفای من داشتی. سوم آن بود که در شهر مطیّه در مسجدی سر بر زانوی حسرت نهاده بودم در وادی کم و کاست خود افتاده، بی حرمتی بیامد و بند میزر بگشاد و آب بر من ریخت گفت یا شیخ خذ ماء الورد نفس من آن ساعت از آن حقارت خویش نیست گشت و دلم بدان شاد شد و آن شادی از بارگاه عزت در حق خود تحفهٴ سعادت یافتم.
پیر طریقت گفت : بسا مغرور در ستر الله و مستدرج در نعمت الله و مفتون بثنای خلق، جائی که ترا فرا پوشد نگر مغرور نباشی و چون خلق ترا بستایند نگر مفتون نباشی و چون نعمت بر تو گشایند نگر مستدرج نباشی.
« کـُـُلّ نفس ذآئقة الموت » هر نفسی چشنده مرگ است و هر کس را رهگذر بر مرگ است. راهی رفتنی و پلی گذشتنی و شرابی آشامیدنی. سیّد (ص) پیوسته مزامّت را این وصیت کردی که : « اکثر و اذکر هادم اللذات » زنهار مرگ را فراموش نکنید و از آمدن او غافل مباشید.
از ابراهیم ادهم سؤال کردند که ای قدوهٴ اهل طریقت و ای مقدّم زمرهٴ حقیقت آن چه معنی بود که در سوید‌ای سینهٴ تو پدید آمد تا تاج شاهی از سر بنهادی و لباس سلطانی از تن بر کشیدی و مرقّع درویشی در پوشیدی و محنت و بینوائی اختیار کردی. گفت آری روزی بر تخت مملکت نشسته بودم و بر چهار بالش حشمت تکیه زده که ناگاه آئینه‌ای در پیش روی من داشتند. در آن آئینه نگه کردم منزل خود در خاك دیدم و مرا مونس نه. سفری دراز در پیش و مرا زاد نه، زندانی تافته دیدم و مرا طاقت نه، قاضی عدل دیدم و مرا حجت نه : ای مردی که اگر بساط امل تو گوشهای باز کشند از قاف تا قاف بگیرد. باری بنگر که صاحب قاب قوسین چه میگوید : |
(۱) در (ج) |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/02/01) / hattori (06/02/06) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 79 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۱۹ |
« و الله ما رفعت قدماً و ظننت انّی وضعتها و ما اکلت لقمة و ظننت انّی ابتلعتها ». گفت بدان خدائی که مرا بخلق فرستاد که ـ هیچ قدمی از زمین بر نداشتم که گمان بردم که پیش از مرك من آنرا بزمین باز توانم نهاد، و هیچ لقمه‌ای در دهان ننهادم که چنان پنداشتم که من آن لقمه را پیش از مرگ فرو توانم برد. او کسیّد اولین و آخرین است و مقتدای اهل آسمان و زمین است چنین میگوید و تو مغرور غافل امل دراز در پیش نهاده‌ای و صد ساله کار و بار ساخته و دل بر آن نهاده‌ای خبر نداری که این دنیای غدّار سرای غرور است نه سرای سرور، سرای فرار است نه سرای قرار.
تا کی از دار الغروری سوختن دار السرور
تا کی از دار الفراری ساختن دار القرار
ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار
وی خداوندان قال الاعتذار الاعتذار
پیش از آن کین جان عذر آور فرو ماند ز نطق
پیش از آن کین چشم عبرت بین فرو ماند ز کار
ای غافل بیحاصل، تا چند شربت مراد آمیزی و تا کی دیك آرزو پزی. گاه چون شیر هرچت پیش آید همی شکنی، گاه چون گرك هر چه بینی همی دری، گاه چون کبك بر كوهسار مراد می پری، گاه چون آهو در مرغزار آرزو می چری، خبر نداری که این دنیا که تو بدان همی نازی و ترا می فریبد و در دام غرور میکشد لعبی و لهوی است. سرای بی‌سرمایگان و سرمایهٴ بی‌دولتان و بازیچهٴ بیکاران. « و ما هذه الحیوة الدّنیا الاّ لهو و لعب و انّ الدّار الاخرة لهی الحیوان لو کانوا یعلمون » دنیا معشوقه‌ای فتّان است و رعنائی بی سر و سامان، دوستی بی‌وفا دایه‌ای بی‌مهر، دشمنی، پرگزند بلعجبی پربند، هر کرا بامداد بنوازد شبانگاهش بگدازد، هر کرا یکروز |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/03) / admin (06/02/14) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 80 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۲۰ |
دل بشادی بیفروزد دیگر روزش بآتش هلاك بسوزد.
احلام نوم او کظلّ زائل
انّ اللبیب بمثلها لا یخدع
و فی بعض الاثار : انّ الدنیا دار من لادار له و مال من لامال له، یجمع من لا عقل له و بها بفرح من لافهم له. همومها دائم و سرورها مائل، و نعیمها زائل .
اگر در قصر مشتاقان ترا یك روز بارستی
ترا با اندهان عشق این جادو چه کارستی
وگر رنگی ز گلزار حدیث او ببینی تو
بچشم تو همه گلها که در باغست خارستی
.... « و ان الدّار الآخرة لهی الحیوان لو کانوا یعلمون »، این حیات لعب و لهو در چشم کسی آید که از حیات طیّبه و زندگانی مهر خبر ندارد، خدایرا دوستانی‌اند که زندگانی ایشان امروز بذکر است و بمهر، و فردا زندگانی ایشان بمشاهدت بود و معاینت. زندگانی ذکر را ثمره انس است و زندگانی مهر را ثمره فنا. ایشان‌اند که یك طرف ازو محجوب نه اند، ور هیچ محجوب مانند زنده نمانند.
غم کی خورد او که شادمانیش توئی
یا کی مرد او که زندگانیش توئی
سیرت و صفت این جوانمردان چیست؟ ـ
« و الّذین جاهدوا فینا لنهدینّهم سبلنا » ای ـ الذین زیّنوا ظواهرهم بالمجاهدات زیّنا سرائرهم بالمشاهدات. شغلوا ظواهرهم بالوظائف لانّا اوصلنا الی سرائرهم
« جاهدوا » درین موضع بیان سه منزلست : یکی جهد اندر باطن با هوی و با نفس، دیگر جهاد بظاهر با اعداء دین و کفار زمین، سدیگر اجتهاد با قامت حجّت در بیان حق و حقیقت. هر چه بر تن ظاهر شود در دفع کفار آنرا جهاد گویند، و هر چه در اقامت حجّت و طلب حق و کشف شبهت باشد مر آنرا اجتهاد گویند، و هر چه اندر باطن بود اندر رعایت عهد الهی مر آنرا جهد گویند. این « جاهدوا فینا » بیان هر سه |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/03) / admin (06/02/15) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 81 |
۷ |
۲۹ |
العنكبوت |
بیست و یکم |
۴۲۱ |
حال است، او که بظاهر جهاد کند رحمت نصیب وی، او که با اجتهاد بود عصمت بهرهٴ وی، او که اندر نعت جهد بود کرامت وصل نصیب وی، و شرط هر سه کس آنست که آن جهد فی الله بود تا هدایت خلعت وی بود، آنگه گفت « و انّ الله لمع المحسنین ». چون هدایت دادم من با وی باشم و وی با من بود. زبان حال بنده میگوید : الهی بعنایت هدایت دادی بمعونت زرع خدمت رویانیدی، به پیغام آب قبول دادی، بنظر خویش میوهٴ محبت وا رسانیدی. اکنون سزد که سموم مکر (۱) از آن باز داری و بنائی که خود افراشته‌ای بجرم ما خراب نکنی. الهی توضعیغان را پناهی، قاصدانرا بر سر راهی واجدان را گواهی، چبود که افزائی و نکاهی .
روضهٴ روح من رضای تو باد
قبله گاهم در سرای تو باد
سرمهٴدیدهٴ جهان بینم
تا بود گرد خاك پای تو باد
گر همه رای تو فناء منست
کار من بر مراد رای تو باد
شد دلم ذرّه وار در هوست
دائم این ذرّه در هوای تو باد |
(۱) مگر (الف) |
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/03) / admin (06/02/15) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 82 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۳۸ |
جای دیگر گفت : « الاله الخلق و الامر » عالم خلق را نهایت پیداست و عالم امر را نهایت نیست. عالم خلق جائز الزوال آمد و عالم امر واجب الدوام است و تا مرد از عالم خلق در نگذرد روا نبود که بعالم امر رسد از نهاد خود متعرّی باید شد و نسبت خلقیت از فطرت معرفت باز باید برید. اگر میخواهی که ترا بعالم امر گذری بود و از نهاد کنودی برخاستن و از نسبت ظلومی و جهولی باز بریدن نتوان الّا بدرنگی و روزگاری، همچنان که بوقت درآمدن درنگی بکار باید بیرون شدن هم بدرنگ باشد. چنانکه نطفه مدتی بازدارند تا علقه گردد. و آنگه آن علقه روزگاری موقوف گردانند تا مضغه شود، همچنین از مضغه تا بعظام و از عظام تا به لحم، آنگه مدتی دیگرش بدارند تا در روش آید هم چنین مرد بدان قدر که از دست خود برمیخیزد بامر حق آشنا میشود چون از صفات خود بتمامی درگذشت شایسته امر شد و بحد بلوغ رجولیّت رسید. آنگه این رقم بروی زنند که : من المؤمنین رجال، « ویومئذ یفرح المؤمنون، بنصر الله » الیوم ترح و غداً فرح، الیوم عبرة و غداً حیرة، الیوم اسف و غداً لطف، الیوم بکاء و غداً لقاء. هر چند که دوستان را امروز درین سرای بلا و عنا همه درد است و اندوه، همه حسرت و سوز، اما آن اندوه و سوز را بجان و دل خریدارند و هر چه معلوم ایشانست فداء آن درد میکنن. چنانکه آن جوانمرد گفته :
اکنون باری بنقد در دی دارم
کان درد بصد هزار درمان ندهم
داود پیغامبر چون آن زلّت صغیره از وی برفت و از حق بدو عتاب آمد تا زنده بود سر بر آسمان نداشت و یک ساعت از تضرع نیاسود، با این همه خوش میگفت الهی خوش معجونی که اینست و خوش دردی که اینست. الهی تخمی از این گریه و اندوه در سینهٴ من بنه تا هرگز ازین درد خالی نباشم.
ای مسکین تو همیشه بی درد بوده‌ای، از سوز دردزدگان خبر نداری، از آن گریه بر شادی و از آن خنده بر اندوه نشان ندیده‌ای . |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/16) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 83 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۳۹ |
من گریه بخنده در همی پیوندم
پنهان گریم بآشکارا خندم
ای دوست گمان مبر که من خرسندم
آگاه نه‌ای که چون نیازومندم
پیر طریقت گفت : الهی نصیب این بیچاره از این کار همه درد است، مبارک باد که مرا این درد سخت در خورد است، بیچاره آنکس که ازین درد فرد است، حقا که هر که بدین درد ننازد ناجوانمرد است.
« یعلمون ظاهراً من الحیوة الدّنیا و هم عن الآخرة هم غافلون »، در خبر است كه فردا در انجمن رستاخیز و عرصهٴ عظمی دنیا را بیارند ـ بصورت پیرزنی آراسته ـ گوید : بار خدایا امروز مرا جزای کمتر بنده‌ای کن از بندگان خود. از درگاه عزّت و جناب جبروت فرمان آید که ای ناچیز خسیس من راضی نباشم که کمترین بندهٴ خود را چون توئی جزاء وی دهم. آنگه گوید : کونی تراباً ـ خاک گرد و نیست شو. چنان نیست شود که هیچ جای پدید نیاید.
و گفته‌اند طالبان دنیا سه گروه‌اند : گروهی دنیا از وجه حرام جمع کنند هر چون که دست رسد بغصب و قهر بخود میکشند و از سرانجام و عاقبت آن نیندیشند ایشان اهل عقاب‌اند و سزای عذاب. مصطفی (ص) گفت : کسی که دنیای حلال جمع کند از بهر تفاخر و تکاثر تا گردن کشد و بر مردم تطاول جوید ربّ العزه از وی اعراض کند و در قیامت با وی بخشم بود او که دنیای حلال طلب کرد بر نیّت تفاخر، حالش اینست پس او که حرام طلب کند و حرام گیرد و خورد حالش خود چون بود.
گروه دوم دنیا بدست آرند از وجه مباح چون کسب و تجارات و وجوه معاملات ایشان اهل حساب‌اند در مشیّت حق، و در خبر است که : « من نوقش فی الحساب عذّب ».
گروه سوم از دنیا بسدّ جوعت و ستر عورت قناعت کنند مصطفی (ص) گفت : « لیس لابن آدم حق فیما سوی هذه الخصال بیت یـُکـِنّـُه و ثوب یواری عورته و جرف الخبز و الماء » ـ یعنی کسر الخبز ـ ایشانرا نه حساب است و نه عتاب، اگر عورت |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/16) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 84 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۴۰ |
نپوشند و طعام نخورند از خدمت حق باز مانند پس نه بر نصیب خود میکوشند و نه بر مراد خود میروند که از بهر حق میکوشند و بر مراد حق میروند. مصطفی (ص) گفت : ایشانند که چون سر از خاک بر کنند رویهای ایشان چون ماه شَب چهارده بود روز رستاخیز که خلق دو گروه شوند ایشان در گروه اهل وصلت باشند، و ذلك فی قوله تعالی « و یوم تقوم الساعة یومئذ یتفرّقون »، فریق منهم اهل الوصلة و فریق منهم اهل الفُرقة، فریق للجنّة و المنّة و فریق للعذاب و المحنة، فریق للفراق و فریق للتلاق.
« فامّا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فهم فی روضة یحبرون »، میگوید دوستان خدا فردا در روضات بهشت در حظیرهٴ قدس میان ریاحین و یاسمین بشادی و طرب سماع کنند مزامیر انس فی مقاصیر قدس بالحان تحمید فی ریاض تحمید « فی مقعد صدق عند ملیك مقتدر ». فرمان آید بداود پیغامبر که : یا داود بآن نغمت داودی و صوت شورانگیز و آواز دل ربای که ترا داده‌ام زبور برخوان، یا اسرافیل تو قرآن برخوان یا موسی تو تورات برخوان یا عیسی تو انجیل برخوان، ای درخت طوبی بتسبیح و تقدیس ما آواز خود بگشای، ای ماهرویان فردوس چه نشینید خیزید و دوستانرا استقبال کنید. ای تلهای مشک اذفر و کافور معنبر بر سر مشتاقان ما نثار شوید، ای درویشان که در دنیا غم خوردید و اندوه کشیدید، اندوه بسر آمد و درخت شادی ببر آمد، خیزید و طرب کنید در حظیرهٴ قدس و خلوتگاه انس بنازید و سر ببالین انس باز نهید، ای مستان مجلس مشاهدت، ای مخموران خمر عشق، ای عاشقان سوخته سحرگاهان در رکوع و سجود جوی خون از دیده‌ها روان کرده، و دلها بامید وصال ما تسکین داده، گاه آمد که در مشاهدهٴ ما بیاسائید، بار غم از خود فرو نهید و بشادی دم زنید، ای طالبان بنازید که نقد نزدیك است. ای شب روان آرام گیرید که صبح نزدیك است. ای تشنگان صبر کنید که چشمه نزدیك است. ای غریبان شاد زیید که میزبان نزدیک است. ای دوست جویان خوش باشید |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/20) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 85 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۵۶ |
داشت. آسمان بامر خود گردان کرد زمین بجبر و قهرخود بساط و میدان کرد، گردش اندر آسمان بامر و جبر او، آرام اندر زمین بأسر و قهر او، آسمان محدث اندر وی عرض گردش ؛ زمین محدث، اندر وی صفت آرامش. این جمله بتقدیر خداوند قدیر پاك دانش. روزی بیاید که آسمان در نوردند، بروج فلك فرو گشایند خورشید از مرکز خود درافتد، ماه از جاه خود معزول شود، جرم منوّر مکوّر گردد حمل را عمل نماند، ثور را دور نبود، اجزاء جوزا از هم جدا شود، سرطان از اوطان خود جدا گردد، اسد را در روش سد قهر پیدا آید، سنبله از سلسه برون آید، خُزّان میزان دست از نگه داشت وی بکشند، عقرب از سیرا بعد و اقرب باز رهد، قوس را حرکت و قوس نماند، جدی را جری قاصر شود، دلو از علو بسفل افتد، حوت را قوت بقا نماند. چون این جمله را بعد از نشر آن طی کنند عزت اهل ایمان آشکارا شود، عالم بنور الهی منوّر گردد، فردوس از نقاب بیرون آید (۱)، بجای ستارگان رویهای مؤمنان بود، بجای ماه چهرهٴ انبیاء و رسل بود، بجای خورشید جهان افروز جمال و کمال آن مهتر عالم و سیّد ولد آدم بود، آن روز خبرها عیان گردد، وعدها نقد شود، ابر لطف باران کرم ریزد.
پیر طریقت گفت : بس نماند که آنچه خبرست عیان شود، همه آرزویها نقد شود، و زیادت بی کران شود، خورشید وصال از مشرق یافت تابان شود، آب مشاهدت در جوی ملاطفت روان شود، قصّه آب و گل نهان شود، و دوست ازلی عیان شود، کارها همه چنان که دوست خواهد چنان شود، دیده و دل و جان هر سه بدوست نگران شود.
« ... و له المثل الاعلی » ای ـ له الصفة العلیا فی الوجود بحق القدم و نعت الكرم و فی الجبروت بنعت العزّ و الجلال و المجد و الجمال. |
(۱) آرند (ج) |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/21) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 86 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۵۷ |
پنچ صفت است که در هفت آسمان و هفت زمین موصوف بآن خداست و در آن صفات یگانه و یکتا و بی‌همتاست : اوّل وحدانیّت که حق و صفت اوست و نعت عزّت اوست : « والهکم اله واحد لا اله الّا هو » یکی است یگانه و یکتا، یکی در ذات و یگانه در صفات و یکتا در سزا، از همه کس جز (۱) وز همه چیز جدا، در ذات بی‌شبیه، در قدر بی‌نظیر، در صفات بی‌همتا . دیگر پاکی از عیب حق و صفت اوست، پاك از زاده و از زاینده، پاك از انباز و یاری دهنده، پاك از جفت و هم ماننده (۲) پاك از کاستن و افزودن و از حال بگشتن و گردیدن و از کسی بدریافت وی رسیدن. هیچکس را نبینی که نه در وی نقصانی است یا از عیب نشانی، و حق جلّ جلاله از نقصان مقدّس و از عیب منزّه و از آفات بری، صفات او از حدوث و تغیّر و منقصت متعالی. « فتعالی الله الملك الحقّ لا اله الّا هو ربّ العرش العظیم ». سه دیگر صفت بقا است که حق و نعت خدا است همه فانی گردند و او ماند . باقی زنده پایندهٴ جاویدی، پیش از همه زندگان زنده، و از پس همه زندگان پاینده، و بر زندگی و زندگان خداوند. « کلّ من علیها فانٍ و یبقی وجه ربّك ذو الجلال و الاکرام ». چهارم علوّ و برتری صفت و حق خداوند اکبرست که بقدر از همه بر است و بذات و صفات زور است، « و هو القاهر فوق عباده » نه در صفت مشارك، نه در نعت مشابه، نه در ذات بستهٴ آفات، نه در صفات شوب علّات، سبّوح الذّات قدّوس الصفات. پنجم قدرت است که در آسمان و زمین الله را صفت است مخلوق بعضی تواند و بعضی نه و خالق بر همه چیز قادر است « و کان الله علی کلّ شئ مقتدراً » هر چه در عقل محال است الله بر آن قادر بر کمال است و قدرت او بی احتیال است، و در قیمومیت بی گشتن حال است، و در ملك ایمن از زوال است. و در ذات و نعت جاوید متعال است.
« فاقم وجهك للدین حنیفاً » ای ـ اخلص قصدك الی الله و احفظ عهدك مع الله |
(۱) جذ (ج)
(۲) هام ماننده (الف) |
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/21) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 87 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۵۹ |
چه کند عرش که او غاشیهٴ من نکشد
چون بدل غاشیهٴ حکم و رضای تو کشم |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/21) / takahashi (06/05/19) |
| 88 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۳ |
قوله تعالی : « فآت ذا القربی حقّه » قرابت دو قسم است : قرابت نسب و قرابت دین و قرابة الدین امسّ و بالمواساة احق، قرابت دین سزاتر است بمراعات و مواسات از قرابت نسب مجرد، زیرا که قرابت نسب بریده گردد، و قرابت دین روا نیست که هرگز بریده گردد. اینست که مصطفی (ص) گفت : « کلّ نسب و سبب ینقطع الّا نسبی و سببی »، قرابت دین است که سیّد (ص) اضافت با خود کرد، و دین‌داران را |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/21) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 89 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۴ |
از نزدیکان و خویشان خود شمرد، بحکم این آیت ورد هر که روی بعبادت الله آرد و بر وظائف طاعات مواظبت نماید و بنعت مراقبت بر سرورد و وقت نشنید چنان که با کسب و تجارت نپردازد و طلب معیشت نکند، کما قال تعالی : « لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذكر الله » او را بر مسلمانان حق مواساة واجب شود تا او را مراعات كنند و دل وی از ضرورت قوت فارغ دارند. چنان که رسول خدا کرد با اصحاب صفّه : قومی درویشان بودند که در صفّه پیغامبر وطن داشتند و صفّه پیغامبر جائی است به مدینه که آنرا قبا خوانند از مدینه تا آنجا دو فرسنگ است. رسول خدا روزی ما حضری در پیش داشت و بعضی اهل بیت خویش را گفت لااعطیکم وادع اصحاب الصفّة تطوی بطونهم من الجوع این اصحاب صفّه چهل تن بودند، از دنیا یکبار کی اعراض کرده و از طلب معیشت برخاسته، و واعبادت و ذکر الله پرداخته، و بر فتوح تجرید روز بسر آورده و بیشترین ایشان برهنه بودند خویشتن را در میان ریگ پنهان کرده. چون وقت نماز بودی آن گروه که جامه داشتند نماز کردندی، آنگه جامه بدیگران دادندی و اهل مذهب تصوّف از طریقت ایشان گفته‌اند، از دنیا اعراض کردن و از راه خصومت برخاستن و بر توکّل زیستن و بیافته قناعت کردن و آز و حرص و شره بگذاشتن.
آدم صفی با تمکن او در بهشت بیکبار که متابعت آز و شره خویش کرد مهجور بهشت گشت، تو ای مرد غافل شبانروزی در متابعت حرص و شره خویش هزار بار خاك جفا در روی دین خویش پاشی و آنگه گمان بری که فردا وا اهل قناعت در بهشت هم زانو بنشینی این آنگه نبود (۱) و این آنگه نباشد، امروز درین پندار روزی فرا شب می‌آر، اما فردا که ارباب قناعت را بر تخت عزّ نشانند، اگر خواهی که قائمهٴ تخت ایشان ببوسی راهت ندهند. |
(۱) نبد (الف) |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/01/27) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 90 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۶ |
« الله الذی خلقکم ثم رزقکم » الله آن خداوند است که خلقت تو تمام کرد و روزی تو مقدّر کرد، چنان که تغیر خلقت در مکنت تو نیست، تغییر روزی بکم و بیش در دست تو نیست. آنگه یکی را روزی وجود ارفاق است، یکی را روزی شهود رزاق است. عامهٴ خلق همه در بند روزی معده‌اند، طعام و شراب میخواهند، و اهل خصوص روزی دل خواهند. توفیق طاعات و اخلاص عبادات، دون همت کسی باشد که همت وی همه تائی نان بود و شربتی آب من کانت همّته ما یأکل فقیمته ما یخرج منه.
نیکو سخنی که آن جوانمرد گفته :
ای توانگر بگنج خرسندی
زین بخیلان کناره گیر کنار
کین نجیبان عهد ما همه باز
راح خوارند و مستراح انبار
« ظهر الفساد فی البرّ و البحر »، الاشارة من البرّ الی النفس و من البحر الی القلب. و فساد البرّ با کل الحرام و ارتکاب المحظورات، و فساد البحر من الغفلة و الاصرار علی المخالفات. تباهی نفس در حرام خوردن است و بحرام رفتن و تباهی دل در اندیشهٴ معصیت و دوام غفلت.
مصطفی (ص) گفت : خبر دهم شما را که درد شما چیست و داروی شما چیست؟ گفتند بلی یا رسول الله : گفت : « انّ داءکم الذنوب و دواءکم الاستغفار » درد شما گناه است و دارو استغفار.
هر بیمار که امید بشفا دارد قول طبیب بشنود. آن خورد که طبیب فرماید. و آن کند که طبیب گوید. و آنکس که او را امید شفا نبود قول طبیب نشنود تا بآن درد فرو شود. گفته‌اند عجب نه آنست که کسی از طعام حلال پرهیز کند از بیم درد و بیماری، عجب آنست که از حرام و شبهت پرهیز نکند از بیم قطیعت و بیزاری. |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 91 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۷ |
مردی بود در طبقات جوانمردان نام او ابو الخیر اقطع بیست سال نفس وی در آرزوی ماهی تازه بریانی همی بود و از بیم شبهت آن مراد نفس نمیداد. تا روزی که بزیارت دوستی رفت از دوستان الله، آن عزیز از راه فراست بدانست که شیخ را چه آرزوی است رفت و ماهی تازه بریانی آورد و قرصی چند پیش وی بنهاد، گفت : یا شیخ دست فراز کن و این طعام بکار بر که حلال است و در آن شبهتی نه. شیخ دست فراز کرد خاری از آن ماهی در دست وی نشست دست با خود گرفت و برخاست، گفت : ناچار که درین سرّی است و تأدیبی از حق جلّ جلاله. آنگه برفت و طهارت کرد و آن دست وی از آن خار مجروح گشته و آماس کرده تا بدان غایت که طبیب گفت اگر نبری همه تن سرایت کند و هلاك شوی. شیخ گفت اگر چنین است مجمعی سازید و خلق را جمع کنید تا آنچه گفتنی است بگویم. مردمان جمع آمدند و حجّام را فرمود تا دست از وی جدا کرد. آنگه ندا کرد که : معاشر المسلمین هذا جزاء من اکل لقمة من الحلال بشهوة فكیف جزاء من اکل الحرام بمعصیة.
« فانظر الی آثار رحمة الله » حق جل جلاله میگوید بندهٴ من در وقت بهار دیدهٴ عقل بگشای چشم عبرت باز کن، در صنع ما نظر کن تا اهتزاز زمین بینی و گریهٴ آسمان، خیز درختان، خریر میاه و شوق عاشقان، مرغان چون خطیبان، آهوان چون عطّاران، هزار دستان بسان مستان در بوستان .
تأمّل فی نبات الارض و انظر
الی آثار ما صنع الملیك
عیون من لجین فاترات
کانّ حداقها ذهب سبیك
علی قضب الزمرد شاهدات
بانّ الله لیس له شریك
« فانظر » در نگر در زمین که حلّه می پوشد، درخت عطر می‌فروشد، بلبل بر درخت می‌خروشد، هر مرغی در طلب یار میکوشد، آن خداوند که چنین صنع کند |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 92 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۸ |
سزد که دعای بنده بنیوشد و جرم عاصی بپوشد.
« فانظر الی آثار رحمة الله » درنگر در آثار رحمت او، در امارات صنع او، در دلالات وحدانیت او. خداوندی که در وقت بهار اشجار پر ثمار کند آبها در انهار کند، دریاها گهر بار کند، خاکها عنبر بار کند، آن خداوند که این صنع نماید سزاست که طاعت خود بندگانرا شعار و دثار کند.
« فانظر الی آثار رحمة الله » گفته‌اند بهار سه است : بهاریست این جهانی، آن در وقت شادکامی است و جوانی. دیگر بهاریست آن جهانی، نعیم باقی است و ملك جاودانی. سدیگر بهاریست نهانی اگر داری خود دانی و اگر نداری و پنداری که داری دراز حسرتی که در آنی. بهار زمین از سال تا سال یك ماهست، سبب باران آسمان و باد شمال است، زود فرقت و دیر وصالست، پس دل برو نهادن محالست. در سال یك بار بهار آید، از خاك گل روید، و از سنگ آب رود، و از بوی بهار جان ممتحنان بیاساید و هر بیدلی را دل رمیده باز آید. گل زرد گوئی طبیبی است بیمار، شفای عالم و او خود بتیمار. گل سرخ گوئی مست است از دیدار، همه هشیار گشته و او در خمار. گل سفید گوئی ستم رسیده ایست از دست روزگار، جوانی بباد کرده و عمر رسیده بکنار.
« فانطر الی آثار رحمة الله کیف یحیی الارض بعد موتها » یحیی النفوس بعد فترتها بصدق الارادت، و یحیی القلوب بعد غفلتها بانوار المحاضرات، و یحیی الارواح بعد حجبتها بدوام المشاهدات .
اموت اذا ذکر تك ثم احیا
فکم احیا علیك و کم اموت
در وقت اعتدال سال دو آفتاب بر آید از مطلع غیب : یکی خورشید جمال فلکی یکی خورشید جلال ملکی . آن یکی بر اجزاءِ زمین تابد، این یکی بر اسرار عاشقان. آن یکی بر گل تابد گل شکفته گردد، این یکی بر دل تابد دل افروخته گردد . گل |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 93 |
۷ |
۳۰ |
الرّوم |
بیست و یکم |
۴۷۹ |
چون شکفته شد بلبل برو عاشق شود. دل که افروخته شد نظر خالق درو حاضر بود. گل به آخر بریزد، بلبل در هجر او ماتم گیرد، دل گر بماند حق او را در کنف الطاف و کرم گیرد. قلب المؤمن لا یموت ابداً .
چشمی که ترا دید شد از درد معافا
جانی که ترا یافت شد از مرگ مسلّم |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) |
| 94 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۴۹۵ |
قوله تعالی و تقدّس : « بسم الله الرحمن الرحیم » بسم الله نور الاسرار و سرور الابرار، بسم الله قهر الشیطان الغدّار، و سبب لمرضاة الملك الجبار. الله است آفریدگار جهان و جهانیان، من قوله : « الله خالق کل شیء ». الله است روزی دهندهٴ آفریدگان، من قوله : « و ما من دابّة فی الارض الّا علی الله رزقها ». االله است نگه دارندهٴ زمین و آسمان، من قوله : « انّ الله یمسك السّموات و الارض ». الله است کفایت کنندهٴ شغل بندگان، من قوله : « الیس الله بکافٍ عبده ». الله است راه نمایندهٴ مؤمنان، من قوله : « و انّ الله لهادی الذین آمنوا ». الله است غیب دان و نهان دان، من قوله « یعلم السرّ واخفی ». الله است آمرزندهٴ گناهان، من قوله : « انّ الله یغفر الذّنوب جمیعاً ». الله است بخشاینده و مهربان بر مؤمنان. من قوله : « و کان بالمؤمنین رحیماً ».
بسم الله تحت هر حرفی اشارتی است و در آن اشارت بشارتی، با اشارت است که بصیرم می بینم کردار تو. سین اشارت است که سمیع‌ام می‌شنوم گفتار تو، میم اشارتست |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 95 |
۷ |
۳۱ |
اقمان |
بیست و یکم |
۴۹۶ |
که مجیبم می نیوشم دعاء تو. با اشارت است ببرّ او، سین اشارت است بسرّ او. میم اشارت است بمنّت او. گوئی قسم یاد میکند میگوید جلّ جلاله : ببرّ من با بندگان من، بسرّ من با دوستان من، بمنّت من بر مشتاقان من که عذاب نکنم بنده‌ای را که باخلاص گوید نام من و در هر کار ابتدا کند بنام من با بقاء او، سین سناء او، میم مجد او، با بقاء بنده، سین سرور بنده، میم مقام بنده. میگوید عزّ جلاله : عبدی بقاء من بمن، بقاء تو ز من، سناء من صفت من، سرور تو صحبت من، مجد من جلال من، مقام تو بر درگاه من. الله‌ام که کافران را عذاب کنم اظهار حجّت را، رحمانم با مؤمنان فضل کنم اظهار منّت را. رحیم ام عاصیان را عفو کنم اظهار رحمت را.
« الۤم » الالف یشیر الی الایة و اللاّم یشیر الی لطفه و عطائه و المیم یشیر الی مجده و سنائه فبآلائه رفع الجحد عن قلوب اولیائه و بلطف عطائه اثبت المحبّة فی اسرار اصفیائه و بمجده و سنائه مستغن عن جمیع خلقه بوصف کبریائه. الف اشارتست بآلاء و نعماء و لام اشارتست بلطف و عطاء او، میم اشارتست بمجد و سناء او. میگوید بآلاء و نعماءِ من، بلطف و عطاءِ من، بمجد و سناء من که این حروف قرآن کلام من.
« تلك آیات الکتاب الحکیم » ای ـ هذه آیات الکتاب المحکم المحروس عن التغییر و التبدیل. کتاب ربّانی، کلام یزدانی، نامهٴ آسمانی، حبل الله المتین و نور المبین، حجّت رسالت و منشور نبوّت و معجز دعوت. نامه‌ای که تغییر و تبدیل را درو راهی نه، حکم و امثال او را کوتاهی نه، معانی و احکام او را تناهی نه، رسم و نظم او را تباهی نه، متبّع او را گمراهی نه.
« هدی و رحمة للمحسنین » عابدان راهدی و رحمت است، عارفان را دلیل و حجّت است. هر که را قرآن طبیب بود الله او را حبیب بود، هرکرا قرآن انیس بود |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/19) / hattori (06/09/22) |
| 96 |
۷ |
۳۱ |
اقمان |
بیست و یکم |
۴۹۹ |
جای بیفتاد. لقمان در وی آویخت و آن استخوان بدندان از پای وی بیرون کرد و عمامهٴ وی پاره کرد و بر پای وی بست. لقمان آن ساعت بگریست و یك قطرهٴ آب چشم وی بر روی پسر افتاد، پسر روی فرا پدر کرد گفت : ای بابای من می بگرئی بچیزی که میگوئی بهی من و صلاح من در آنست. ای پدر چه بهتری است ما را اندرین حال، آب و توشه سپری شد و ما هر دو درین بیابان متحیر بماندیم، اگر تو بروی و مرا برین حال بجای مانی با غم و اندیشه روی و اگر با من اینجا مقام کنی برین حال هر دو بمیریم، درین چه بهتری است و چه خیرت. پدر گفت : اما گریستن من از آنست که من دوست داشتمی که بهر حظّی که مرا از دنیاست من فدای تو کردمی که من پدرم و مهربانی پدران بر فرزندان معلوم است. و اما آنچه میگوئی که درین چه خیرت است تو چه دانی مگر آن بلا که از تو صرف کرده‌اند خود بزرگتر از این بلاست که بتو رسانیده‌اند، و باشد که این بلا که بتو رسانیده‌اند آسانتر از آنست که از تو صرف کرده‌اند، ایشان درین سخن بودند که لقمان فرا پیش نگرست و هیچ چیز ندید از آن سواد و دخان. با دل خویش گفت من آنجا چیزی میدیدم و اکنون نمی بینم ندانم تا آن چه بود. ناگاه شخصی دید که همی آمد بر اسبی نشسته و جامه‌ای سپید پوشیده، آواز داد که لقمان توئی؟ گفت آری، گفت : حکیم توئی؟ گفت چنین میگویند، گفت : آن پسر بی خرد چه گفت. اگر نه آن بودی که این بلا بوی رسید هر دو را بزمین فرو بردندی چنان که آن دیگران را فرو بردند. لقمان روی وا پسر کرد گفت : دریافتی و بدانستی که هر چه بر بنده رسد از محبوب و مکروه خیرت و صلاح وی در آن است. پس هر دو برخاستند و برفتند. عمر خطاب از اینجا گفت : من باك ندارم که بامداد برخیزم بر هر حال که باشم بر محبوب یا بر مکروه، زیرا که من ندانم که خیرت من اندر چیست. موسی (ع) گفت : بار خدایا از بندگان تو کیست بزرگ گناه‌تر. گفت : |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/20) |
| 97 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۵۰۰ |
آنکس که مرا متّهم دارد. موسی گفت : بار خدایا آن کیست که ترا متّهم دارد. گفت : آنکس که استخارت کند و از من بهتری خویش خواهد، آنگه بحکم من رضا ندهد، آنگه در آخر وصیّت گفت :
« و اقصد فی مشیك و اغضض من صوتك » ای ـ کن فانیاً عن شواهدك مأخوذاً عن حولك قوّتك منتسقاً بما استولی علیك من کشوفات سرّك و انظر من الذی یسمع صوتك حتی تستفیق من خمار غفلتك. « انّ انکر الاصوات لصوت الحمیر » فی الاشارة انّه الذی یتکلّم فی لسان المعرفة بغیر اذن من الحق و قالوا هو الصّوفی یتکلّم قبل اوانه. و قیل : من تصدّر قبل اوانه تصدّی لهوانه. |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/06) / admin (06/02/23) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 98 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۵۱۰ |
قوله تعالی و تقدّس : « الم تروا انّ الله سخّر لکم ما فی السموات و ما فی الارض و اسبغ علیکم نعمةً ظاهرةً و باطنة » بدان که عالمیان سه گروه‌اند : گروهی ابناء دنیا‌اند به نعمت ظاهر مشغول شده، گروهی ابناء آخرت‌اند در نعمت باطن آویخته. سیومین (۱) ابناء ازل‌اند که در شهود منعم و راز ولی نعمت با نعمت نپرداختند. نه صید دنیا شدند، نه قید عقبی گشتند، صورت ایشان نقاب صفت ایشان، و هر موی که بر اندام ایشان صدفی از صدفهای اسرار و گنجی از خزائن انوار نه از گزاف.
بو یزید بسطامی رحمه الله گفت : لو قلعت شعرة من جسدی لزالت الدنیا بما فیها و لو قسمت انوار شعرة من جسدی علی جمیع کفّار الدنیا لو سعتهم و لآمنوا بالله و رسله و ملائکته و کتبه.
سعید قطیان از کبار مشایخ بوده حق را جلّ جلاله و عمّ نواله و عظم شأنه بخواب دید که گفت : یا سعید کلّ الناس یطلبون منّی الّا ابا یزید فانه یطلبن. ــ همهٴ مردمان از ما چیزی خواهند مگر بو یزید که او از ما ما را میخواهد. بو بکر شبلی گفت : مدخل راه حسین منصور از حسین پرسیدم گفتم : کیف الطریق الیك؟ فقال خطوتین، و قد وصلت ــ یا حسین این راه که تو در آن و می روی چه باید کرد تا بتو رسم. حسین گفت دو قدم است آن دو قدم برگیر و بما رسیدی، دنیا بر روی عاشقان دنیا زن و در معشوقهٴ ایشان با ایشان منازعت مکن و آخرت بطالبان آن تسلیم کن و مناقشت خود از ایشان دور دار و بندهٴ درگاه عزت باش بی تصرف در دنیا و آخرت، یعنی که اگر همراه مائی از عالم جعلیّت بیرون آی و قدم صدق در |
(۱) سومین (ج) |
admin/ admin (06/02/26) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 99 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۵۱۱ |
فضاء مشاهدت نه که در آن فضانه وحشت دنیا بود نه زینت آخرت.
در خبر است که عیسی (ع) به قومی از مجتهدان عباد بر گذشت گفت : این مجاهدت و عبادت شما از چیست و برای چیست. گفتند : خشیة من النّار، فقال مخلوقاً خشیتم، و به قومی دیگر بگذشت از ایشان بی قرارتر و مجاهدتر گفت : این عبادت و مجاهدت به چه امید می کنید و چه امید دارید. گفتند : نرجوا من الله الجنة، عیسی (ع) گفت : هلاّ رجوتم الله فحسب، « و اسبغ علیکم نعمه ظاهرة و باطنة » سرّ این آیت آنست كه عالمیان جمله در حق دعوی کردند هیچ کس نبود که نخواست که بر درگاه او کسی باشد، حق جلّ جلاله وعمّ نواله وعظم شأنه ایشان را برمحك ابتلا زد تا ایشان را با ایشان نماید بدون خود. در هر یکی چیزی انداخت : در یکی دنیا انداخت، در یکی عقبی، در یکی نعمت ظاهر، در یکی نعمت باطن. خلق همه به نعمت مشغول شدند، نیز کسی حدیث او نکرد و از نعمت با منعم نگشت تا راه طلب او از خلق خالی گشت، و الیه الاشارة بقوله : « و للبسنا علیهم ما یلبسون ».
پیر طریقت گفت : هر دیده که از دنیا پر شد صفت عقبی در وی نگنجد، و هر دیده که صفات عقبی در وی قرار گرفت آن دیده از جمال احدیّت بی نصیب ماند.
« یا ایّها الناس اتّقوا ربّکم و اخشوا یوماً » الآیة ... یکبار ایشان را بافعال خود ترساند که :« اخشوا یوماً لا یجزی والد عن ولده » جای دیگر گفت : « و اتّقوا یوماً ترجعون فیه الی الله ». یکبار ایشان را بصفات خود ترساند که : « الم یعلم بانّ الله یری ». یك بار ایشانرا بذات خود ترساند که : « و یحذّرکم الله نفسه ».
گفته‌اند خوف سه باب است : یکی بیم فعل. دیگر بیم زیان وقت. سه دیگر بنام خوف است. امّا حقیقت آن اجلال است چنان که آن شاعر گفت :
اهابك اجلالاً و ما بك قدرة
علیّ و لكن ملیء عینی حبیبها |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ admin (06/02/27) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 100 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۵۱۲ |
قومی در بیم فعل بد خویش‌اند این ترسی است که ایمان آبادان دارد، یقول الله تعالی : « و اعینهم تفیض من الدمع حزنا » دیگر بیم حکیمان است، بقول الله تعالی و تقدّس : « لا معقب لحکمه ». سه دیگر هیبت اجلال است خاصگیان را که در هر وقت که بود با ملوك دلیری کردن خطر است. یقول الله تعالی و تقدّس : « فلمّا حضروه قالوا انصتوا » بیم اوّل بدر مرگ بریده شود. بیم دیگر روز حشر بسر آید. بیم سه دیگر جاوید بنه برد و هرگز بسر نیاید. باران انس می‌بارد و آن بیم بر جای، آفتاب لطف می‌تابد و آن هیبت بر جای، آن عزّت اوست و این مسکنت تو، فاقت یاعزّت چه پای دارد، آب و خاك در جنب عظمت او کی وادید آید (۱).
« انّ الله عنده علم السّاعة » خبر درست است که اعرابی پیش مصطفی (ص) آمد گفت : یا رسول الله متی السّاعة. ـ اعرابی آن ساعت از محبّت حقّ جلّ جلاله می‌سوخت و دریای عشق در باطن وی بموج آمده می‌دانست که علم هنگام رستاخیز به نزدیك مصطفی (ص) نیست که این آیت آمده بود که : « انّ الله عنده علم السّاعة » امّا میخواست که از سر درد و سوز عشق خویش در آرزوی دیدار حق نفس بر آرد، گفت یا رسول الله شربتی که چندین سال است تا بر دست نیاز خویش نهاده‌ایم و وعدهٴ نوشیدن آن به قیامت می‌دهند، کی باشد آن هنگام که ما این شربت را نوش کنیم و در مشاهدهٴ جمال با کمال بی نهایت بی بدایت بیاسائیم. ـ مصطفی (ص) دانست که درد وی از کجاست و شفای وی چیست گفت : چه ساخته‌ای آن منزل را که می پرسی و به چه طمع میداری. اعرابی گفت : نماز و روزهٴ بسیار نساخته‌ام، لکن خدا و رسول را دوست دارم، حضرت مصطفی (ص) فرمود که : « المرء مع من احبّ » فردا هر کسی با او آن بود که امروز او را دوست می‌دارد. |
(۱) فادید آید (ج) |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/02/27) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 101 |
۷ |
۳۱ |
لقمان |
بیست و یکم |
۵۱۳ |
پیر طریقت گفت : دلیل یافت دوستی، دو گیتی بدریا انداختن است، نشان تحقیق دوستی با غیر نپرداختن است، اوّل دوستی داغ است و آخر چراغ، اوّل دوستی اضطرار است و میانه انتظار و آخر دیدار .
چه باشد گر خوری صد سال تیمار
چو بینی دوست را یك روز دیدار
قال الشاعر :
عسی الکرب الذی امسیت فیه
یکون و رائه فرج قریب (۱)
با دل گفتم که هیچ اندیشه مدار
بگشاید کار ما گشاینده کار |
(۱) این دو بیت اخیر در نسخه (ج) نیست |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ admin (06/02/27) / takahashi (06/05/20) |
| 102 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۲۴ |
« بسم الله الرحمن الرحیم » نام خداوندی که دانای هر ضمیر و سرمایهٴ هر فقیر است، دلگشای هر غمگین و بند گشای هر اسیر است، عاصیانرا عذر پذیر، و افتادگان را دست گیر است، در صنع بی نظیر، و در حکم بی مشیر است، در خداوندی بی شبیه، و در پادشاهی بی وزیر است، علیم و خبیر، سمیع و بصیر، قادر و مقتدر و قدیر است .
جمالك فالق (۱) البدر المنیر
و ریحك دونه نشر العبیر
و حبّك خامر الاحشاء (۲) حتی
جری مجری السرائر فی الضمیر
ای خداوندی که فلك و ملك را نگارنده توئی، ای عظیمی که از ماه تا ماهی دارنده توئی، ای کریمی که دعا را نیوشنده و جفا را پوشنده توئی، ای لطیفی که عطا را دهنده و خطا را بر دارنده توئی، ای یکتائی که در صفت جلال و جمال پاینده توئی، عاصیانرا شوینده و طالبانرا جوینده توئی .
بنمای رهی که ره نماینده توئی
بگشای دری که در گشاینده توئی
ز نگار غمان گرفت دل در بر من
بزدای دلم که دل زداینده توئی |
(۱) فائق (الف)
(۲) الاشیاء (الف) |
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/25) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 103 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۲۷ |
لوح و قلم، بهشت و دوزخ، آسمان و زمین، و باین آفریدها هیچ نظر مهر و محبّت نکرد، رسول بایشان نفرستاد و پیغام بایشان نداد، و چون نوبت بخاکیان رسید که بر کشیدگان لطف بودند و نواختگان فضل و معادن انوار اسرار، بلطف و کرم خویش ایشانرا محل نظر خود کرد، پیغامبران بایشان فرستاد، فرشتگانرا رقیبان ایشان کرد، سوز مهر در سینه‌ها نهاد و آتش عشق در دلها افکند، خطوط ایمان بر صفحه‌های دلهاشان نبشت که : « كتب فی قلوبهم الایمان ». رقم محبّت بر ضمیرهاشان کشید که یحبّهم و یحبّونه » آن سرّ که او را جلّ جلاله با آدمیان بود نه با عرش بود نه با کرسی، نه فلك نه با ملك، زیرا که همه بندگان مجرّد بودند و آدمیان هم بندگان بودند و هم دوستان. « نحن اولیآؤکم فی الحیوة الدّنیا و فی الآخرة ».
« قل یتوفّیكم ملك الموت الذی و كلّ بكم » لو لاغفلة قلوبهم ما احال قبض ارواحهم علی ملك الموت فلمّا غفلوا عن شهود الحقایق خاطبهم علی مقدار فهمهم و علق بالاغیار قلوبهم، « و كّل » یخاطبه بما احتمل علی قدر قوّته و ضعفه. این خطاب بر قدم فهم ارباب رسوم و عادات است كه از غفلت راه بحقائق حق نمیبرند و لطائف اسرار ازل می در نیابند، لاجرم شربت ایشان بر قدر حوصلهٴ ایشان آمد و گرنه از آنجا که حقیقت است و خطاب با جوانمردان طریقت است، ملك الموت خاك بیز مملكت است. در خاك معدن میجوید و در معدن گوهر میجوید. « الناس معادن كمعادن الذهب و الفضّة ». خاك می‌بیزد تا تو در خاك چه پرورده‌ای : یاقوتی، لعلی پیروزه‌ای، یا نه که نفطی، قیری، سنگ ریزه‌ای، کلمهٴ خبیثه‌ای یا کلمهٴ طیّبه‌ای ، خاکی ببیزد، رگی بپیچد، استخوانی بشکند، او را بر آن ودیعت پاك چه دست بود، و با وی چه کار دارد، که نه او نهاد تا او بر گیرد. « الله یتوفّی الانفس حین موتها ».
خیر نساج بیمار بود ملك الموت خواست كه جان او بر دارد مؤذّن گفت وقت نماز شام که الله اکبر الله اکبر، خیر گفت : یا ملك الموت باش تا فریضهٴ نماز شام |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/27) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 104 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۲۸ |
بگزارم که این فرمان بر من فوت میشود و فرمان تو فوت نمی‌شود، چون نماز بگزارد سر بر سجود نهاد گفت : الهی آن روز که این ودیعت می‌نهادی زحمت ملك الموت در میان نبود چه باشد که امروز بی زحمت او بر داری؟ .
یا رب ار فانی کنی ما را بتیغ دوستی
مر فرشتهٴ مرگ را با ما نباشد هیچ کار
هر که از جام تو روزی شربت شوق تو خورد
چون نماند آن شراب او داند آن رنج خمار
خبر درست است که آدم (ع) روز میثاق در عهد بلی که ذرّه‌های انبیاء از صلب وی بیرون کردند و بر دیدهٴ اشراف وی عرضه کردند عمر داود (ع) اندك دید، گفت بار خدایا از عمر خود چهل سال بوی دادم، ربّ العزه قبول کرد. پس بآخر عمر چون ملك الموت آمد گفت ای آدم جان تسلیم کن، گفت عمر روش راه است اگر جان تسلیم کنم راه نا رفته چون بود. ملك الموت گفت : عمر بدادی لاجرم راه تمام نارفته ماند. آدم گفت رجوع کنم که پدرم و مرا بعمر حاجت است و بی عمر راه نتوان کرد. در خبرست که : « جحد آدم فجحدت ذرّیته » چون مدت بسر آمد گفت : یا آدم جان تسلیم کن گفت بتو تسلیم نکنم که نه تو نهاده‌ای تا تو برداری، آن روز که جلال عزّت « و نفخت فیه من روحی » در قالب ما آمد تو کجا بودی. امروز اگر باز میخواهند تو در میانه چه کنی. ربّ العالمین فرمود یا آدم خصومت در باقی کن یا عزرائیل تو دور شو و زحمت خویش دور دار، ای جان پاك بلطف من آرمیده و بمهر من آسوده. « یا ایّتها النفس المطمئنّة ارجعی الی ربّك راضیةً مرضیّةً » |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/27) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 105 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۳۹ |
قوله : « تتجا فی جنوبهم عن المضاجع » الآیة... ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدست اسمآؤه و تعالت صفاته اندرین آیت دوستان خود را جلوه میکند و ایشانرا بر فریشتگان عرضه میکند، که همه روز آفتاب را مینگرند تا کی فرو شود، و پردهٴ شب فرو گذارند، و جهانیان در خواب غفلت شوند، ایشان بستر نرم و گرم بجای مانند، و قدم بقدم باز نهند. تا با ما راز گویند. فمن بین صارخٍ و باكٍ و متأوّه چشمهاشان چون ابر بهاران، دلهاشان چون خورشید تابان، رویهاشان از بی خوابی برنگ زعفران. اویس قرنی قدّس سرّه چون شب در آمدی گفتی : هذه لیلة الركوع، هذه لیلة السجود، یا برکوعی یا بسجودی شب بآخر آوردی (۱) گفتند ای اویس چون طاقت میداری شبی بدین درازی بر یك حال. گفت کجاست شب دراز. کاشکی ازل و ابد یك شب بودی، تا ما سجودی بآخر آوردیمی (۲) نه سه بار در سجودی سبحان ربّی الاعلی سنّت است، ما هنوز یکبار نگفته باشیم که روز آید.
شبها فراق تو کمانکش باشد
صبح از بر او چو تیر آرش باشد
وان شب که مرا با توبتا خوش باشد
گوئی شب را قدم در آتش باشد
ای جوانمرد در میانه شب سحرگاهی باز نشین وضوئی بر آر، روی فرا قبله کن و دو رکعت براز و نیاز بگزار، تا هر چه اویس قرنی را در حوصله نوش آمد |
۱ ـ بردی (الف)
(۲) آوردید (الف) |
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 106 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۴۰ |
زلّه‌ای از آن بجای تو فرستند. و جهد آن کن که در خواب نروی مگر که خوابت بیوکند (۱) در میان ذکر. در خبر است که هر که در خواب رود در میان عبادت ربّ العزّه بمکان او وا فریشتگان مباهات کند، که این گدا را می‌بینید بتن در خدمت و بدل در حضرت.
چه وقت خفتن است ای دوست برخیز
ترا زین پس که خواهد داشت معذور
بوقت صبح خوش خفتن نه شرط است
مرا بگذاشتن سر مست و مخمور
... « یدعون ربّهم خوفاً و طمعاً » خوفاً من الفراق و القطیعة، و طمعاً فی اللقآءِ و الوصلة. همه ما را خوانند، همه ما را دانند، گهی از بیم فراق بسوزند، گهی بامید وصال بیفروزند.
پیر طریقت گفت : خواب بر دوستان حرام در دو جهان، در عقبی از شادی وصال، و در دنیا از غم فراق، در بهشت با شادی مشاهدت خواب نه، و در دنیا با غم حجاب خواب نه. به داود (ع) وحی آمد که یا داود کذب من ادّعی محبّتی فاذا جنّه اللیل نام عنّی الیس کل حبیب یحبّ خلوة حبیبه. بی خوابی و بیداری در شب نشان قرب حق است، و دلیل کمال محبت، زیرا که اوّل درجه در محبت طلب موافقت است. و صفت حقّ جلّ جلاله آنست که « لا تأخذه سنة و لا نوم » آدمی را از خواب و مرگ چاره نیست لکن بان مقدار که بتکلّف خواب از خود دفع کند و صفت بیخوابی خود را کسب کند طلب موافقت کرده باشد بقدر امکان و این از وی جهد المقل باشد. و کریمان از عاجزان اندك به بسیار بردارند و تکلّف بحقیقت بینگارند، و مصطفی (ص) چون بمحل قرب رسید صفت نوم از خویشتن اندر محل قرب نفی کرد گفت : « تنام عینای و لاینام قلبی » چشم که با خلق است می بخسبد امّا دلم با حق است و نخسبد. و در خبرست که بهشتیان را خواب‌روا نیست زیرا که |
(۲) بیفکند (ج) |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) / admin (06/10/26) |
| 107 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۴۱ |
در محل قرب‌اند، و در جوار حضرت عزّت. و نیز گقته‌اند که خواب استراحت است از تعب و نصب، در بهشت تعب و نصب نیست. قال الله تعالی : « لا یمسّنا فیها نصب و لا یمسنا فیها لغوب » در خبرست که روز رستاخیز چون خلق اوّلین و آخرین جمع شوند در آن انجمن کبری و عرصهٴ عظمی منادی ندا کند : سیعلم اهل الجمع من اولی بالکرم. آری بدانند اهل جمع امروز که به نیکوکاری و بزرگواری که سزاوارتر. آنگه ندا آید که : لیقم الذین کانت « تتجا فی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفاً و طمعاً » شب خیزان باین ندا از خلق جدا شوند، و هم قلیل ـ و اندکی باشند. باز ندا آید که این الذین کانوا « لاتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذكر الله » فیقومون و هم قلیل. سه دیگر بار ندا آید (۱) که این الذین کانوا « یحمدون الله فی السّراءِ و الضرّا » فیقومون و هم قلیل. ثم یحاسب الناس. و قال النبی (ص) : « اشراف امّتی حملة القرآن و اصحاب اللیل » ای مسکین بوقت سحر غافل مباش که آن ساعت وقت نیاز دوستان بود، ساعت راز مشتاقان بود، هنگام ناز عاشقان بود، بر بساط « و نحن اقرب » در خلوت « و هو معکم » سرّاً بسر شراب انا جلیس من ذکرنی. بی زحمت اغیار بدوستان خود می‌رساند، آن ساعت نسیم سحری از بطنان عرش مجید می‌آید، و بر دل عنایتیان حضرت میگذرد، و برمزی باریك و برازی عجیب میگوید : ای درویش برخیز و تضرّعی بیار و نیاز خود عرضه کن که دست کرم فرو گشاده، و ندا در داده از بهر درویشان، که من یقرض غیر عدوم و لاظلوم، چه عجب اگر آن ساعت بگوش دل بنده فرو گوید که عبدی لاتخف انّك من الآمنین. داود (ع) از جبرئیل سؤال کرد که در روز و شب کدام ساعت فاضل‌تر. گفت در هفته روز آدینه آن ساعت که خطیب بر منبر شود تا نماز را سلام دهند. و در شب بوقت سحرگاه آن ساعت که دوستان و مشتاقان در مناجات شوند و سرّاً |
(۱) باز ندا آید (الف). |
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 108 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۴۲ |
بسر شراب وصل انا جلیس من ذکرنی می نوشند، و ذرائر اطباق کونین زبانهای تعطّش از عین شوق گشاده، که : و للارض من کأس الکرام نصیب. اگر سحرگاه نه عزیزترین ساعات بودی کلام مجید در حق آن عزیزان این بشارت کجا فرستادی که : « قالوا یا ابانا استغفر لنا ذنوبنا » فرزندان یعقوب (ع) پیش پدر شدند گفتند ای پدر ما را از خداوند خویش بخواه بجرمی که کرده‌ایم بعقوب (ع) بوقت سحرگاه قصد بارگاه اعظم کرد و روی بکعبهٴ دعا آورد و بعذر فرزندان مشغول شد. از حضرت جلال ندا رسید که ای بعقوب حرمت این وقت را و شرف این ساعت را از فرزندان تو راضی شدیم. آن خداوند مقنعه را می‌آید رابعة العدویه چون نماز خفتن بگزاردی پاس دل داشتی تا وقت صبح صادق با خود میگفتی :
یا نفس قومی فلقد نام الوری
ان تفعلی خیراً فذو العرش یری
و انت یاعین اهجری طیب الکری
عند الصباح یحمد القوم السّری
« فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرّة اعین » جلیل صفتی است، و عزیز حالی، و بزرگوار کرامتی، که الله میفرماید : « فلاتعلم نفس » کس نداند و هیچ وهم و فهم بدریافت آن نرسد که من ساخته‌ام و پرداخته از بهر دوستان خود، اگر ایشان خدمتهای نهانی فرا پیش داشتند، من نیز خلعتهای نهانی فرا دست نهادم، اینت روشنائی چشم که ایشانرا خواهد بود چون خلعتهای نهانی بینند و کرامتهای ربّانی آن عیش روحانی با صد هزار طبل نهانی و آن سور و سرور جاودانی، خورشید شهود از افق عیان بر آمده، نسیم صحبت از جانب قربت دمیده، گل کرامت از شاخ وصلت شکفته.
پیر طریقت گفت ای درویش دل ریش، ای سوختهٴ مهر ازل، ای غارتیدهٴ عشق دل خوش دار و اندوه مدار، که وقتی خواهد بود که پردهٴ عتاب از روی فضل برخیز دو ابر لطف باران کرم ریزد، و جوی برّ در جوی قرب آمیزد، و حد حساب |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |
| 109 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۴۳ |
از شأن جود بگریزد، منتظر دست در دامن وعده آویزد، و تأخیر و درنگ از پای عطف برخیزد، و از افق تجلّی باد شادی وزد و از اکرم الاکرمین آن بینی که ازو سزد، مولی میگوید و رهی می‌نیوشد که ای درویش سزای تو ببرید و سزای من آمد.
و فی الخبر الصحیح عن ابن مسعود انّ النبی (ص) قال : آخر من یدخل الجنّة رجل یمشی مرّة و یكبو مرّة و تسفعه النار مرّة، فاذا جاوزها التفت الیها فقال تبارك الذی نجانی منك لقد اعطانی الله شیئاً ما اعطاه احداً من الاوّلین و الآخرین فترفع له شجرة فیقول ای ربّ ادننی من هذه الشجرة فلا ستظلّ بظلّها و اشرب من مائها فیقول الله یا بن آدم لعلّی ان اعطیتكما سألتنی غیرها فیقول لا یا رب و یعاهده ان لا یسأله غیرها فیدنیه منها فیستظل بظلّها و یشرب من مآئها ثم ترفع له شجرة هی احسن من الاولی فیقول ای رب ادننی من هذه الشجرة لاشرب من مآئها و استظل بظلّها فیقول یا بن آدم الم تعاهدنی ان لاتسألنی غیرها. لعلّی ان ادنیتك منها سألتنی غیرها فیعاهده ان لایسأله غیرها فیدنیه منها فیستظل بظلّها و یشرب من مآئها ثم ترفع له شجرة عند باب الجنة هی احسن من الاولین، فیقول ای ربّ ادننی من هذه فلاستظلّ بظلّها و اشرب من مائها فیقول یا بن آدم الم تعاهدنی لاتسألنی غیرها. قال بلی یا رب هذه لااسئلك غیرها و ربّه یعذره لانه یری ما لاصبر له علیه فیدنیه منها فاذا ادناه منها سمع اصوات اهل الجنّة فیقول ای ربّ ادخلینها فیقول یا بن آدم ایرضیك ان اعطیك الدنیا و مثلها معها. قال ای ربّ اتستهزئ منی و انت ربّ العالمین. فضحك ابن مسعود ، فقالوا ممّ تضحك. قال هكذا ضحك رسول الله (ص) فقالوا ممّ تضحك یا رسول الله. قال من ضحك ربّ العالمین حین قال اتستهزیء منّی انت ربّ العالمین. فیقول انّی لااستهزیء منك و لكنّی علی ما اشاء قدیر.
و فی روایة اخری فاذا بلغ العبد باب الجنّة رأی زهرتها و ما فیها من النضرة و السرور فسكت ما شاء الله ان یسكت، فیقول یا ربّ ادخلنی الجنّة، فیقول الله تبارك و تعالی : |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ sakai (05/04/09)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) |
| 110 |
۷ |
۳۲ |
السجدة |
بیست و یکم |
۵۴۴ |
و یلك یا بن آدم ما اغدرك الیس قد اعطیت العهود و المواثیق ان لاتسأل غیر الذی اعطیت. فیقول یا رب لاتجعلنی اشقی خلقك، فلایزال یدعو حتی یضحك الله منه، فاذا ضحك اذن له فی دخول الجنّة، فیقول : تمنّ قیتمنّی حتی اذا انقطع امنیّته. قال الله تعالی : تمنّ كذا و كذا قبل یذكّره ربّه حتّی اذا انتهت به الامانی، قال الله لك ذلك و مثله معه. و فی روایة : قال الله لك ذلك و عشرة امثاله.
« افمن كان مؤمناً كمن كان فاسقاً لا یستون » افمن كان فی حلة الوصال تجرّ اذیاله كمن هو فی مذلّة الفراق یقاسی و باله. افمن كان فی روح القربة و نسیم الزلفة كمن هو فی هول العقوبة یعانی مشقة الكلفة. افمن ایّد بنور البرهان و طلعت علیه شموس العرفان كمن ربط بالخذلان و وسم بالحرمان. لایستویان ولایلتقیان.
ایّها المنكح الثّریا سهیلا
عمّرك الله كیف یلتقیان
هی شامیّة اذا ما استقلّت
و سهیل اذا استقلّ یمان |
|
sakai / sakai (05/04/07)/ hattori (06/02/20) / admin (06/02/28) / takahashi (06/05/20) / hattori (06/09/22) |