کـــشـــف الاســـــــرار



Query

DB Top

A search found 98 entries with [ 5 ] in the entry word.

No.	vol	chapter	chapter name	section	page	texts	footnote	user
1	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۴۴	قاله تعالی : «قالت رُسلهم افی الله شکٌ » کیف یشکّ فی توحیده من لا ینصرّف الّا بتصریفه و تدبیره، بل کیف یبصر جلال قدره الّا من کحله بنور برّه و لطفه. تا سرمهٴ عنایت بمیل هدایت در دیدهٴ تو نکشد، آیات و رایات قدرت او نبینی و عجایب و بدایع فطرت او نشناسی، تعجّب همی کردند رسولان که خود در آفرینش کسی باشد که در وحدانیّت و فردانیّت خداوند ذو الجلال بگمان بود، پس از آنک کلیّات و جزئیات در کون و کائنات همه دلیلست و گواه بر یکتائی و بی همتائی او . مرد باید که بوی تاند برد ورنه عالم پر از نسیم صباست لکن زهر افعی چون مستولی گردد بر جان بیچاره ای هزار خروار تریاق سود نکند، من اسقطته السّوابق لم تنعشه الّلواحق، اوّل نمودن است پس دیدن، اوّل نمایش است پس روش، تا ننماید نه بینی، تا نخواند نروی، خواندنش اینست که : «فاطر السّموات و الارض یدعوکم لیغفر لکم »، آفریدگار زمین و آسمان، کردگار جهان وجهانیان، بی نیاز از طاعت و اعمال بندگان بانعام و افضل خود، نه بسزاء شما، بل بسزاء خود می خواند شما را که باز آیید، درگاه ما را لزوم گیرید، چون می دانید که جز من خداوند نیست، از من آمرزش خواهید که ما را از گناه آمرزیدن باک نیست، عیب خود عرضه کنید که ما را از معیوب پذیرفتن عار نیست، بجرم رهی را گرفتن انتقام است و ما را با رهی انتقام نیست. باوّل بر گرفتن و بآخر بیفکندن در علم نقصانست و در علم ما نقصان نیست، کرامت ازین بزرگوارتر نباید (۱)، لطف ازین تمامتر نبود، کید دشمن بتو نماید و از وی حذر فرماید گوید : «انّ الشیطان لکم عدوٌّ فاتّخذوه عدوّاً »، شیطان دشمن شما است او را دشمن دارید، فرمان وی مبرید، دعوت وی را اجابت مکنید : «انّما یدعوا	(۱) نسخهٴ الف : نيابد.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/27) / admin (07/02/19)
2	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۴۷	نیست و بنده تا درین مقامست در تفرقه است که در دایرهٴ جمع نیست، چون ازین درجه بر گذشت توکّل راضیانست (۱) و آن حال (۲) صدّیقانست که از مسبّب وا اسباب نپردازند (۳) همه یکی را بینند و یکی را شناسند، دیگران کار باو سپارند و ایشان خود را باو سپارند، دیگران ازو خواهند و ایشان خود او را خواهند، دیگران بعطا آرام گیرند و ایشان بمعطی آرام گیرند، این توکّل چراغی است در دل که اینک منم، ندائیست در گوش که ایدرم (۴)، نشانیست روشن که با توام. حسین منصور حلاج ، خواص را دید که در بیابان می گشت گفت چه میکنی؟ گفت قدم خویش در توکّل درست می کنم، گفت : افنیت عمرک فی عمران باطنک فاین الفنآء فی التّوحید. و ابو بکر صدّیق بیمار بود، او را گفتند طبیب را بیاریم تا ترا علاج کند، گفت طبیب مرا دید و گفت : انّی افعل ما ارید، «ولنصبرنّ علی ما آذیتمونا »، این دلیلست که صبر کردن بر رنج (۵) و احتمال کردن و بدفع آن مشغول نا بودن از توکّلست ؛ همانست که جای دیگر گفت : «ودع اذیهم و توکّل علی الله » هر که بر رنجها صبر کند و ننالد او را هم مقام متوکّلانست هم مقام صابران و در دوش دین داران دو مقام ازین عزیزتر نه اند. ربّ العالمین متوکّلانرا می گوید : «انّ الله یحبّ المتوکّلین » و صابران را می گوید : «انّ الله مع الصّابرین » و کمال شرف و فضیلت صبر را ربّ العزّه در قرآن زیادت از هفتاد جای صبر یاد کرده و هر درجه‌ای که آن نیکوتر و بزرگوارتر با صبر حوالت کرده، درجهه‌ای بزرگوارتر از امامت در راه دین نیست و با صبر حوالت کرده که : «و جعلنا منهم ائمّةً یهدون بامرنا لمّا صبروا »، مزد بی نهایت و ثواب بی شمار با صبر حوالت کرده که : «اِنّما یوفّی الصّابرون اجرهم بغیر حساب »، صلوات و رحمت و هدایت کس را بهم جمع نکرد مگر صابرانرا، گفت : «اولئک علیهم صلواتٌ من ربّهم و رحمةٌ و اولئک هم المهتدون ».	(۱) نسخهٴ الف : توکل را زيانست. (۲) نسخهٴ الف : حالت. (۳) نپردازند : فارغ نباشند. (۴) ايدر : اينجا – نسخهٴ الف : که آيد درم. (۵) نسخهٴ ج : بر رنج واذی.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
3	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۶۰	قوله تعالی : «و اُدخل الّذین آمنوا » معنی آنست که مؤمنان و دوستانرا فردا به بهشت فرود آرند در آن سرای پیروزی و نعیم باقی و ملک جاودانی، امّا ظاهر لفظ ــ اُدخل ــ آنست که این حکم راندند روز اوّل در عهد ازل و مؤمنان را آن روز ببهشت فرو آوردند (۱) که این حکم راندند، نه خواستی نواست که می دروا (۲) کند، کردهٴ ازلیست که می آشکار کند (۳)، نه امروز شان می نوازد که در ازلشان نواخته است و این کار پرداخته، عابد همه نظارهٴ ابد کند، بیم وی از آن بود که تا فردا با من چه کنند، عارف همه نظارهٴ ازل کند، سوزش همه آن بود که در ازل با من چه کرده اند، او که در ابد نگرد همه رکوع و سجود بیند، او که در ازل نگرد همه وجد و وجود بیند، از دیدار خود غایب بود، نه خود را بیند نه از خود، بلکه (۴) همه حق را بیند و حق را داند (۵)، او که به ابد نگرد هرچه بدو دهند قبول کند و بآن قانع شود، و او که بازل نگرد نه هیچیز قبول کند نه بهیچ خلعت قانع شود، اگر هرچه در کونین خلعتست او را بآن بیارایند هر لحظتی (۶) که بر آید برهنه تر بود، و اگر کلّ کون (۷) مائده ای سازند و پیش دل وی نهند ویرا از آن نزل چاشنی نیاید. هر دو کون لقمه ای ساختند و در حوصلهٴ پر درد بو یزید نهادند هنوز روی سیری نمی دید، فریاد همی داشت که من گرفتار عیانم بخبر قناعت چون کنم، من که نقد را جویانم بامید کفایت چون کنم!!	(۱) نسخهٴ الف : در آرند. (۲) دروا : باژ گونه ( برهان قاطع ) (۳) نسخهٴ ج : آشکارا می کند. (۴) نسخهٴ الف : بل که. (۵) نسخهٴ الف : و حق راند. (۶) نسخهٴ الف : هر خلعتی. (۷) نسخهٴ الف : کونين.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
4	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۶۲	پاک بیرون دهد، درخت پاک بر تربت نیکو بر آب خوش جز میوهٴ شیرین بیرون ندهد، آنست که گفت : «و البلد الطیّب یخرج نباته باذن ربّه »، تربت پاک نفس بندهٴ مؤمنست، درخت پاک درخت معرفتست، آب خوش آب ندامتست، میوهٴ شیرین کلمهٴ توحید است، چنانک درخت بیخ بزمین فرو برد همچنان معرفت و ایمان در دل مؤمن بیخ فرو برد، چنانک شاخ بر هوا میوه آرد این درخت معرفت توحید بر زبان و عمل در ارکان آرد، هر دو بالا گیرد، اینست که ربّ العزّه گفت : «الیه یصعد الکلم الطیّب و العمل الصّالح یرفعه » . قوام درخت بسه چیز است: بیخی بر زمین فرو برده، اصلی بر جای ایستاده، شاخی بهوا بر شده. و درخت معرفت را این سه چیز بر کمالست : تصدیق بالجنان و عمل بالا رکان و قول باللّسان. قال النّبی (ص) : « الایمان معرفةُ بالقلب و اقرارٌ باللّسان و عمل بالابدان ». پیر طریقت گفت : الهی آب عنایت تو بسنگ رسید، سنگ بار گرفت، سنگ درخت رویانید، درخت میوه و بار گرفت ؛ درختی که بارش همه شادی، طعمش همه انس (۱)، بویش همه آزادی ؛ درختی که بیخ آن در زمین وفا، شاخ آن بر هواء رضا، میوهٴ آن معرفت وصفا، حاصل آن دیدار و لقا. «تؤتی اُکلها کلّ حینٍ باذن ربّها » بقول ابن عباس آن درخت که ربّ العزّه ایمان مؤمنان مثل بدان زد، درختیست در بهشت که میوهٴ آن هرگز بریده نگردد و بسر نیاید : «لا مقطوعةٍ و لا ممنوعةٍ »، کذلک لطائف قلوب العارفین من ثمرات شجرة الایمان لا مقطوعةٍ و لا ممنوعة، و قلوب اهل الحقایق عنها لا مصروفةٍ و لا محجوبة و هی لها فی کلّ وقت و نفس مبذولة غیر محجوبة. آنگه کفر کافر را نیز مثل زد گفت : «و مثل کلمةٍ خبیثةٍ کشجرةٍ خبیثة » ــ کلمهٴ خبیثه همچون شجرهٴ خبیثه است، این شجرهٴ خبیثه میگویند شجرهٴ شهواتست، زمین آن نفس امّاره، آب آن امل، اوراق آن کسل، میوهٴ آن معصیت، غایت آن دوزخ. نهاد کافر شوره زمینست، از شوره زمین هرگز درخت خوش نروید	(۱) نسخهٴ الف : انس بود.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
5	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۶۳	اگرچه باران خوش بر آن بارد، باران هرچهد پاکست و خوش امّا تا بر کدام موضع آید، چون بر صدف آید جوهر روید، چون بر مزبله آید کرم روید، پس کار زمین دارد و تخم، نه آب و باران، همانست که آنجا گفت : «صنوانٌ و غیر صنوانٍ یُسقی بمآءٍ. واحد و نفضّل بعضها علی بعضٍ فی الاکل ». دو بنده را مثل زد : یکی آشنا، یکی بیگانه. گفتا مثل ایشان چون دو درختست : یکی شیرین، یکی تلخ. تلخ هم از آن آب خورد که شیرین خورد، تلخ را جرمی نبود که تلخ آمد، شیرین را هنری نبود که شیرین آمد. لکن این تخم بر سبیل شایستگی افکندند و آن تخم بر سبیل ناشایستگی، پس کار نه بآنست که از کسی کسل آید و از کسی عمل، کار آن دارد که تا شایستهٴ که آمد در ازل، تلخ را چه سود کش آب خوش در جوارست و خار را چه حاصل از آن کش بوی گل در کنارست. «یثبّت الله الّذین آمنوا بالقول الثّابت فی الحیوة الدّنیا و فی الآخرة » تثبیت عارف آنست که ویرا در دنیا زندگانی باستقامت دهد، زندگانی که دامن وی پاک دارد و چشم وی بیدار و راه وی راست و مرکب (۱) وی تیز تا بدر مرگ، آنگه زندگانی حقیقت آغاز کند، بحیوة طیّبه رسد، از سایهٴ انسانیّت و صفت کنودی (۲) خلاص یافته و بمقرّ عزّ و قرارگاه خود رسیده و شرف و صولت خود بر فریشتگان بدیده، ازینجا بود که رسول خدای (ص) عمر خطاب را گفت : کیف بک یاعمر اذا رأیت ملکین فظّین غلیظین ید خلان علیک القبر فیقولان من ربّک و ما دینک و من نبیّک؟ فقال یا رسول الله ایکون عقلی معی. قال نعم، قال اذاً لا ابالی. و رأی (۳) یزید بن هرون بعد موته فی المنام، فقیل له ما صنع الله یک. قال دخل علیّ منکرٌ و نکیر قبری، فقالا من ربّک فاخذت بلحیتی. و قلت اَمِثلی یسأل من ربّک و قد دعوت الخلق الی الله سبعین سنةً، فقال احدهما للآخر ارفق به فقد صدق.	(۱) نسخهٴ الف : مرگ. (۲) کنود : نا سپاس و عاصی. (۳) نسخهٴ ج : روی.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
6	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۸۱	قوله تعالی : «و اذ قال ابرهیم ربّ اجعل هذا البلد آمناً » ابراهیم (ع) درین آیت از حق دو چیز خواست : یکی امن مکّه از استیلاء دشمن، دیگر امن دل از غلبهٴ سلطان هوا، گفت بار خدایا این شهر مکّه را حرمی گردان ایمن که هیچ جبّاری را بر آن دست نبود و هیچ کس را درو ترس نبود، ربّ العالمین دعاء وی اجابت کرد و آنرا حرمی ساخت مبارک و جای امن، چنانک گفت : «مثابةً للنّاس و اَمناً ». هرگز هیچ جبّاری را در آن دست نه و هر کس که شود در آن حرم از آدمی و غیر آدمی، از صید وحشی و مرغ هوائی او را بیم نه. و امن دل که خواست از روی اشارت آنست که گفت : «و اجنبنی و بنیّ ان نعبد الاصنام »، هرچه ترا از حق باز دارد آن صنم تو است و هرچه دلت بدان گراید و نگرد جز از حق آن هواء تو است؛ و ربّ العزّه میگوید : «افرأیت من اتّخذ الهه هواه ». یکی را مالی و تجارتی در پیش، یکی را زن و فرزند در پیش، یکی را جاه و حشمت در پیش، یکی در بند حرمت پا رسائی و خویشتن داری بمانده و از آنجا قدم بر نگرفته، یکی طاعت و عبادت قبلهٴ خود ساخته و نگرستن بدان و تکیه بر آن حجاب راه وی گشته . و ربّ العالمین می گوید : «و توبوا الی الله جمیعاً ایّها المؤمنون لعلّکم تفلحون » ای شما که مؤمنانید، اگر می خواهید که دلهاتان حرم نظر خود گردانم و از حجاب قطیعت ایمن دارم، یکبارگی روی بما نهید و از همه بر گردید، یکبار با راه خود می خواند بزبان صنایع تحقیق آشنائی را، یکبار		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
7	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۸۴	علیک محبّةً منّی » تا فرعون جان و دل و دیدهٴ خود بر شاهد آن ذرّه همی فشاند، شب تا روز جز این کار نداشتی که بدست خویش گهوارهٴ موسی می جنبانیدی. و در خبر می آید که هر آن بنده‌ای که سحرگاه بر خیزد و طهارتی بیارد و دور کعب نماز کند، جبّار عالم محبّت وی بآب افکند و با چشمه های دنیا بیامیزد تا هر که از آن آب بمقدار یک قطره می خورد، دوستی آن بنده بحکم عنایت و محبّت ازلی در دل وی پیدا می شود. «ولا تحسبنّ الله غافلاً عمّا یعملُ الظّالمون » ــ قال احمد بن خضرویه : لو اُذن لی فی الشّقاعة ما بدأت الّا بظالمی، و لا اغتنم سفراً الّا یکون فیه معی من یوذینی و یظلمنی شوقاً منّی لتعرفة الله للمظلومین. یقول تعالی : «لا تحسبنّ الله غافلاً عمّا یعمل الظّالمون » آن ساعت که مظلوم از دست ظالم برنج آید و از درد دل و سوز جگر بحق نالد، از آن ناله و سوز وی زلزله در طبقات آسمان افتد و مقرّبان در غلغل آیند، و آن دعاء مظلوم بر مثال شرارات آتش سوی هوا بر شود و تا بحضرت عزّت ذو الجلال هیچیز آنرا حجاب نکند و ربّ العالمین گوید : و عزّتی لا نصرنّک و لو بعد حین. مصطفی (ص) گفت : « ایّاک و دعوة المظلوم و لو کان کافراً فانّه لیس لها دون الله حجاب » ــ دعآء مظلومِ کافر را چنین می گوید، دعاء مظلومِ مسلمان متعبّد خود چون بود؟!. یکی از بزرگان دین حکایت کند که مردی را دیدم در طواف می گفت : من رآنی فلا یظلم احداً، هر که مرا بیند و حال من باز داند تا بر کس ظلم نکند و ستمکار نبود . گفتم ای جوانمرد در چنین جایگه مثل این سخن نگویند که ذکر و ثنا و دعا گویند، گفت اگر قصّه و سر گذشت خود با تو بگویم مرا معذور داری . مردی بودم از متنعّمان بصره، روزگار بغفلت و بیهوده بسر آورده و نفس خود بر پی هوا و شهوت داشته، نا کردنی در شرع می کردم و کردنی فرو می گذاشتم، بجهل وظلم سر در نهاده و از بطش و قهر حق نا آگاه بوده، تا روزی بر کنار شط		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/19)
8	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۸۵	بر صیادی رسیدم که ماهیی بزرگ صید کرده بود، آن ماهی بقهر و ظلم از وی بستدم و از سوز دل و دعای وی نیندیشیدم، چون بخانه باز آمدم آن ماهی بریان کردم و خوردم، ناگاه کف دست من سیاه شد، طبیب را خواندم تا معالجت کند، طبیب گفت اگر این کف دست از خود جدا نکنی سرایت کند و هلاک تن تو در آن بود، کف از خود جدا کردم بالای کف تا ببازو سیاه شد، آن نیز از خود جدا کردم هنوز می افزود، آخر از سر آن درد و رنج در خواب شدم، گوینده‌ای بانگ بر من زد که : اِلحق الصیّاد و الّا هلک بدنک کلّه، گفت از خواب در آمدم، مرا در محفّه‌ای نشاندند و بکنار شط بردند همانجای که صیّاد را دیده بودم، بپای وی در افتادم و عذر همی خواستم، صیّاد چون مرا چنان دید گفت : بردارید او را که این نه کردهٴ منست و نه گشایش این بند بدست منست، مرا بر داشتند و بمحلّتی دیگر بردند، عریشی را دیدم از چوب و برگ خرما فراهم نهاده و در درون آن دختر کی بود بحدّ پانزده ساله در نماز ایستاده، چون مرا بدید نماز خود کوتاه کرد تا سلام باز داد، آنگه گفت : یا ابه مالک، الک حاجةً؟ ــ ای پدر ترا چه بوده و چه رسیده. پدر قصّه من با وی بگفت که این آن مرد است که دی بر ما ستم کرد و اکنون می بینی حال وی و رنج تن وی، آن دخترک روی سوی آسمان کرد و گفت : یا مولای ما عرفتک عجولاً فکیف عجلت علیه بجاهی علیک الّا رددت علیه ذراعه، فما استتمّت کلامها حتّی ردّ الله جلّ جلاله علیّ ذراعی. «هذا بلاغٌ للنّاس » این آیت از جوامع قرآنست که مصطفی (ص) گفته : « اوتیت خوامع الکلم » و در قرآن ازین نمط بسیارست، هر آیتی از آن بجای کتابی است که اگر از آسمان بر این امّت جز از آن نیامدی (۱) ایشانرا در آن غناء وافی بودی (۲) و در دین ایشانرا تمام بودی (۳)، نبینی درین یک آیت که چون جمع کرد در آن همهٴ انواع علوم و ارکان دین و وجوه شریعت و انواع حکمت و ابواب حقیقت، هم قرآن را مدحست و هم شریعت را، هم و عظ را پیغامست و هم تهنیت را، هم رحمت را بسط است و هم حجّت را، اوّل چه گفت : «هذا بلاغٌ للنّاس »،	(۱) نسخهٴ الف : جدا زان نيامديد. (۲) و (۳) نسخهٴ الف : بوديد.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/20)
9	۵	۱۴	ابراهيم	سیزدهم	۲۸۶	این ستایش قرآنست و تصدیق قصّه آن و بر داشت قدر آن و تعظیم منّت بدان و جهانیانرا تهنیت بدان و باز نمودنست که از مردم در آن چیز نیست (۱)، آفریده و کرده نیست، بلکه بلاغست رسیده بمردمان، کلامی پاک و پیغامی درست از خدای جهان، «و لینذروا به » درین کلمت باز الزام حجّتست بر دشمنان و بناء همهٴ تهدید هاست که در قرآن و همهٴ حدّها که در گردن سلطان و همهٴ نهی منکرها که واجبست بر مؤمنان، «و لیعلموا انّما هو الهُ واحدٌ » این باز دلیلست که ایمان سمعی است که توحید در بلاغ بست و بلاغ سمعی است، پیغام شنیدنی است. اهل سنّت ازینجا گفتند دین ما مسموع است نه معقول، که ایمانرا مسموع مایه است و عقل آنرا پیرایه است. دیگر هر آیت که در قرآنست که در آن ذکر نامی است از نامهای الله یا صفتی از صفتهای وی یا اشارتی فرا ذات وی یا کلمه‌ای از مدح وی و هرچه در عالم پیداست از آیات و رایات قدرت وی، صنایع و عجایب فطرت وی، آن همه در تحت این شود که : «و لیعلموا انّما هو الهٌ واحدٌ » پس این کلمه خزینه ایست علم توحید را وقاعده‌ایست اصول دین را، آنگه گفت : «و لیذّکّرَ اولوا الالباب » تا پند گیرند عاقلان و یادگار ستانند زیرک دلان که زیرکان و هشیارانرا بنزدیک الله مقدارست و نازیرک بر آفریدگار خوارست، همانست که جای دیگر گفت : «و ما یتذکّر الّا من ینیب ». از الله او پند پذیرد که دل با وی دارد، از الله او شرم دارد که از نظر وی خبر دارد، با الله او گراید که حاجت خود بوی داند، بر الله مهر او نهد که ویرا شناسد و نظر وی پیش چشم خویش دارد.	(۱) نسخهٴ الف : خير نيست.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/20)
10	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۲۹۸	بسم الله الرّحمن الرّحیم : بنام او که زبانها گویا شده بنام او، جانها شیدا شده بنام او، بیگانه آشنا شده بنام او، زشتها زیبا شده بنام او، کارها هویدا شده بنام او، راهها پیدا شده بنام او. – بنام او که چشمهای مشتاقان گریان بنام او، دلهای عارفان سوزان بنام او، سرّهای والهان خروشان بنام او، تنهای عاشقان پیچان (۱) بنام او. – بنام او که جانها اسیر پیغام او، عارف افتاده بدام او، مشتاق (۲) مست مهر از جام او، طوبی کسی را که ازین جام شربتی کشید، یا درین راه منزلی برید، دل وی بنور اعظم افروخته بروح انس زنده و بعزّ وصال فرخنده، گهی در حیرت شهود مکاشف جلال، گهی در بحر وجود غرقهٴ لطف و جمال، بزبان ناز و دلال همی گوید :	(۱) نسخهٴ ج : بی جان. (۲) نسخهٴ الف : مشتاقان.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/20)
11	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۲۹۹	در عشق تو من کیم که در منزل من از وصلُ رخت گلی دمد بر گِل من این بس نبود ز عشق تو حاصل من کاراستهٴ وصل تو باشد دل من « الر » الف : آلاء اوست، لام : لطف او، را : رحمت او. از روی اشارت میگوید : بندهٴ من نعمت از مادان و لطف از مابین و رحمت از ما خواه، من آن خداوندم که باجودم بخل نه و بالطف من عجز نه و در رحمت من نقصان نه، بندهٴ من هرچه جوئی به از نعمت من نجوئی، شاکر باش تا بیفزایم. هرچه داری به از لطف من نداری، ذاکر باش تا پردهٴ لطف بر تو نگه دارم. هرچه گزینی هرگز چون رحمت من نگزینی، بر در من باش تا رحمت باز نگیرم. بندهٴ من هر کس را گنجی است و گنج مؤمنان خزینهٴ نعمت من، هر کس را نازی است و ناز دوستان بلطف من، هر کس را امیدی است و امید عاصیان برحمت من. «ربما یودّ الّذین کفروا لو کانوا مسلمین » باش تا این مملکت دنیا بر دارند و این بساط لعب و لهو در نوردند و در میدان عقبی و عرصهٴ عظمی ایوان کبریا بر کشند، پرده از روی کارها بر گرفته و خبرها عیان گشته، بیچاره بیگانگان آن روز بدانند که از چه باز مانده اند و چه شراب خورده اند، آرزوی اسلام کنند و چه سود دارد؟. تخمی که نکشتند چه دروند. درختی که ننشاندند به بَر آن چه امید دارند. و تا نگوئی که این حسرت و غبن خود کافرانرا خواهد بود که از اسلام باز ماندند، فاسقانرا همین حسرت خواهد بود که از طاعت باز ماندند و غافلان که از ذکر باز ماندند. یکی از بزرگان دین و ائمّهٴ سلف گفته درین آیت : ربّما یودّ الّذین فسقوا لو کانوا مطیعین، ربّما یودّ الّذین غفلوا لو کانوا ذاکرین. ما خرج احد من الدنیا من مؤمن و لا کافر الّا علی ندامةٍ و حسرةٍ فالکافر لمایری من سوءٍ ما یُجازی به و المؤمن لرؤیة تقصیره فی القیام بمواجب الحرمة و ترک الخدمة و شکر النّعمة. «ذَرهم یأکلوا و یتمتّعوا » الآیه... التّزیّن بالدّنیا من اخلاق المنافقین و التمتّع بها من اخلاق الکافرین و التّمرّغ فیها من اخلاق الهالکین. قال الله عزّ و جلّ : «ذرهم یأکلوا و یتمتّعوا و یلههم الامل فسوف یعلمون » روی انّ النّبی (ص) غرز		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/20)
12	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۰۱	«و جعلنا لکم فیها معایش » سبب عیش کلّ احدٍ مختلف، فعیش المریدین بیمن اقباله و عیش العارفین بلطف جماله و عیش الموحّدین بکشف جلاله کلٌ مربوط بحاله و لکلّ نصیب من افضاله و الحقّ منزّه عن التجمّل بافعاله.		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/20)
13	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۳۰	نفسی یا ابه ما الّذی ابکاک، قال و کیف لا ابکی یا فاطمة و قد نزل علیّ جبرئیل بهذه الآیة : «و انّ جهنّم لموعدهم اجمعین، لها سبعة ابوابٍ لکلّ بابٍ منهم جزءٌ مقسوم » و ذکر الحدیث بطوله. انس بن مالک گفت : آن روز که جبرئیل امین این آیت آورد : «و انّ جهنّم لموعدهم اجمعین » دریای حیرت و حرقت مصطفی (ص) بموج آمد و آن گوهر درد و سوز خویش بر انداخت، گریستنی عظیم در گرفت، چندان بگریست که جانهای صدّیقان صحابه از آن گریه در سوزش افتاد و دلها در گدازش آمد، بحدّی رسید که «بلغت القلوب الحناجر » . و هیچکس از آن صدّیقان صحابه زهره نداشت (۱) که از اسرار درگاه نبوّت بر رسد (۲) یا بپرسد (۳) که آن چه حالست و چه بوده که سیّد کونین و مهتر خافقین چنان غمگین و خزین نشسته غریوان و حیران، آخر عبد الرحمن عوف بر فاطمهٴ زهرا شد، دانست که رسول خدای را بدیدار فاطمه آسایش و انس بود و اگر چه غمگین بود چون ویرا بیند غم از وی بکاهد، گفت یا فاطمه رسول خدا را دیدیم بس حیران و گریان با دردی عظیم و سوزی تمام، ندانیم چه آیت بوی فرود آمده و چه چیز ویرا بر آن داشته. و هیچکس از ما زهره ندارد و نتواند که از آن حال باز بر رسد (۴) یا بپرسد مگر تو بآن اسرار رسی (۵) و آن حال باز دانی، شمله‌ایی کهنه نهاده بود، فاطمه (ع) آن شمله در پوشید و قصد حضرت مصطفی (ص) کرد، عمر خطّاب او را در آن شملهٴ کهنه (۶) بدید، دلش بر جوشید، این نفس دردناک از سر سوز و حسرت بر آورد که وا اندوها، کسری و قیصر با تمرّد و تحیّر خویش در نعمت و راحت میان سندس و حریر کام خویش می رانند و دختر رسول ثقلین بیک شملهٴ کهنه روز بسر می آرد. فاطمه (ع) آن سخن از عمر بشنید، چون بر رسول خدا رسید باز گفت و لختی از بی کامی خویش معلوم رسول (ص) کرد، آنگه گفت یا رسول الله جان و تن	(۱) و (۲) و (۳) نسخهٴ الف : نداشتند – رسند – بپرسند. (۴) نسخهٴ ج : حال بر رسد. (۵) نسخهٴ ج : مگر که تو از آن اسرار بر رسی. (۶) نسخهٴ الف : کهن.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
14	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۳۲	و لم یسمع بذکر النّار. ــ ای کاشک عمر خطّاب را هرگز را درین دنیا نام و نشان نبودی و مادر بوی نزادی تا ذکر دوزخ بگوش نرسدی. و علی بن ابی طالب (ع) گفت : یا لیت امّی لم تلدنی و یالیت السّباع مزّقت جلدی و لم اسمع بذکر جهنّم. و سمع سلمان قول النّبی (ص) ل فاطمة فخرج نحو بقیع الغرقد و اضعاً یده علی رأسه و هو ینادی باعلی صوته وا بعد سفراه، وا قلّة زاداه، الویل لی ان کان مصیری الی النّار. «اِنّ المتّقین فی جنّاتٍ و عیون » ــ این باز مرهمی دیگر است و لطفی دیگر، آیت رحمت پس از آیت تهدید، ربّ العالمین فرا بندگان نموده که در صفات ما هم جلال عزّت و سیاستست، هم کمال لطف و رحمت. و در بارگاه ملک ما هم زندان نقمتست، هم بُستان نزهت، تا بنده میان خوف و رجا زندگی کند، بآیت تهدید و ذکر دوزخ از عزّت قهر الله بترسد، بآیت رحمت و صفت بهشت دل در کرم و لطف وی بندد، خوف او را از معصیت باز دارد، رجا او را بر طاعت (۱) دارد. «اِنّ المتّقین فی جنّات و عیون » ــ پرهیز کاران فردا در بهشتها اند، هر دو بلفظ جمع گفت از آنک پرهیز کاران بر تفاوتند و جنّات بر درجات اند، بعضی برتر و بعضی فروتر. هر که امروز در تقوی بیشتر، فردا درجهٴ وی در بهشت برتر. و بر جمله نشان تقوی آنست که بنده دل از محبّت دنیا و سر از طمع عقبی خالی کند، نه دنیا و اهل دنیا را با او پیوندی، نه با عقبی او را آرامی، سر گشتهٴ روزگار خود شده، در میدان کم و کاستی قدم نهاده، جدل و خلق خدا از پیش بر داشته، کمر صلح و وفا بر میان جان بسته، کلبهٴ وجود خود را آتش در زده، کشتی خلقیّت بگرداب (۲) نیستی فرو داده، ظاهر بزیور شریعت آراسته، باطن بنور حقیقت افروخته، وانگه بدین قناعت نکند که پیوسته در قعر بحر سرّ خویش (۳) غوّاصی می کند، بحکم اشارت عزّت قرآن که میگوید : «سَنریهم	(۱) نسخهٴ الف : بر عاطفت. (۲) نسخهٴ الف : بکردار. (۳) نسخهٴ الف : بحر خويش.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
15	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۳۳	آیاتنا فی الآفاقِ و فی انفسهم » مگر روزی این دُرّ معرفت بچنگ آید که : «حتّی یتبیّن لهم انّه الحقّ ». «و نزعنا ما فی صدورهم من غلٍّ » ــ خانهٴ کعبه را بنا کردن و از خبائث (۱)مشرکان آنرا طهارت دادن به خلیل (ع) باز گذاشت، گفت : «و طهّر بیتی » ؛ دل مصطفی (ص) را شستن در حال طفولیّت و از مادون حق آنرا اطهارت دادن به جبرئیل باز گذاشت و بفریشتگان، چنانک در خبرست ؛ باز که نوبت بدلهای عاصیان امّت احمد (ص) رسید تولّی آن خود کرد جلّ جلاله و طهارت آن خود داد، گفت : «و نزعنا ما فی صدورهم من غلٍّ » نه تقدیم و تفضیل ایشانرا بر پیغامبران، لکن با ضعیفان رفق بیشتر کنند کریمان، نه خواست جلّ جلاله که عیب و عوار (۲) ایشان با فریشتگان نماید، خود کرد تا عیب ایشان هم خود داند، سبحانه ما ارأفه بخلقه. و یقال : قال الله عزّ و جل «و نزعنا ما فی صدروهم من غلٍّ » و لم یقل : مافی قلوبهم، لانّ القلب فی قبضةالحقّ بین اصبعین من اصابع الرّحمن، کمافی الخبر : فیکون ابداً فی محلّ الشّهود و دوامُ انس القرب فلیس هناک غلّ فینتزعُ منه. «نبّئ عبادی اَنّی انا الغفور الرّحیم » لمّا ذکر حدیث المتّقین و مالهم من علوّ المنزلة انکسر قلوبُ العاصین فتدارک الله قلوبهم . و قال ل نبیّ ه اخبر عبادی العاصین : «اَنّی انا الغفور الرّحیم » ؛ ان کنت الشّکور الکریم بالمطیعین فانّی انا الغفور الرّحیم بالعاصین. – ای محمد (ص) بندگان مرا خبر ده که من آمرزگارم، کارساز و بنده نوازم، نه فضل ما را پایان، نه محابا را کران، آنچ ابتدا بود امروز همان، ابری است از برباران، مؤمنان را جاودان. – ای محمد بر مؤمنان لطیف ام مهربان، امّا بیگانگانرا جبّارم دادستان. «و اَنّ عذابی هو العذاب الالیم» ــ ما را هم نور عزّتست هم نار عزّت، بنور عزّت دوستان خود را نواختم، بنار عزّت دشمنانرا سوختم، بنور عزّت لختی را آب	(۱) نسخهٴ الف : خيانت. (۲) نسخهٴ الف : عور.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
16	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۳۴	عنایت روانیدم، بنار عزّت قومی را گرد هجران انگیختم، این نور عزّت بنور فراست توان دید، و نور فراست آنست که ربّ العالمین گفت : «انّ فی ذلک لآیاتٍ للمتوسّمین » یعنی للمتفرّسین. فراست بر سه وجه است : یکی ــ فراست تجربتی و این همه ممیّزان را بود. دیگر ــ فراست استدلالی و این همه عاقلانرا بود. سوم ــ فراستست بنظر دل بآن نور که مؤمن در دل دارد، چنانکه مصطفی (ص) گفت : « اتّقوا فراسة المؤمن فانّه ینظر بنور الله ». فراست تجربتی بر دیده است یا از شنیده یا بخرد در یافته. و فراست استدلالی قیاس شرعیست در دین و قیاس عقلی در غیر دین. و فراست نظری برقی است که در دل تابد و حجابها بسوزد تا لختی از آنچ غیبست برو کشف شود و این خاصیت انبیاست و صدّیقان و اولیاء. ابراهیم خواص در جامع بغداد با جماعتی مریدان گرد آمده، جوانی از در مسجد در آمد سخت زیبا و ظریف و نیکو روی، ایشان او را بخود راه دادند، با ایشان بنشست و سخنهای نیکو گفت و خدمتهای نیکو کرد چنانک بعضی دلهای ایشان صید کرد . ابراهیم با یکی از آن مریدان گفت : یقعُ لی انّه یهودیّ ــ مرا چنان می افتد که این جوان جهودست، این سخن بگفت و از میان جمع بر خاست و بیرون شد! جوان او را گفت : اَیش قال الشیخ فیّ؟ ــ شیخ در حقّ من چه گفت. مرید با وی بگفت آنچ شیخ گفته بود، جوان بر خاست و بپای شیخ در افتاد و مسلمان گشت، آنگه گفت : ما در کتب خویش خوانده بودیم که : الصّدّیق لا یخطئ فراسته، آمدم و امتحان کردم، گفتم اگر در هیچ طایفه صدّیق صاحب فراست بُود، درین طایفه بود. پس آن جوان از جملهٴ بزرگان و معروفان طریقت گشت. و هم از ابراهیم خواص حکایت کنند که گفت: بتجرید در بادیه‌ای رفتم و رنجها کشیدم، چون به مکّه رسیدم عُجبی در نفس من فرا دید آمد، پیرزنی		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
17	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۴۶	ودّعک ربّک و ما قَلی ». هفتم قربت : «ثمّ دنا فتدلّی ». وگفت اند سبع مثانی آنست که از بهر شرف مصطفی (ص) هفت عقوبت از امّت وی بر داشت در دنیا و هفت در عقبی : فامّا الّتی فی الدّنیا فالخسف، و المسخ، و الطّمس، و القذف، و الطّاعون، و الغرق، و الموت الذّریع ؛ و امّا الّتی فی الآخرة فسواد الوجه، و زرقة العیون، و الاغلال، و السّلاسل، و الانکال، و طعام الزّقوم، و شراب الحمیم. «و القرآنَ العظیم » ــ عظیم است قدر قرآن که ربّ العزّه ده نام از نامهای خویش بر آن نهاد : یکی عزیز : «و انّهُ لکتابٌ عزیز ». دیگر حکیم : «تلک آیاتُ الکتابِ الحکیم ». سوم مهیمن : «و مهیمناً علیه ». چهارم حق : «فاَمّا الّذین آمنوا فیعلمون انّه الحقّ من ربّهم ». پنجم نور : «و اتّبعوا النّور الّذی انزل معهُ ». ششم مجید : «بل هو قرآنُ مجیدُ ». هفتم مبین : «تلک آیاتُ الکتاب المبین ». هشتم کریم : «اِنّه لقرآنٌ کریم ». نهم عظیم : «و القرآنَ العظیم ». دهم آنست که خود را جلّ جلاله احسن الخالقین گفت و قرآنرا احسن الحدیث : «الله نزل احسنَ الحدیث ». آنگه خود را گفت : «لیس کمثله شئٌ » و قرآنرا گفت : «لا یأتونَ بمثله ». حکی عن بعضهم انّه قال : کنت فی البحر اذهاج الموج و اشتغل کلّ انسانٍ بنفسه فاخذ اعرابیّ مصحفاً بیده و رفعه الی السّماء و قال الهی و سیّدی اتغرقنا و کلامک معنا فسکن البحر من ساعته. «لا تَمدّنّ عینیک » الآیة... یا محمّد این زینت دنیا که از کافران دریغ نداشته ایم تونیک در آن منگر و بوی استیناس مگیر، چشم تو از آن عزیزتر است که آن نگرد که ما بآن ننگرسته ایم یا آن پسندد که ما نه پسندیده ایم، مصطفی (ص) باین خطاب چنان ادب گرفت که شب معراج نعیم بهشت نیز برو عرضه کردند در آن هم ننگرست و بهرچه رسید و هرچه می دید همی گفت : التّحیّاتُ لله، تا حق جلّ جلاله آن ادب از وی بپسندید و بر وی ثنا کرد که : «ما		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
18	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۴۷	زاغ البصرُ و ما طَغی » . آنجا که دوستی بر کمال بود ناچار در آن غیرت بود، موسی (ع) دیدار خواست. جواب آمد که : «لن ترانی و لکن اُنظر الی الجبل » ای موسی تو اکنون ما را نبینی بکوه همی نگر . با مصطفی (ص) گفت : ای محمّد هان دیده‌ای ه ای که بدان بما نگری، نگر نظر آن (۱) بعاریت بکس ندهی، مستلذّات دنیا و عقبی را چه محلّ آن بود که رخت خویش در دیدهٴ تو نهد و زبان حال سیّد (ص) بنعت تواضع همی گوید : بر بندم هر دو چشم و نگشایم نیز تا روز زیارت تو ای یار عزیز «و اخفض جناحک للمؤمنین » ــ خفض الجناح کنایة عن حسن الخلق، اشارتست بکمال خُلق و غایت شفقت وی بر خَلق خدا، نه بینی که بر بساط بلیّت اُحُد هزاران شربت قهر نوش کرده و از زخم بیگانگان بوی رسیده آنچ رسیده، آنگه دامن رحمت خود را بسط کرده و زبان شفقت بگشاده که : « اللهمّ اهدقومی فانّهم لا یعلمون ». «و قل اِنّی انا النّذیرُ المبینُ » ــ انّی انا ــ کلمتیست که جز ارباب صفوت را از اهل تمکین مسلّم نیست، ایشان که در عالم تفرید از عین جمع نفس زنند، علائق و خلائق (۲) منقطع دانند، اسباب مضمحل و حدود متلاشی و اشارت و عبارت (۳) متناهی، یکبارگی دل با سوی حق (۴) پرداخته و غیر او بگذاشته، و الیه الاشارة بقوله تعالی : «قل الله ثمّ ذرهم ». در خبر است که جابر بن عبد الله بر در سرای رسول خدای (ص) در می زد، رسول (ص) گفت : من فی الباب. جابر گفت اَنا، رسول (ص) از آن گفت وی کراهیت (۵) نمود باز پس میگفت که انا، انا، انّی لا اقول انا ــ ای جابر تو گفتی که انا! من باری نگویم که انا، فرمان آمد از جبّار کائنات جلّ جلاله : «و قل	(۱) نسخهٴ ج : بمانگری نظر آن. (۲) نسخهٴ الف : علايق و حدايق. (۳) نسخهٴ الف : و عبادت. (۴) نسخهٴ ج : دل سوی حق. (۵) نسخهٴ ج : کراهت.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
19	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۴۸	انّی انا » ــ ای محمّد تو دیگری، کار تو دیگرست، ترا مسلّم داشتیم که گوئی : انّی انا، لانّک کنت بنا ولنا. و در اخبار معراج است که در خلوت اَوْ اَدْنی بر بساط انبساط این راز برفت که : یا محمّد کن لی کما لم تکن فاکون لک کما لم ازل، همانست که گفت : «فاصدع بما تؤمر و اَعرض عن المشرکین » ای کن لنا و قل بنا و اذا کنت بنا و لنا فلا تحتفل بغیرنا و صرّح بما خصّصناک به و اعلن محبّتنا لک . فبح باسم من تهوی و دعنی من الکنی فلا خیر فی اللذّات من بعد ما ستر «و لقد نعلمُ اَنّک یضیقُ صدرک بما یقولون » تعزیت دل مصطفی است (ص) و تسلیت وی بآن رنجها که از کافران بوی می رسید. ــ می گوید ای محمّد ، از رنج دل تو خبر داریم و از آنچ بر تو می رود آگاهیم، تو دل خویش در میدان مواصلت ما روان دار و بحضرت نماز در آی که نماز مظنّهٴ مشاهده است و با مشاهدهٴ دوست بار بلا کشیدن آسانست : «فسبّح بحمد ربّک و کن من السّاجدین ». یکی از پیران طریقت گفت : در بازار بغداد یکی را دیدم که اعوان دیوان خلافت در وی آویخته بودند و بی محابا او را زخم می کردند، بآخر او را بخوابانیدند و هزار تازیانه بر وی زدند، آهی نکرد. بعد از آن فرا پیش وی رفتم، گفتم ای جوانمرد آنهمه زخمها بر تو کردند چرا آهی نکردی و جزعی ننمودی؟ تا بر تو رحمت کردندی (۱) . گفت ای شیخ معذورم دار که معشوقم برابر بود و از بهر وی مرا می زدند، از نظارهٴ وی اَلم زخم بر من آسان شد : چون شفای دلربای از خستگی و دردتست خسته را مرهم مساز و درد را درمان مکن لم اسلم النّفس للاسقام تُتلفها الّا لعلمی بانّ الوصل یحییها نفسُ المحبّ علی الاسقام صابرةٌ لعلّ مسقمها یوماً یداویها معنی دیگر گفته اند ارباب طریقت از روی حقیقت، می گوید : ای محمّد	(۱) نسخهٴ الف : رحمت کردنديد.	moriiwa / hattori (05/08/25) / hattori (05/08/29) / takahashi (06/04/28) / admin (07/02/21)
20	۵	۱۵	الحجر	چهاردهم	۳۴۹	ما میدانیم که دل تو بتنگ می آید بآن نا سزا که بیگانگان در صفات ما میگویند از زن و فرزند و شریک و انباز، تو دل بتنگ میار (۱) و خوش همی باش که جلال عزّت ما را از گفت نا سزای ایشان هیچ زیان نیست، و حدانیّت و فردانیّت ما را از آن نقصان نیست، ما همان قدّوس و منزّه ایم از گمان و نقصان و پنداره وایدون، یکتا و یگانه که در ازل بودیم در ابد همان یکتا و یگانه ایم از قیاس وهم ها بیرون : تقدّس ان یکونَ لهُ نظیرٌ تعالی اَن یَظنّ و اَن یقالا	(۱) نسخهٴ ج : مياز.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/04/28)
21	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۵۸	قوله تعالی : باسم الله و لهت القلوب فتحیّرت، و بعزّته انخنست العقول فطاحت، و بکشف جلاله دُهشت الارواحُ فتلاشت، و لیس للخلق الّا الفناء و		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08)
22	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۶۰	قاله : «اتی امر الله » فرمان خدا رنگار نگست و طاعت داشت وی لو نالون، ظاهر بنده را دیگر فرمودند و باطن ویرا دیگر، ظاهر را فرمودند که بر درگاه عبادت در منزل خدمت کمر بسته همی باش، باطن را فرمودند که بر بساط معرفت بنعت حرمت آهسته همی باش، دلرا دوام مراقبت فرمودند، سرّ را در مقام معرفت طلب صفاوت فرمودند، روح را در عین مشاهدت لزوم حضّرت فرمودند . «فلا تستعجلوهُ » در یافت مراد تعجیل مکنید و از اندازهٴ فرمان در مگذرید که برسد هر که صادقست روزی بآنچ مراد است، و فرمان بر دار حق از دیدار بر میعادست. «ینزّلُ الملائکة بالرّوح من امره » حقیقت روح آنست که حیوة دل و حیوة دین در آنست و آن جمال عزّت قرآنست که از حضرت الهیّت بنعت رسالت بسفارت جبرئیل به مصطفی (ص) می رسد که. «اَن انذروا انّه لا اله الّا انا فاتّقون » ــ بندگانم را خبر ده که منم خداوند یکتا، در صفات بی همتا و از هم مانندی جدا، و در ضمانها با وفا، هر که این کلمهٴ شهادت بگفت و مُهر توحید بر دل نهاد در سرا پردهٴ عزّت اسلام آمد، امّا همی دان که این سرا پردهٴ اسلام را جز در صحرای تقوی نزنند که می گوید جلّ جلاله : «لا اله الّا انا فاتّقون » و حقیقت تقوی پاکی دلست از هرچه دون حق، و چنانک بر خلق عالم اسلام(۱) فریضه است تقوی فریضه است و دین را که بنا نهادند بر تقوی نهادند و هر که صاحب ولایت شد بتقوی شد : «ان اولیآؤهُ الّا المتّقون »، و فردا ولایت آخرت نامزد کسانی است که ایشانرا متّقیان خوانند : «و العاقبةُ للمتّقین » . و شرط اوّل در تقوی آنست که پاسبان دل خود باشی و سه چیز بجای آری : خویشتن را با دست امانی ندهی، و از هرچه نا پسند بپرهیزی، و یک طرفة العین از حق غافل نباشی. آن روز که صدّیق اکبر رضی الله عنه بلال حبشی را بها میداد، بلال حبشی را بها می داد، بلال گفت : ای ــ صدر صدّیقان، اگر بلال را از بهر شغل دنیا می خری مخر که ترا از ما خدمتی نیاید که آن بپسند تو باشد که بلال خود را بر شغل آخرت وقف کرده، رحمت	(۱) نسخهٴ ج : بر خلق اسلام.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/21)
23	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۷۲	قوله تعالی : «هو الّذی انزل من السّمآءِ مآءً » ــ هو ــ اشارتست فرا ذات،		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/21)
24	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۷۳	۔ الّذی ۔ کناریتست از صفات، ۔ انزل ۔ اخبارست از افعل، تا بدانی که خدای را جلّ جلاله هم ذات است و هم صفات و هم افعل. در ذات قدیم، در صفات کریم، در افعل حکیم. در ذات بی شرکت، در صفات بی شبهت، در افعال بی ــ علّت. بنده نظارهٴ صنع وی کند، پس از صنع بگریزد نظارهٴ صفات کند، پس از صفات بگریزد نظارهٴ ذات کند. اینست مقامات روش سالکان و درجات معرفت عارفان. در نظارهٴ صنع تفکّر باید و در نظارهٴ صفات علم و در نظارهٴ ذات تذکّر. اینست که ربّ العالمین گفت :«اِنّ فی ذلک لآیةً لقومٍ یتفکّرون »، ثمّ قال بعده : «لآیاتٍ لقومٍ یعقلون »، ثمّ قال بعده : «لآیةً لقومٍ یذّکّرون » ای علی هذا التّرتیب تحصل المعرفة فاوّلاً التّفکّر ثمّ العلم ثمّ حینئذٍ یتذکّر باستدامة العلم، یفکّر اوّلاً فیضع النّظر موضعه فاذا لم یقع فی نظره خللٌ وجب له العلم لامحالة و لا فرق بین العقل و العلم فی الحقیقة، ثمّ بعده یستدیم النّظر و استدامة النّظر هو التّذکّر الّذی قاله و یقال انّما قال : «لآیاتٍ لقومٍ یعقلون » علی الجمع لانّه یحصل له کثیرٌ من العلوم حتّی یصیر عارفاً و کلّ جزءٍ من العلم یحصل بآیةٍ و دلیل آخر و للعالم حتّی یکون عارفاً بربّهِ آیاتٌ و دلائلٌ لانّ دلیل هذه المسئلةِ خلافُ دلیل تلک المسئلة فبدلیل واحدٍ یعلم وجوب النّظر علیه و بادلّةٍ کثیرة یصیر عارفاً بربّه و بدلیل واحدٍ یعلم انّه یجب علیه تذکّر علومه. «و هو الّذی سخّر البحر لتأکلوا منهُ لحماً طریّاً » الآیة... از روی ظاهر دریاها زمین خلق را مسخّر کرد کشتی بر آن روان و منافع در آن پیدا و از روی باطن در نفس آدمی دریاهائی آفریده که آدمی در آن غرق گشته: یکی دریای شغل، دیگر دریای غم، سوم دریای حرص، چهارم دریای غفلت، پنجم دریای تفرقت. و این دریاها را کشتیها است، هر که در کشتی توکّل نشیند از دریای شغل بساحل فراغت رسد، هر که در کشتی رضا نشیند از دریای غم بساحل امن رسد، هر که در کشتی قناعت نشیند از دریای حرص بساحل زهد رسد، هرکه در کشتی ذکر نشیند از دریای غفلت بساحل یقظت رسد، هر که در کشتی توحید		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
25	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۷۴	نشیند (۱) از دریای تفرقت بساحل جمع رسد. و لقد انشد بعضهم : النّاس بحرٌ عمیقٌ و البعدُ منهم سفینةٌ و قد نصحتک فانظر لنفسک المسکینه «اَفمن یخلقُ کمن لا یخلقُ » آفریده هرگز چون آفریدگار کی بود؟! کرده هرگز بکردگار کی ماند؟! درهفت آسمان و هفت زمین خداست که یگانه و یکتاست، در ذات بی شبیه و در قدر بی نظیر و در صفات بی همتاست، خالق را بمخلوق شبیه پنداشتن خطاست و راه تشبیه راه جفاست، امّا اثبات صفات تشبیه نیست و تقدیس در نفی صفات جز مذهب ابلیس نیست، از هست گفتن تشبیه ناید بلکه (۲) از مانند گفتن تشبیه آید، هر که تشبیه کرد (۳) کافرست همچنانک چون نیست گفت کافر است، هر که الله را مانند خویش گفت او الله را هزار شریک بیش گفت و هر که صفات الله را تعطیل کرد او خود را در دو گیتی ذلیل کرد. «و اللهُ یعلمُ ما تسرّون و ما تُعلنون» فیه تخویفُ ارباب الزّلات و تشریفُ اصحاب الطّاعات، این آیت هم ارباب زلّات را تهدید است هم اصحاب طاعات را تشریف، می گوید : بر ما هیچ پوشیده نیست نه زلّت عاصیان نه طاعت مطیعان، فردا هر کسی را جزاء خود دهیم و بسزای خود رسانیم. «و الّذینَ یدعون من دونِ اللهِ لا یَخلقونَ شیئاً و هم یُخلقون » دلیلست که هر که آفریده است، از وی آفرینش درست نیاید پس آدمی اگر چه او را حیوة و تمیز است آفریدن نتواند و این دلیلست که اعمال وی خلق حقّ است بخلاف قول معتزله و قدریّه، چون آدمی با حیوة و تمییز آفریدن نمی تواند، بتان که بی حیوة اند و بی تمیز اولیتر که نتوانند، و ربّ العزّه ایشان را می گوید «امواتٌ	(۱) نسخهٴ ج : نشاند. (۲) نسخهٴ الف : بل که. (۳) نسخهٴ الف : در تشبيه کرد.	moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
26	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۷۵	غیر احیآءٍ » بل که آفریدگار الله است که یگانه و یکتاست، و خداوندی را سزاست، و در ذات و صفات بی همتاست. یقول الله عزّ و جل : «الهکم الهٌ واحدٌ » احدٌ فی ملکوته، صمدٌ فی جبروته : کبریاؤه رداؤه و علاؤه سناؤه و مجده عزّه و کونه ذاته، ازله ابده و قِدمه سرمده و ثبوته عینه و دوامه بقاؤه و قدره قضاؤه و جلاله جماله، سبحانه ما اعظم شأنه و اعلی سلطانه.		moriiwa / hattori (05/08/25) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
27	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۸۴	لاجرم ایشانرا بود در دنیا نعمت حلاوت طاعت و صفاء وقت و حصول استقامت و زیادت توفیق در اعمال و تحقیق در احوال اینست که الله تعالی گفت : «للّذین احسنوا فی هذه الدّنیا حسنةٌ ». و فیل تلک الحسنة ان یبلغهم منازل الاکابر و السادة، قال الله تعالی : «و جعلنا منهم ائمّةً یهدون بامرنا لمّا صبروا » ــ در طاعت راغب بودند و بر خدمت مواظب تا بدرجهٴ امامت رسیدند و منزلت سادات و اکابر یافتند و از برکات ارشاد ایشان در راه دین مریدان خاستند و بچراغ علم ایشان براه شریعت و حقیقت رفتند ــ فتحقّق فیهم قول النّبیّ (ص) : « لان یهتدی بهداک رجل خیر لک من حمر النّعم »، ثمّ قال : «و لَدار الآخرةِ خیرٌ » لانّ ما فیها یبقی و لیس فیها خطر الزّوال و لانّ فی الدّنیا مشاهدة و فی الآخرة معاینة، فرق میان مشاهده و معاینه است که مشاهده بر خاستن عوائق است میان بنده و میان حق و معاینه هم دیداری است عارفانرا، امروز مشاهدهٴ دلست و فردا هم مشاهدهٴ دل بود، هم معاینهٴ چشم، و معاینه سه چیزاست : بچشم اجابت فرا مجیب نگرستن ــ و بچشم انفراد فرا فرد نگرستن ــ و بچشم حضور فرا حاضر نگرستن. پیر طریقت گفت : ای جوانمرد بدوری از خود نزدیکی ویرا نزدیک باش و بغیبت از خود حضور ویرا بکرم حاضر باش، وی جلّ جلاله نه از قاصدان دور است، نه از طالبان پنهان، نه از مریدان غائب. «جنّاتُ عدنٍ یدخلونها » ــ چه بزرگوار جائی و چه نیکو سرائی که ربّ العزّه بخودی خود میگوید : «و لنعمَ دارُ المتّقین جنّات عدنٍ »، خوش جائی است که در آن همه زندگی است، مرگی نیست. همه جوانی است، پیری نیست. همه تن درستی است، بیماری نیست. بنده در آن جاودانی است، بیرون آمدنی نیست. در هوای بهشت سرما و گرما نیست، آفتاب و ظلمت نیست، سموم و زمهریر نیست، راست چون روز نوبهارست، همه بنفشه زار و گلزارست، نسیم خوش و مرد جوان و تن درست و دل شاد و جان خرّم. و در جمله بهشتیان بر دو گروه اند: از یک گروه سخن توان گفت و از دیگر گروه نه، و آن یک گروه		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
28	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۸۵	که ازیشان سخن توان گفت کمینان اند قهمها و وهمها بقدر نعمت ایشان نرسد و زبانها شرح آن بر نتابد. و خبر درست است از مصطفی (ص) که قصّهٴ آن مرد گفت که هزار سال در آتش خواهد بود وا نگاه برهد. گفت که او را از بهشت چندان که همهٴ دنیا بدهند و ده بار دیگر چندان که این جهانست از اوّل گیتی تا آخر بدهند، و اگر اهل بهشت بمهمان او آیند همه را فراخ طعام و شراب دهد و همه را لباس و مرکب دهد و از آنچ او را دادند پر پشه‌ای نقصان در نیابد، و کمال نعمت آنست که هرگز بریدنی نیست چنانک گفت : «عطآءً غیر مجذوذ ». از روی اشارت میگوید : بجفاء رهی عطاء خود دریغ نداشتیم دیدیم آنچ دیدیم و مهر خود ازو بر نداشتیم. «الّذین تتوّفیهمُ الملائکةُ طیّبین » طاهرةً انفسهم من التّدنّس برهج المخالفات و طاهرةً قلوبهم عن العلاقات و اسرارُهم عن الالتفات الی شئ من المخلوقین و المخلوقات، «یقولونَ سلامٌ علیکم ادخلوا الجنّة » منهم من یخاطبه بذلک الملک و منهم من یکاشفه بذلک الملک.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
29	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۳۹۴	باشد که حدیث خلوت کند و صحبت جوید. امّا نهایت هجرت سه چیزست : حرمت در خلوت، و خجل بودن از خدمت، و خود را در عین تقصیر دیدن با کثرت طاعت، قوله : «فاسئلوا اَهل الذّکرِ ان کنتم لا تعلمون » اشارتست که علم شریعت آموختنی است بی واسطه و استاد درست نیست هر که پندارد که در علم شریعت واسطه بکار نیست او را در دین بهره‌ای نیست و بر جمله بدانک علم سه قسم است : علم شریعت، علم طریقت، علم حقیقت. شریعت آموختنی است، طریقت معاملتی است، حقیقت یافتنی است. علم شریعت را گفت : «فاسئلوا اهل الذّکر »، علم طریقت را گفت : «و ابتغوا الیه الوسیلةَ »، علم حقیقت را گفت : «و علّمناهُ من لدنّا علماً ». حوالت شریعت با ستاد کرد، حوالت طریقت با پیر کرد، حوالت حقیقت با خود کرد. چون این سه علم حاصل شد نوری تا بد در دل که بآن نور ذات نبوّت بشناسد، چون این شناخت بدادند او را از درگاه نبوّت این تشریف و تخصیص یابد که : العلماء ورثة الانبیاء ؛ «و انزلنا الیک الذّکرَ لتبیّن للنّاس ما نُزّل الیهم » درین یک آیت هم کتابست و هم سنّت، کتاب خدای تعالی و سنّت مصطفی (ص) دو چیزست که دین را عمادست و اصل اعتقاد است، فرّ اهل سنّت هر روز دانی چرا بیش است. که چراغ کتاب و سنّت ایشان را پیش است، آن کار که الله بدان راضی و بنده بدان پیروز، اتّباع کتاب و سنّت است. آن دین که جبرئیل بآن آمد و رسول (ص) بآن خواند و بهشت بآن یافتند و ناجیان بآن رستند کتاب و سنّت است، اگر از کتاب و سنّت بی نیاز بودی الله باعمال جاهلیّت راضی بودی و اگر بی کتاب و سنّت فرا راه دیدار بودی، پیش از کتاب و سنّت کفّار ابرار بودندی (۱). علیک بمنهاج اهل الحدیث و ناهیک بالمصطفی من امام دع الخبط فالدّین دین العجوز علیک بذاک و دین الغلام ربّ العالمین اهل سنّت را بکتاب مُنزل و سنّت مُسند از اقتحام متکلّفان و	(۱) نسخهٴ الف : بودی.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
30	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۰۴	قوله تعالی : « وقال الله لا تتّخذوا الهین اثنین » الآیة ... اثبات توحید است و توحید مایهٴ دین است و اسلام را رکن مهینست، بی توحید طاعت مقبول نیست و با شرک عبادت بکار نیست، و بدانک حقیقت توحید دو بابست : یکتا گفتن و یکتا دانستن. امّا یکتا گفتن سر همهٴ علومست و مایهٴ همهٴ معارف و بناء دین و حاجزمیان دشمن و دوست و آنرا سه وصفست : اوّل گواهی دادن الله را بیکتائی درذات و پاکی		admin/ admin (07/03/13) / admin (07/03/18)
31	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۰۵	از جفت و فرزند و انبار _ سبحانه و تعالی، دیگر گواهی دادن الله تعالی را بیکتائی در صفات که در آن بی شِبه است و بی مثل، آن ویرا صفت اند نامعقول و کیف آن نا مفهوم، نامحاط و نامحدود، از اوهام بیرون و کس نداند که چون، سدیگر گواهی دادن الله تعالی را بیکتائی درنامها، حقیقی ازلی که آن نامها ویراحقایق اند و دیگرانرا عاریتی و آفریده، آنچ نام ویست آن نام ویرا حقیقت است قدیم و ازلی بسزای وی، و آنچ نام خلقست آفریده است محدث بسزای ایشان، والله و رحمن نامهای وی اند که بآن نامها جز وی کس را نخوانند : « هل تعلمُ له سمیّاً » سبحانه و تعالی. امّا یکتا دانستن در خدمتست و در معاملت و در همّت، در خدمت ترک ریا است و رعایت اخلاص و در معاملت تضفیت سرّاست و تحقیق ذکر و در همّت گم کردن هرچه جز از وی و باز رستن بآزادی دل از هرچه جز از وی .(۱) آزاد شو از هر چه بکون اندر تا باشی یار غار آن دلبر پیر طریقت گفت : همه چیزها را عبارت آسانست و یافت دشوار و در توحید یافت آسانست و عبارت دشوار، عبارت توحید از عقل بیرونست، عین توحید از توّهم مصونست، حادث در ازلی کوم (۲) است، توحید آنست که جز از یکی نبود (۳) ، معروف بود عارف نبود، مقصود بود قاصد نبود، موّحد آنست که او را جز ازو نبود (۴) تا آنگاه که این خود نبود همه خود او بود، توحید اقرار دیگرست و توحید معاملت دیگر، و توحید ذکر و رویّت دیگر، توحید اقرار را گفت : « فمن یکفر بالطّاغوت ویُؤمن باللهِ » ، توحید معاملت را گفت : « بیده ملکوتُ کلّ شیءٍ » ، توحید ذکر و رویّت را گفت : « وما رمیتَ اذ رمیت ». بو حفص حدّاد گفت : توحید بتمییز از غیر الله تعالی بیزار شدنست، توحید خاص در یکی رسیدنست،	(۱)_ نسخهٴ الف : جز ازوی باشد. (۲) _ کوم : ظاهراً همان کلمهٴ « گم » است یعنی ناپیدا که بلهجهٴ محلی زمان استعمال گردیده و با مراجعه بصفحه ۵۷ _ سطر ۱۹ _ از جلد دوم همین تفسیر که « کوم » را با « چه معلوم » قرینه و سجع ساخته و از آن نامعلوم اراده کرده این نظر تأیید میشود. (۳) _ نسخهٴ الف : چند رنگی نبود. (۴) _ نسخهٴ الف : چند رو نبود.	admin/ admin (07/03/13) / admin (07/03/18)
32	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۰۶	توحید خاص الخاص در یکی برسیدن است. یا واحداً لم یقم توحیده احدُ انت الوحید و انت الواحد الاحدُ انّ الّذی بهم توحیده قصدوا من حیث ماقصدوا توحیده جحدوا توحید من صحّح التّوحید عن صددٍ دونَ الطّریق الی توحیده صددُ قوله : « وما بکم من نعمةٍ فمنَ الله » _ جایهاست در قرآن که الله منّت نهاد بر بندگان که رسانندهٴ نعمت منم و رهانندهٴ از بلا و شدّت منم، پس ای بندهٴ بد عهد نواخت ما بین و نعمت از مادان و شکر از ماکن، نعمت که ما دادیم بدیگری حوالت مکن و عاجز برما بَدل میار و غیری را برما مگزین. فردا بقیامت کافر را گوید کرا خواندی و کرا پرستیدی؟ همی پرسد و خود جلّ جلاله بوی داناتر! کافر گوید ترا پرستیدم لکن بت را انباز تو گفتم، باز مؤمن را گوید تو کرا خواندی و کرا پرستیدی؟ گوید خداوندا تو خوددانی که ترا پرستیدم و بیکتائی و یگانگی تو گواهی دادم، ربّ الغزّه گوید من با هر کس معاملت بحکم اعتقاد وی کنم، کافر مرا شریک و انباز گفت، مؤمن مرا یکتا و یگانه گفت، ما در شریعت حکم چنان کرده ایم مربنده ای را که میان دو شریک بود، که نفقه و کسوهٴ وی بر هر دو شریک بود بقدر شرکت ایشان، ای کافر تو در دنیا بخداوندی ما اقرار دادی لکن با ما انبازی دیگر گفتی، من خداوندی خود را وفا کردم که در دنیا ترا آفریدم و روزی دادم و از بلاها نگه داشتم اکنون بت را گوی تا از عذاب آتش ترا نگاه دارد، من کار دنیا راست کردم، کار عقبی راست کردن از بت طلب کن : «اِنّکم وما تعبدونَ من دونِ الله حصبُ جهنّم »، باز بندهٴ مؤمن در دنیا مرا یکتا گفت و یکتا دانست و در شریعت بندهای که یک مالک دارد معاش و مصالح وی همه بر مالک بود لاجرم کار دنیاش کفایت کردم، نعمت دادم، هدایت دادم، و کار عقبی برمن که آنرا کفایت کنم، از آتش برهانم، ببهشت رسانم، حلّه پوشانم، بر تخت نشانم، بدیدار و رضاء خود رسانم، زیرا که جز از من کسی دیگر ندارد، کار وی جز از من کسی نسازد.		admin/ admin (07/03/13) / admin (07/03/17) / admin (07/03/18)
33	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۰۷	« وما بکم من نعمةٍ فمن اللهِ ثمّ اذا مسّکم الضّرّ فالیه تجأرون » فایدهٴ آیت آنست که تا بنده بداند بحقیقت که نعمت و شدّت همه از اوست، بلا وراحت همه بارادت اوست و تقدیر او، دل در کسی دیگر نبندد، شفاء درد از غیری نجوید، داند که ضارّ و نافع یکیست، یگانهٴ ضارّست، خداوند گشاد و بند و پادشاه بر سود و گزند و کلیددار جدائی و پیوند، نافع است سودنمای سود رسان و سپردن سودها بروی آسان و سودها همه بدست او نه بدست کسان. « ویجعلونَ لِلّه ما یکرهون » _ عبد الله منازل یگانهٴ عصر خویش بود شیخ اهل ملامت ، توانگری را دید که با درویشی مواسات همی کرد بمحقّری نا چیز این آیت بر خواند آنگه فراوی گفت : کیف یکون یوم القیامة اذا قال الله هاتوا مادفع الی السّلاطین و المغنّین فیؤتی بالدّواب والاموال والثّیاب الفاخرة. ویقول جلّ جلاله هاتوا مادفع الیّ فیأتون بالکسروالخرق وما لا یؤبه له الاتستحیی من ذلک الموقف. « وانّ لکم فی الانعام لعبرةً نسقیکم ممّا فی بطونه » الآیة ... دونجاست فراهم آمد : یکی فرث و دیگر دم، از میان هر دو بقدرت الله تعالی شیر صافی پدید آمد (۱) گفت : « من بین فرثٍ ودمٍ لبناً خالصاً »، همچنین دو نطفهٴ مهین در رحم فراهم آمد، آنگه از میان هر دو صورتی بدین زیبائی بتقدیر و تصویر الله تعالی پدید آمد گفت : « وصوّرکم فاحسنُ صورکم »، دو کار صعب بر بنده جمع کند یکی بار معصیت، دیگر تقصیر در طاعت، آنگه از میان هر دو بفضل الله رحمت و مغفرت پدید آمد گفت : « یُصلح لکم اعمالکم ویغفرلکم ذنوبکم » هر کرا در سبقِ سبق و بدو بدو قلم در لوح برفت که شمع شرع دین و چراغ ایمان و یقین در سینهٴ او بر خواهند افروخت اگر هیچ در خواب شود چون از خواب در آید شمع بیند افروخته بر سر بالین نهاده. پیر طریقت گفت : الهی دانی بچه شادم؟ به آنک نه بخویشتن بتو افتادم،	(۱) _ نسخهٴ الف : آورد	admin/ admin (07/03/13) / admin (07/03/18)
34	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۰۸	الهی تو خواستی نه من خواستم، دوست بر بالین دیدم چو از خواب برخاستم؛ از روی اشارت می گوید شیری که غذای تو است و حظّ تو، بر فرث و دم بگذرانیدم و از هر دو نگاه داشتم، پس توحید که حقّ ما است اولی تر که نگاه داریم تا بر دنیا و عقبی بگذرد و از هیچ دو اثر نگیرد، اگر اثر دنیا یا عقبی بر توحید نشیند آنگه مارا نشاید، توحید از دنیا و عقبی پاکست، نور توحید هلاک آب و خاکست، فرا کردن دیدهٴ دل از خود _ یافت توحید را ادراکست.		admin/ admin (07/03/13) / admin (07/03/18)
35	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۲۱	اضطجعوا علی فرش الغفلة و المؤمن ینصب قدمیه و یقوم من محرابه بین یدی مولاه یشکو الیه بلواه. الثّالث انّ النّحل لا یعمل بهواه بل یتّبع امیره و لا یخرج عن طاعته، کذلک المؤمن لا یعمل بهواه بل یقتدی بائمّة الدّین و آثار السّلف. الرّابع انّ النّحل یخاف من اذی اجناس الطّیر و یکف اذاه عنها، کذلک المؤمن یصل الیه اذی الخلق و لا یصل اذاه الی الخلق. الخامس انّ النّحل لا یتمکّن من عمله حتّی یسدّ علی نفسه باب البیت، کذلک المؤمن لا یجد حلاوة الطّاعة الّا فی الخلوة حیث لا یراه الّا الله عزّ و جل. سفیان ثوری گفت : راهبی دیدم در دیری نشسته، کسی از وی پرسید که روزگارت چونست و حالت چیست. گفت روزگار خود در نماز مستغرق دارم، یک ساعت نخواهم که بمن در گذرد که نه در نماز باشم، آنگه گفت نپندارم که کسی ذکر بهشت و دوزخ بسمع وی رسد وانگه اوقات خود و روزگار خود نه همه بنماز بس آرد که نماز سبب سعادت است و پیرایهٴ شهادت است و مظنّهٴ مشاهدت است، آن مرد گفت راهب را که از اَمَل می پرسم، امل تو در دردنیا تا کجاست و چند است. راهب گفت هرگز گامی بر نداشته ام و ننهاده (۱) که نه گمان برده ام که میان هر دو مرگ در رسد. راهب گفت آن مرد را که تو نیز حال خود با من بگوی و از بهینهٴ اعمل خود مرا خبر ده، گفت من سر بر خاک نهم در سجود و همی گریم تا آنگه که از آب چشم من گیاه از زمین بر آید، راهب گفت : اَن تضحک و انت معترفٌ بخطیئتک خیر لک من اَن تبکی و انت مدلّ بعملک ــ راهب در وی چنان دید که با آن گریستن عُجبست و ادلال، گفت ای جوانمرد خنده و شادی و اعتراف بگناه (۲) اولیتر از گریه و زاری و آنرا بنزدیک الله تعالی کاری دانی و عملی پنداری و خود را بر الله تعالی حقّی بینی، آنگه راهب در پند بیفزود گفت : اتّق الله و ازهد فی الدّنیا و لا تنافس اهلها فیها فکن فیها کالنّحلة ان اکلت اکلت طیّباً و ان وضعت وضعت طیّباً و ان وقعت علی عودٍ لم تکسره. ــ در دنیا چون نحل عسل باش که جز پاک نخورد و جز پاک ننهد و بی رنج و بی آزار رود، و اذا مرّوا باللّغو مرّوا کراماً.	(۱) نسخهٴ ج : و فرو نهاده. (۲) نسخهٴ الف : گناهان.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
36	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۲۲	و یقول انّ الله سبحانه اجری سنّته ان یخفی کلّ شئ عزیز فی شئ حقیر، جعل الابریسم فی الدّود و هو اصغر الحیوانات و اضعفها و العسل فی النّحل و هو اضعف الطّیور و جعل الدّرّ فی الصّدف و هو اوحش حیوانٍ من حیوانات البحر، و کذلک اودع الذّهب و الفضّة الحجر و الفیروزج الحجر، کذلک اودع المعرفة به و المحبّة له فی قلوب المؤمنین و فیهم من یعصی و فیهم من یُخطی. ــ سنّت خداوند است جلّ جلاله که هر آنچ عزیزتر و شریف تر پنهان کند در بی قدری محقّر : عسل با حلاوت در نحل حقیر نهاده، ابریشم بالطافت در آن کرمک ضعیف پنهان کرده، درّ شب افروز در صدف وحش تعبیه کرده، مشگ با قیمت از ناف آهوی دشتی پدید آورده، از روی اشارت می گوید : ای محمّد ما آن روز که امّت ترا ستودیم و گفتیم : «کنتم خیر امّةٍ » آن دراز عمران بسیار طاعت را می دیدیم، آن روز که نحل ضعیف را عسل دادیم آن بازان با قوّت می دیدیم، آن روز که آن کرمک را ابریشم دادیم آن ماران با هیبت می دیدیم، آن روز که آهوی دشتی را مشگ دادیم آن شیران با صولت می دیدیم، آن روز که صدف را مروارید دادیم آن نهنگان با عظمت می دیدیم، آن روز که عندلیب را آواز خوش دادیم طاووسان بازینت را می دیدیم، آن روز که این مشتی خاک را ثنا گفتیم ملائکهٴ صف زده را در راه خدمت می دیدیم . زان پیش که خواستی منت خواسته ام عالم ز برای تو بیاراسته ام در شهر مرا هزار عاشق بیش اند تو شاد بزی که من ترا خاسته ام «و اللهُ خلقکم ثمّ یتوّفیکم و منکم من یُردّ الی ارذلِ العمر » بر لسان اهل معروفت و بر ذوق جوانمردان طریقت ارذل العمر آنست که بنده را در عنفوان شباب وقتی خوش بود و ارادتی تمام و روزگارز مساعد و صحبتی نیکو، چون روزگاری در استقامت برین صفت برود آنگه ناگاه او را فترتی افتد و آن عقد ارادت فسخ کند و روی در دنیا آرد و از حطام دنیا جمع کند، سالکان راه حقیقت آنرا ارذل العمر دانند و در طریقت خویش آنرا ردّت شمرند. ابو بکر صدّیق از اینجا		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
37	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۲۴	تورث مشاهدة ربّه. قال النّبی (ص) : « انّی اظلّ عند ربّی یطعمنی و یُسقینی ». «ولله غیب السّموات و الارض » ــ قال النّهرجوری : الحقّ تعالی ستر غیبه فی خلقه و ستر اولیائه عن عباده فلا یُشرف علی غیبه الّا خواصّ اولیائه و لا یشرف علی اولیائه الّا الصدّیقون من عباده، فالاشراف علی الغیب عزیزٌ و الاشراف علی الاولیاء اعزّ منه.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
38	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۳۲	قوله تعالی : «و الله اَخرجکم من بطونِ امّهاتکم » آدمی را منزل اوّل از		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
39	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۳۳	منازل وجود شکم مادر است . اوّل آبی، آنگه علقه‌ای، آنگه مضغه‌ای، پس استخوانی و پوستی، آنگه جانوری، چون چهار ماهه شود زنده شود، شخصی زیبا، صورتی پر نگار، درو از الطاف کرم تعبیه هائی که عاقل در آن نگرد از تعجب خیر فرو ماند، در وی دماغ آفرید سه طبقه بر هم ساخته . در اوّل فهم نهاد، در دوم عقل، در سوم حفظ، و انگه کمال حکمت را دماغ سرد و تر آفرید که مقابل وی دلست گرم و خشک تا بخار دل و حرارت دل که باو رسد او را زیان ندارد، دل بیافرید رگهای جهنده درو پیوسته و حیوة در او روان، جگر بیافرید رگهای آرمیده درو پیوسته غذاء همهٴ تن درو روان، معده بیافرید امعاء درو پیوست، جای نطفه بیافرید مثانه و انثیین درو پیوست، دماغ نرم و تر آفرید تا سخن در گیرد، پوست پیشانی سخت آفرید تا موی نرویاند، پوست ابرو میانه آفرید تا موی رویاندلکن دراز نگرداند، محلّ نور چشم پیه گردانید تا آنرا تباه نکند، زبان بر محل لعاب نهاد تا زود برود، آسان سخن گوید، بر مراد وی چنانک خواهد، بر سر حلقوم حجابی آفرید تا چون طعام فرو برد سر حلقوم بسته شود طعام بمجرای نفس نرسد، آنگه طعام بحرارت جگر در معده پخته گردد و آنرا بعروق و اعضاء رساند. درنگر تا از یک قطره آب چه آفرید و چند آفرید از استخوان و گوشت و پوست و پیه و زهره و جگر و سپرز و رگ و پی و موی و ناخن و دندان . چون آن خلقت بکمال حکمت تمام شود و نه ماه بسر آید از شکم مادر بفرمان حق جلّ جلاله قصد دنیا کند اینست که ربّ العزّه گفت : «و الله اخرجکم من بطون امّهاتکم ». چون در دنیا آید نادان و بی علم آید چنانک گفت : «لا تعلمون شیئاً » ربّ العالمین بکمال لطف و رأفت و رحمت خویش او را سمعی دهد که لطایف ذکر بوی شنود، بصری دهد که عجایب صنع بوی بیند، دلی دهد که مهر و محبّت حق را بشاید، آنگه گفت : «لعلّکم تشکرون » ــ این همه بآن کردم تا نعمت من بر خود بشناسید و از من آزادی کنید نه چنانک دشمنان کردند که نعمت بشناختند وانگه انکار کردند که حوالت نعمت با دیگری بردند و آزادی از دیگری کردند، و ذلک فی قوله تعالی : «یعرفون نعمة الله ثمّ ینکرونها »، شناخت نعمت نیکوست و شناخت منعم نیکوتر		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
40	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۳۴	زیرا که شناخت نعمت انکار را بوی راهست و شناخت منعم جز استقامت نرود، کافرانرا شناخت نعمت بود امّا شناخت منعم نبود، لاجرم انکار بار آورد و جحود. یکی از پیغامبران گفت بار خدایا نعمت بر کافران بی شمار (۱) می ریزی و بر سر مؤمنان بلا می انگیزی سبب چیست. فرمان آمد از جبّار کائنات که آفریدگان همه بندگان و رهیگان من اند، بلا و نعمت بارادت و مشیّت منست، مؤمن در دنیا گناه کند و آخر عهد که روی بعقبی نهد خواهم که پاک و بی گناه برِ من رسد و مرا بیند، بلا بروی گماردم در دنیا و آنرا کفّارهٴ گناهان وی کنم، و کافر در دنیا نیکوئیها کند آن نیکوئیها را در دنیا بنعمت مکافات کنم تا چون برِ ما رسد ویرا هیچ حق نمانده باشد و او را عقوبت تمام کنم، خواست ما اینست و ارادت ما چنین است و کس را بر خواست ما اعتراض نیست و از حکم ما اعراض نیست. «یعرفون نعمة الله ثمّ یُنکرونها » قومی گفتند این در حق مسلمانانست که روزگاری در طاعت بسر آرند و طریق ریاضت و مجاهدت بحکم شریعت بر دست گیرند، امّا بعاقبت عُجبی در ایشان آید که راه بریشان بزند و آن طاعت بر ایشان تباه کند، و عجب آنست که آن طاعت و عبادت بنزدیک حق جلّ جلاله خدمتی پسندیده داند و اهتزازی و شادیی در خود آرد که این صفت من است و قوّت من و غافل ماند از آنک نعمت خداست و فضل او بر وی وانگه از زوال نعمت نترسد و ایمن رود. مصطفی (ص) گفت سه چیز است که هلاک مرد در آنست : یکی بخل که مرد او را فرمان بردار شود، دیگر هوای نفس که مرد فرا پی آن نشیند، سوم آن مرد که بخویشتن معجب بود. یکی از جملهٴ بزرگان دین گفته : اگر همه شب خواب کنم و بامداد شکسته و ترسان باشم دوست تر از آن دارم که همه شب نماز کنم و بامداد بخویشتن معجب باشم. و عبد الله مسعود گفت هلاک دین مرد در دو چیز است : یکی عجب، دیگر نومیدی ــ این از آن گفت که نومید شد	(۱) نسخهٴ ج : نهمار.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
41	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۳۵	از طلب فرو ایستاد و فترت در وی آمد نیز عبادت نکند، همچنین معجب در خود می پندارد که از طلب بی نیازست که کار وی خود راستست و آمرزیده. «و یومَ نبعث فی کلّ اُمّةٍ شهیداً علیهم من انفسهم » تأتی یوم القیامة کلّ امّةٍ مع رسولهم فلا امّةٌ تساوی هذه الامّة کثرةً و فضلاً و لا رسولٌ ک رسولنا (ص) رتبةً و قدراً. ... «و نزّلنا علیک الکتاب تبیاناً لکلّ شیءٍ » فیه للمؤمنین شفاء و هو لهم ضیآء و علی الکافرین بلاء و هو لهم سبب محنةٍ و شقاءٍ.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
42	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۰	قوله تعالی : «اِنّ الله یأمر بالعدل و الاحسان » کردگار جهان و جهانیان، خداوند مهربان جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته، در این آیت مبانی خدمت و معالم معاملت در نسق جمع کرد، و مؤمنان را از پسندیدهٴ اخلاق آگاه		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
43	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۲	نفس من از آن حقارت خود نیست گشت و دل من بدان شاد شد، آن شادی از بارگاه عزّت در حق خود تحفهٴ سعادت یافتم. بزرگان دین چنین بوده اند پیوسته در قهر نفس و مذلّت شخص خود کوشیده اند، عیوب خلایق پوشیده اند و معایب صفات خود دیده اند، خلق از ایشان پیوسته در آسایش و راحت و نفس ایشان همیشه در رنج و محنت. «اِنّ الله یأمر بالعدل و الاحسان » ــ گفته اند عدل اعتدال دلست با حق و احسان معاملت است بر دیدار حق. مصطفی (ص) گفت : « الاحسان ان تعبد الله کانّک تراه » این حدیث اشارتست بملاقات دل با حق و معارضهٴ سرّ با غیب و مشاهدهٴ جان و شادی جاودان، بنده در نو ر مشاهده غرق و نداء لطف بجان وی روان. پیر طریقت گفت : آن دیده که او را دید، بدیدن غیر او کی پردازد. آنجان که با او صحبت یافت، با آب و خاک چند سازد. خو کرده در حضرت مواصلت، مذلّت حجاب چند بر تابد. والی بر شهر خویش، در غربت عمر چون بسر آرد؟ : اذا کنت قوتَ النّفس ثمّ هجرتها فکم تلبث النّفسُ الّتی انت قوتُها ستبقی بقاء الضّبّ فی المآء او کَما یعیشُ ببیداء المفازة حوتها چون زید در آب ضبّ و در دشت ماهی، قوت جان ما باز مگیر الهی. «انّ الله یأمر بالعدل و الاحسان » الله تعالی در این آیت بنده را بسه چیز می فرماید که آن ویرا منجیات اند، و از سه چیز باز میزند که آن ویرا مهلکات اند، بآن سه چیز که مهلکات اند چون دست از آن بداشت بنده از دوزخ برست، و بآن سه چیز که منجیاتند چون بجای آورد بنده ببهشت رسید و سماع و شراب و دیدار حق دید، آنگه چون امر و نهی بر شمرد بآخر آیت گفت : «یعظکم لعلّکم تذکّرون » الله تعالی شما را پند می دهد تا مگر بترسید و پند پذیرید، می خواند و کرم خود عرض میکند تا مگر اجابت کنید، لطف خود می نماید تا مگر مهر بر وی نهید، عیب می پوشد تا مگر با وی گرائید، از ابر لطف صنایع برّ می باراند تا مگر بر درگاه وی بمانید، دلها می افروزد تا لطف وی بینید، بنشان عتاب می		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
44	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۳	جنباند تا ویرا در یاد دارید، از بار می کاهد و در بَر می فزاید تا نیک خدائی وی در یابید. «ما عندکم ینفدُ و ما عند الله باقٍ »، ــ ما عند کم ینفد ــ صفت دنیا است و فناء آن ــ و ما عند الله باقٍ ــ صفت عقبی است و بقاء جاودان. عیسی (ع) را گفتند چرا خویشتن را خانه‌ای نسازی. گفت من سر آن ندارم که خویشتن را بچیزی مشغول کنم که تا ابد سر صحبت ما ندارد. امیر المؤمنین علی (ع) دیناری بر دست نهاد گفت : یا صفراء اصفرّی و یا بیضاء اِبیضّی و غرّی غیری، ای دنیا و ای نعیم دنیا رو که تو عروسی آراسته‌ای و بانگشت عروسان پنجهٴ شیران نتوان شکست، شو دیگری را فریب ده که پس بو طالب سر آن ندارد که در دام غرور تو آید : «و ما الحیوة الدّنیا الّا متاعُ الغرور ». تا کی از دار الغروری سوختن دار السّرور تا کی از دار الفراری ساختن دار القرار «ما عندکم ینفدُ » ای ما عندکم من اشتیاقکم الی لقائنا فبعرض الزّوال و قبول الانقضآء و ما وصفنا به نفسنا ممّا ورد به الاثر، اَلا طال شوق الابرار الی لقائی و اَنا الی لقائهم لا شدّ شوقاً، « باقٍ » هرچه از بنده آید از طاعت و خدمت و مهر و محبّت اگر چه در پیوندد در معرض زوالست که صفت حدثانست و حدثانرا فنا بوی راه است، آن اقبال جلال و عزّت الهی است و نواخت ربّانی مر بنده را که هرگز بنرسد و فنا بوی راه نبرد، هرچه از ما آید در خور ما آید، بحظوظ معلول و بتفرقت موصوف، هرچه از خدای تعالی آید بنعت عزّت و جلال بی نهایت آید، حقیقت جمع آنست که واجب البقاء و الدّوام است، این الطاف کرم و نواخت بی نهایت و اقبال ربّانی که از جناب جبروت روان گردد جز در سویدای دل دوستان منزل نکند، ایشان که در دنیا حیوة طیّبه حیات ایشان و عمل صالح با ایمان سیرت و طریقت ایشان، اینست صفت ایشان . که ربّ العالمین گفت : «من عمل صالحاً من ذکرٍ او اُنثی و هو مؤمنٌ فلنحیینّه حیوةً طیّبةً » ــ عمل صالح آنست که شایستهٴ قبولست و شایستهٴ قبول آنست که بر وفق فرمانست،		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/08) / admin (07/02/22)
45	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۴	آنگه گفت : « و هو مؤمن » ای مصدّقٌ بانّ نجاته بفضل الله لا بعمله ــ می گوید حیوة طیّبه کسی را سزد که اعمال وی نیکو بود و سیرت وی پاک و همّت وی جمع و انگه اعتقاد کند که نجات وی بفضل الهی است نه بکردار بندگی، «فلنحیینّه حیوةً طیّبةً » امروز حلاوت طاعتست و نسیم قرب و یادگار ازل و فردا در حظیرهٴ قدس بحضرت عندیّت طوبی و زلف و حسنی. «فاذا قرأتَ القرآن فاستعذ باللهِ من الشّیطان الرّجیم » آن روز که رایت جلال بسم الله از مکمن غیب بیرون دادند و جبرئیل امین به محمّد عربی (ص) فرو آورد، گفت و گوی و جست و جوی در اهل آفرینش افتاد، آن زخم رسیدهٴ قهر ازل که او را ابلیس گویند دیدند در وجد آمده و مقهور سلطان سماع گشته. گفتند ای مهجور مطرود ترا ازین خلعت و عزّ این نام و عشق این پیغام چه آگاهیست. گفت : آری با آن مقتدای اهل سعادت چنین گفتند که چون قصد خواندن کلام مجید ما کنی بر سر کوی آن مهجور مطرود گذری کن و بگوی : « اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم » ما را آن عزّ نه بس که پرده داری درگاه قرآن مجید بما دادند. و آن شرف نه بس که تا بقیامت خوانندگان قرآن نام مادر پیش میدارند. اگر چه قهرست از درگاه او، ما را با این قهر خوشست : از دستت ار آتش بود، ما را ز گل مفرش بود هرچ از تو آید خوش بود، خواهی شفا خواهی الم «فاذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشّیطان الرّجیم » در قرآن نظائر این آیت فراوانند لختی بر شمریم : از سورهٴ البقرة خوان : «اعوذُ بالله اَن اکونَ من الجاهلین » : بیان استعاذت موسی کلیم است، از سورهٴ آل عمران خوان : «انّی اعیذها بک و ذرّیتها من الشّیطان الرّجیم » : قصّهٴ حنّه و مریم است دختر عمران بن ماثان، از سورهٴ الاعراف خوان : «و اِمّا ینزغنّک من الشّیطان نزغٌ فاستعذ بالله » : خطاب با مصطفی (ص) است خاتم پیغمبران، از سورهٴ هود خوان : «ربّ اِنّی اعوذ بک ان اسئلک ما لیس لی به علمٌ » : قصّهٴ نوح است و پسر وی کنعان، از سورهٴ		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/22)
46	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۵	یوسف خوان : «قال معاذ الله ان نأخذ الّا من وجدنا متاعنا عنده » : قصّهٴ یوسف صدّیقست و برادران، از سورهٴ مریم خوان : «انّی اعوذ بالرّحمن منک اِن کنتَ تقیّاً » : حدیث مریم است سیّدهٴ زنان آن زمان، از سورهٴ المؤمنون خوان : «ربّ اعوذُ بک من همزات الشّیاطین » : نشان عنایت الله تعالی است در حق دوستان، از سورهٴ المؤمن خوان : «انّی عذت بربّی و ربّکم من کلّ متکبّرٍ » : داستان موسی است از شرّ فرعون بی عون، از سورهٴ الدّخان خوان : «و انّی عذت بربّی و ربّکم اَن ترجمون » : فصّهٴ بنی اسرائیل است و مؤمنان، از معوذتین خوان : «قل اعوذ بربّ الفلق ــ قل اعوذ بربّ النّاس » : استعاذت دوستانست و آشنایان و باز گشت ایشان بدرگاه خداوند جهان. موسی گفت : «اعوذ بالله » در خلعت یافت : یکی قرب و مناجات «و قرَّبناه نجیّاً »، دیگر از دشمن خلاص و نجات «نجّیناکم من آل فرعون ». نوح گفت : «انّی اعوذ بک اَن اسئلک» دو خلعت یافت : یکی سلام و تحیّت «یا نوحُ اهبط بسلامٍ منّا»، دیگر برکات بر وی و بر ذرّیت «و برکاتٍ علیک و علی اممٍ ممّن معک ». یوسف صدّیق گفت «معاذ الله » دو خلعت یافت : یکی حفظ و عصمت «کذلک لنصرف عنه السّوءَ »، دیگر شرف اخلاص و تخصیص عبودیّت «اِنّه من عبادنا المخلصین ». مریم گفت «اِنّی اعوذ بالرّحمن منک » دو خلعت یافت : یکی بشارت به عیسی روح الله «لاَهب لک غلاماً زکیّاً »، دیگر دیدار جبرائیل روح القدس «انّما انا رسول ربّک ». مصطفی (ص) گفت «اعوذ بک من همزات الشّیاطین » دو خلعت یافت : یکی رعایت و عصمت «و الله یعصمک من النّاس »، دیگر کرامت شفاعت «و لسوف یُعطیک ربّک فترضی ». سزد از خداوند کریم کار ساز بنده نواز نکو نام حلیم که چون بندهٴ مؤمن گوید : « اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم » در حال او را از دشمن عصمت دهد که می گوید : «اِنّه لیس له سلطانٌ علی الّذین آمنوا » بدر مرگ بشارت دهد که «و اَبشروا بالجنّة » فردا بجنّت و زلفت رساند که میگوید : «و اُزلفت الجنّةُ للمتّقین »، بی واسطه و بی ترجمان سلام و تحیّت یابد که می گوید : «سلامٌ قولاً من ربٍّ رحیمٍ »، هر آن بنده‌ای که در همه حال		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
47	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۵۶	او را داند و او را خواند الله تعالی در همه حال او را نوازد و کار وی سازد : « من کان لله کان الله له ».		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09)
48	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۷۲	قوله : «من کَفر بالله من بعد ایمانه الّا من اُکره و قلبه مطمئنٌّ بالایمان » با صدق دل و عقد درست در توحید بوقت ضرورت وحالت اکراه، بر زبان کلمهٴ کفر راندن زیان ندارد، و فسخ عهد دین نبود، از روی اشارت جوانمردان طریقت را محقّقان ارادت را رخصتی است اگر گاه گاه بحکم ضرورت بشریّت در تحصیل معلوم بکوشند و باسباب باز نگرند، چون اندازهٴ ضرورت در آن کوش دارند نه در صحّت ارادت ایشان قدح آرد، نه در قصد ایشان فترت افکند، اینست سرّ آن که پیغامبران مرسل با جلالت منزلت و کمال قربت ایشان حظوظ نفس دست بنداشته اند. موسی کلیم (ع) بمقام مکالمت و مناجات رسید و بر بساط انبساط نواخت : «و اَلقیتُ علیک محبّةً منّی و لتصنع علی عینی » یافت، با این همه قربت و زلفت طعام خواست گفت : «ربّ انّی لما اَنزلت الیّ من خیرٍ فقیرٌ » ای انّی جایع فاطعمنی طعام، خواستن فراموش نکرد که قوّت حال وی بآن جای رسیده بود که آن خواستن مرو را هیچ زیان نکرد و در قصد وی فترت نیاورد، و اگر بجای		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
49	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۷۵	آنگه گفت : «شاکراً لاَنعمه » ابراهیم (ع) شکر نعمت بگزارد که ولی نعمت را بشناخت، حکم را بی اعتراض قبول کرد و بهرچه پیش آمد بی کراهیت رضا داد، «اجتبیهُ و هدیهُ الی صراطٍ مستقیم » راه بندگی بدید و در بندگی راست رفت، دانست که آن راه نه بخود دید که نمودند، و نه بجهد بندگی بآن رسید که رسانیدند. پیر طریقت گفت : الهی دانی بچه شادم. بآنک نه بخویشتن بتو افتادم، الهی تو خواستی نه من خواستم، دوست بر بالین دیدم چو از خواب بر خاستم . اتانی هواها قبل ان اعرف الهوی فصادف قلباً فارغاً فتمکّنا «ثمّ اوحینا الیک اَن اتّبع ملّة ابرهیم حنیفاً » ای محمّد بر پی ملّت ابراهیم رو، و کان ملّة ابراهیم (ع) الخلق و السّخاء و الایثار و الوفاء فاتّبعه النّبی (ص) و زاد علیه حتّی جاد بالکونین عوضاً عن الحقّ، فقال تعالی : «و انّک لعلی خُلقٍ عظیم ». «اُدعُ الی سبیل ربّک بالحکمة » جای دیگر گفت : «قل هذه سبیلی اَدعوا الی الله علی بصیرةٍ اَنا و من اتّبعنی » ــ دعوت براه خدای تعالی دیگرست و دعوت بخدا دیگر، آنرا واسطه در میانست و این را حق ترجمانست، آنچ بواسطه گفت نتیجهٴ آن طاعتست و ترک مخالفت، و آنچ بی واسطه گفت ثمرهٴ آن تفرید است و ترک تدبیر، تفرید یگانه کردن همّتست هم در ذکر وهم در نظر : در ذکر آنست که در یاد وی جز وی نخواهی و در ذکر وی جز از وی ببیم نباشی، و در نظر آنست که بهر که نگری او را بینی و بهیچکس جز وی سر فرو نیاری، و سرّ این سخن آنست که آنجا که واسطهٴ سبیل در میان آورد از نامهای خود : « ربّ » گفت زیرا که نصیب عامّهٴ خلق در آنست، و ذلک معنی التّربیة. و آنجا که بی واسطهٴ سبیل است : « الله » گفت از نصیب خلق تهی و بجلال لم یزل مستغنی ؛ ای جوانمرد اگر نه برای اُنس جان عاشقان بودی این جلوه گری جمال نام الله تعالی با استغناء		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
50	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۷۶	جلال و عزّت خود بر جان و دل عاشقان چرا بودی. ــ ور نه برای مرهم درد (۱) سوختگان و رحمت بر ضعف بیچارگان بودی، «اُدعُ الی سبیل ربّک » چرا گفتی (۲). آری می خواند و دعوت می کند تا خود که سزای آن بود که منادی حق را بجان و دل بپذیرد و پاسخ کند. عالمیان دو گروهند : قومی در آمده و جان و دل خود در مجمرهٴ معرفت عود وار بر آتش محبّت نهاده و سوخته، ایشانند که نداء حق نیوشیدند و دعوت رسول بجان و دل پذیرفتند و اجابت کردند و بوفای عهد روز بلی باز آمدند که : «یوفون بعهد اللهِ و لا ینقضونَ المیثاق ». ــ دیگر گروه از درگاه ازل طغرای قهر بر جان ایشان کشیدند و داغ مهجوری بر ایشان نهادند تا دلهای خود را دار الملک شیاطین ساختند، نه نداء حق بگوش دل ایشان رسیده، و نه اجابت دعوت رسول را سزا بوده، این هر دو گروهند که ربّ العالمین گفت : «انّ ربّک هو اعلمُ بمن ضلّ عن سبیله و هو اعلمُ بالمهتدین » ــ می گوید جلّ جلاله من از حال هر دو گروه آگاهم و هر کس را آنچ سزای وی بود دادم، گوهر نهاد عارفان می بینم، طینت صفات منکران می دانم، فردا هر کس را بسزا و جزاء خود رسانم و بمحلّ و منزل خود فرود آرم، من آن خداوندم که فراخ توانم، بی دستور و بی یار، توانا بر هر کار پیش از آن کار، نه مرا چیزی دور نه کاری بر من دشوار. «انّ اللهَ مع الّذین اتّقوا و الّذین هم محسنون » ــ این آیت از جوامع قرآنست، هرچه نواخت الله تعالی است مر بنده را در دو جهان از مثوبات و مکرمات در زیر اینست که گفت : « انّ الله مع »، و هرچه انواع خدمتست و فنون طاعت و اصول عبادت که بنده کند، الله تعالی را همه در تحت این شود که : « اتّقوا »، و هرچه حقوق خلق است بر یکدیگر در فنون معاملات همه در زیر اینست که : « محسنون »، متّقیان و محسنان بحقیقت ایشانند که از خاک قدم ایشان بوی نسیم محبّت آید، اشگ دیده شان اگر بر زمین افتد نرگس ارادت شکفد، اگر تجلّی	(۱) نسخهٴ الف : دل. (۲) نسخهٴ ج : گفتند.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
51	۵	۱۶	النحل	چهاردهم	۴۷۷	وقت ایشان بر سنگ آید عقیق گردد، و اگر بر آب افتد رحیق شود، و اگر آتش شوق ایشان زبانه زند عالم بسوزد، و اگر نور معرفت ایشان اشراقی کند گیتی بیفروزد. در شهرهاشان مقام نبود، با مردمان شان آرام نبود، عام را در سال دو عید بود، ایشانرا هر نفسی عیدی بود، عید عام از دیدن ماه بود، عید ایشان بر مشاهدهٴ الله بود، عید عام از گردش سال بود، عید ایشان بافضال ذو الجلال بود، آن ماه رویان فردوس و حوران بهشت از هزاران سال باز در آن بازار گرم منتظر ایستاده اند تا کی بود که رکاب دولت این متّقیان و محسنان بعلّیین رسانند و ایشان بطفیل اینان قدم در آن موکب دولت نهند که : «فی مقعدِ صدقٍ عند ملیکٍ مقتدرٍ ».		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
52	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۰۰	قوله تعالی : «بسم الله الرّحمن الرّحیم » ــ الله نام خاوندی که نامور است بیش از نام بران و راست نام ترست از همهٴ ناموران، کردگار جهان و جهانیان و خداوند همگان، رحمن است دارندهٴ آفریدگان : دشمنان و دوستان و فراخ بخشایش در دو جهان، رحیم است مهر نمای و دل گشای، دوستانرا راه نمای و سر آرای عارفان، نکو نام و رهی دار، کریم و مهربان، در گفت شیرین و در علم پاک، در صنع زیبا و در فضل بیکران.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
53	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۰۲	بندهٴ خود را که بحضرت راز و ناز برد بشب برد، زیرا که شب موسم عارفانست و وقت خلوت دوستانست، آررام گاه مشتاقانست، هنگام نواخت بندگانست، چون شب در آمد، دوستانرا وقت خلوت آمد، رقیبان در خواب و دشمنان دور، خانه خالی و دوست منتظر . شب هست و شراب هست و چاکر تنهاست بر خیز و بیا جانا کامشب شب ماست در اخبار داود است که : یا داود کذب من ادّعی محبّتی اذا جنّه اللّیل نام عنّی، یا محمّد در راه ما هر که رنجی کشد از پس آن گنجی بیند، ترا فرمودیم که : «و من اللّیل فتهجّد به نافلةً لک » بشب خیز و نماز کن، هم ما فرمودیم که بشب خیز و بیا و با ما راز کن، تا بدانی که ما رنج کس ضایع نکنیم و هر کس را بسزای خود رسانیم. لطیفه‌ای دیگر گفته اند که ربّ العالمین مصطفی (ص) را فعلی اثبات کرد لایق عبودیّت او، و خود را فعلی گفت سزای ربوبیّت خویش، فعل مصطفی عروج است : «اَسری بعبده لیلاً من المسجد الحرام اِلی المسجد الاقصی »، فعل الله تعالی نزول است : یَنزل کلّ لیلةٍ الی السّماء الدّنیا، عروج محمّد سزای بشریّت او و نزول الله سزای الهیّت او، لایق ذات و صفات او، آنگه نزول خود را هنگام آن شب ساخت، عروج محمّد را هم بشب خواست از بهر آنک محمّد را حبیب خواند و معنی محبّت جز موافقت نیست، «مِن المسجدِ الحرام الی المسجد الاقصی » بردند او را از مسجد حرام بمسجد اقصی و از مسجد افصی بسدرهٴ منتهی و منزل اعلی تا احوال و اهوال قیامت معاینه بیند و قواعد شفاعت ممهّد گرداند، فردا که رستاخیز بپای شود و سیاست و عظمت جبّاری در خلق پیچد، از بیم و فزع قیامت و هول و سیاست درگاه عزّت خلایق همه در خود افتاده متحیّر بمانده رُعب زده و فزع چشیده که آن بینند که هرگز ندیده باشند و از شغل و کار خود با کار کس نپردازند، همه گویند : نفسی نفسی، و مصطفی (ص) که ملکوت دیده و آیات کبری و عجائب غیب بوی نموده نترسد و هیبت و سیاست آن روز		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
54	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۰۳	در وی اثر نکند و دل خود با شفاعت امّت دهد، همی گوید : امّتی امّتی، و اگر این حال را مثالی خواهی در کار موسی (ع) تأمّل کن، چون تقدیر الله چنان بود که موسی و لشکر دشمن روزی بهم آیند و ساحران سحر عظیم آرند و عصای موسی مار گردد تا آن سحر فرو برد، پیش از آن روز در حضرت مناجات ربّ العالمین با وی گفت : «اَلق عصاک » یا موسی عصا بیفکن، موسی عصا بیفکند مار گشت، موسی از آن بترسید! ربّ العزّه گف ت : «خُذها و لا تَخف » ــ ای موسی بر گیر و مترس، لاجرم آن روز که برابر فرعون بود و عصا مار گشت همه بترسیدند که ندیده بودند و موسی به نترسید که یکبار دیده بود، و یقال ارسله الحقّ سبحانه لیتعلّم اهل الارض منه العبادة ثمّ رقاه الی السّماء لتتعلّم الملائکةُ منه آداب العبادةِ. ــ قال الله تعالی : «ما زاغ البصرُ و ما طغی »، ما التفت یمیناً و لا شمالاً ما طمع فی مقامٍ و لا فی اکرامٍ تحرّر عن کلّ اربٍ و طربٍ. لطیفه‌ای عجب شنو! آدم را گفتند « اِهبط »، مصطفی (ص) را گفتند : « اِصعد » ــ ای آدم بزمین فرو رو تا عالم خاک بهیأت جلال سلطنت تو قرار گیرد، ای محمّد تو بآسمان بر آی تا ذروهٴ افلاک بجمال مشاهدهٴ تو آراسته شود، ای محمّد سرّ ما در آن که پدرت را آدم گفتیم : « اِهبط » این بود که ترا گوئیم : « اصعد »، بر مرکب همّت نشین و تارک افلاک را اخمص (۱) قدم مبارک خود گردان، از جسمانی و روحانی سفر کن آنگه بما نظر کن، هدیهٴ پاک : التّحیّات المبارکات الصّلوات الطیّبات لله، بحضرت آر. قدح ما لا مال : السّلام علیک ایّها النّبی و رحمة الله که بر دست ساقی عهد فرستاده شد با نامل قبول بگیر و بکش، جرعه‌ای کریم وار بر ارض دلهای امّت ریز که کریمان چنین گفته اند : شربنا و اهرقنا علی الارض قسطها و للارض من کأس الکرام نصیبُ هر کسی را جام او با جان او هم سان کنید هر کسی را نقل او با عقل او هم بَر نهید قال جعفر الصّادق (ع) : لمّا قرّب الحبیب غایة التّقریب نالته غایة الهیبة	(۱) اخمص : ميان کف پا که با زمين ملصق نشود.	moriiwa / hattori (05/08/29) / hattori (05/09/08) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
55	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۰۴	فالطفه ربّه غایة اللّطف لانّه لا تحمل غایة الهیبة الّا بغایة اللّطف ــ جعفر الصّادق (ع) گفت : شب معراج که سیّد (ص) بحضرت رسید غایت قربت یافت و از غایت قربت غایت هیبت دید، تا ربّ العزّه تدارک دل وی کرد بغایت لطف و کرامت بی نهایت او را بخود نزدیک کرد، الطاف کرم گردوی در آمد، بمنزل : «ثمّ دَنا » رسیده، خلوت : «اَو اَدنی » یافته، راز شنیده، شراب چشیده، دیدار حق دیده، از هر دو کون رمیده، و با دوست بیارمیده، رفت آنچ رفت و شنید آنچ شنید و دید آنچ دید و کس را از آن اسرار خبر نه، عقول و اوهام از در یافت آن معزول کرده، رازی در پردهٴ غیرت (۱) رفته، بی زحمت اغیار بسمع نبوّت رسانیده، نور فی نورٍ و سرورٌ فی سرورٍ و حبورٌ فی حبورٍ، اخبرنا بالقصّة اکراماً و اخفی الاسرار اعظاماً. رازیست مرا با شب و رازیست عجب شب داند و من دانم، من دانم و شب	(۱) نسخهٴ الف : غيبت.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
56	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۲۶	قرآن مرو را سبب ضلالت و عمایت بود، چنانک الله تعالی گفت : «و هو علیهم عمیً » ؛ نه از آنک در دلیل قصور آمد که دلیل همانست که چراغ هدی از نور اعظم تابانست امّا نگرنده قاصر آمد و از دیدار آن محجوب همچون نور روز که جهان از آن پُرست و نا بینا از آن محروم : خورشید نه مجرم ار کسی بینا نیست. «و یدعُ الانسان بالشّرّ دُعآءَهُ بالخیر » الآیة... قال سهل : اسلم الدّعوات الذّکر و ترک الختیار فی الدّعاء و السّؤال، لانّ فی الذّکر الکفایة و رُبّما یدعو الانسان و یسئل ما فیه هلا که و هولایشعر اَلاتری انّ الله یقول : «و یدع الانسان بالشّرّ دُعآءَهُ بالخیر » و الذّاکر علی الدّوام التّارک للاختیاد فی الدّعآء و السّؤال مبذولٌ له افضلُ الرّغائب و ساقطٌ عنه آفات السّؤال و الاختیار. قال النّبی (ص) حاکیاً عن ربّه : من شغله ذکری عن مسئلتی اَعطیته افضل ما اُعطی السّائلین.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
57	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۳۴	قوله تعالی : «و کلّ انسانٍ الزمناه طآئره فی عنقه » الآیة... ، هرکس را آنچ سزای اوست در گردن او بستند و آن رقم بر وی کشیدند در ازل، یکی را تاج سعادت بر فرق نهاده، درخت امیدش ببر آمده و اشخاص فضل بدر آمده، شب جدائی فرو شده و روز وصل بر آمده، یکی بحکم شقاوت گلیم ادبار در سر کشیده (۱) بتیغ هجران خسته و بمیخ را وا بسته، آری قسمتی است که در ازل رفته، نه فزوده و نه کاسته، چتوان کرد قاضی اکبر چنین خواسته، بیچاره آدمی که از ازل خویش خبر ندارد و از ابد خویش غافل نشیند میان بوده و بودنی او را خواب غفلت میگیرد، از خواب غفلت آن روز بیدار گردد که نامهٴ کردار وی بدست او دهند که : «و نُخرجُ له یوم القیامة کتاباً یلقیهُ منشوراً » مامه‌ای که	(۱) نسخهٴ الف : در سر افتاده.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
58	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۳۶	بر گشایند که از خجل (۱) راه گریختن طلب کند و هیچ جای سامان گریختن نه. حکایت کنند از آن پدری که مر پسر خویش را گفت امروز هرچه با مردم گوئی و بر زبان خود رانی نماز شام همه با من بگوی و سکنات و حرکات خویش بر من عرض کن، آن پسر نماز شام بجهدی و رنجی عظیم و تکلّفی تمام یکروزه گفتار و کردار خویش با پدر بگفت، دیگر روز همین در خواست کرد، پسر گفت زینهار ای پدر، هرچه خواهی از رنج و کلفت بر من نه و این یکی از من مخواه که طاقت ندارم. پدر گفت ای مسکین مرا مقصود آنست که بیدار و هشیار باشی و از موقف حساب و عرض قیامت بترسی، امروز حساب یکروزه با پدر خویش با چندین لطف طاقت نداری، فردا حساب همهٴ عمر با چندان قهر و مناقشت که نقیر و قطمیر فرو نگذارند چون طاقت آری (۲)؟! «اُنظر کیف فضّلنا بعضهم علی بعضٍ » ای محمّد این شگفت نگرو این عجب نگر که ما چون آفریدیم این خلق را بصورت یکسان بمعنی مختلف و در حقایق متفاضل، از آنجا که صورتست : النّاس سواسیة کاسنان المشط، وز آنجا که معنی و حقایقست : النّاس معادنٌ کمعادن الذّهب و الفضّة، کافر هرگز چون مؤمن نبو. ــ میگوید خدای تعالی جلّ جلاله : «افنجعلُ المسلمین کالمجرمین، ما لکم کیف تحکمون » مفسد هرگز چون مصلح نبود و نه بد مرد هرگز بدرجهٴ نیک مرد رسد چنانک گفت : «اَم نجعل الّذین آمنوا و عملوا الصّالحات کالمفسدین فی الارض ام نجعل المتّقین کالفجّار » جای دیگر گفت : «ام حسب الّذین اجترحوا السیّئات اَن نجعلهم کالّذین آمنوا و عملوا الصّالحات » مرائی هرگز چون مخلص نبود و مخلص چون عارف صادق نبود، اخلاص در اعمال صفت عابدانست و صدق در احوال صفت عارفانست، عابد در آرزوی بهشت است و حور و قصور و عارف در بحر عیان غرقهٴ نور، آنگه گفت : «و للآخرةُ اکبرُ درجاتٍ و اکبرُ تفضیلاً » درجات آخرت بر تر و تفاضل در آن جهان عظیم تر و بزرگوار تر، مصطفی (ص)	(۱) نسخهٴ الف : حجالت. (۲) نسخهٴ ج : طاقت داری.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
59	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۳۷	گفت : انّکم لترون اهل علّیّین کما ترون الکوکب الّذی فی افق السّماء و انّ ابا بکر و عمر منهم و انعمان.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09)
60	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۴۹	قوله تعالی : «و قَضی ربّک اَلّا تعبدوا اِلّا اِیّاه » خداوند حکیم، کردگار قدیم، نیکوکار مهربان کریم، جلّ جلاله و عظم شأنه، و عزّ کبریاؤه ــ درین آیت		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/23)
61	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۵۲	من الاخبار و الآثار. ما روی انّ النّبی (ص) قال : الرّاحمون یرحمهم الرّحمن ارحموا من فی الارض یرحمکم من فی السّما. ؛ الرّحم شجنة من الرّحمن فمن وصلها وصله الله و من قطعها قطعه الله . قال سفیان الشّجنة الشّئ الملتزق. و روی انّه قال اخبرنی جبرئیل عن الله عزّ و جل : انّی انا الله ذو الرّحمة خلقتُ الرّحم و اشتققت لهما اسماً من اسمی فمن وصلها وصلته و من قطعها قطعته. و قال (ص) اعجل الطّاعة ثواباً صلة الرّحم حتّی انّ القوم ینمو اموالهم و یکثر عددهم بصلة الرّحم و انّهم لفجرة و اعجل المعصیة قطیعة الرّحم و البغی. و قال یبعث الله تعالی یوم القیامة الرّحم و الامانة احدیهما عن یمین العرش و الاخری عن یساره و لکلّ واحدةٍ منهما عینان تبصران و لسانٌ فصیح و ممرّ الخلق علیهم فلا یمرّ احدٌ الّا و تقول الرّحم واصل یا ربّ، قاطع یا ربّ . و تقول الامانة امینٌ یا ربّ، خائنٌ یا ربّ. و قال لا تنزل الرّحمة علی قوم فیهم قاطع رحم. و جاء رجل الی رسول الله (ص) فقال یا رسول الله انّ رحمی قد رفضونی و قطعونی فارفضهم کما رفضونی و اقطعهم کما قطعونی، قال اذا یرفضکم الله جمیعاً و ان انت وصلت و قطعوک کان معک من الله ظهیر علیهم. و قال (ص) لیس الواصل بالمکافی و لکن الواصل من اذا قطعت رحمه وصلها. و حکی عن معروف الکرخی قال : کان رجل مسرف علی نفسه و لکن کان واصلاً لرحمه، فلّما مات رأیته فی المنام و بیده لواء من نورٍ فی جمع عظیم علیهم ثیاب من نور و بین ایدیهم نور و من خلفهم نور و عن ایمانهم نور و عن شمائلهم نور یکاد نورهم یخطف البصر و هم یقولون بصوتٍ رفیع : «و آتِ ذا القربی حقّه والمسکین و ابن السّبیل ». فقلت له من هؤلاء؟ ــ قال الواصلون للارحام، فقلت بم نلت ما نلت و قد کنت کما کنت. ــ فقال بصلتی الارحام وصلتُ الی الانعام فی دار السّلام بین یدی ذی الحلال و الاکرام.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/24)
62	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۶۴	خود نهان. قوله : «و لا تمش فی الارض مرحاً » خُیلا و تبختر و تکبّر از نتایج غفلتست و دوام غفلت از شهود حق باز ماندن است، مصطفی (ص) گفت : « اِنّ الله تعالی اذا تجلّی لشئٍ خشع له » اگر تجلّی جلال حق بدل بنده پیوسته بودی، بنده بر درگاه عزّت کمر بسته بودی، و بنده وار بنعت انکسار پیش خدمت بودی، چون تجلّی سلطان ذو الجلال بر سر بنده اطلاع کند، زبان در ذکر آید و دل در فکر، حکم هیبت غالب گردد و نعت مرح (۱) ساقط، آراستهٴ خلعت بندگی گشته و از تجبّر و تکبّر باز رسته، یقول الله تعالی : «یَطبعُ الله علی کلِّ قلبِ متکبّرٍ جبّار ». «و لقد صرّفنا فی هذا القرآن لیذّکّروا » الآیة... اتبعنا دلیلاً بعد دلیلٍ واقمنا برهاناً بعد برهانٍ و ازحنا کلّ علّةٍ و اوضحنا کلّ حجّةٍ فما ازدادوا فی تمرّدهم الّا عتوّاً و فی طغیانهم الّا علوّاً و من قبول الحق الّا نبوّاً، چه در یابد او که بصارت حقیقت ندارد، چه بیند او که دیدهٴ بینا ندارد، چون رود کسی که بر دست و پای انکال و سلاسل دارد، اگر گوئی چرا در حکم خدای تعالی چون و چرا نیست. ــ و اگر خواهی که باز خواست (۲) کنی، روی وا خواست نیست : «لا یُسئلُ عمّا یفعل ». «تسبّحُ له السّمواتُ السّبع و الارض و من فیهنّ » الآیة... جای دیگر گفت : «سبّح لله ما فی السّمواتِ و ما فی الارضِ » بستود الله تعالی را و بپاکی یاد کرد و به بی عیبی گواهی داد و بگمال بر وی ثنا گفت و خدای خواند هرچه در هفت آسمان و هفت زمین چیز است، «و ان من شئٍ الّا یسبّحُ بحمده » نیست هیچیز مگر که ویرا می ستاید و حمد می کند و از وی آزادی میکند و بخدائی وی گواهی می دهد، «و لکن لا تفقهون تسبیحهم » لکن شما آنرا در نیابید، مؤمنانرا وا تسلیم سپرد و از ایشان توقف نپسندید، و گردن نهادن و پذیرفتنِ نادر یافتهٴ ایشان را درین شمرد گفت شما نتوانید که تسبیح باد و خاک	(۱) مرح = تبختر. (۲) نسخهٴ الف : وا خواست.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/24)
63	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۶۵	و آتش و آب در یابید : صریر الباب تسبیحه، خریر المآء تسبیحه، دویّ الجوّ تسبیحه، معمعة النّار تسبیحها. جای دیگر گفت : «کلٌّ قد علم صلاتهُ و تسبیحه »، همه آنند که تسبیح آن خالق می داند و سجود آن می بیند، می داند که خود میراند (۱)، می بیند که خود می کند، می بندد که خود می گشاید، همه چیز پرداخته، و همه کار ساخته، جزاز آن که آدمی انداخته، خردها در کار وی کُند، وهمها از وی دربند، عقلها از در یافت آن دور ، مسلمانان این نادر یافته بجان و دل پذیرفتند و تهمت بر عقل و خرد نهادند و عیب از سوی خود دیدند، و الله تعالی را بآنچ گفت استوار گرفتند، و این طریق را دین دانستند و پسندیدند، تا ببرکت آن بنور هدی و سکینهٴ یقین رسیدند. یحیی معاذ گفت : تلطّفتَ لاولیائک فعرفوک و لو تلطّفتَ لاعدائک ما جحدوک، عبهر لطف و نسرین اُنس و ریحان فضل خود در روضهٴ دلهای دوستان خود برو یانیدی تا بآن لطائف بسرّ معارف و اداء وظائف رسیدند، اگر با بیگانگان و دشمنان همین کردی و همین احسان بودی دار الاسلام و دار الکفر یکسان بودی : قومی بفلک رسیده قومی بمغاک فریاد ز تهدید تو با مشتی خاک شیخ بو سعید گفت : هر که بار از بُستان عنایت بر گیرد بمیدان ولایت فرو نهد، هر کرا چاشت آشنائی دادند امید داریم که شام آمرزش بوی رسانند، العنایات تهدِمُ الجنایات، شمّه‌ای از آن نسیم بود که نصیب خاک آدم آم. ــ ادبار باقبال بدل گشت و هجران بوصال، خاکی که معدن ظلمت بود منبع زلال لطائف اَسرار و مطلع شموس و اقمار انوار گشت : «لم یکن شیئاً مذکوراً » باین درجه رسید که : «و سقیهم ربّهم شراباً طهوراً ». «و اذا قرأتَ القرآن جعلنا بینک و بین الّذینَ لا یؤمنونَ بالآخرةِ حجاباً مستوراً »، من تحصّن بالحقّ او تحصّن بکتابه فهو فی حصنٍ حصین و المضیّع لوقته	(۱) نسخهٴ الف : ميداند.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/09) / admin (07/02/24)
64	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۶۶	من یتحصّن بعمله او بنفسه او بجنسه فیکون هلاکه من مواضع امنه.		moriiwa / takahashi (06/05/10)
65	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۸۱	قوله تعالی : «قل کونوا حجارةً او حدیداً » الآیة...، خداوند ذو الجلال، قادر بر کمال، در ملک ایمن از زوال، در ذات و در نعت متعال، جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته، درین آیت خبر میدهد بندگانرا که ما مرده را زنده گردانیم بکمال قدرت و جلال عزّت خویش، چنانک در نشأهٴ اولی نبود		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
66	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۸۵	آن مهتر عالم آفتابی بود که مشرقش مکّه بود و مغربش یثرب بود، کسوفش در غار بود، لیکن آن کسوفی بود که در آن کسوف صد هزار و دایع لطایف را کشوف بود، بر پیشانی مجد او این عصابهٴ اکرام بود که : «لعمرک »، بر آستین عهد او این طراز اعزاز بود که : «محمّد رسول الله »، بر در سرا پردهٴ سرّ او این رایت ولایت بود که : «اِنّا فتحنا لک فتحاً مبیناً »، فرش (۱) رسالت آن مهتر از شرق عالم تا بغرب عالم بیفکنده، بساط نبوّت او از قاف تا بقاف بگسترده، اعلام ظلام کفر بظهور او نگونسار گشته، سریر سرور سرّ او از عرش بنات النّعش برتر نهاده، در جمله و تفصیل اوّل همه همّت او، میانه همه حرمت او، بآخر همه سوز امّت او. آدم عزیز و مکرّم بود لکن دیو او را و سوسه کرد تا در زلّت افکند، باز فرّ و حشمت محمّد عربی بر دیو جست در کارش آورد تا میگفت : ما من احدٍ الّا وقد و کلّ به قرینه من الجنّ، قیل و لا انت یا رسول الله، قال و لا انا الّا انّ الله تعالی اعاننی علیه فاسلم. آدم را از در قهر در آوردند سایهٴ قهر او بر ملکی افتاد زندیقی گشت، محمّد عربی را از در لطف در آوردند سایهٴ لطف او بر دیوی افتاد صدّیقی گشت. ... قوله تعالی : «یرجون رحمتهُ و یخافون عذابه » همانست که جای دیگر گفت : «یدعوننا رَغباً و رَهباً » امّا خوف و رجا صفت مبتدیانست و رغبت و رهبت مقام منتهیان، خوف آن ترس است که عامّهٴ مسلمانانرا از معاصی باز دارد و از حرام دور کند و اَمل کوتاه کند، و رهبت آن ترس است که زاهدانرا عیش ببرد و از جهان و جهانیان جدا کند، همه نفس خود غرامت بینند، همه سخن خود شکایت بینند، همه کرد خود جنایت بینند، مؤمن در خوف و رجا و زاهد در رغبت و رهبت معتدل باید که مصطفی (ص) گفت : « لو وُزن رجاء المؤمن و خوفه لَا عتدلا » ــ مؤمن در دنیا امید بعافیت و نعمت میدارد و از بلاها و فتنها	(۱) نسخهٴ ج : رفرف.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
67	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۸۶	می ترسد، اینست که میگوید : «یرجون رحمتهُ و یَخافون عذابه » و عارف دل در مواصلت و قربت حق بسته و از عذاب قطیعت می ترسد، اینست که میگوید : «یدعوننا رَغباً و رَهباً ».		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
68	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۹۷	قوله تعالی : «و لقد کرّمنا بنی آدم » بزرگوار تهنیتی و تمام تشریفی و عظیم کرامتی که الله تعالی جلّ جلاله با مؤمنان فرزندان آدم کرد که در بدو کار و مفتتح وجود روز میثاق ایشانرا در قبضهٴ صفت جای داد و ایشانرا بنعت لطف محلّ خطاب خود گردانید و با ایشان عهد و پیمان دوستی بست، باز چون در دنیا آمدند ایشانرا صورت نیکو و شکل زیبا و خلعت تمام داد و بدانش و عقل و		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
69	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۵۹۹	در اعمال و اجتهاد ایشان نه بست تا بدانی که نواخت او جلّ جلاله بی علّتست و تکریم او بی عوض، بخواست خود نوازد نه بطاعت بندگان، بفضل خود عطا دهد نه بجهد ایشان، بنده که کرامت حق یافت نه از آن یافت که طاعت داشت، بلکه طاعت از آن داشت که کرامت حق یافت، و نه دعاء بنده حق را بر اجابت داشت بلکه اجابت حق بنده را بر دعا داشت، و بنده که حق را یافت نه از طلب یافت که طلب از یافتن یافت، «و حملناهم فی البرّ و البحر » حمل هو فعل من لم یکن و حمل هو فضل من لم یزل. ... «و حملناهم فی البرّ و البحر » ــ مراکب عوامِ در برّ و بحر دیگرست و مراکب خواص دیگر، مراکب عوام را گفت : «و جَعل لکم من الفلکِ و الانعام ما تَرکبونَ، لتستوُوا علی ظهوره » دوست و دشمن آشنا و بیگانه در آن یکسان، و مراکب خواص را گفت در دنیا : «و لسلیمان الرّیحَ غُدوّها شهرٌ و َرواحها شهرٌ » و مصطفی (ص) را گفت : «اسری بعبده لیلاً »، سلیمان را باد و مصطفی را براق. و در عقبی مراکب دوستان و نزدیکان، آنست که گفت : «نحشر المتّقین الی الرّحمن وفداً ». قال رسول الله (ص) فی هذه الآیة : و الّذی نفسی بیده انّهم اذا خرجوا من قبورهم استقبلوا بنوقٍ بیضٍ لها اجنحة علیها رحائل الذّهب کلّ خطوة منها مدّ ــ البصر فینتهون الی باب الجنّة. و قال (ص) : عظّموا و سمّنوا ضحایاکم فانّها مطایاکم علی الصّراط. و منهم من قال : کلّ یرکبُ اعماله الّتی عملها فی الذّنیا و مات علیها. و منهم من قال : لم یجوزوا علی الصّراط الّا بنور المعرفة. ... «ورزقناهم من الطّیّبات » الرّزق الطّیّب ما کان علی ذکر الرّازق فمن لم یکن غائباً بقلبه و لا غافلاً عن ربّه استطاب کلّ رزقٍ فالشّری علی لقاء المحبوب اَری و الاری علی الغیبة من المحبوب شری. و قال یحیی بن معاذ : الرّزق الطّیّب ما یفتح علی الانسان من غیر سؤالٍ و لا اشرافٍ، «و فضّلناهم علی کثیرٍ ممّن خلقنا تفضیلاً » فضّلنا العلماء علی الجهّال بالعلم بالله و احکامه و فضّلنا الاولیاء بالمعرفة علی جمیع الخلائق.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
70	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۰۱	اشخاص ایشان بخدمت و حرمت آراسته، راه صدق رفته و بار امانت بداعی حق سپرده، ایشانند ائمّهٴ اهل دین، و قبلهٴ اقتداء خلقِ صاحب شریعتِ چنین (۱). ــ گفت : اصحابی کالنّجوم بایّهم اقتدیتم اهتدیتم، هر کجا در عالم صادقی لطیف است امام وی صدّیق اکبر است، و هر کجا عادلی شریف است امام وی فاروق انور است، و هر کجا منفقی مشفق است امام وی ذو النّورین ازهر است، و هر کجا در عالم دین مجاهدی مشاهد است امام وی مرتضی حیدر است، و هر کجا مردی مرد است یا آزادی فرد است امام وی ابو ذر پر هنر است، و هر کجا درویشی دلریش است امام وی بو درداء مشتهر است، و هر کجا شهیدی دین دار است که دین را در جهاد کفّارست امام وی حمزه منوّر است، و هر کجا مؤذّنی موفّق داعیی از داعیان حق امام وی بلال مطهّر است، همچنین ائمّهٴ صحابه هر یکی بر مثال اختری از آسمان دولت وی بر سرایر اهل ایمان تابش احوال خویش ظاهر همی دارند تا هر یکی از امّت بر وفق حالت بوی اقتدا همی کند و جان و دل بدوستی وی همی پرورد و در راه دین بر پی وی همی رود تا فردا با وی در بهشت شود و بناز و نعیم ابد رسد. «اَقم الصّلوةَ لدلوک الشّمس الی غَسق اللّیل » السّلوة بالبدن موّقتة و المواصلات بالسّر و القلب مسرمدة، فانّ المنتظر للصّلوة فی الصّلوة، و الصّلوة فرعُ باب الّرزق و الوقوف فی محلّ المناجات و اعتکافُ القلب فی مشاهدة التّقدیر و الوقوف علی بساط النّجوی و فرّق اوقات الصّلوة لیکون للعبد عودٌ الی البساط فی الیوم و اللّیلة مرّات.	(۱) نسخهٴ ج : کلمهٴ « چنين » را ندارد.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
71	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۲۲	قوله تعالی : «و من اللّیلِ فتهجّد به نافلةً لک » بدان که از اوّل نماز شب تا بوقت بام دوازده ساعتست، ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسمائه هر ساعتی وقت وظیفهٴ طاعت فرقتی از فرق اهل خدمت ساخته . اول ساعت از ساعات شب وقت عبادت و طاعت پریان بود، صفها بر کشند و بخدمت بایستند. دوم ساعت وقت نماز جانوران اهل دریا بود. سوم ساعت وقت نماز خلقان زیر زمین بود. چهارم ساعت وقت نماز صابران بود. پنجم وقت نماز فریشتگان خدا بود. ششم وقت نماز و تسبیح ابر و میغ بود. هفتم وقت آرام خلایق و تفکّر اهل حضرت بود. هشتم وقت آرایش بهشت و تعریف جنّات عدن بود. نهم وقت نماز کرام الکاتبین بود. دهم آن ساعتست که درهای آسمان بگشایند و مقرّبان بدرها بر آیند (۱) و زجل تسبیح و صیاح تهلیل و اصوات تکبیر و نغمات ذکر ایشان عالم قدس بگیرد، اندرین ساعت هر که از خداوند جلّ جلاله حاجتی خواهد اجابت یابد. یازدهم وقت انتشار برکات بود بر زمین که ودایع راحت و بدایع قدرت در جواهر زمین تعبیه کنند. و ساعت دوازدهم که نسیم سحر از مطلع خویش عاشق وار نفس سرد بر آرد آن ساعت وقت نیاز دوستان بود و ساعت رار محبّان و هنگام ناز عاشقان، آن ساعت درهای بهشت گشاده و آن باد سحر گاهی با آن لطافت و راحت و لذت از جانب (۲) جنّات عدن روان. داود پیغامبر (ع) از جبرئیل پرسید که اندر شب کدام وقت فاضلتر. ــ گفت	(۱) نسخهٴ ج : بدرياها بر آيند. (۲) نسخهٴ ج : جناب.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
72	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۲۴	او که تو آنِ اویی بهشت او را بنده است، او که تو در زندگانی اویی جاوید زنده است، الهی گفتِ تو راحت دلست و دیدار تو زندگانی (۱) جان، زبان بیاد تو نازد و دل بمهر و جان بعیان. «و قل ربّ ادخلنی مُدخل صدقٍ » قول ابن عباس در معنی این آیت آنست که مصطفی (ص) را اجل نزدیک آمد، او را گفتند که ای مهتر عالم و ای سیّد ولد آدم ، بساط اسلام در عالم گسترده شد، خورشید نبوّت تمام تافته شد، سرا پردهٴ شریعت از قاف تا قاف برسید، گوشهٴ تاجت از عرش مجید بر گذشت، طراز رایتِ حشمت (۲) تو بسدرهٴ منتهی رسید، قدم همّت تو بقاب قوسین پیوست، فریضه و سنّت آموختی، یتیمان را پدری کردی، مهجورانرا شفیع بودی، مریدانرا دلیل بودی، مهاجر و انصار را تربیت دادی، جنّ و اِنس را خواندی، اکنون وقت آنست (۳) که سفر مبارک پیش گیری، وقتست که گوشوار مرگ در گوش بندگی کنی، وقتست که سر ببالین فنا باز نهی، ما در ازل حکم کرده ایم که : «اِنّک مَیّتٌ و اِنّهم میّتون ــ کلّ من علیها فانٍ ». و در خبرست که مصطفی (ص) در آن بیماری باز پسین امیر المؤمنین علی (ع) را بخواند گفت : یا علی یاری ده تا یکبار دیگر بمسجد بازروم و بمنبر بر آیم و دیده بر چهرهٴ یاران و درویشان افکنم و ایشانرا وداع کنم، مصطفی (ص) بمسجد رفت و بمنبر بر آمد (۴)، با دو چشم گریان و جگر سوزان، روی سوی یاران کرد، گفت : چگونه یاری بودم شما را؟ چگونه رسولی بودم شما را؟ اکنون ما را نوبت رفتن آمد، برید مرگ در رسید، آن ساعت غریوی و زاریی در مسجد افتاد، یاران همه دلتنگ و رنجور، گریان و سوزان و خروشان همی گفتند نیک یاری که تو بودی، نیک رسولی که بما آمدی، رسول (ص) ایشانرا وداع کرد و بخانه باز آمد، نه بس بر آمد که برید حضرت رسید و نسیم قربت دمید، پردها بر گرفتند و طوبی و زلفی و حسنی بوی نمودند،	(۱) نسخهٴ ج : زندگی. (۲) نسخهٴ ج : رايت و حشمت. (۳) نسخهٴ الف : وقتست. (۴) نسخهٴ ج : باز آمد.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
73	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۲۵	مصطفی (ص) آنگه گفت : «ربّ اَدخلنی مُدخل صدقٍ » ای امتنی اِماتة صدقٍ، «و اَخرجنی » بعد موتی من قبری یوم القیامة، «مُخرجَ صدقٍ » بار خدایا مرا که از دنیا بیرون بری در لباس سعادت و پیرایهٴ شهادت بر که آن عقبه‌ایست سخت عظیم و کاری سخت با خطر. و قال جعفر بن محمّد (ع) : اَدخلنی القبر و انت عنّی راضٍ و اخرجنی من القبر الی الوقوف بین یدیک علی طریق الصّدق مع الصّادقین، «وَ اجعل لی من لَدنک سلطاناً نصیراً » زیّنی بزینة جبروتک لیکون الغالب علیّ سلطان الحقّ لاسلطان الهوی. «و قل جآء الحقّ و زَهق الباطل » چهرهٴ کائنات و محدثات بظلمت کفر و زحمت شرک پوشیده بود که ناگاه علم دولت نبوّت محمّد مرسل از مرکز خطّهٴ مکّه سر بر آورد و انوار اشراق صبح دین از کنج حجرهٴ آمنه پیدا آمد، شادی و خرّمی در ممالک افتاد، هر کجا نامداری بود ذلیل گشت، هر کجا تاجداری بود تاجش بتاراج بدادند (۱)، هر کجا جبّاری متمرّد بود از تخت بزیر آمد، هر کجا در عالم بتی بود در قعر چاه بی دولتی افتاد، قاعدهٴ قصر قیصری و ایوان رفعت کسروی خراب گشت، و از چهار گوشهٴ عالم آواز بر آمد که : «جآء الحقّ و زَهق الباطل ». کفرو ایمانرا هم اندر تیرگی هم در صفا نیست دارالملک جز رخسار و زلف مصطفی «و ننزّلُ من القرآنِ ما هو شفآءٌ » الآیة.... القرآن شفاءٌ من داء الجهل للعلماء، و شفاءٌ من داء الشکّ للمؤمنین، و شفاءٌ من داء النّکرة للعارفین، و شقاءٌ من داء القنوط للمریدین و القاصدین، و شفاءٌ من لواعج الشّوق للمحبّین، و انشدوا : و کتبک حولی لا تفارقُ مضجعی و فیها شفاء للّذی انا کاتم	(۱) نسخهٴ الف : بتاراج رفت.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
74	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۲۶	«قل کلّ یعملُ علی شاکِلته » از آدمی چه آید، جز ازجفا. و از آب و گل چه آید، جز از خطا. و از کرم ربوبیّت چه بینند، خز از وفا. «قل کلٌّ یعمل علی شاکلته » در همهٴ قرآن هیچ آیت امیدوارتر از این آیت نیست، میگوید : هر کس آن کند که از او آید و از هر کس آن آید که از او سزد : العبد یعود الی الذّنب و الرّبّ یعود الی المغفرة ؛ و فی بعض الکتب یقول الله تعالی یابن آدم انت العوّاد الی الذّنوب و اَنَا العوّاد الی المغفرة، آن مهجور مملکت ابلیس نومید را گفتند آدم را سجود کن، گفت نکنم که آدم از خاکست و من از آتش، گفتند ای بد بخت لاجرم هر کس آن کند که سزای اوست و از هر کس آن آید که دروست، آتش چون فرو میرد خاکستر شود که هرگز نو نگردد، و خاک اگر چه کهن شود آب بر وی ریزند نو گردد، ای ابلیس تو که آتشی بیک فرمان که بگذاشتی مُردی که هرگز زنده نشوی، وای آدم تو که از خاکی هر چند گناه کردی بیک قطره آب حسرت که از دیده فرو باری گناهانت بیامرزم و بنوازم، ای ابلیس از آتش آن آید که کردی، ای آدم از خاک آن زاید که دیدی : «قل کلٌّ یعملُ علی شاکلته ». «و یسئلونک عن الرّوح » آدمی هم تنست و هم دل و هم روح، تن محلّ امانت است، دل بارگاه خطابست. روح نقطه گاه مشاهدتست . هرچه نعمت بود نثار تن گشت ــ غذای وی طعام و شراب، هرچه منّت بود تحفهٴ دل آمد ــ قوت او ذکر و یاد دوست، آنچه رؤیت و مشاهدت بود نصیب روح آمد ــ غذای وی دیدار دوست، تن در قهر قدرت است، دل در قبضهٴ صفت، روح در کنف عزّت، بساط اُنس گسترده، شمع عطف افروخته و دوست ازلی پرده بر گرفته.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/24)
75	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۳۵	قوله تعالی : «و لقد آتینا موسی تسع آیاتٍ بیّناتٍ » الآیة... موسی را فرستادند بپیغامبری باسرائیلیان با نشانهای روشن و معجزهای پیدا چون عصا و ید بیضا و غیر آن، همچنین مصطفی عربی را (ص) فرستادند بپیغامبری بکافهٴ جهانیان و معجزهٴ وی قرآن کلام رحمن، نامهٴ خداوند جهان ببندگان، امّا فرقست میان ایشان، موسی رفت و معجزهٴ وی با وی رفت و مصطفی (ص) رفت و معجزهٴ وی میان مؤمنان ماند تا بقیامت از آنک نبوّت وی همچنان پیوسته و بمانده تا برستاخیز، همهٴ پیغامبران بصفت رسالت عزیز بودند و معجزهٴ ایشان مخلوق، باز محمّد عربی (ص) بالله تعالی عزیز بود و معجزهٴ وی نا مخلوق، او که بالله عزیز بود معجزتش صفت او بود لاجرم دست خلق بدو نرسید و در مأمن حفظ حق بماند که میگوید جلّ جلاله : «و انّا لَهُ لحافظون ». باز موسی کلیم (ع) که عزّ وی بعصا بود ببین تا اسرائیلیان با وی چه کردند، موسی در خواب شد ایشان عصا را بدزدیدند و آنرا بدونیم کردند و در زیر زمین پنهان کردند، موسی (ع) از خواب در آمد (۱) عصا ندید گفت بار خدایا عصاء من کو. ندا آمد که یا موسی عصا را بدونیم کردند و در زیر زمین پنهان کردند، گفت بار خدایا کجا پنهان کردند و که پنهان کرد. فرمان آمد که ای موسی من نگویم که من پردهٴ بندگان ندرم، لکن ای موسی همانجا که ایستاده‌ای آواز ده تا من عصا را سمع دهم و نطق دهم تا بشنود و جواب دهد، موسی عصا را بر خواند، آن زمین بفرمان الله تعالی شکافته شد (۲) و عصا بلبّیک جواب داد و از زمین همچنان بدونیم کرده بر آمد تا موسی شکسته بدید آنگه در آن حال درست شد و پیوسته گشت. اینجا لطیفه‌ای نیکو بشنو : چنانستی که	(۱) نسخهٴ الف : از خواب چون بيدار شد. (۲) نسخهٴ ج : بشکافت.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
76	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۳۶	الله تعالی گفتی اگر من عصا بموسی درست نمودمی وی عیب شکستگی در وی ندیدی شکسته نمودم آنگه درست کردم تا قدرت و منّت من بیند، همینست حال بندهٴ گناهکار، این دبیران که بر وی رقیب گردانیده ام نه بآنست که تا فردا او را رسواکنم لکن تا فردا نامهٴ نبشته بوی نمایم و داند که بر ما هیچ نرفته است و هیچ بما فرو نشده، کار شکستهٴ وی بوی نمایم تا عیب خود و کردار خود بیند و سزای خود بشناسد، آنگه من بسزای خود شکستهٴ وی درست گردانم و فضل خود بوی نمایم تا منّت همه از من بیند. موسی را معجزه‌ای دادم که دست دشمنان بوی رسید، مصطفی عربی را (ص) معجزه‌ای دادم که دست هیچ دشمن هرگز بوی نرسید، ششصد و اند سال گذشت تا هزاران دشمنان ازین زندیقان و خصمان دین کوشیدند تا در قرآن طعنی زنند و نقصی آرند نتوانستند، همه رفتند و قرآن بی عیب و نقصان (۱) بماند، خود می گوید جلّ جلاله و تقدّست اسمائه : «و بالحقّ اَنزلناهُ و بالحقّ نَزل » القرآن حقّ و نزوله حقّ و منزله حقّ و المنزل علیه حقّ و القرآن بحقّ نزل و من حقّ نزل و علی حقّ نزل. «و قرآناً فرقناه لتقرأه علی النّاسِ مُکثٍ » قرآن نه بیکبار از آسمان فرو آمد بلکه بتضاعیف روزگار و ترادف اوقات فرو آمد، آیت آیت و سورت سورت بمدّت بیست سال یا بیست و سه سال علی اختلاف الرّوایات، این تفریق از بهر آن کردیم تا گرفتن آن و یاد داشتن آن بر مصطفی (ص) و بر امّت آسان باشد (۲) و بر دلهاشان استوار و محکم نشیند و جای گیرد و نیز تا شرف و کرامت مصطفی (ص) در آن پیدا شود که پیوسته از حضرت عزّت بوی پیغام و نامه می آید و تا بزرگوار و شریف بنده‌ای نباشد او را این تخصیص ندهد که پیوسته بسخنان و پیغام خود او را می نوازد. «قل آمنوا به اَو لا تؤمنوا » از جناب احدیّت و جلال عزّت اشارتست	(۱) نسخهٴ ج : بی نقص. (۲) نسخهٴ الف : شود.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
77	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۳۷	باستغناء لم یزل و لا یزال از در بایست طاعت لم یکن ثمّ کا. ــ میگوید شما را هیچ قدر نیست که ما را هیچ در بایست نیست، خواهید ایمان آرید و خواهید نه، ما را بایمان شما حاجت نیست و از طاعت حدثان جلال و جمال ازل را حلیت نیست، هنوز رقم وجود بر هیچ موجود نکشیده بودیم که جمال ما مشاهد جلال ما بود، خود بخود خود را پسنده بودیم، امروز که خلق را بیافریدیم همانیم که بودیم، بی نیاز بخود پیش از سبب، بی نیاز بر کمال پیش از طلب. «و یَخرّون للاَذقانِ یبکون » گریستن حال مبتدیانست و صفت روندگان، هر کسی بر حسب حال خود و هر رونده‌ای بر اندازهٴ کردار خود، تائب در گناه خود می نگرد از بیم عقوبت می گرید، مطیع در طاعت با فترت خود می نگرد از بیم تقصیر میگرید، عابد از بیم خاتمت میگرید که آیا با من فردا چه کنند، عارف در سابقهٴ ازل می نگرد و می گرید که آیا در ازل بر من چه راندند و چه قضا کردند، این همه بر راه روندگانست و بر ضعف حال ایشان نشانست، امّا ربودگان از خویشتن و اهل تمکین را بکاء نقص باشد و در راه ایشان علّت بود، کما یُحکی عن الجنید انّه کان قاعداً و عنده امرأته فدخل الشّبلی فارادت امرأته ان تستتر، فقال لها الجنید لاخبر لالشّبلی عنک فاقعدی فلم یزل یکلّمه الجنید، فبکی الشّبلی فلمّا اخذ الشّبلی فی البکاء، قال الجنید لامرأته استتری فقد افاق الشّبلی من غیبته. «قل ادعوا اللهَ اَوِ ادعوا الرّحمن » الآیة... من عظیم نعمته سبحانه علی اولیائه تنزّههم باسرارهم فی ریاض ذکره بتعداد اسمائه الحسنی فینتقلون من روضةٍ الی روضةٍ، و من مأنسٍ الی مأنس، و یقال الاغنیاء تردّدهم فی بساتینهم و تنزّههم فی منابت ریاحینهم و الفقراء تنزّههم فی مشاهدِ تسبیحهم یستروحون الی ما یلوح لاسرارهم کشوفات جلاله و جماله، «قل ادعوا الله او ادعوا الرّحمن » ای سیّد کونین و ای مهتر خافقین با صدّیقان و مشتاقان ما بگوی که همه ما را باشید، همه ما را خوانید، همه ما را دانید، با عالمان بگوی (۱) که اسرار علم	(۱) نسخهٴ ج : بگوئيد.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
78	۵	۱۷	بنی اسرآئيل	پانزدهم	۶۳۸	قدم ما راست نه شما را : «قل انّما العلمُ عند الله ». با جبّاران دنیا بگوی که جبّار هفت آسمان و زمین مائیم و ملک و مملکت ما را سزاست نه خلق را : «قل من بیده ملکوتُ کلّ شئٍ ». با خواجگان و مهتران بگوی نه کرم جلال ماست که شما را از شب دیجور رستگاری می دهی (۱) و در روز نگاه میداریم (۲) : «قل من ینجّیکم من ظُلماتِ البرّ و البحر». با عارفان بگوی : که فرستاد از بهر مؤانست دلهای شما چنین نامه‌ای و خلعتی که ما فرستادیم؟ : «قل من انزل الکتاب ». با ظالمان و نا پاکان بگوی طریق عدل کار بندید چنانکه با شما بعدل کار کردیم : «قل اَمرَ ربّی بالقسط ». با عاصیان امّت بگوی که بر درگاه ما باشید و درِ ما کوبید که اگر باندازهٴ هفت آسمان و هفت زمین گناه دارید نگر که دل از امید فضل ما بر ندارید که فردا با همهٴ خلایق کار بعدل کنیم و با گدایان امّت محمّد بفضل و رحمت : «قل یا عبادی الّذین اَسرفوا علی اَنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله ». ای محمّد بر دوستان ما ثناء ما و ستایش ما و ذکر ما تو بر خوان و ما را بپاکی بستای که روح دل و آرام جان ایشان در ذکر ما است. «و قل الحمد لله الّذی لم یتّخذ ولداً » ای اشکره علی نعمته العظیمة حیث عرفک انّه لیس له ولد و انّه لا شریک له، «و لم یکن له ولیّ من الذُّلِّ » لم یقل لا ولیّ له بل له الاولیآء و لکن لا یعتزّبهم بل هم الّذین یُصیرون بعبادته اعزّة، «و کبّرهُ تکبیراً » بان تعلم انّک تَصلُ الیه به لا بتکبیرک.	(۱) و (۲) نسخهٴ ج : ميدهم، ميدارم.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
79	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۵۱	قوله تعالی : «بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله الّذی اسمه لکلّ خائف ملاذ، بسم الّذی باسمه من الشّیطان معاذ، بسم الله الّذی قلب کلّ محبّ بذکره افلا. ــ بنام او که نام اوست همه خیرات را بنیاد، بنام او که بنام او گردد دل از بند غمان آزاد، بنام او که دل عارف جز بنام او نگردد شاد، بنام او که مشتاق از شراب وصل او گیرد یاد، بنام او که وفا و کرم هر دو را نام کرد تا نعمت آشنائی بر آب و گل تمام کرد، بنام او که مِهر خود مشتاق را دام کرد و بجای شراب وصل خود رهی را در جام کرد، بنام او که خواب بر دیدهٴ محبّ حرام کرد تا عقد دوستی وی با خود بر نظام کرد، بنام او که در سرّ بجان منتظر سلام کرد تا دلش بر روح و ریحان کرد، آنگه ظاهر او بدست دشمن حیران کرد و باطن معدن اندوهان کرد. ای جوانمرد اگر آسیای بلا بر سرت بگرداند نگر از آستانهٴ خدمتش در نگذاری قدم، ور طبقات درکات سفلی میل دو دیدهٴ تو گرداند نگر جز برضای وی بر نیاری دم، که عزّت عزّت اوست، عزّت دیگران همه ذُلّست، و عجز همه فنا و عدم، قضا قضاء اوست، حکم حکم او، حکم دیگران همه میل		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
80	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۵۳	مصطفی (ص) رهبان شریعتست و عنوان حقیقت، قرآن دلها را عدّت است و جانها را تبصرت، مصطفی کلّ کمالست و جملهٴ جمال، قرآن نامه است بیندگان از حضرت ذو الجلال، نام ه‌ای که در آن هم بشارتست و هم نذارت، دوست را بشارتست و بیگانه را نذارت، دوست را بشارت میدهد که : «اَنّ لهم اجراً حسناً، ماکثین فیه ابداً » و بیگانه را بیم نماید که : «اِن یقولونَ الّا کذباً فلعلّک باخعٌ نفسک » الآیة... یا محمّد لا تشتغل سرّک بمخالفاتهم فما علیک الّا البلاغ و الهدی منّا لمن نشآء. «انّا جعلنا ما علی الارض زینةً لها » اهل المعرفة بالله و المحبّة له و المشتاقون الیه هم زینة الارض و نُجومها و اقمارها و شموسها اذا تلأ لأ انوار التّوحید فی اسرار الموّحدین اشرق جمیع الآفاق بضیائهم، زینت زمین دوستان خدای اند، عالم بایشان آراسته و جهان بایشان نگاشته، دلهاشان بنور معرفت افروخته، سرّهاشان در حضرت قربت بسفارت حکمت بار داده، دویهاشان در حضرت قربت بمنهج صواب گردانیده و جادهٴ طریقت و سنّت در پیش ایشان نهاده، اعلام دین اند و اوتاد زمین، مصابیح جهان و مفاتیح جنان، ممهّدان قواعد دوستی و مسنّدان ایوان راستی، آزرم خلق از الله بایشان و مقصود از آفریدن کون ایشان، بنام و نشان درویشانند و بحقیقت ملوک زمین ایشانند، ملوکٌ تحت اطمار. هر که سیرت و حلیت (۱) ایشان خواهد که بداند تا قصّهٴ اصحاب الکهف بر خواند که الله تعالی ایشانرا در قرآن جلوه می کند که : «اِذ اَوی الفتیة الی الکهف فقالوا ربّنا آتنا من لدنکَ رحمةً و هیّئ لنا من امرنا رشداً » ایشانرا گفتند درین غار روید و خوش بخسبید و سر ببالین امن باز نهید که ما خواب شما بعبادت جهانیان بر گرفتیم. لطیفه‌ای شنو نیکو : ربّ العزّه ایشانرا در آن کوه آن غار پدید کرد، و بندهٴ	(۱) نسخهٴ الف : قضيلت.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
81	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۵۴	مؤمن را بوقت رفتن از دنیا چهار دیوار لحد غار وی کرد، چنانک ایشانرا در آن غار ایمن کرد از دشمن، مؤمنانرا درین غار ایمن کند از شیطان، گوید : « لا تخافوا و لا تحزنوا ». در آن غار بر ایشان رحمت کرد گفت : «ینشر لکم ربّکم من رحمته ». همچنان درین غار لحد بر مؤمن رحمت کند که : «فروحٌ و ریحانٌ و جنّةُ نعیم ». و چنانک آن غار بریشان فراخ کرد گفت : «و هم فی فَجوةٍ منهُ »، لحد بر مؤمن فراخ کند بعمل صالح چنانک گفت : «فلاَنفسهم یمهدون ». و خبر درستست که : یفسخ له فی قبره.... الحدیث، بالای غار بر ایشان گشاده کرد تا روح هوا و نسیم باد صبا ازیشان منقطع نگردد، همچنین دری از بهشت بر آن روضهٴ مؤمن گشایند تا از جانب جنّات عدن نسیم خوش بوی بر وی همی گذرد و مضجع وی خوش همی دارد.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
82	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۶۸	قوله تعالی : «نحن نقصّ علیک نبأَهم بالحقّ اِنّهم فتیةٌ آمنوا بربّهم » اینت شرف بزرگوار و کرامت تمام و نواخت بی نهایت که ربّ العالمین بر اصحاب ــ کهف نهاد که ایشانرا جوانمردان خواند گفت : « انّهم فتیةٌ » با ایشان همان کرامت کرد که با خلیل خویش ابراهیم (ع) که او را جوانمرد خواند : «قالوا سمعنا فتیً یذکرهم یقال له ابرهیم » و یوشع بن نون را گفت : «و اِذ قال موسی لفتیهُ » و یوسف صدّیق را که گفت : «تُراودُ فتیها ». و سیرت و طریقت جوانمردان آنست که مصطفی (ص) با ‘Ali (Ayn)">علی (ع) گفت : یا علی جوانمرد راست گوی بود، وفادار و امانت گزار و رحیم دل، درویش دار و پر عطا و مهمان نواز و نیکو کار و شرمگین.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
83	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۷۱	نبود که چون در روش آمدند در حال بخفتند، پیر جواب داد که کدام عمل ازین بزرگوارتر که ربّ العزّه ایشانرا گفت : «اِذ قاموا ». ــ بر لسان اهل اشارت معنی آنست که از خود بر خاستند، و حاصل اعمال بندگان بدان باز آید که از خود بر خیزند، چون از خود بر خاستند. بحق رسیدند، آنگه واسطه از میان بر خیزد، تصرّف در ایشان خود کند، کار ایشان خود سازد چنانک جوانمردانرا گفت : «و نُقلّبهم ذاتَ الیمین و ذاتَ الشّمال » ای نقلّبهم بین حالتی الفناء و البقاء و الکشف و الاحتجاب و التجلّی و الاستتار. پیر طریقت چند کلمه گفته اشارت بمراتب این احوال و رموز این حقائق: الهی چند نهان باشی (۱) و چند پیدا؟ که دلم حیران گشت و جان شیدا، تا کی از استتار و تجلّی، کی بود آن تجلّی جاودانی. ــ الهی چند خوانی و رانی. بگداختم در آرزوی روزی که در آن روز تو مانی، تا کی افکنی و بر گیری. این چه وعدست بدین درازی و بدین دیری. ــ سبحان الله ما را برین درگاه همه نیاز، روزی چه بود که قطره‌ای از شادی بر دل ما ریزی؟. تا کی ما رامی آب و آتش بر هم آمیزی؟. ای بخت ما از دوست رستخیزی. ... «و کلبهم باسطٌ ذِراعیهِ » چون فرا راه بودند، آن سگک بر پی ایشان افتاد که شما مهمانان عزیزید و مهمان عزیز طفیلی بر تابد، آن سگک در موافقت گامکی چند بر داشت، تا بقیامت مؤمنان در قرآن قصّهٴ وی میخوانند و او را جلوه میکنند که : «و کلبهم باسطٌ ذراعیه بالوصید »، پس چه گوئی کسی که همهٴ عمر خویش در صحبت اولیاء بسر آرد و در موافقت ایشان قدم باز پس ننهد، گوئی در قیامت الله تعالی او را از ایشان جدا کند. کلاّ و لمّا، پاکست و بی عیب آن خداوندی که آن کند که خود خواهد. بلعام را که اسم اعظم دانست و از عرش تا ثری بدید سگ خواند و از درگاه خود راند و با سگ اصحاب الکهف آن همه کرامت کند که با دوستان خود فرا راه خود دارد، بجهانیان می نماید	(۱) نسخهٴ ج : شوی.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
84	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۷۲	که قرب بنواخت ماست نه بعلّت خدمت و بعد باهانت ماست نه بعلّت معصیت، «لَو اطّلعتَ علیهم لولّیت منهم فراراً » مطّلع کسی را گویند که از زبر نگرد و مقام وی بر تر بود، میگوید ای محمّد اگر تو بایشان نگرستی ازیشان بگریختی و دل تو بهم برشدی. اینجا محلّ اشکالست، چه! گوئی : حال اصحاب ــ الکهف بدان جای بود که خاتم النّبیّین را که : نُصرتُ بالرّعب، عنوان نامهٴ مجد و جلالت او بود ازیشان بیم بودی. ــ کلاّ و حاشا، این خطاب با مصطفی (ص) است و مراد غیر او، و نظایر این بسیار است : «یا أیّها النّبی اتّق الله ــ لئن اَشرکتَ لیحبطنّ عملک » هذا و اشباهه. و روا باشد که گوئی مراد ازین کلام نه تخویف مصطفی (ص) است بلکه تعظیم حالت ایشانست، و این در متعارف هست که گویند : فلان در بلائی بود که اگر تو بدیدی بیهوش گشتی، و ازین گفت تعظیم آن کار خواهند نه تحقیق این کلمت، و مثال این آنست که مصطفی (ص) گفت : « لا تفضّلونی علی اَخی یونس بن متّی »، و قال (ص) من قال انا خیرٌ منه فقد کذب. و خلاف نیست میان امّت که مصطفی (ص) از یونس (ع) فاضلتر بود، لکن حکمت نبوّت درین کلمه آن بود که حق تعالی در مصحف مجید در قصّهٴ یونس چیزها یاد کرد که بیم باشد که بندگان باو گمان بد برند، چنانک گفت : «و ذَا النّون اذ ذهب مغاضباً »رسول (ص) گفت نباید که چون امّت من این آیت بشنوند گمان بد برند و بوی بچشم حقارت نگرند و آن بد گمانی دین ایشانرا زیان دارد. هر چند که مصطفی (ص) فاضلتر بود از وی و از همهٴ پیغامبران گفت : « لا تُفضّلونی » ــ مرا بر یونس فضل منهید، نه مراد تحقیق بود بلکه مراد تعظیم یونس بود تا همگنان بوی بچشم تعظیم نگرند نه بدیدهٴ تحقیر. همچنین حق تعالی خواست تا اولیاء خود را بزرگ گرداند تا خلق بچشم تعظیم بایشان نگرند با پیغامبر خود این خطاب کرد که : «لو اطّلعت علیهم لولّیت منهم فراراً » تا خلق بدیدهٴ تعظیم بایشان نگرند و دین ایشان را زیان ندارد. علماء طریقت و خداوندان معرفت گفته اند که بناء کار تصوّف بر روش و		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
85	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۷۳	سیرت اصحاب الکهف نهاده اند و نیک ماند آداب طریقت و حلیت اینان باحوال و سیرت ایشان، از تحقیق قصد و تجرید ارادت و همّت و عزلت از خلق و اسقاط علاقت و اخلاص در دعوت و انابت، از خود بیزار و از عالم آزاد و بحق شاد، از تحکّم خویش و پسند خویش باز رسته و دست نیاز ببرّ الله تعالی زده، گهی از صولت هیبت سوزان و گدازان، گهی در نسیم اُنس شادان و نازان. و گفته اند ربّ العالمین با اصحاب کهف آن کرد که مادر مهربان با فرزند کند : اوّل او را گهواره سازد، پس بخواباند، پس بجنباند، آنگه مگس براند. آنگه شیر دهد تا بیارامد : الله تعالی با ایشان همان کرد، اوّل کار ایشان بساخت غار بر ایشان چون مهد کرد : «و یُهیّئ لکم من امرکم مرفقاً »، پس بخوابانید : «فضربنا علی آذانهم فی الکهف »، آنگه بجنبانید : «و نُقلّبهم ذات الیمین و ذات الشّمال »، آنگه رنج آفتاب از ایشان باز داشت : «و تری الشّمس اذا طلعت تزاورُ عن کهفهم ذات الیمین »، آنگه ایشانرا شربت رحمت فرستاد تا آرام گرفتند : «یَنشر لکم ربّکم من رحمته ». قوله : «فَابعثوا احدکم بورقکم هذه الی المدینة فلینظر ایّها ازکی طعاماً » فیه اشارتان : احدیهما انّ المأ خوذ علی العبد المؤمن وان بلغ الغایة القصوی فی الحقیقة ان یحفظ احکام الشّریعة لانّ کلّ حقیقةٍ لا یشهدُ لها ظاهر الشّریعة فهی مکر الشّیطان و غروره و الاصل فی ذلک انّ الفتیة بعثوا احدهم لیشتری لهم طعاماً و أمروه بالبحث و الفحص عن وجهه کی لا تحمله الغقاة علی الوقوع فی محظورٍ، و الاخری ما قاله یوسف بن الحسین لبعض اصحابه اذا حملت الی الفقرآء اوالی اهل المعرفة شیئاً او اشتریت لهم طعاماً فلیکن اطیب شئ و الطفه فانّ الّذی بلغ المعرفة لا یوافقه الّا کلّ لطیف ولا یستأض الّا بکلّ ملیح. و الاصل فیه قوله تعالی : «فلینظر ایّها ازکی طعاماً »، قال و اذا اشتریت للزهّاد و العبّار فاشتر کلّ ما تجده فانّهم بعد فی تذلیل اننفسهم و منعها من الشّهوات.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
86	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۸۵	وجههُ » ای مریدین وجهه، پیوسته و همیشه او را خواهند پای بدو گیتی فرا نهاده، و از خلق آزاد گشته، و از خود باز رسته. ای محمّد ایشان که باین صفت اند : «لا تعدُ عیناک عنهم » ایشان دل از ما بنگردانیدند، تو چشم از ایشان بمگردا. ــ جعلنا نظرک الیوم الیهم ذریعةً لهم الینا و خلفاً ممّا یفوتهم الیوم من نظرهم الینا فلا تقطع الیوم عنهم نظرک فانا لانمنع غداً نظرهم عنّا. ای محمّد ثمرهٴ ارادت ایشان امروز صحبت و مرافقت و نظر تو و فردا زلفت و قربت و وُصلت ما. اینست که ربّ العالمین گفت : «اولئک لهم جنّاتُ عدنٍ » اولئک هم اصحاب الجنّة فی رغد العیش و سعادة الجدّ و کمال الرّفد یلبسون حلل الوُصلة و یتوّجون بتیجان القربة و یُحلّون بحلیّ المباسطه یتّکئون علی ارائک الرّوح یشمّون ریاح الانس یقیمون فی حجال الزّلفة یسقون شراب المحبّة یأخذون بید الرّأفة ما یتحفّهم الحق من غیر واسطةٍ یسقیهم شراباً طهوراً یطهّر قلوبهم عن محبّة کلّ مخلوقٍ نعم الثّواب ثوابهم و نعمت الدّارُ دارهم و نعم الجارُ جارهم و نعم الرّبّ ربّهم.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
87	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۹۶	قوله تعالی : «و اضرب لهم مثلاً رجلین » الآیة... حاصل این آیت و این قصّه از روی فهم بر ذوق اهل ارادت اشارتست بدو مرد که در ابتداء ارادت بر بساط کرامت از روی مکاشفت نشانی بینند از لطف حق، دلی تازه و وقتی خوش و کاری بنظام و امیدی قوی، ازین دو یکی صاحب آرزو بود، دولت حقیقت میخواهد و کار بر نظام، بی رنج و بی ریاضت تمام، راست چون کسی که آرزوی درّ شب افروز کند، صعوبت دریای مُخطر نادیده و زفرات نهنگان جان ربای ناشنیده هرگز کی صورت بندد که بی رنج و بی خطر دست او بمروارید مراد رسد، همچنین این مرد صاحب آرزو در راه پندار خود افسرده بمانده هیچ ریاضت نا کرده و هیچ رنج نا برده و بآن وقت خویش و وجد خویش نقدی که در بدو ارادت روی بوی نموده غرّه شده و تکیه بر آن کرده و نفس خود را با هواء و شهوت اِلف داده تا بسر انجام از آن وقت و وجد نیز بیفتاده و مرتد طریقت گشته و او را در رشتهٴ مهجوران و مردودان کشیدند و با وی گفتند : « فارقَت من تهوی فعزّ الملتقی » در صحبت چنین کس سود نیست، و بهرهٴ او از آتش جز دود نیست، و بر پی او رفتن جز تاریکی و حسرت نیست. باز مرد دیگر طالب استقامت است، عنایت ازلی درو رسیده و توفیق الهی همراه او گشته بحسن منازلت و تحقیق معاملت و صدق مجاهدت روز افزون شده و باقصی الامانی رسیده، صحبت این مرد همه سود است و آتش او بی دود است		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
88	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۶۹۸	که صادقان عاشقان پی جز بفرمان ننهند و همیشه خود را در دام شریعت و بند حقیقت محکم دارند، نام خداوند مونس ایشان، و ذکر خداوند پیشهٴ ایشان، و رضاء خداوند قبلهٴ ایشان، و مِهر خداوند در دل ایشان، اینست که ربّ العالمین بفضل خود گفت با ایشان که : «و الباقیاتُ الصّالحاتُ خیرٌ عند ربّک ثواباً و خیرٌ اَملاً ».		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
89	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۰۷	قوله تعالی : «یوم نُسیّر الجبال » آن روز که مملکت دنیا بر دارند و سرا پردهٴ عقبی بزنند و از هول رستاخیز کوهها فرا رفتن آید، زمین فرا جنبش آید، آسمانها در گردش آید، عرش عظیم بصحرای قیامت بیرون آرند و بساط قهر بگسترانند و ایوان کبریا بر گشند و ترازوی عدل در آویزند و زمین را فرمان دهند که ای زمین و دیعتها بیرون ده، زمین بر خود بلرزد، ودیعت باز		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/25)
90	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۰۸	سپارد، یکی را بینی که از زمین بر آید چنانک خاکستر از میان آتش، دیگری را بینی از لحد بر آید چنانک دُر از میان صدف، همی روند تا بمحشر و عرض دهند ایشانرا بر خداوند اکبر چنانک گفت جلّ جلاله : «و عُرضوا علی ربّک صفّاً »، ای پیران نا پاک شرم دارید از آن که شما را بر الله تعالی عرض کنند و سر پوش زرّاقی از روی کار شما بر دارند که : «فکشفنا عنک غطاءَک »، ای جوانان با جهل پر غفلت بترسید از آن ساعت که دوزخ آشفته و زندان عدل بعرصات حاضر کنند که : «تکادُ تمیّزُ من الغیظ »، ای عالمان بی امانت، ای قرّایان بی دیانت بپرهیزید از آن روز که : «تُبلی السّرائر و تکشفُ الضّمائر »، ای خداوندان تخت و جاه و کلاه بیندیشید از آن ترازوی عدل و دیوان مظالم قیامت که : «و وُضع الکتاب ». ای عوانان نا پاک یاد کنید آن ساعت که نامهٴ کردار در دست شما نهند و کرده های شما نیک و بد، خُرد و بزرگ، بشما نمایند که : «لا یُغادر صغیرةً و لا کبیرةً الّا اَحصیها ». خواجگی همهٴ خواجگان طوقی سازند و در گردن ایشان لفکنند، امیری همهٴ امیران قیدی گردانند و بر پایهای ایشان نهند و از نهاد هر یکی دوزخی بر آرند و هر یکی را بخود عقوبت کنند، آتش نومیدی در خرمنهای خلایق زنند و همه از یکدیگر تبرّا جویند، عاصیان خیمهٴ اندوه و ندامت زنند، آفتاب و ماه و سیّارات را بدود هیبت سیاه روی گردانند و بر قدر مایهٴ هر کسی با وی معاملت کنند و داد مظلوم از ظالم بستانند، نه مزد مظلوم از آنچ سزای اوست بکاهند، نه عقوبت ظالم بر سزای وی بیفزایند، اینست که ربّ العالمیان گفت : «و لا یَظلمُ ربّک احداً ». «ما اشهدتُهم خلق السّمواتِ و الارض و لا خَلق اَنفسهم » خداوند حکیم، پادشاه نامدار عظیم، در این آیت از استغناء جلال خود خبر میدهد و فردانیّت و وحدانیّت خود بکمال عزّ خود بخلق می نماید که نیستها را هست کننده منم، وز نَبود بود آورنده منم، و از آغاز نو سازنده منم، پدید آرندهٴ مایه از هر کار منم، کنندهٴ هر هست چنانکه سزاوار منم، چون آسمان و زمین و خلق آفریدم، تنها خود بودم بی قلّت، دانا بودم بی علّت، توانا بودم بی حیلت، نه مرا انباز بود		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/26)
91	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۰۹	و نه کس با من یار بود، بی نیاز از خلق در کردگاری، یکتا بحق در آفریدگاری. ای مرد طالب اگر نشانی میطلبی از ما، این هفت قبّهٴ اخضر بر یکدیگر بی عمادی بر داشته ــ نشان قدرت ما است و این هفت کُلّهٴ اغبر بر سر آب بداشته ــ بیان حکمت ما است، اکنون اندرین نشان قدرت و بیان حکمت نظاره میکن و شناخت جلال عزّت و در یافت کُنه عظمت ما بر ما حوالت میکن که آن نه بر حدّ فهم عاقلانست و نه جای مشورت دانایان است و نه درگاه تأویل عالمان است : اذا تقاصرت علومُ الخلق عن العلم با نفسهم فکیف تحیطُ علومهم بحقائق الصّمدیّة و استحقاقه لنعوت الرّبوبیّة، یقول الله تعالی : «ما اشهدتهم خلق السّموات و الارض و لا خلق انفسهم » فلم یملک الله الخلیقة علم نفسها فی نفسها فکیف تُدرک شیئاً من صفات مالکها.		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/26)
92	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۲۷	امّا سفر هرب او را در بدو کار بود از دشمن بگریخته وروی به مدین نهاده و آن مرد قبطی کشته چنانک ربّ العزّه گفت : «فوکزهُ موسی فقضی علیه » آنجا که عنایت بود فلاح و پیروزی را چه نهایت بود، چون الله تعالی را در کار موسی عنایت بود او را در آن قتل عذر بنهاد گفت موسی دست بوی زد قضاء من درو رسید، آنگه گفت موسی را در آن گناه نبود گناه دیو را بود و آن فعل از دیو بود : «قال هذا من عمل الشّیطان ». همچنین بندهٴ مؤمن را بفضل خود عذر بنهاد و عفو خود در وی رسانید گفت : «استزلّهم الشّیطانُ ببعض ما کسبوا و لقد عفا اللهُ عنهم » الله تعالی گناه از ایشان در گذاشت آن و سوسهٴ شیطان بود و عمل دیو. دیگر سفر طلب بود لیلة النّار که موسی بطلب آتش می شد، آن چه آتش بود که همهٴ عالم بر آتش نشاند. ــ هر جا که حدیث آتش موسی رود از شور او همهٴ عالم بوی عشق گیرد، موسی بطلب نار شد نور یافت، این جوانمرد بطلب نور شد نار یافت، اگر موسی را بی واسطه حلاوت سماع کلام حق رسد، چه عجب اگر دوستان او را از آن بوئی رسد، اگر آتش موسی آشکارا بود، آتش این جوانمردان نهانست، ور آتش موسی در درخت بود، آتش این جوانمردان در جانست، او که دارد داند که چنانست، همهٴ آتشها تن سوزد و آتش دوستی جان، با آتش جانسوز شکیبائی نتوان. و امّا سفر الطّرب فقد سبق ذکره فی قوله : «و لمّا جآءَ موسی لمیقاتنا » الآیة... سفر چهارم موسی، سفر تعب بود اشارتست بسفر مریدان در بدایت ارادت، سفر ریاضت و احتمال مشقّت، تهذیب سه چیز را : نفس را، و خوی را، و دل را ــ تهذیب نفس سه چیز است : از گله وا آزادی آوردن (۱)، و از غفلت وا بیداری، و از گزاف وا هشاری. و تهذیب خوی سه چیز است : از ضجر وا صبر آئی، و	(۱) يعنی از گله و شکايت به شکر گزاری گرائيدن.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/26)
93	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۳	بینانگشت و دل ویرا قفل نومیدی بر زدند (۱) تا حق در نیافت، آری کاریست رفته و بوده و قسمتی نه فزوده و نه کاسته، مبادا که لباس عاریتی داری و نمی دانی، مبادا که عمر میگذاری زیر مکر نَهانی، آه از پای بندی نهانی، فغان از حسرت جاودانی. «اِنّا مکّنّا له فی الارض » ذو القرنین را تمکین دادیم در زمین تا مشارق و مغارب زیر قدم خود آورد و اطراف زمین بآسانی در نوشت در برّ و بحر روان چنانک خود خواست گرد عالم گردان، اشارتست که ما اهل معرفت را و جوانمردان حضرت را در اطراف مملکت ممکّن گردانیم و درِ کرامت بر ایشان گشائیم و همه جهان ایشانرا مسخّر گردانیم تا بتیسیر الهی و تأیید ربّانی اگر خواهند بیک شب بادیه در نوردند و دریا باز بُرند و از بعضی کارهای غیبی نشان باز دهند. چنانک حکایت کنند از عبد الله مبارک : گفتا روز ترویه شبانگاه بدلم در آمد که فردا روز بازار دوستان است و موسم حاجیان که بعرفات بایستند و با خداوند هفت آسمان و هفت زمین مناجات کنند، من که ازین حال محروم مانده ام باری در خانه چرا نشینم؟ خیزم بصحرا روم و از محرومی خویش بالله تعالی زارم، گفتا بصحرا بیرون رفتم و گوشه‌ای اختیار کردم و با خود می گفتم ای عاجز کی بود که چنان گردی که هر جا که مرادت بود قدم آنجا نهی؟ ــ درین اندیشه بودم که زنی می آمد میان بسته، بسان سیّاحان عصائی بدست گرفته، چون مرا دید گفت : یا عبد الله دوستان چون از خانه بیرون آیند هم بر در خانه منزل نکنند تو چرا منزل کرده‌ای؟ درین ره گرم رو می باش تا از روی نادانی مگر نندیشیا هرگز که این ره را کران بینی گفتم ای زن تو از کجا می آیی و منزل گاهت کجا خواهد بود؟ ــ گفتا	(۱) نسخهٴ الف : ورزيدند.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/26)
94	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۴	از وطن خود می آیم و منزل گاهم خانهٴ کعبه است، گفتم از خانه کی بیرون آمده‌ای؟ ــ گفت امشب نماز خفتن به سپیجاب (۱) کرده ام و سنّت بلب جیحون گزارده ام و وتر به مکّه خواهم گزارد، گفتم ای خواهر چون بدان مقام معظّم مقدّس رسی مرا بدعا یاد دار، گفت یا عبد الله موافقت کن، گفتم همّت من موافقت می کند لکن تن مرا این محل نیست، گفت یا عبد الله دوستان را همّت بسنده بود، خیز تا رویم، بر خاستند و روی براه نهادند، عبد الله گفت همی رفتم و چنان می پنداشتم که زمین در زیر قدم من می نوردند، گفتا در ساعت چشمه‌ای آب دیدم، گفت غسلی بر آر، غسلی بر آوردم، ساعتی دیگر بود صحرائی فراخ دیدم، گفت یا عبد الله صحراء قیامت یاد کن و حاجتی که داری از الله تعالی بخواه چنان کردم، ساعتی دیگر بود خانهٴ کعبه دیدم و من چنان متحیّر بودم که ندانستم که آن کعبه است، از آنجا بموضعی دیگر شدم، گفت اینجا بیاسای و لختی نماز کن که مقامی بزرگوارست، چند رکعت نماز کردم، از آنجا فراتر شدم، کوهی عظیم دیدم، بر سر آن کوه شدم خلقی عظیم دیدم، گفتم این چه جای است و این قوم چه قومند. ــ گفت نمیدانی اینان حاجیانند که بر مروه ایستاده اند و دعا می گویند و تو بر کوه صفائی، گفتم ما نیز آنجا رویم، گفت نه اینجا بنشین که ما آنچه بایست کرد کردیم، آنگه گفت ای عبد الله آن چشمه که بدان غسل آوردی سر بادیه بود و آن صحرا که آنجا بایستادی زمین عرفات بود و آن خانه که دست برو نهادی خانهٴ کعبه بود، چون این سخن بشنیدم از هیبت بلرزیدم و بی هوش شدم، چون بهوش باز آمدم در خود تعجب همی کردم، گفت ای عبد الله چه تعجّب میکنی بآنک بساعتی چند از مرو به مکّه آمدی؟! آنکس که از مرو بمکّه بساعتی بیاید او را بحقیقت با عرفات و خانه چه کار، چنان به که آن دوستان که بعرفات ایستند پیش عرش ایستند، و ایشان که گرد خانه طواف می کنند	(۱) اسفيجاب ( اسپيجاب ) اسم بلدة کبيرة من اعيان بلاد ماوراء النهر فی حدود ترکستان و لها ولاية واسعة قری کالمدن کثيرة و هی من الاقليم الخامس طولها ثمان و تسعون درجة و سدس و عرضها تسع و ثلاثون درجة و خمسون دقيهقة و کانت من اعمر بلاد الله و انزهها و اوسعها خصباً و شجراً و مياهاً جارية و رياضاً مزهرة... ( معجم البلدان ).	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10)
95	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۵	گرد عرش طواف کنند . ا َری الحجّاج یُزجون المطایا و ها اَنَا ذا مطایا الشّوق اُزجی اذا ما کعبةُ الرّحمن حُجّت فَوجهک قبلتی و الیک حَجّی آنگه مرا با خود بغاری در آورد، جوانی را دیدم خوب روی لکن ضعیف و نحیف گشته و آن پسر وی بود، بر خاست و مادر را در کنار گرفت و مر او را بنواخت، پس روی بر روی مادر نهاد و چشم پر آب کرد، مادر گفت چرا می گریی. ــ گفت شبی دلم تنگ شد گفتم الۤهی تا کی دربند واسطه باشم، مرا ازین واسطه ها برهان، هاتفی آواز داد که واسطهٴ تو توئی، از خود بیرون آی اگر ما را میخواهی، اکنون ای مادر من کارک خویش ساخته ام و بر شرف رفتنم، نگر کار من بسازی و مرا بخاک تسلیم کنی و مرا دعا گوئی مگر ببرکت دعای تو الله تعالی بر من رحمت کند، پس از آن جوان دیگر باره روی بر روی مادر نهاد و جان تسلیم کرد. گفتا کار آن جوان بساختم و او را دفن کردم و آن پیر زن بر سر خاک وی مجاور نشست، گفت ای عبد الله اگر وقتی باز آئی ما را هم اینجا طلب کن، ور مرا نه بینی خاک من همین جا بود، مرا زیارت کن. در بعضی آثار نقل کرده اند که ذو القرنین پس از آنک اهل مشارق و مغارب دیده بود و از آن پس که سدّ یاجوج و ماجوج ساخته بود، همچنان روی نهاد در شهرها همی گشت و قوم قوم را دعوت همی کرد تا بقومی رسید که همه هم رنگ و هم سان (۱) بودند، در سیرت و طریقت پسندیده و در اخلاق و اعمال شایسته، بر یکدیگر مهربان و کلمهٴ ایشان یکسان، نه قاضی شان بکار بود نه داور، همه بر یکدیگر مشفق چون پدر و برادر، نه یکی درویش و یکی توانگر یا یکی شریف و یکی وضیع، بلکه همه یکسان بودند و برابر، در طبعشان جنگ نه، در گفتشان فحش نه، در کردشان زشت نه و در میان ایشان بدخوی	(۱) نسخهٴ الف : هام رنگ و هام سان.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10)
96	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۶	و جلف و جافی نه، عمرها شان دراز امّا اَملشان کوتاه بود که بر در خانه های خود گورها کنده بودند تا پیوسته در آن می نگرند و ساز مرگ می سازند، و سرای های ایشان را در نبود، ذو القرنین چون ایشانرا بدید در کار ایشان خیره بماند!! گفت ای قوم شما چه قومید که در برّ و بحر و شرق و غرب بگشتم مثل شما قوم ندیدم و چنانک سیرت شما هیچ سیرت نه پسندیدم، مرا خبر کنید از کار و حال خویش و هرچه پرسم مرا جواب دهید ببیان خویش، چیست این که بر در سرایهای خویش گورهای خود کنده اید؟! گفتند تا پیوسته مرگ بیاد داریم و چون ما را باز گشت آنجا خواهد بود دل بر آن نهیم. بگفت چونست که بر در سرایهای شما در نیست و حجاب و بند و قفل نیست؟ ــ گفتند زیرا که در میان ما جز امین و مؤمن نیست (۱)، و هیچکس را از کسی ترس و بیم نیست. گفت چونست که در میان شما امیر و قاضی نیست؟ ــ گفتند از بهر آنک در طبع ما جنگ و ظلم نیست تا حاجت بشحنه و امیر و قاضی بود و کس را با کس خصومت نیست تا حاجت بقاضی و حاکم بود. گفت این موافقت شما بظاهر و نزدیکی دلهای شما بباطن از کجا خاسته است؟ ــ گفتند غلّ و حسد و بغض و عداوت از دل بیرون کردیم تا موافق یکدیگر گشتیم و دوست یکدیگر شدیم. گفت چونست که شما را عمرها دادند دراز و دیگرانرا کوتاه؟ ــ گفتند از آن که بحق کوشیم و حق گوئیم و از حق در نگذریم و بعدل و راستی زندگانی کنیم. گفت چونست که شما را بروزگار آفات نرسد چنانک بمردمان میرسد؟ ــ گفتند از آن که در هرچه پیش آید جز خدایرا بپشتی نگیریم و عمل که کنیم بانوا و نجوم نکنیم. ذو القرنین گفت خبر کنید مرا از پدران و گذشتگان خویش که هم برین سیرت زندگانی کردند؟ ــ یا خود شما چنین اید؟ ــ گفتند آری پدران خود را چنین یافتیم و برین سیرت دیدیم، پیوسته درویشان را نواختندی و خستگانرا تیمار داشتندی (۲) و عاجزانرا دست گرفتندی و جانیانرا عفو کردندی و	(۱) نسخهٴ الف : دزد نيست و امين و مؤمن هست. (۲) نسخهٴ ج : خستگانرا دل دادند.	moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10)
97	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۸	رؤیت بآخر آیات برد که : «فمن کان یرجو لقاءَ ربّه » الآیة... جای دیگر بیان کرد که آن نزل چیست : «و لکم فیها ما تشتهی انفسکم و لکم فیها ما تَدّعون » هرچه آرزو کنید در آن بهشت یابید و هرچه خواهید و جوئید بینید، آنگه گفت : «نُزلاً من غفورٍ رحیمٍ » نزلی است این از خدائی آمرزندهٴ بخشاینده، بمغفرت و رحمت خود داد نه بکردار بنده. باش ای جوانمرد تا این بساط لعب و لهو در نوردد و صفت حدثان در گور از تو پاک کند، و هیکل ترا صُدرهٴ ابد پوشاند و در فضای ربوبیّت بی زحمت فنا، حقایق «یحبّهم و یحبّونه » بر تو کشف کند و بی عناء تعبّد در جنّات فردوس توقیعات : «من الحیّ الّذی لا یموت » روان کند، و از بهر رعایت دل تو و ستر کار تو عتاب تو خود کند و شکایت تو با تو خود گوید : ما منکم من احدٍ الّا و یکلّمه ربّه لیس بینه و بین الله ترجمانٌ، و یقول الجلیل جلّ جلاله عبدی کیف کنت لک ربّا ــ بندهٴ من راه بندگی از خاشاک اغیار پاکست بی زحمت اغیار امروز با ما بگو که من ترا چگونه پرورد گاری بودم، چگونه خداوندی بودم. ــ این همه عنایت و کرامت نه حق بنده است بر خدای که بنده را بر خدای تعالی جلّ جلاله هیچ حق نیست، بلکه حق تعالی کرم خویش است که میگزارد و هرگز روا نبود که کرم او بنهایت رسد. «فمن کانَ یرجو لقآءَ ربّه فلیعمل عملاً صالحاً »قال سهل بن عبد الله : العمل الصّالح المقیّد بالسّنّة. و قیل العمل الصّالح الّذی لیس للنّفس الیه التفاتٌ و لا به طلبُ ثوابٍ و جزاءٍ. و قیل العمل الصّالح ها هنا اعتقاد جواز الرّؤیة و انتظار وقتئذٍ، هر که بدیدار الله تعالی طمع دارد تا در دل اعتقاد کند که الله تعالی جلّ جلاله و عزّ کبر یاؤه دیدنی است دیداری عیانی و رازی نهانی و مهری جاودانی، هر که دیدار الله تعالی طلبد او را میعاد است که روزی بدان رسد، من کان یرجو لقاءَ الله فانّ اجلَ الله لآتٍ، بزرگ چیزی بیوسید و عظیم امیدی داشت و همّت وی بلند جائی رسید که دیدار خدای تعالی جلّ جلاله بیوسید، اگر این امید نبودی بهشت بدین خوشی چه ارزیدی، و اگر این وعدهٴ دیدار		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10) / admin (07/02/26)
98	۵	۱۸	الکهف	پانزدهم	۷۵۹	نبودی رهی را خدمت از دل کی خیزیدی، هر کس را مرادی پیش و وی بی پی، عارف منتظر است تا دیدار کی، همهٴ خلق بر زندگانی عاشقند و مرگ بر ایشان دشوار، عارف بمرگ می شتابد باومید دیدار . چه باشد گر خوری یک سال تیمار چو بینی دوست را یک روز دیدار		moriiwa / hattori (05/08/29) / takahashi (06/05/10)

---

Query

DB Top