| No. |
vol |
chapter |
chapter name |
section |
page |
texts |
footnote |
user |
| 1 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۱۲ |
قوله تعالی : «بسم الله الرحمن الرحیم » ای مرغی که تا از آشیان قدم بر آمدی شکارت همه جگرهای صدّیقان است، تماشا گاهت همه ارواح عاشقان است، آشیانت دلهای محبانست، پروازت همه بر هوای جان عاشقانست. ای عزیزی که تا تو نقاب از چهرهٴ جمال بر داشتی همهٴ خراباتها کعبهٴ وصال گشت، کنشت و کلیسا بمسجد ومحراب بدل گشت، زنارها کمر عشق دین شد .
چون تو نمودی جمال، عشق بتان شد هوس
رو که ازین دلبران، کار تو داری و بس!
قوله تعالی : «قد سمع الله قول التی تجادلک فی زوجها و تشتکی الی الله » من کان اضعف، فالرب به الطف. ربّ الارباب، خداوند همهٴ خداوندان، لطیف و کریم و مهربان، کارضعیفان چنان سازد که جملهٴ اقوایا از آن در تعجب آیند. صد هزار مقرّب مسبّح مقدّس در بحار رکوع سجود غوص کردند و بر درگاه عزّت آواز تسبیح و تقدیس بر آوردند و کس حدیث ایشان نکرد، و آن ضعیفهٴ بینوای عاجز، آن مجادله، که از سر سوز و تحیّر بر آن درگاه بزارید و از نومیدی بنالید، بنگر که قرآن مجید رقم اعزاز بر کسو هٴ راز وی چون کشید که : «قد سمع الله قول الّتی |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/20) / admin (06/07/30) / admin (06/08/30) |
| 2 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۱۳ |
تجادلک فی زوجها و تشتکی الی الله »ما آن شکوی وی نیوشیدیم و ناله و دعاء وی شنیدیم و آن رنجوری و بندوری (۱) که در آن بمانده بود، از جهت ظهار شوهر گشایش پدید کردیم. ما آن خداوندیم که هر درمانده‌ای راکش یار نماند، نیک یاریم، هر بندوری را بند گشائیم ؛ هر غمگینی را غم زدائیم ؛ شنوندهٴ آواز درویشانیم، نیوشندهٴ راز بیچار گانیم، پاسخ کنندهٴ نیاز درماند گانیم.
در خبر است که این زن مجادله روزی پیش عمر خطاب آمد، در روزگار خلافت وی، شغلی را که بوی داشت و بدرشتی با وی سخن گفت. جماعتی که حاضر بودند، بانگ بروی زدند، گفتند : نمیدانی که با امیرالموٴمنین سخن درشت نباید گفت ؟. – عمر با ایشان گفت : خاموش باشید و این ضعیفه را حرمت دارید، که این آن زن است که حق جلّ جلاله از وراء هفت طبقهٴ آسمان سخن وی بشنید و این نواخت و کرامت بر سر وی نهاد که :« قد سمع الله قول التی تجادلک فی زوجها و تشتکی الی الله ». ای مسلمانان درویشان را حرمت دارید و بمراعات و مواسات با ایشان بخدای تقرّب کنید، که ایشان اگر چه امروز بیچارگان و بینوایانند، فردا ملوک جنت ماٴوی و بزرگان فردوس اعلی ایشان‌اند. بدان منگرید که امروز در حال ایشان خلل است، و جامهٴ ایشان خلق است، و رخسار ایشان زرد است، و دل ایشان پر درد است ؛ بدان نگرید که فردا عزیزان دارالسلام و رئیسان دارالمقام ایشان باشند، حال ایشان چنانست که شاعر گوید :
این درویشان ز وصل بوئی دارند
گویی ز شراب مهر جوئی دارند
در مجلس ذکر، های و هوئی دارند
می نعره زنان کز و چنویی دارند
اگر موٴمنان امّت احمد را خود این تشریف بودی که رب‌العالمین درین سوره میگوید که :« ما یکون من نجوی ثلثۤة اّلا هو رابعهم »الی قوله :« و هو معهم »تمام بودی. اصحاب کهف را با جلال رتبت ایشان و کمال منزلت ایشان میگوید :« ثلثة رابعهم کلبهم »و«یقولون خمسة سادسهم کلبهم »سه بودند چهارم ایشان |
۱) بندوری : در اينجا بمعنی دربندی و قيد آمده است. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/10) / admin (06/08/17) |
| 3 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۱۴ |
کلب ایشان، یا پنج بودند، ششم ایشان کلب ایشان ؛ و این امّت را میگوید : سه کس فراهم نیایند رازی را که گویند که نه چهارم ایشان الله بود. ور پنج کس باشند، ششم ایشان الله بود ؛ بعلم با ایشان بود، بفضل و نصرت با ایشان بود، مونس دل ایشان بود، همراه و همراز ایشان بود.
ذو النون مصری گفت : بر اطراف نیل میگذشتم، جوانی را دیدم شوری عظیم داشت. گفتم : از کجائی ای غریب؟ ــ جواب داد ببدیهت که غریب کی باشد او که باوی انسی دارد. تنها چون بود کسی که همراهش او بود. ذو النون از دست خود رها شد، ولهی در وی آمد، ساعتی از خود غائب گشت، بیخود نعره‌ای همی کشید. جوان گفت : ای پیر طریقت ترا چه روی نمود این ساعت. ــ گفت : دارو با درد موافق افتاد. آنگه روی سوی آسمان کرد، در مناجات شد ؛ گفت : ای خداوندی که درمان دلها تو داری، کیمیای حاصلها تو سازی، فغان جانها تو شنوی، تاوش(۱) خاطرها تو بینی ؛ دریاب این بیچاره که در غرقابست و دلش از بیم درد نبایست(۲) کبابست ؛ دردی دارد که بهی مباد او را، این درد صوابست ؛ با دردمندی بدرد خرسند کسی را چه حسابست؟. |
۱) تاوش : صورت ديگری است از تابش بمعنی فروغ.
۲) نبايست : نابايست. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) |
| 4 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۲۶ |
قوله تعالی : «یا اّیها الّذین آمنوا اذا قیل لکم تفسّحوا فی المجالس فافسحوا یفسح الله لکم ». بعضی مفسّران گفته‌اند : «فافسحوا یفسح الله لکم » فی القبور. اگر میخواهی که فردا چون در خاکت نهند گور بر تو فراخ بود، و عروس وار ترا در خواب کنند، امروز جای بر مسلمانان فراخ دار و رنج خویش از ایشان باز دار. ای مسکین خبر نداری که گورخانهٴ ظلمت است و کان وحشت است و مکان وحدت منزل غربت. لشگرگاه حسرات و موضع حشرات، یکی را حفرهٴ دوزخ است، یکی را روضهٴ بهشت. چراغ ایمان آنجا افروزند و سیاهی شب کفر آنجا آشکارا کنند. درزیر پهلو آنجا یا مهاد طاعت بود، یا حسک(۱) معصیت، در زیر سریا و سادهٴ رحمت بود، یا خشت لعنت. سائل یا مبشّر و بشیر بود، یا منکر و نکیر. جواب یا از نفس صنم دهند، یا از تلقین صمد. چون جواب داد از دو بیرون نباشد ؛ یا بر تخت بخت خوابش چون خواب عروس بود، یا بختش نگون و طالعش منکوس و |
۱) حسک : معرب خسک است که خار سه پهلو باشد. فرهنگ نفيسی |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/06/13) / admin (06/06/18) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) |
| 5 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۲۷ |
منحوس بود.
یزید بن مذعور گوید : اوزاعی را بخواب دیدم، گفتم : مرا خبرده از آن عمل که بهترین اعمال است تا بدان تقرّب کنم. گفت : هیچ درجه بلند تر از درجهٴ علماء ندیدم، و از آن گذشته درجهٴ اند و هگنان. این خواب موافق آنست که ربٴالعالمین گفت : « والّذین اوتوا العلم درجات » علماء دین و فقهاء اسلام را درجات بلند دادند. هم در دنیا و هم در عقبی. در دنیا بمرتبه و شرف و وراثت و خلافت مصطفی (ص) که میگوید : « العلماء ورثة الانبیاء »، « فضل العالم علی سائر الناس کفضلی علی ادناهم ». چندانکه درجهٴ مصطفی (ص) در عالم نبوّت بر درجات خلق فضل دارد، درجهٴ عالم در عالم ولایت بر درجهٴ دیگران فضل دارد. اما این شرف منزلت عالمی را باشد که در باغ سینهٴ وی همیشه عبهر مهر حق بود، نسرین شوق و ریحان انس و گل مودّت روید. دل وی معدن انوار حقیقت و خزینهٴ اسرار ربو بیت بود. جان وی کعبهٴ وصل و قبلهٴ قبول و حرم و حرمت بود. سرّ وی از حقایق و دقایق محبت آگاه بود. وجد وجود و کشف شهودش همراه بود. عالم چون برین صفت بود، درجات وی در عقبی برتر از درجات دنیا بود. قال الله تعالی : « وللآخرة اکبر درجات و اکبر تفضیلا » چنانکه در دنیا بمنازل طاعات و عبادات و حقایق مکاشفات و مواصلات از عامّهٴ خلق برگذشت، فردا او را از منازل بهشتیان برگذرانند تا در علّیین عندلیب باغ عندیّت بود، باز راز احدیّت بود، طاووس بوستان قدس بود، دل در قبضهٴ عزّت و جان در کنف مشاهدت « فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر ». و فی الخبر عن النبی : « انّ اهل الجنة لیترا اون اهل علّیین کماترون الکو کب الدرّی فی افق السماء وانّ ابا بکر و عمر لمنهم و انعما ».
« یا اّیها الّذین آمنوا اذا ناحبیتم الرّسول فقدّموا بین یدی نجویکم صدقة » امیر الموٴمنین علی (ع) گفت. در بعضی روایات، که : چون این آیت فرو آمد، یک دینار بصدقه دادم و ده سوٴال از رسول خدا کردم. گفتم : یا رسول الله کیف ادعو الله، خدای راجلّ جلاله چون خوانم و چگونه پرستم؟ ــ گفت : « بالصدق |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/18) |
| 6 |
۱۰ |
۵۸ |
المجادلة |
بیست و هشتم |
۲۸ |
والوفاء. » عهدی که روز « بلی » (۱) با وی رفته بوفای آن باز آیی و در گفتار و کردار خود صدق بجای آری. آنچه نمائی داری (۲) و آنچه گوئی کنی و از آنجا که آواز دهی باشی. – گفتم : « ما اسأل الله »؟ از خدا چه خواهم ؟ ــ گفت : « السلامة فی الدنیا و الآخرة » در دنیا و آخرت سلامت دل از آفات بشریّت و عافیت تن از انواع بلیّت. – گفتم : « ما اصنع لنجاتی »؟ چکنم تا در انجمن رستاخیز از رستگان باشم؟ ایمن از فزعات قیامت و رسیده بدرجات جنت. ــ گفت : « کل حلالاً و قل صدقاً » آنچه خوری حلال خور و آنچه گوئی صدق گوی. حرام را بخود راه مده، که حرام بد سرانجام بود. از دروغ بپرهیز که هر که دروغ گوید در دو جهان بد نام بود. – گفتم : « ما الحیلة »؟ حیلت چه کنم تا آن بود که من خواهم. ــ گفت : « ترک الحیلة حیلة » حیلت بگذار و بدانکه همه آن بود که الله خواهد و حیلت و تدبیر بنده هرگز با تقدیر الله برنیاید. ــ گفتم : « ما علیّ »؟ بر من چیست از احکام تا بگزارم؟ و از عهدهٴ آن بیرون آیم. ــ گفت : « امر الله و رسوله » بهرچه الله فرمود از واجبات و مفروضات و هرچه رسول گفت از مسنونات و مندوبات. – گفتم : « ما الراحة »؟ آسایش و راحت چیست. ــ قال : « الجنة » . گفت : راحت آنست که در بهشت با نعمت فرود آئی و از دوزخ با عقوبت ایمن شوی. – گفتم : « ما السرور»؟ ــ قال « الروٴیة »! گفتم : شادی چیست و آن کامشادی کی؟ ــ گفت : شادی آن شادی که شب فراق بسر آید و صبح وصال از مطلع اقبال برآید و بنده شاهد جمال ذوالجلال بیند. – گفتم : « ما الحق »؟ ــ قال : « الاسلام »! گفتم : آن حق که باطل را در آن راه نیست چیست. ــ گفت : دین اسلام. ــ « ما الفساد »؟ ــ قال : « الکفر ». آن فساد و تباهی که از راستی و پاکی دور است چیست. ــ گفت : کفر ورزیدن و حق بپوشیدن. – گفتم : « ما الوفاء » وفا چیست و مرد وفادار کیست. ــ قال : « شهادة لااله الاالله » ــ گفت : کلمهٴ شهادت گفتن و بر ایمان و توحید و اخلاص مستقیم بودن. |
۱) اشارتست بروز آفرينش مردم.
۲) داری : بمعنی داشته باشی آمده است. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) |
| 7 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۴۰ |
قوله تعالی:« بسم الله الرّحمن الرّحیم ». ای صیقل آئینهٴ یقین، ای حلقهٴ در سرای قدم، ای کیمیای دولت کلمات، ای علم لشگر قرآن، ای مرغیکه پروبالت از قدم، و منقار از مشیّت، مخلب از حکمت، از هواء فردا نیّت درآمده و بر شاخ قدس آشیان نهاده و صد هزار و اند هزار مرغ نبّوت بزیر آورده و در عالم احکام گذاشته که رائی۱؟ تا آستانش ببوسیم! یا که باشی؟ تا از تو نشانی جوئیم. در کدام بادیه‌ای؟ تا جانها در آن بادیه در طلب تو نفقت کنیم! .
بسیار خلایق اند جویان رهت
کشته شده عالمی بهول سپهت
تا برمه چارده نهادی کلهت
بینم کله ملوک در خاک رهت
« سبّح لله ما فی السمّوات وما فی الارض »بر ذوق جوانمردان طریقت، تسبیح اینجا سباحت اسرار دوستانست در بحار اجلال حق، ایشان که در بحر نور اعظم غوص میکنند و جواهر توحید بیرون همی آرند و سلک ایمان میکشند . جوانمردانی که قدم بر بساط قرب دارند بحدّ اتّحاد رسیده و دوئی برخاسته دست اغیار از ایشان کوتاه شده و سرهاشان بر حقائق حق مطلع شده، از علائق و خلائق ببریدند تا مجاور کعبهٴ وصال گشتند . بوسائط و شرایط بگذشتند تا معتکف کوی اقبال شدند.
مردی از شبلی سؤال کرد که : ترا دیدهٴ بکا نیست؟ ــ گفت : یافلان آنچه دل ما را با جان ما افتاده از دیده پنهانست. هرچه برون قالبست بیگانهٴ راهست، تعبیه‌ای در درون باید! جوامردا اندوه او ازلی است، لکن نه باهر کسی بود. این اندوه چون بر دل عاشقی سایه افکند، در وقت رعد حالت بخر و شیدن آید، برق امید بجستن آید، باران مراد بر ساحت دل میبارد و نباتهای گوناگون میروید، گه نرگس رضا، گه ارغوان قناعت، گه سوسن تو کّل، گه یا سمین تواضع ؛ و عاشق در کار ایستاده، زیر ابر اندوه، از باغ دل ریاحین گوناگون میدرود، و دسته‌ها می بندد . |
۱- الف : کرائی |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 8 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۴۱ |
باش تا خاربن کوی ترا نرگس وار
دسته بندند و سوی مجلس سلطان آرند!
عاشقانت سوی تو تحفه اگر جان آرند
عرق سنگ، سوی چشمهٴ حیوان آرند!
«وهو العزیز الحکیم»کّل واقف علی الباب بشاهد الطالب و لکنّه عزیز لایدر که طالبوه ولا یعجزه هاربوه. طالبان بامید ادراک، روی در بادیهٴ طلب نهاده . عاشقان بطمع وصال، جان ودل هدف تیر بلا ساخته و حقیقت صمدیّت و کمال احدیت عزیز است از ادراک بشر و منزّه از دریافت عقل مختصر. او جلّ جلاله همهٴ عالم را ببوئی و گفتگوئی خشنود کرده و قطره‌ای از جرعهٴ قدح عزّت بکس نداده. مرد در آینه مینگرد و صورت خویش در آینه می بیند پیش دیدهٴ خود از آنجا که ظاهر گمان است، گوید : دست فراز کنم و آن صورت را در قبضهٴ خود آرم. هیهات، آن قربی است که عین بعد است. اگر در طلب آن صورت برخیزد، عمر بپایان رسد و هرگز دست وی بدان نرسد و از وجود آن ذرّه‌ای نیابد .
در عشق تو صد هزار جانند بسر
رفتند و ندیدند ز وصل تو اثر
«هو الّذی اخرج الّذین کفروا من اهل الکتاب من دیارهم»الآیة ... اذا اراد الله نصرة قوم استاٴسد ارنبهم، و اذا اراد الله قهر قوم استرنب اسدهم. چون الله تعالی قومی را بر دشمن نصرت دهد، روباه(۱) ایشان شیر شود؛ و قومی را که بر ایشان خذلان آرد و مقهور کند، شیر ایشان روباه گردد. آن مدبران بنی النضیر بخصمی(۲) پیغامبر (ص) برخاستند و پناه با حصارها بردند و از مکر و قهر الله ایمن نشستند«فلا یاٴمن مکر الله الّا القوم الخاسرون » لاجرم بطش جبّاری و قهّاری روی بایشان نهاد تا بدست خویش خانهٴ خویش خراب کردند«یُخربون بیوتهم بایدیهم»نخست دل و دین خویش از روی باطن خراب کردند، تا خرابی باطن بظاهر سرایت کرد، و خانهٴ خود نیز خراب کردند. ربّ العالمین گفت :«فاعتبروا یا اولی الابصار»: ای زیرکان و دانایان و خردمندان اگر پند می پذیرید و عبرت میگیرید، جای پند پذیرفتن هست و جای عبرت گرفتن. مؤمنان و مخلصان بتوفیق |
(۱) ارنب بمعنی خر گوش است و در اينجا بغلط روباه ترجمه شده.
(۲) خصمی بجای خصومت و کريمی بجای کرامت آمده و اين از مختصات نثر قديم است. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/18) |
| 9 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۴۲ |
موافق و سعادت مساعد گفتند : خداوندا بنظر عبرت مینگریم و باندیشهٴ صادق پند می پذیریرم، اکنون چه کنیم تا درین حال بمانیم. فرمان آمد از حقّ، جلّ جلاله که : « ما اتٰیکم الّرسول فخذوه و ما نهیٰکم عنه فانتهوا » هر شربتی که از دست اقبال محمد عربی، پیغمبر هاشمی (ص) ، درآید بستانید، که حیات شما در آنست. آن لوح خوانید که او نویسد. بندگی از خُلق وی آموزید، طالبی(۱) از همّت وی گیرید، سنّت وی بکار دارید، در همهٴ احوال پس رو او باشید. غایت روش بندگان و کمال حال ایشان محبّت ماست و محبّت ما در متابعت سنّت و سیرت پیغامبر شماست هر که بر پی وی رفت راست، او بحقیقت دوست ماست. «قل ان کنتم تحبّون الله فاتّبعونی یحببکم الله » آن مؤمنان صحابه بوفاء عهد ازل باز آمدند و قدم در متابعت و سنّت مصطفی (ص) راست داشتند و صدق در عمل بجای آوردند، تا ربّ العالمین ایشان را در آن صدق ستود، گفت : « اولئک هم الصّادقون »، الصّدق صدقة السرّ و صداق الجنّة و صدیق الحقّ. صدق صدقهٴ ملک سرّ و صداق سرای سرور است و صدیق پادشاه حق است.
راستکاری پیشه کن، کاندر مصاف رستخیز
نیستند از خشم حقّ جز راست کاران رستگار |
۱) طالبی بجای طلب آمده يعنی صفت تازی با ياء مصدری فارسی ترکيب يافته و معنی مصدری گرفته، و اين از مختصات نثر کهن است. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/18) / admin (06/09/12) |
| 10 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۵۸ |
« للفقراء المهاجرین »الآیة ... : مفهوم این آیت صفت و سیرت مهاجرانست که غریبان این سرای اند و شهیدان آن سرای، سلاطین دولت اند و در خانهٴ ایشان نانی نه، امیران مملکت اند و دربر کهنه‌ای نه، آفتاب رویان قیامت اند و درین سرای از هیچ جانب روی نه، آتش دلان اند و شرر ایشان را دودی نه، درد زد گانند و جراحت ایشان را درمانی نه، مسافران اند و راه ایشان را پایانی نه، همه در کورهٴ بلا گداخته و بازخواستی(۱) نه. و با اینهمه نعرهٴ عاشقی ایشان در ملکوت افتاده که جان برای گوی میدان تو داریم. هر کجا خواهی میانداز. تو نظارهٴ ما باش و با ما هرچه خواهی میکن.
جانی دارم بعشق تو کرده رقم
خواهیش بشادی کش و خواهیش بغم
بعینیک ما یلقی الفؤاد و ما لقی
و للحبّ ما لم یبق منه و ما بقی
مصطفی(ص) گوید : ما مهتر کلّیت عالم ایم و بهتر ذرّیت آدم ، و ما را بدین فخرنه. شربتهای کرم بر دست ما نهادند و هدیّه‌های شریف بحجرهٴ ما فرستادند و لباسهای نفیس در ما پوشیدند و طراز اعزاز بر آستین ما کشیدند، و ما را بدان همه هیچ فخرنه. مهترا پس اختیار تو چیست و افتخار تو به چیست؟ ــ گفت : اختیار ما آنست و افتخار ما بدانست که در روزی ساعتی خلوتی جوئیم و با این فقرای مهاجرین چون بلال و صهیب و سلمان و عمّار ساعتی حدیث او گوئیم :
بر دل ز کرامتش نثار است مرا
و ز فقر لباس اختیار است مرا
دینار درم خود چه بکارست مرا
با حق همه کار چون نگارست مرا؟!
«للفقراء المهاجرین»بدانکه فقر دو است : یکی آنست که رسول خدا (ص) از آن استعاذت کرده و گفته : « اعوذبک من الفقر » و دیگر آنست که رسول خدا گفته : |
۱- الف : فاخواستی |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) |
| 11 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۵۹ |
« الفقر فخری » آن یکی نزدیک بکفر و این یکی نزدیک بحق. اما آن فقر که بکفر نزدیکست فقز دلست که علم و حکمت و اخلاص و صبر و رضا و تسلیم و توکل از دل ببرد، تا دل ازین ولایتها درویش گردد، چون زمین خراب شود. و دل چون خراب شد، منزل شیاطین گردد . آنگه چون شیطان فرو آمد، سپاه شیطان روی بوی نهند؛ شهوت و غضب و حسد و شرک و شک و شبهه و نفاق. نشان این فقر آن بود که هرچه بیند همه کژ بیند، سمع مجاز شنود، زبان همه دروغ و غیبت گوید، قدم همه بکوی ناشایست نهد، این آن فقر است که رسول خدا گفت « کاد الفقر ان یکون کفرا، اللهم انّی اعوذبک من الفقر و الکفر ».
اما آن فقر که گفت : « الفقر فخری » آنست که مرد از دنیا برهنه گردد و درین برهنگی بدین نزدیک گردد. و فی الخبر : « الایمان عریان و لباسه التقوی » همانست که متصوفه آنرا تجرید گویند، که مرد مجرّد شود از رسوم انسانیت، چنانک تیغ مجرد شود از نیام خویش؛ و تیغ مادام که در نیام باشد هنرش آشکارا نگردد و فعل ازو پیدا نیاید. همچنین دل تا در غلاف انسانیّت است هنر وی آشکارا نگردد و از وی کاری نگشاید، چون از غلاف انسانیّت برهنه گردد صورتها و صفت‌ها درو ننماید.
آورده‌اند در بعضی کتب که فردا چون خلائق بصحراء قیامت بیرون آیند، جنات عدن، بصفات جمال خویش، عاشقان و طالبان را استقبال کند که«و ازلفت الجنة للمتقین »ازین(۱) سوخته‌ای بینی کوفته‌ای دل شکسته‌ای روز فرو شده(۲)ای با دلی پر درد و جانی پر حسرت در صعید قیامت ایستاده سر در پیش افکنده دیده‌ها پر آب کرده، ناگاه بوئی از کوی وصال لم یزل ولا یزال بمشام او رسد. یک نعره بزند که فزع آن در قیامت افتد، فریاد برکشد. حق تعالی گوید : شما همهٴ اهل قیامت را بعتاب و حساب مشغول دارید که ما را با آن گدا کارهاست و رازها که در دنیا هزاران |
١) ازين : اشارهٴ وصف جنسی است و بمعنی چنين است فردوسی فرمايد :
بپرسيد مرزال را موبدی
ازين تيزهش رايزن بخردی.
سعدی در گلستان فرمود :
از این مه پاره ای عابد فریبی
ملایک پیکری طاووس زیبی.
٢) روز فرو شده : تيره روز و بد بخت. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) |
| 12 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۶۰ |
شب بعشق بروز آوردست، در خاک خفته و بادیه‌ها بریده و مذلّتها کشیده، بلاء ما را اسیر شده ؛ میخواهد که امروز با ما رازی گوید. آن بیچاره گوید : یا ربّ الارباب آتش مهر در دلم زدی، مرا زیر و زبر کردی، از خان و مانم بیفکندی ؛ اول «الستُ برّبکم » بسمعم رسانیدی، باز شربتهای بلا چشانیدی، عاشق جمال خویش گردانیدی، اینهمه بروی من آوردی . امروز جمال بدیگران نمائی مرا محروم گردانی؟! بجلال و عزّ تو که دیده باز نکنم تا جمال ذوالجلال ترا نبینم. حقتعالی حجاب جلال بردارد، جمال بنماید، درویش بیخویش، سر گشتهٴ شوق، غارتیدهٴ عشق، بیواسطه کلام حق بشنود، بی‌حجاب جمال و جلال حق ببیند. فیحدّثه کما یحدّث الرجل جلیسه.
قوله : « والّذین تبوءُ الدار والایمان من قبلهم . » انصار نبوّت و رسالت اند، اصحاب موافقت و مراقبت اند، منبع جود و سخاوت اند. ربّ العمالمین روش ایشان ستوده و ایثار ایشان پسندیده که : « و یؤثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصة » قومی که از بیشهٴ حسد هرگز خاری بدامن ایشان نیاویخت، از بیابان نفس هرگز غباری بر گوشه و رداء اسلام ایشان ننشست. از هاویهٴ هوی هرگز دودی بدیدهٴ ایشان نرسید. سلاطین راه اند در لباس درویشان، ملکی صفت اند بصورت آدمیان؛ روندگان در راه فناء خویش خرامان.
شیخ بسطام گفته : که اگر هشت بهشت را درین کلبهٴ ما بگشایند و این سرای و آن سرای بولایت بما دهند، هنوز بدان یک آه سحر گاهی که بر یاد او از سینه بر آید بندهیم. ملک یک نفس که بدرد عشق او برآوریم با ملک هژده هزار هزار عالم برابر نکنیم. معاذ جبل را دیدند که در بازار مکه میگردید و ریزه تره می چید و میگفت : هذا ملک مع رضاک و ملک الدنیا مع سخطک عزلٌ. گفت : اگر هیچ رضاء تو ممکن است، خداوندا این قدر ما را پادشاهی تمام است، و اگر رضای تو نیست ملک عالم جز عزل نیست.
خیز یارا تا بمیخانه زمانی دم زنیم
آتش اندر ملکت آل بنی آدم زنیم
هرچه اسبابست جمع آئیم و پس جمع آوریم.
پس بحکم حال بیزاری همه برهم زنیم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / onodera (05/08/24) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/19) |
| 13 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۶۱ |
« الّذین جاؤا من بعدهم » لآیة ... : اندر این آیه تا بعین را و سلف صالحین را، پسینان(۱) امت را، تا بقیامت، به پیشوان اسلام و صحابهٴ صدق دررسانید و در حکم برابر کرد و بر وفق این مصظفی (ص) گفت : « مثل امتی مثل المطر، لایدری اوّله خیرٌ ﺃم آخره » گفتا : کسانی که امّت من اند و از اهل سنت من اند امروز ساکنان سرای قربت من اند و فردا مستوجب شفاعت من اند. ایشان همه بزرگواران اند و کرامت را سزاوار انند. و در منفعت و راحت همچون باران بهار انند. باران را ندانند که اول آن بهتر است یا آخر آن، نفعی است عام را و عامهٴ خلق را ؛ حال امّت من همچنین است. همان درویشان آخرالزمان، آن شکستگان سر افکنده، و همین عزیزان و بزرگواران صحابه همه برادران اند و در مقام منفعت و راحت و شفقت و همه یکدست و یکسان اند. « هم کالمطر حیث ما وقع نفع ». بر مثال باران اند هرجای که رسد نفع رساند، هم در بوستان و هم در خارستان، هم بر ریحان هم برامّ غیلان. همچنین اهل اسلام در راحت یکدیگر و رﺃفت بر یکدیگر یکسانند و یک نشان اند. تحقیق قول سید را (ص) که : « امّتی کالمطر لایدری اوّله خیر ام آخره ».
« یا ایُّها الّذین آمنوا اتّقوا الله ولتنظر نفسٌ ما قدّمت لغد واتّقوا الله » در یک آیه دو بار ذکر تقوی کرد اوّل تقوای عام است از محرمات پر هیز کردن. دوم تقوای خاص است از هرچه دون حق است پر هیز کردن. و گفته‌اند : اول اشارتست باصل تقوی و دوم اشارتست بکمال تقوی. و عقبهٴ قیامت نتوان برید، مگر بکمال تقوی ؛ همهٴ مرادها بر باید داشت و بی مرادی در باید گرفت ؛ همهٴ زهرها نوش باید گرفت۱ و همهٴ نوشها زهر باید پنداشت. چون قدم اینجا رسید بکمال تقوی رسید. واسطی گفته که : اهل تقوی که تکبر کنند بر ابناء دنیا، ایشان در تقوی مدعی اند. برای آنکه اگر دنیا را در دل ایشان وقعی نبودی برای اعراض کردن از آن تکبر نکردندی. عزیزی گفته که : دنیا سفالی است و آن نیز در خواب. و آخرت جوهری |
۱- الف : کرد
۱) از نوا در ترکيبات است، بمعنی : آيندگان. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / onodera (05/08/24) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/19) |
| 14 |
۱۰ |
۵۹ |
الحشر |
بیست و هشتم |
۶۲ |
است یافته در بیداری . مرد نه آنست که در سفال بخواب دیده متقی شود، مرد مردانه آنست که در گوهر در بیداری یافته متقی شود، و در جمله بدانکه قدمهای روندگان در راه تقوی سه است . قدم شریعت در قالب روشن کند. قدم طریقت در دل روشن کند. قدم حقیقت در جان روشن کند. چون روندگان دل قالب در رسند نزلشان«جنّات و نهر »پیش آرند، چون روندگان در دررسند نزلشان«مقعد صدق »آرند. چون روندگان جان دررسند نزلشان از«عند ملیک مقتدر »پیش آرند.
قوله :« لو انزلنا هذا القرٰان علی جبل »الآیة .... : نشر بساط توقیر قرآن است، و إخبار از بیان تعظیم آن . قرآنی که جلال الهیّت مطلع قدم اوست و بتیسیر ربوبیّت تنزل اوست ؛ کلامی خطیر، نظامی بی نظیر، جان آسائی درپذیر، راهنمائی دستگیر، هاربان را بند، عاصیان را پند، ظلمت حیرت را نور مبین، عصمت عبودیت را حبل متین، لفظ او موجز، معنی او معجز، آیهٴ او واضح، برهان اولائح، امر او ظاهر، نهی او زاجر، خبر او صدق، شهادت او حق، تأویل او جان‌آویز، تفسیر او مهر‌انگیز بس قفلها که بآواز دلها برداشتند. بس رقمهای محبّت که باو در سینه‌ها نگاشتند، بس بیگانگان که باو آشنا گشتند، بس خزائن معرفت که باو پیدا گردند، بس خفتگان که باو بیدار گردند، بس غافلان که باو هشیار گردند، بس طالبان که باو بمقصود رسیدند، بس مشتاقان که باو دوست را یافتند هم یادست و هم یادگار، بنازش میدار تا وقت دیدار.
دل را اثر روی تو گل پوش کند
جان را سخن خوب تو مدهوش کند
آتش که شراب وصل تو نوش کند
اوتو سوختن فراموش کند. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / onodera (05/08/24) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/07/31) / admin (06/08/19) |
| 15 |
۱۰ |
۶۰ |
الممتحنة |
بیست و هشتم |
۷۸ |
قوله تعالی:« بسم الله الرحمن الرحیم ». سه چیز است که سعادت بنده در آنست و روی عبودیت روشن بآنست. اشتغال زبان بذکر حقّ، و استغراق دل بمهر حقّ و امتلاء سرّ از نظر حقّ. طوبی کسی را الله بسرّوی نظر کند تا دل وی بمهر بیاراید و زبان وی بر ذکر دارد. و هیچ ذکر عزیزتر از نام الله نیست و هیچ نام و ذکر عزیزتر از آیت تسمیت نیست « بسم الله الرحمن الرحیم ». مصطفی (ص) گفت : « کلّ امر ذی بال لم یبدأ فیه ببسم الله فهو ابتر » : هر کار با خطر که در آغاز آن بسم الله نبود، آن کار ناقص بود، که از آن مقصودی برنیاید. بی توقیع بسم الله در مملکت هیچ کاری روان نیست. بی گفتار بسم الله نمازت درست نیست و رازت بکار نیست. در آثار مأثور است که یکی از اهل توفیق هر روزی بی آنکه بسم الله بگفتی هزار بار سورة الاخلاص برخواندی. پس از آنکه بعالم آخرت رسیده بود، او را در خواب دیدند ؛ گفتند : ما فعل الله بک؟ الله با تو چه کرد؟ حالت چونست؟ کارت بچه رسید. ــ گفت : بهر باری سورهٴ«قل هو الله احد »خوانده بودم، ثواب آن را در بهشت از بهر ما کوشکی بنا کرده بودند. و اکنون که بدیدم نمی پسندم که ناقص است. گفتند : آن نقصان بگوی تا از چیست. گفتا : از آن بودست که ما در دنیا شرف« بسم الله الرحمن الرحیم »از سر سورتها فرو نهاده بودیم.
پیر طریقت گفته که : اگر همه ملک موجودات بنام تو کنند، نگر تا بی توقیع بسم الله بدان ننگری که آنرا بر مقدار پر پشه‌ای قیمت نیست. و اگر جبرئیل و حملهٴ عرش بچاکری تو کمر بندند، ترا آن محلّ و شرف نبود که سلطان بسم الله داغی |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 16 |
۱۰ |
۶۰ |
الممتحنة |
بیست و هشتم |
۷۹ |
از آن خویش بر میان جانت نهد. هر جانی که عاشق‌تر بود، او را اسیرتر گیرند. هر دلی که سوخته‌تر بود، رختش زودتر بغارت برند :
گفتم که : چو زیرم و بدست تو اسیر
بنواز مرا، مزن تو ای بدرمنیر.
گفتا که : ز زخم من تو آزار مگیر
در زخمه بود همه نوازیدن زیر.
«یا ایّها الّذین آمنوا لاتتّخذوا عدوّی و عدوّکم اولیاء »ای شما که ایمان آورده‌اید و پیغام رسان براست داشتید و پیغام مرا بجان و دل پذیرفتید، دشمن ما و دشمن خود را بدوست مگیرید. هیچ دشمن شما را مه از نفس امّاره نیست، زینهار تا از او ایمن نباشید و پیوسته از او بر حذر باشید. مصطفی (ص) گفت : « اعدا عدوّک نفسک الّتی بین جنبیک » دشمن‌تر دشمنی نفس بد فرمان است، همه آن خواهد که زیان وی در آن است. هر که نفس خویش را خود کامه دارد خویشتن را تخم حسرت میکارد. در اخبار داود (ص) است که : « یا داود عاد نفسک فلیس لی فی المملکة منازع غیرها » یا داود عداوت نفس را میان دربند و او را دربند قهر و زندان مخالفت دار که در مملکت ما را بجزوی منازع نیست. این نفس خاکی و سفلی و ظلمانی است، دشمنی غدّار و مکّار است. اصل وی از تنافس است و منافست مقدمهٴ حقد و حسد و بغض و عداوت است. نه از گزاف مصطفی (ص) گفت : « رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر » غزاء روم را غزاء کهین و غزاء نفس را غزاء مهین خوانده، زیراکه بلشگری اندک روم از قیصر بتوان ستد و بجملهٴ اولیاء روی زمین را از یکی بنتوان ستد. برای آنکه آن کافر در روم بمعاینه جهاد کند و بر غازی سفه و غضب نماید و بافعل مناکیرخواند. و نفس نه بمعاینه جهاد کند و بروی مودّت و شفقت نماید و بافعل معارف خواند و مردان راه دین بدین سبب بسیار طاعتها بگذارند که دانند که آن ملواح نفس است، که صیاد مرغ را هم بمرغ گیرد. احمد خضرویهٴ بلخی گوید : نفس خود را بانواع ریاضات و مجاهدات مقهور کرده بودم، روزی نشاط غزو کرد، عجب داشتم که از نفس نشاط طاعت نیاید. گفتم : در زیر این گوی چه مکر باشد مگر در گرسنگی طاقت نمیدارد که پیوسته او را روزه همی فرمایم، خواهد که در سفره روزه |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/19) |
| 17 |
۱۰ |
۶۰ |
الممتحنة |
بیست و هشتم |
۸۰ |
بگشاید، گفتم : ای نفس اگر این سفر پیش بگیرم روزه نگشایم. گفت : روا دارم. گفتم : مگر از آنست که طاقت نماز شب نمی دارد، میخواهد که در سفر بخسبد. گفتم : که در سفر قیام شب با کم نکنم، چنانکه در حضر ؛ گفت : روا دارم. تفکّر کردم که مگر از آن نشاط سفر غزا کرده که در حضر با خلق نمی آمیزد، که او را در خلوت و عزلت میدارم، مرادش آنست که با خلق صحبت کند. گفتم : ای نفس هر جای که روم درین سفر ترا بخرابه‌ای فرود آرم که هیچ خلق را نبینی. گفت : روا دارم. از دست وی عاجز ماندم، در الله زاریدم تضرّع کردم تا از مکروی مرا آگاهی دهد، آخر او را با قرار آوردم، تا گفت : در حضر مرا در روزی هزار بار بکشی، بشمشیر مجاهدت، بخلاف مراد من؛ و خلق را آگاهی نه. در غزا باری کشتن یکبار باشد و بهمه جهان نام شود که احمد خضرویه بغزا شهادت یافت. گفتم : سبحان آن خداوندی که نفسی آفریند بدین معیوبی که بدنیا منافق باشد و بعد از مرگ مرائی باشد، نه درین جهان حقیقت اسلام خواهد نه در آن جهان. آنگه گفتم : ای نفس امّاره والله که باین غزا نروم تا تو در زیر طاعت زنار بندی. پس هم در حضر آن ریاضات و انواع مجاهدات که در آن بودم زیادت کردم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) |
| 18 |
۱۰ |
۶۱ |
الصف |
بیست و هشتم |
۹۰ |
قولی تعالی:« بسم الله الرحمن الرحیم ». آورده‌اند که استاد بو علی مجلس میداشت، مقری آغاز کرد که « بسم الله » استاد گفت : ای باء بسم الله هرچند برّ ازل آمدی بلاء ابد گشتی. بلائی که آنرا پایان نه و دردی که آن را درمان نه، آنگه گفت : ای یار بارم ده تا قصهٴ درد خود بتو بردارم. بر درگاه تو میزارم و در امید بیم‌آمیز می نازم، الهی وا پذیرم تا وا تو پردازم. یک نظر در من نگر تا دو گیتی بآب اندازم. این باء « بسم الله » درگاه عزّت قرآن است، قرآن که خلایق را بار داد از درگاه باء « بسم الله » داد. نگر تا بحرمت فرار وی. و جز بعین تعظیم بننگری که اگر شرری از سیاست جلال با بحکم قهر بر لم یکن ثمّ کان مستولی گردد، بردابرد هزیمت از هفت آسمان و زمین بخیزد و هرچه سمت حدثان دارد بکتم عدم شود. و اگر از ضیاء و فسحت سدّة بایک برق بصفت جمال بر عالم کون و فساد در ظهور آید، همه ظلمتها نور گردد، همه کفرها نوحید گردد، همه زنّارها کمر عشق دین گردد.
یکروزه جمال خویش اگر بنمائی
پر نور شود ز ماه بر تا ماهی
« سبّح للّه ما فی السموٰات وما فی الارض وهو العزیز الحکیم »من اراد ان یصفوله تسبیحه فلیصف عن آثار نفسه قلبه، من اراد ان یصفو له فی الجنّة عیشه فلیصف |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 19 |
۱۰ |
۶۱ |
الصف |
بیست و هشتم |
۹۱ |
عن اوضار الهویٰ دینه. عالمیان دو گروه اند : گروهی حیات ایشان بلطف و فضل حقّ و آسایش ایشان بتسبیح و ذکر حق. و گروهی حیات ایشان نشانهٴ عدل حق. و آسایش ایشان بحظّ نفس. آنانکه اهل لطف و فضل اند، دلی دارند صافی و همّتی عالی و سینه‌ای خالی، در او یادگار الهی. زبانشان باشهادت داده و دل با معرفت پرداخته و جان با محبت آمیخته و سر در الله گریخته و از صفات خود بیزار گشته. گفتند : هرچه صفت خودی است همه بند است، و هرچه بند است همه رنگ است، و هرچه رنگ است در راه مردان ننگ است .
آنکس که هزار عالم ز رنگ نگاشت
رنگ من و تو کجا خرد، ای نا داشت؟!
تسبیح و ذکر این گروه از معدن پاک برآید و بخداوند پاک رسد پذیرفته و پسندیدهٴ الله بود. کمال قال الله تعالی :«الیه ِیصعد الکلم الطیّب والعمل الصالح یرفعه » امّا ایشان که نشانهٴ عدل حق باشند و حیات ایشان بحظّ نفس بود، سینهٴ ایشان آلودهٴ شهوت بود و دل ایشان معدن فتنه بود و باطن ایشان خلاف ظاهر بود، نام ایشان در جریدهٴ منافقان بود، فعل ایشان خلاف قول بود، چنانکه ربّ العالمین گفت:« لم تقولون ما لا تفعلون ». بر قول ایشان که بر منافقان حمل کنند ربّ العالمین گفت :« کبر مقتاً عند الله انْ تقولوا ما لا تفعلون » سخت زشت است و ناکار و دشمن داشتهٴ الله گفتاری که کردار موافق آن نیاید و وعظی که واعط در عمل از آن بی نصیب بود .
لا تنه عن خلق و تأتی مثله
عارٌ علیک اذا فعلت عظیم
و اوحی الله الی عیسی (ص) یابن مریم عظ نفسک فان اتّعظت فعظ الناس واّلا فاستحی منّی.
« انّ الله یحبّ الّذین یقاتلون فی سبیله صفّاً »مدح قومی اسن که در اعلاء کلمهٴ حق کوشند و از بهر اعزاز دین اسلام و حفظ بیضهٴ جماعت و ذبّ از حریم شرع مقدّس با اعداء دین جهاد کنند، همانست که در آیت دیگر گفت :« هل ادلّکم علی تجارة تنجیکم من عذاب الیم. » « تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون فی سبیل الله باموالکم وانفسکم». تجارت سودمند ایمانست و جهاد با اعداء دین. و اعداء دین |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 20 |
۱۰ |
۶۱ |
الصف |
بیست و هشتم |
۹۲ |
که جهاد ایشان مشروع است دو قسم اند : یکی ظاهر، یکی باطن. ایشان که ظاهر اند دو قوم اند : قومی کفّار اند که بر ملّت گبرکی و بت پرستی و جهودی و ترسایی و امثال ایشان، و قومی اهل بدعت اند، هفتاد و دو فرقت. چنانکه در خبر است، دشمنان باطن همچنین دو صنف اند : یکی لشگر شیاطین که بکید و سواس دست مکر ایشان گشاده، دیگر هواء نفس که بدست امانی در لباس غرور خود را بر تو جلوه میکند و در هلاک تو میکوشد، چنانکه ربّ العزّة گفت : « واتّیع هویه فتردی » آن کافر خرابی حصن اسلام خواهد، آن مبتدع ویرانی حصار سنّت جوید، آن شیطان در تشویش ولایت دلت کوشد، آن هوای نفس زیر و زبری دین تو خواهد. حقّ جلّ جلاله ترا بر هر یکی از این دشمنان سلاحی داده تا او را بدان قهر میکنی. قتال با کافران بشمشیر سیاست است. با مبتدعان بتیغ برهان و حجّت است. با شیطان بمداومت ذکر حق و تحقیق کلمت است. با هوای نفس بتیر مجاهده و سنان ریاضت است و اینست بهینه اعمال بنده، و گزیده طاعات رونده، چنانکه ربّ العزّه گفت : « ذٰلکم خیرٌ لکم ان کنتم تعلمون » هر کرا توفیق رفیق بود و سعادت مساعد در تحصیل اعمال و تصفیت احوال درست آید تا از خزینهٴ رحمت خلعت مغفرت یابد و در مجامع انس شراب قدس بیند، چنانک ربّ العالمین گفت : « و مساکنَ طیّبةً فی جّنات عدن ذلک الفَوزُ العظیم ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/07/31) / admin (06/08/20) |
| 21 |
۱۰ |
۶۲ |
الجمعة |
بیست و هشتم |
۱۰۶ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم »اسم عزیز ازلی، جبّار صمدی لکنّه للمؤمنین ولیّ، و بالعاصین حفیّ، لیس له فی جماله کفیّ ولافی جلاله سمیّ وللعصاة من المؤمنین ولیّ. اینست نظم لطیف و آراستهٴ تام، دل را انس است و جان را پیغام، از دوست یادگار و بر جان عاشقان سلام، الله است یگانهٴ یکتا، در ذات و صفات بیهمتا، از هم مانستی۱ جدا، و در حکم بی چرا. شنوندهٴ رازست، و نیوشندهٴ دعا ؛ در آزمایش با عطاست و در ضمانها با وفا. سمیع است بسمع و بصیر ببصر، مرید باراده، متکلّم بکلام، باقی ببقا ؛ رحمان است مهربان، که بر بنده بخشاید و جافیان را با همهٴ جفا ببرّ پیش آید. بنده اگرچه بد کار است و از جرم گرانبار است، رحمان او را آمرزگار و جرم او را در گذار است . خوب نگارست و در گفتار است، عالم را صانع و خلق را نگهدار است، دشمن را دارنده و دوست را یار است . بصنع در دیدهٴ هر کس و در جان احبابش قرار است. هر امیدی را نقد، و هر ضمان را بسنده کار است، رحیم است که رحمت خود بر مؤمنان باران کرد و عطای خود بر بر ایشان ریزان کرد. هر کس را آنچه صلاح و بهینهٴ آنکس دید آن کرد، معاصی خلق زیر حلم خود پنهان کرد. امروز ستر او نقد، و فردا عفو او وعد. هر زبان که بنام او ناطق است پاک است، هر دل که بمهر او ذاکر است آباد است. و یاد کنندهٴ او در این جهان و در آن جهان آزادست .
چون یاد تو آرم از غمان آزادم
جز یاد تو هرچه بود رفت از یادم
قوله : (یسبّح لله ما فی السّموات وما فی الارض الملک القدّوس العزیز الحکیم )
هو الملک و الملیک، مالک الملک و ملک الملوک. پادشاه بحقیقت اوست که ملکش را عزل نیست، و جدّش را هزل نیست، و عزّش را ذُلّ نیست، و حکمش را ردّ نیست، او را ندّ نیست، و ازو بُدّ نیست. بندهٴ مؤمن معتقد چون داند که مالک بحقیقت اوست، جلّ جلاله، لوح دعاوی بشکند، بساط هوس در نوردد، دامن از کونین در کشد، و مالک مطلق را ملک و ملک مسلّم دارد، بر مراد خود مقدّم دارد. ننگش آید که هیچ مخلوق را تذلّل کند، یا از بهر حبّه‌ای و لقمه‌ای گردن بر افراشتهٴ خود بشکند . |
۱- الف : هام مانستی. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) / admin (06/09/09) |
| 22 |
۱۰ |
۶۲ |
الجمعة |
بیست و هشتم |
۱۰۷ |
و من قصد البحر استقلّ السواقیا
من عرف الله لم یحتمل دلال الخلق
هر که جلال حقّ بدانست، بدلال خلق تن درندهد، دست صدقش از کونین کوتاه بود، پای عشقش همیشه در راه بود، دلش در قبضهٴ عزّ پادشاه بود، سرش معدن سرّذ و الجلال بود، در پیشانیش نشان اقبال بود. در دیدهٴ یقینش نور اعتبار افعال بود. در مشامش نفخات روضهٴ وصال بود. خلق با حال و با کام و با نام بود، و او بی حال و بی کام و بی نام بود، چه زیان دارد او را چون فردا در سرای آخرت عندلیب باغ عندیّت بود. و باز از حدیّت بود.
حسین منصور را از زهد پرسیدند. گفتا : تنعّم دنیا بگذاشتن زهد نفس است. و نعیم آخرت بگذاشتن زهد دلست. و بترک خویش بگفتن درین راه زهد جانست. آنها که در دنیا زاهد شدند، در سرای رضوان فرو آمدند. آنها که در بهشت زاهد شدند، بحظیرهٴ قدس فرو آمدند. و آن طایفه که در خودی خود زاهد شدند ؛ ایشان را سیلاب وادی لااله الّا الله درربود، در این سرای از ایشان خبر نه، در آن سرای ایشان را اثر نه. در سرا پردهٴ غیرت فرو آمدند، در قُبّهٴ قرب صمدیّت ایشان را بار دادند.
« هو الّذی بعث فی الامّیّین رسولاً منهم » الآیه ... البسه لباس عزّ و توّجه بتاج الکرامة و خلع علیه حسن التولّی، آثار البشریّة عنه مندرسة و انوار الحقائق علیه لائحة. صفت آن مهمتر عالم است و سید وُلد آدم، درّی یتیم بود از صدف قدرت برآمده، آفتابی روشن بود از فلک اقبال بتافته، درختی شگرف بود از بوستان دولت برآمده، آسمان و زمین همه بدو آراسته، ربّ العالمین او را بحقائق نبّوت مزیّن کرد، و بخصائص قربت گرامی کرد، و بخلقی فرستاد نادانان و نادبیران و از حقّ بی خبران، همه در عالم حیرت و در ظلمت فکرت سرگردان سید چون قدم در عالم بعثت نهاد، بساط شرع باز گسترد. و چنان که میزبان از بهر مهمان سفره نهد، و صدا و آواز دهد، سید سفرهٴ دین اسلام نهاد و صلاء دعوت آواز داد.
جان پاکان گرسنهٴ عدل تو بود از دیرباز
سفره اندر سد ره بنهادی و دردادی صلا |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 23 |
۱۰ |
۶۲ |
الجمعة |
بیست و هشتم |
۱۰۸ |
ای یتیمی دیده اکنون با یتیمان لطف کن (۱)
و ای غریبی کرده اکنون با غریبان کن سخا.
سید سفرهٴ دعوت بنهاد و صلا آواز داد، خواجگان قریش اجابت نکردند ؛ گفتند : ما را عار بود بر سفرهٴ گدایان و درویشان نشستن. فرمان آمد که ای سید بایشان چه رنج می بری؟ طینت خبیثهٴ ایشان نه از اصل است که هرگز نقش نگین تو پذیرد.
« مَثَلُهم کمثل الحمار یحمل اَسفاراً » مثل ایشان مثل خراست که دربار وی دفتر بود. خر را از آن دفتر چه سود؟ که هوش و گوش دریافت ندارد. ایشان را نیز دعوت تو چه سود؟ که بر گوش و بر دل ایشان مهر بیگانگی است و بر دیدهٴ ایشان حجاب غفلت. نه زبان ایشان سزای ذکر ماست، نه دل ایشان بابت مهر ما. اگر نقد دین میجوئی، و سوز عشق ما می طلبی، از دلهای درویشان صحابه جوی، عمّار و خباب و سلمان و بوذر و صهیب و بلال که در دل ایشان سوز عشق ماست و در سر ایشان خمار شراب ذکر ما. دل ایشان حریق مهر و محبّت ما، جان ایشان غریق نظر لطف ما.
این درویشان ز وصل بوئی دارند
گوئی ز شراب مهر جوئی دارند
در مجلس ذکرهای و هوئی دارند
می نعره زنند کز و چنوئی دارند
« یا ایّها الّذین آمنوا اذا نُودی للصّلوة من یَوْم الجُمُعَة ». ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته در این آیت مؤمنان را بکاری میخواند از کارهای دین که تمامی دین ایشان در آنست، و رستن از عقوبت بآنست. و یافتن بهشت جاودان در گزاردن آنست. و آن نماز آدینه است. میگوید : ای شما که گرویدگان و دوستان و آشنایان اید، پیغام پذیرفتید و پیغام رسان براست داشتید و مرا بر غیب استوار گرفتید، و فرمان برداشتید.
« اذا نُودی للصّلوة من یَوْم الجُمُعَة » هم نصیحت است و هم وصیّت و هم فرمان ؛ نصیحت است، از نیکو کاری ؛ وصیّت است، از دوست داری ؛ فرمانست از |
۱- الف : کن تو لطف |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/31) / admin (06/08/20) |
| 24 |
۱۰ |
۶۲ |
الجمعة |
بیست و هشتم |
۱۰۹ |
نیک خواهی. میگوید : بندگان من نیکو کارم. نصیحت من شنوید، دوست دارم وصیّت من پذیرید، نیک خواهم فرمان من بجای آرید. ملکا آن چه فرمانست؟« اذا نودی للصّلوة من یوم الجمعة فاسعوا الی ذکر الله »چون شما را بخوانند بنماز آدینه، قصد و آهنگ آن کنید که شما را بمن میخوانند، پاسخ کنید، آهسته آئید و بوقار آئید. سعی اینجا بمعنی قصد است و عمل، یکی بغسل دیگر بسواک، سدیگر بوی خوش، چهارم جامهٴ بهتر، پنجم بگاه آمدن، ششم چون حاضر آمدید مسلمانان را نرنجانیدن، هفتم خطبه نیوشیدن. امّا غسل فرمانست و سنّت. مصطفی (ص) گفت : « اذا اتی احدکم الجمعة فلیغتسل ». و قال صلّی الله علیه و سلّم : « غسل یوم الجمعة واجب علی کلّ مسلم » امّا سواک، رسول گفت صلّی الله علیه و سلّم : رکعة بسواک خیر من سبعین رکعة بغیر سواک. امّا طیب، بکار داشتن بوی خوش و جامهٴ بهتر پوشیدن و مسلمانان را نرنجانیدن و خطبه نیوشیدن، مصطفی (ص) بر جمله گفت : « من اغتسل یوم الجمعة و لبس من احسن ثیابه و مسّ من طیب اِن کان عنده. ثمّ اتی الجمعة فلم یتحطّ اعناق الناس. ثمّ صلّی ما کتب الله له. ثمّ انصت اذا خرج امامه حتی یفرغ من صلوته، کانت کفّارةً لما بینها و بین جمعته الّتی قبلها » و قال صلّی الله علیه و سلّم : « ما علی احد کم ان و جد ان یتّخذثو بین لیوم الجمعة سوی ثوبی مهنته ». امّا بگاه آن، خبر درست است که فریشتگان بر درهای مسجد باشند، با قلمها و ورقها، نامهای بندگان مینویسند. پنج جوق۱ را نویسند : جوق پیشین را هر یکی شتری قربان نویسند و دعا کنند. جوق دیگر را گاوی نویسند قربان و دعا کنند. جوق سوم را کبشی قربان نویسند و دعا کنند. جوق چهارم را مرغی قربان نویسند و دعا کنند. جوق پنجم را خایه‌ای قربان نویسند و دعا کنند. چون خطیب بر منبر شود، درهای مسجد فرو گذارند و بشنودن خطبه آیند و پس از آن نام کس ننویسند و نه قربان. و در خبر است که فریشتگان یکی را پیوسته معتاد همی دیدند. پس یک آدینه او را نه بینند گویند : اللهم انّ فلاناً لم یأت فانْ کان ضاّلاً فاهده، و ان کان عائلاً فاغنه، او مریضاً فاشفه. و |
۱- الف : جوک |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 25 |
۱۰ |
۶۲ |
الجمعة |
بیست و هشتم |
۱۱۰ |
گفته‌اند : ربّ العالمین در روز آدینه بندهٴ مؤمن را ده چیز وعده داد : یکی آنست که چون بنماز آید بهر گامی و قدمی که بردارد، ویرا نیکی در دیوان نویسد، دیگر بهر قدمی گناهی از دیوان وی بسترد، سدیگر گناه یک هفته ازوی درگذارد، چهارم ساعتی است در روز آدینه که در آن ساعت هرچه بنده از الله خواهد بوی بخشد، پنجم اگر سورة الکهف برخواند در آن روز تا دیگر آدینه از همهٴ آفات نگه دارد، ششم اگر بشب آدینه سورة الدّخان برخواند هم در آن شب وی را بیامرزد، هفتم هر نیکی که در شبانروز آدینه کند یکی صد نویسد، هشتم اگر بروز آدینه صد بار بر رسول (ص) درود و تحیّت فرستد فردا او را شفیع وی انگیزد، نهم اگر در شبانروز آدینه وی را اجلّ رسد از عذاب گور ایمن دارد. دهم اگر در جملهٴ آن جمع که در جامع باشند یکی از آزاد کند دیگران را همه بوی بخشند. هم القوم لایشقی بهم جلیسهم.
« فاسعَوا الی ذکر الله »گفته‌اند : سعی از فرائض نماز آدینه است که الله میگوید: « فاسعَوا الی ذکر الله ». و دیگر نمازها در خانه گزاردن و در مسجدهای دیگر آوردن مباح است. و نماز آدینه جز بجامع و جمع گزاردن روا نیست. واجب آمد بر بنده بمسجد رفتن و رنج بر خود نهادن و خدمت گزاردن. چنانستی که ربّ العزّة گفتی : چون رنج آمدن بخدمت از بهر من بود، یک نیمه خدمت از بنده برگرفتم، چهار رکعت با دو رکعت آوردم. عبدی امروز یک گام که در راه من برداری۱ ضایع نمی کنم، هفتاد ساله راه توحید رفته و بدست نیاز در امید کوفته عمر تو کی ضایع کنم و رنج خدمت تو کی باطل کنم. امروز از خانه بمسجد می آئی، فردا از خانه بگور خواهی آمد. امروز که باختیار می آئی، بمراد و نشاط با جمع دوستان، خدمت خود از تو برگرفتم و رنج تو ضایع نکردم . چه گوئی فردا که باضطرار آئی، فریداً وحیداً، عفو و مغفرت از تو کی دریغ دارم؟. |
۱- الف : می برداری |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) |
| 26 |
۱۰ |
۶۳ |
المنافقون |
بیست و هشتم |
۱۲۰ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم »در جملهٴ قرآن دو هزار و پانصد و شصت و سه جایگاه نام الله است. و در هیچ جای آن چندان آثار کرم و دلایل فضل و رحمت و تعبیهٴ لطف نیست که در این آیت تسمیت. زیراکه بر اثر او نام رحمن است و رحیم ؛ و امید عاصیان و دست‌آویز مفلسان، نام رحمن و رحیم است. آئین منزل مشتاقان، و انس جان محبّان، نام رحمن و رحیم است. تاج صدق بر سر صدّیقان، و منشور خاّصیّت در قبضهٴ خاصگیان، از شرف نام رحمن و رحیم است. عَلم علم در دست عالمان، و حلّهٴ حلم دربر عابدان، از تأثیر نام رحمن و رحیم است. وجد واجدان و سوز عاشقان و شوق مشتاقان از سماع نام رحمن و رحیم است.
در آثار مأثور است که : ربّ العالمین با موسی کلیم الله گفت : « انا الله الرّحمن الرّحیم ؛ الکبریاء نعتی، والجبروت صفتی، والدّیّان اسمی، فمن مثلی؟ ».
قوله تعالی : « اذا جاءک المنافقون »الآیة... روز اوّل در عهد ازل غوّاص قدرت را ببحر صلب آدم فرستاد تا گوهرهای شب افروز و شبه‌های سیه رنگ برآورد و بر ساحل وجود نهاد. هم مؤمنان بودند و هم منافقان. چنانکه مؤمنان را بیاورد منافقان را بیاورد، امّا مؤمنان را بفضل خود بر صدر عزّ بساط لطف بداشت، و لامیل . منافقان را بعدل خود در صف نعل زیر سباط(۱) قهر و ذلّ بداشت، و لاجور. مؤمنان را تاج سعادت و کرامت بر فرق نهاد، نصیب ایشان از کتاب این بود که: «فاستبشروا ببیعکم الّذی بایعتم به ». منافقان را بند مذلّت و قید اهانت بر پای نهاد. نصیب ایشان از کتاب این آمد که: «قل موتوا بغیظکم » اینست که ربّ العالمین |
۱) سیاط : جمع سوط. تازیانه. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 27 |
۱۰ |
۶۳ |
المنافقون |
بیست و هشتم |
۱۲۱ |
گفت:«اولئک ینالهم نصیبهم من الکتاب ». مؤمنان را گفت:«فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر » منافقان را گفت:«فی الدّرک الاسفل من النّار »اعاذ نا الله وایّانا.
تو چنان باش که بخت تو چنان آمد
من چنین‌ام که مرا فال چنین آمد.
فردا در عرصات قیامت منافقان بطفیل مؤمنان، و بروشنائی نور ایشان همی روند تا بصراط رسند، آنگه مؤمنان پیشی گیرند و بنور ایمان و اخلاص صراط باز گذراند و کفر و نفاق منافقان دامن ایشان گیرد تا در ظلمت و حیرت بر جای بمانند. آواز دهند، گویند:«انظرونا نقتبس من نورکم ». نور و روشنائی از مؤمنان طلب کنند، مؤمنان جواب دهند که:«ارجعوا وراءکم ». ای – ارجعوا الی حکم الازل واطلبوا النّور من القسمه. این نور از حکم ازل طلب کنید نه از ما. هر که را نور دادند، آن روز دادند ؛ و هر که را گذاشتند آن روز گذاشتند. «ومن لم یجعل الله له نوراً فما له من نور و اذا اراد الله بقوم سوء فلا مردّ له »وانّ الرّجل لیعمل عمل. اهل الجنّة وهو عند الله من اهل النّار ویعمل عمل اهل النّار وهو عند الله من اهل الجنّة. همهٴ اعزّهٴ طریقت را از خوف این مقام دل و جگر بسوخت. سابقتی رانده چنانکه خود دانسته، عاقبتی نهاده چنانکه خود خواسته . بسا خلوتهای عزیزان که آن را آتش درزده. بساخر منهای طاعت که بباد برداده. بسا جگرهای صدّیقان که در گردش آسیای قضا ذّره ذّره گردانیده. هزاران هزار ولایت است در این راه، و لیکن جز عزل نصیب بد بختان نیست. و چون شقاوت روی بمرد نهاد اگر بقراب زمین و آسمان کوشش دارد او را سودنیست. و گمان مبرکه شقاوت در کفر است، بلکه کفر در شقاوت است . و گمان مبرکه سعادت دردین است، بلکه دین در سعادت است. سگ اصحاب الکهف خبث کفر داشت، و لباس بلعام باعور طراز دین داشت. لیکن سعادت و شقاوت از هر دو جانب در کمین بود، لاجرم چون دولت روی نمود. پوست آن سگ از روی صورت در بلعام باعور پوشیدند، گفتند:«فمثله کمثل الکلب »و مرّفع بلعام در آن سگ پوشیدند، گفتند:«ثلثة رابعهم کلبهم »پس خرمن طاعت که بوقت |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 28 |
۱۰ |
۶۳ |
المنافقون |
بیست و هشتم |
۱۲۲ |
نزع بباد بی نیازی بردهند که :«وقدمنا الی ماعملوا من عمل فجعلناه هباء منثوراً » بس سینهٴ آبادان که در حال سکرات مرگ«وبدا لهم من الله ما لم یکونوا یحتسبون »خراب کنند، بس روی که در لحد از قبله بگردانند. بس آشنا را که در شب نخستین بیگانه خوانند.
یکی را میگویند : نم نومة العروس، دیگری را میگویند : نم نومة المنحوس ؛ یکی را«سیماهم فی وجوههم من اثر السّجود »بیانست، یکی را«یعرف المجرمون بسیماهم »نشانست. لاتغترّ بثناء النّاس فانّ العاقبة مبهمة.
مسکین دل من گرچه فراوان داند
در دانش عاقبت فرو می ماند. |
|
sugiyama / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 29 |
۱۰ |
۶۴ |
التغابن |
بیست و هشتم |
۱۳۲ |
قوله تعالی:«بسم الله الرّحمٰن الرّحیم»بنام او که جان را جانست و دل را عیانست، یاد او زینت زبانست و مهر او راحت روانست، وصال او بهر دو عالم ارزانست و هرچه نه او همه عین تاوانست، و هر دل که نه در طلب اوست ویرانست. یک نفس با او بدو گیتی ارزانست، یکی نظر از او بصد هزار جان رایگانست.
امروز که ماه من مرا مهمانست
بخشیدن جان و دل مرا پیمانست
دل را خطری نیست، سخن در جانست
جان افشانم که روز جان افشانست.
ای خداوندی که خرد را بتو راه نیست و هیچکس از حقیقت تو آگاه نیست، |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 30 |
۱۰ |
۶۴ |
التغابن |
بیست و هشتم |
۱۳۳ |
وجود تو معلّل اشباه نیست، شهود تو مقدّر اشتباه نیست، مفلسان را جز حضرت تو پناه نیست، عاصیان را جز درگاه تو درگاه نیست، جهانیان را چون تو پادشاه نیست. در آسمان و زمین جز تو الله نیست .
گر پای من از عجز طلبگار تو نیست
تا ظن نبری که دل گرفتار تو نیست
نه ز ان نایم که جان خریدار تو نیست
خود دیدهٴ ما محرم دیدار تو نیست
قوله تعالی :« یُسبّح للّه ما فی السّمٰوٰات و مٰا فی الاْرض »الآیة ... معنی تسبیح تقدیس است و تنزیه، و تقدیس آنست که : خدای را جلّ جلاله از صفات ناسزا و نعوت حدثان منزّه و مقدّس دانی ؛ پاک از نقص، دور از وهم، بیرون از عقل، قدّوس از قیاس، موصوف نه معلول، معروف نه معقول، پیدا نه مجهول. و چونی وی نه معلوم، عقل در او معزول و فهم در او حیران، هستی دیدنی او را ذات و صفات است پذیرفتنی، نه دریافتنی و شنیدنی ؛ و کیف او نه دانستنی. میگوید : هفت آسمان و هفت زمین و هرچه در آن خدای را تسبیح میکند و او را بپاکی و بی همتائی می ستاید از خلق پذیرفتن و استوار گرفتن درخواست، نه دریافتن و دانستن آن. نمیخوانی که الله گفت جلّ جلاله :«ولکن لا تفقهون تسبیحهم » شما تسبیح آسمان و زمین و آب و آتش و باد و خاک و کوه و دریا و همه جانور و بیجان درنیابید . ایمان بآن واجب کرد و خلق را از دریافت آن نومید کرد. چون مخلوق را بعقل درنمی یابی۱ بعقل محض در ذات و صفات الله چه تصرّف کنی؟ ظاهر می پذیر و باطن می سپار و مراد خدا باز گذار و سلامت بیاد دار و بدانکه الله جلّ جلاله در بیست صفت از بیست صفت منزّه است و پاک . در احدیّت از شریک و انباز پاک، در صمدیّت از دریافت پاک، در اوّلیّت از ابتدا پاک، در آخریّت از انتها پاک، در قدم از حدوث پاک، در وجود از احاطت پاک، در شهود از ادراک پاک، در قیمومیّت از تغیّر پاک، در قدرت از ضعف پاک، در صبر از عجز پاک، در منع از بخل پاک، در انتقام از حقد پاک، در جبروت از جور پاک، در تکبّر از بغی پاک، در غضب از ضجر پاک، در صنع از حاجت پاک، در کید از غرور پاک، در حیا از ندم پاک، در مکر از حیلت پاک. در تعجّب از استنکار پاک، در بقا از فنا پاک. اینست صفات خالق |
۱- الف : می درنيابی. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/29) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/07/31) / admin (06/08/20) |
| 31 |
۱۰ |
۶۴ |
التغابن |
بیست و هشتم |
۱۳۴ |
بی ضدّ و ندّ، بی شبیه و بی نظیر. و صفات مخلوق اینست که : اضداد آن را قرین است ؛ با حیات او ممات، با قدرت او عجز، با قوّت او ضعف، با منع او بخل، با غضب او ضجر، با مکر او حیلت، با انتقام او حقد ؛ تا بدانی که کرده چون کردگار نیست و صفات خالق چون مخلوق نیست، و خدای را در ذات و صفات و کبریا و عزّت مثل و مانند نیست«لیس کمثله شیء و هو السّمیع البصیر ».
« هو الّذی خَلقَکُم فَمنْکم کافرٌ ومنْکم مؤمن »کار آنست که در ازل کرد، حکم آنست که در ازل راند. خلعت آنست که در ازل داد. قسمتی رفته نه فزوده و نه کاسته یکی را بآب عنایت شسته، و یکی را بمیخ ردّ و ابسته. حکمی بی میل و قضائی بی جور، یکی را در دیوان سعد نام ثبت کرد و بر لطف ازلی قبول کرد و علل در میانه نه. یکی را در جریدهٴ اشقیا نام ثبت کرد و زنّار ردّ بر میان بست و از درگاه قبول و اقبال براند و زهرهٴ دم زدن نه. « قوم طلبوه فخذلهم، قوم هر بوامنه فادر کهم »، قومی شب و روز در راه طلب هیچ نیاسوده و در مجاهدات و ریاضات خویشتن را نحیف و نزار گردانیده و دست ردّ بسینهٴ ایشان باز نهاده که : « الطّلب ردّ و الطّریق سدّ ». قومی در بتکده معتکف گشته و لات و هبل مسجود خود گردانیده و نداء عزّت از بهر ایشان بپای شده که : « انتم لی و انا لکم » که شما آن من اید و من آن شما.
ابراهیم خواص گفت : در بادیه وقتی بتجرید میرفتم، پیری را دیدم بر آن گوشه نشسته و کلاهی بر سر نهاده و بزاری و خواری میگریست. گفتم : یا هذا؟ تو کیستی؟ ــ گفت : من ابو مرّة ام – گفتم : چرا می گریی؟ ــ گفت : کیست بگریستن سزاوارتر از من؟. چهل هزار سال بر آن درگاه خدمت کرده‌ام و در افق اعلی از من مقدّم تر کس نبود، اکنون تقدیر الهی و حکم غیبی بنگر که مرا بچه روز آورده؟!
یاسائلی کیف کنتَ بعدی
لقیت ما سآنی و سرّه
ما زلت اختال فی وصال
حتّی امنت الزّمان مکره
صال علیّ الصّدور حتّی
لم یبق ممّا شهدت ذّره
آنگه گفت : ای خواصّ نگر تا بدین جهد و طاعت خویش غرّه نباشی که کار بغایت و اختیار اوست نه بجهد و طاعت بنده. بمن یک فرمان آمد که آدم را سجده |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/20) |
| 32 |
۱۰ |
۶۴ |
التغابن |
بیست و هشتم |
۱۳۵ |
کن، نکردم ؛ و آدم را فرمان آمد که از آن درخت مخور، بخورد . در کار آدم عنایت بود عذرش بنهاد که : «فنسی و لم نجد له عزماً »، و در کار من عنایت نبود گفت : «ابی و استکبر » زلّت او در حساب نیاوردند. طاعت دیرینهٴ ما زلّت شمردند :
من لم یکن للوصال اهلاً
فکلّ احسانه ذنوب
قوله تعالی : « فاتّقوا الله ما استطعتم » جای دیگر گفت : «اتّقوا الله حقّ تُقاته » این دو آیت یکی ناسخ است، یکی منسوخ. یکی اشارتست بواجب امر، یکی اشارت است بواجب حقّ. واجب امر بیامد و واجب حقّ را منسوخ کرد، زیراکه حقّ جلّ جلاله بنده را که مطالبت کند، بواجب امر کند، تا فعل او در عفو آید ؛ که اگر او را بواجب حقّ بگیرد طاعت هزار ساله بامعصیت هزار ساله یک رنگ آید. اگر همهٴ ابنیاء و اولیاء و اصفیاء و همهٴ عارفان و محبّان بهم آیند، آن کیست که طاقت آن دارد که بحقّ او جلّ جلاله قیام کند۱ یا جواب حقّ او باز دهد؟. امر او متناهی است، امّا حقّ او متناهی نیست . زیراکه بقاء امر ببقاء تکلیف است و تکلیف در دنیاست که دنیا سرای تکلیف است، امّا بقاء حقّ ببقاء ذات است و ذات متناهی نیست، پس بقاء حقّ متناهی نیست . واجب امر برخیزد، امّا واجب حقّ برنخیزد ؛ دنیا درگذرد، نوبت امر باوی درگذرد . امّا نوبت حقّ هرگز درنگذرد. امروز هر کسی را سودائی در سراست که در امر می نگرند، انبیاء و رسل بنبوّت و رسالت خویش می نگرند، فریشتگان بطاعت و عبادت خویش می نگرند، موّحدان و مجتهدان و مؤمنان و مخلصان بتوحید و ایمان و اخلاص حال خویش می نگرند. فردا چون سرادقات حوقّ ربوبیّت باز کشند، انبیاء با کمال حال خویش حدیث علم خود درباقی کنند(۱). گویند : «لا علم لنا ». ملائکهٴ ملکوت صومعه‌های عبادت خود آتش درزنند، گویند : « ما عبد ناک حقّ عبادتک ». عارفان و موّحدان گویند : « ما عرفناک حقّ معرفتک ». والله اعلم بالصواب. |
۱- الف : نمايد.
۱) درباقی کنند : فرو گذارند . در کتب قديم چون تذکرة الاولياء شيخ عطار مکرر آمده است حکيم نظامی در خسرو و شيرين چاپ مرحوم وحيد دستگردی ص ۳۸۷ فرمايد :
يخلوت بر زبان نيکنامی
فرستادش بهشياری پيامی
که جام باده درباقی امشب
مرا هم باده هم ساقی کن امشب. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/31) / admin (06/08/20) |
| 33 |
۱۰ |
۶۵ |
الطلاق |
بیست و هشتم |
۱۴۸ |
قوله تعالی:« بسم الله الرّحمن الرّحیم »اسم من تحقّق به وصدق فی اقواله ثمّ فی اعماله، ثمّ فی احواله، ثمّ فی انفاسه، فصدقه فی القول اّلا۱یقول اّلاعن برهان، و صدقه فی المعل اّلا۲یکون للبدعه علیه سلطان، و صدقه فی احواله ان یکون علی کشف و بیان، و صدقه فی انفاسه ان لایتنفّس اّلاعن وجود کعیان. – نام خداوندی لطیف نشان، کریم پیمان، قدیم احسان، روشن برهان . نام خداوندی دانندهٴ هر چیز، سازندهٴ هر کار، دارندهٴ هر کس . نام خداوندی که کس را باوی انبازی نه، و کس را از وی بی نیازی نه، و فعل وی بیداد و بازی نه . نام خداوندی که زبانهای سزای وی جست و ندید، فهمها فراحجاب عزّت وی رسید برسید۳ . عقلها از دریافت کیف او برمید. ای خداوندی که دانای هر ضمیری، سرمایهٴ هر فقیری، چاره رسان هر اسیری، عاصیان را عذر پذیری، افتادگان را دستگیری، در صنع بی نظیری، در حکم بی مشیری، در ملک بی وزیری، علیم و خبیری، سمیع و بصیری، قادر و مقتدر و قدیری .
جمالک فائق البدر المنیر
و ریحک دونه نشر العبیر
و حبّک خامر الاحشاء حتّی
جری مجری السّرائر فی الضّمیر
ای من سگ کوی تو اگر بپذیری.
« یا ایّها النّبی اذا طلّقتم النّساء فطلّقوهنّ لعدّتهنّ »الآیة... : بیان حکم طلاقست؛ و هرچند که طلاق در شرع مباحست، الله تعالی دشمن دارد ؛ زیراکه سبب فراقست. مصطفی (ص) فرمود : « انّ من ابغض الحلال الی الله الطّلاق » وقال صلّی الله علیه وسلّم : « تزوّجوا ولا تطلقوا فانّ الطّلاق یهتزّمنه العرش و اّیما امرأة سألت زوجها الطّلاق فحرام علیها رائحة الجنّة ». رسول خدا فرمود، صلّی الله علیه و سلّم : « نکاح کنید، زن خواهید، و طلاق مگوئید و فراق مجوئید ؛ که از طلاق و فراق عرش عظیم بلر زد و هر آن زن که بی گزندی و بی رنجی از شوهر خویش طلاق جوید بوی بهشت بمشام وی نرسد. نکاح سبب و صلت است و الله وصال دوست دارد، و طلاق سبب |
۱و۲- الف : ان لا
۳- چنين است در هر در نسخه. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/21) / admin (06/07/30) / admin (06/08/21) / admin (06/09/09) |
| 34 |
۱۰ |
۶۵ |
الطلاق |
بیست و هشتم |
۱۴۹ |
فرقت است و الله فراق دشمن دارد. عالم فراق را دیوار از مصیبت است، دریای فراق را آب خونانهٴ حسرت است. روز فرقت را آفتاب نیست و شب قطیعت را روز نیست، اگر هیچ شربت بودی تلختر از فرقت فراق بر دست آن مطرود درگاه، ابلیس، نهادندی ؛ از لعنت جامی ساختندی (۱) و از قطیعت و فرقت درو شراب افکندند و بر دست او نهادند، جمله درکشید که جرعتی ازو بسر نیامد . عبارت این بود که :«و انّ علیک لعنتی الی یوم الدّین » بزرگان دین گفته‌اند که : دو قدح از غیب درآمد یکی این بود که :«و کان من الکافرین » دیگر«و کان بالمؤمنین رحیماً »آن قدح کفر پر شربت فراق بود و این قدح رحمت پر شربت وصال بود. قدح رحمت از کف اقبال با بدرقهٴ فضل بجان مصطفی عربی فرستاد۲ صلوات الله و سلامه علیه. یقول الله تعالی :«و کان فضل الله علیک عظیما »و قدح کفر از دست عدل بنعت اذلال به ابلیس مهجور دادند، گفتند :«لاملانّ جهنّم منک و ممّن تبعک منهم اجمعین » رابعهٴ عدوی گفته که : کفر طعم فراق دارد و ایمان لذّت وصال، و آن طعم و این لذّت فردای قیامت پدید آید که در آن صحراء هیبت و عرصهٴ سیاست قومی را گویند : « فراق لا وصال له ». و قومی را گویند : « وصال لانهایة له ». سوختگان فراق همی گویند :
فراق او ز زمانی هزار روز آرد
بلای او ز شبی صد هزار سال کند
افروختگان وصال همی گویند :
سرای پرده و صلت کشید روز نواخت
بطبل رحلت برزد فراق یار دوال
« ومن یتّق الله یجعل له مخر جاً و یرزقه من حیث لا یحتسب »در روزگار خلافت عمر خطاب، رضی الله عنه، مردی بیامد و از عمر تولیت عمل خواست، تا در دیوان خلافت عامل باشد. عمر گفت : قرآن ــ دانی؟ گفت : ندانم که نیاموخته‌ام. عمر گفت : ما عمل بکسی ندهیم که قرآن نداند. مرد بازگشت و جهدی و رنجی عظیم برخود نهاد در تعلیم قرآن بطمع آنکه عمر او را عمل دهد. چون قرآن بیاموخت و یاد گرفت برکات قرآن خواندن و دانستن آن او را بدان جای رسانید که در دل وی نه حرص ولایت ماند نه تقاضای دیدار عمر ؛ پس روزی عمر او را دید، گفت : |
۱- ج : ساخت
۲- الف : فرستادند
۳- الف : تعلم. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/21) |
| 35 |
۱۰ |
۶۵ |
الطلاق |
بیست و هشتم |
۱۵۰ |
یا هذا هحر تنا. ای جوانمرد چه افتاد که یکبارگی هجرت ما اختیار کردی. ــ گفت : یا امیر المؤمنین تو از آن مردان نباشی۱ که کسی روا دارد که هجرت تو اختیار کند، لیکن قرآن بیاموختم و چنان توانگر دل گشتم که از خلق و از عمل بی نیاز شدم. عمر گفت : آن کدام آیتست که ترا بدین درگاه بی نیازی در کشید. ــ گفت : آن آیت که در سورة الطّلاق است :« ومن یّتق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لا یحتسب ». آنگه گفت : مخرجاً من شبهات الدّنیا و غمرات الموت و من شدائد یوم القیامة، هر که تقّوی شعار و دثار خود گردانید، از سه کار با صعوبت پر فتنه خلاص یافت و ایمن گشت : یکی شبهات دنیا، دیگر غمرات و سکرات مرگ، سوم شدائد احوال و اهوال قیامت.
قوله تعالی :« ومن یتوکّل علی الله فهو حسبه »توکّل آفتابی است که از برج سعادت تابد، بادی است که از سرای قرب وزد، بوئی است که بشارت وصل آرد. منزلی شریف است و مقامی بزرگوار، و درجه‌ای است که دست هر بی قدری بر قدّ او نرسد. و بصر هر مختصر همّتی او را درنیابد. آن جوانمردان که قدم در میدان توکّل نهادند ساکنان عالم قرآن بودند، سلاطین جهان هدایت، مستان شربت نیستی. عظیم روشی داشتند که دنیا در راه ایشان افتاد با وی انس نگرفتند. سمعها را صمام برنهادند تا هیچ نباید شنید. دیده‌ها از هرچه نشان حق نداشت باز بستند. خوی از جهان و جهانیان باز کردند، گفتند : یکی را خوانیم و یکی را دانیم، از همه عالم او ما را بسنده، و همه کارها را سازنده. « ومن یتوکّل علی الله فهو حسبه »این خود خطاب عموم است عامّهٴ خلائق از اهل تکلیف در تحت این خطاب شوند. باز مصطفی عربی را صلّی الله علیه و سلّم که مرکز اقبال است و منبع افضال، خطاب تخصیص کرد، گفت :«و توکّل علی الحیّ الّذی لا یموت » ای حاکم عالم قضا وای ساکن سرای رضا، ای محمد مصطفی ، رازی که گوئی همه با من گوی که از رازت آگاه منم. با من نشین که ناگزیرت منم. همه مرا دان و مرا خوان که من همه ترا میخوانم. گفتار بنی آدم از سر زبانست و گفتار تو از میان جان است. دریغی بود که |
۱- الف : تو نه از آن مردان باشی. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/21) |
| 36 |
۱۰ |
۶۵ |
الطلاق |
بیست و هشتم |
۱۵۱ |
با ایشان گوئی همه با من گوی که قدر تو من دانم. ای مهتر، آفرینش بحرمت و بزرگی قدم تو بپای است، گر نه وجود تو بودی نه عالم بودی و نه آدم :
گر نه سببش تو بودی ای درّ خوشاب
آدم نزدی دمی درین کوی خراب
ربّ العالمین ببعثت او بر عالمین منّت نهاد، گفت : « قد انزل الله الیکم ذکراً رسول اً یتلو علیکم آیات الله مبیّنات لیخرج الّذین آمنوا و عملوا الصّالحات من الظّلمات الی النور » ما این مهتر عالم و سیّد وُلد آدم بشما فرستادیم تا شما را از ما یادگاری باشد، نامهٴ ما بر شما خواند، پیغام ما بشما رساند، گم‌شدگان را با راه نجات خواند. مهجوران را از زحمت هجران براحت وصال آرد. سراپردهٴ کفر و ضلالت براندازد، بساط شریعت و حقیقت بگستر اند. ای محتشمان عالم وای محترمان اولاد آدم وای عقلاء عرب و عجم، خدمت و حشمت او را میان بندید؛ عزّ و مرتبت و رفعت از متابعت و موافقت و مبایعت او جوئید، دل در شفاعت او بندید. بندگی او زندگی ابد دانید. مهتر دودهٴ آدم اوست، سالار جملهٴ اهل عالم اوست، شرح محکم او را نسخ نه، عقد مبرم او را فسخ نه، امّت محترم او را مسخ نه، عزّ دولت نبوّت او با ابد پیوسته، شرف رسالت او با ازل بسته که : « کنت نبیّاً و آدم بین الماء و الطّین » نیکو سخنی که آن عزیزی در نظم آورده و گفته :
دیو را دیوی فرو ریزد همی در عهد تو
آدمی را خاصه با عشق تو کی ماند جفا؟
نی تو درّی بودی اندر بحر جسمانی یتیم؟
فضل ما تا جیت کرد از بهر فرق انبیا؟! |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/31) |
| 37 |
۱۰ |
۶۶ |
التحريم |
بیست و هشتم |
۱۶۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز یمهل من عصاه فاذا رجع و ناداه اجابه و لبّاه. فان لم یتوّسل بصدق قدمه فی ابتداء امره فاذا تنصّل بصدق ندمه فی آخر عمره او سعه غفراً، و قبل منه عذراً، و اکمل له ذخراً، و اجزل لدیه بّراً. نام خداوندی که بی نام او سخن مبتر آید، و بی ذکر او گفتار مختصر آید، بی ستایش او آرایش گفتار نیست، بی آشنائی او روشنائی اسرار نیست. بی خدمت او تن را نظام نیست، بی نعمت او جان را قوام نیست. بی جود او وجود نیست. بی لطف او شهود نیست. پادشاهی که صنع او بی آلت است، و خواست او بی علّت. کریمی که کرم او بی حدّ است، و قدرت او بی نهایت. مهربانی که بندهٴ حقیر را آن محلّ نهاد که روز بیعت با وی نداء : «انّ الله اشتری » کرد، وقت میثاق تلقینش «قالوا بلی » کرد، در لوح رقمش : «سبقت لهم منّا الحسنی » کرد، روز ایثار نصیبش : «و الزمهم کلمة التّقوی » کرد. اینت کرم و رحمت، اینت عنایت و شفقت. قادری که هرچه خواهد تواند. از پولاد چه سخت‌تر؟ که بر دست داود چون موم پیچا کرد : «و النّا له الحدید؟ » از زمین و آسمان چه گنگ‌تر. ایشان را بی زبان فرا نوا کرد که : «قالتا اتینا طائعین ». از بندهٴ عاصی که بیچاره‌تر. او را بخود آشنا کرد و با وی ندا کرد که : « یا ایّها الّذین آمنوا توبوا الی الله توبة نصوحاً ». ای گرویدگان آشنایان و دوستان همه توبت کنید، بدرگاه من باز آئید، با من گردید . اگر شما آن کردید که از شما آید، من آن کنم که از من آید. هیچ جای معیوب نپذیرند مگر اینجا، باز آئید. بهیچ درگاه گناه نیامرزند مگر ایجا، پناه با من آرید. از نامهربانان بمهربان آئید. از درد نومیدی بامید آئید. ما را از گناه آمرزیدن باک نیست، باز آئید. ما را از معیوب |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / onodera (05/08/24) / takahashi (06/05/30) / admin (06/08/01) / admin (06/09/09) |
| 38 |
۱۰ |
۶۶ |
التحريم |
بیست و هشتم |
۱۶۴ |
پذیرفتن عارنیست، باز گردید. نظیر آیت خوان :«و انبیوا الی ربّکم »مقام انابت برتر است از مقام توبت. انابت بازگشت بنده است. با خداوند خویش بدل و همّت، و توبت بازگشت بنده است از معصیت با طاعت. انابت چیست. از وادی نفاق بقدم صدق بوادی سکینت آمدن، و از وادی بدعت بقدم تسلیم بوادی سنّت آمدن و از وادی تفّرق بقدم انقطاع بوادی جمع آمدن. و از وادی دعوی بقدم افتقار بوادی تفرید آمدن. از وادی خرد بقدم فاقت با حقّ آمدن. توبت چیست. شفیعی مطاع، وکیل دری مشفق، نائبی کریم، نقش گناه محو کند و حقّ بشفاعت او از بندهٴ گنه‌کار عفو کند. دیوان بنده از عصیان پاک و مطهّر کند، مرد تائب را مرد بی گناه برابر کند. اینست که مصطفی (ص) گفت : « التّائب من الذّنب کمن لاذنب له » و قال صلّی الله علیه و سلّم : « انّ الله تعالی افرح بتوبة عبده من الظّمآن الوارد الضّالّ الواجد العقیم الوالد ». میگوید : حقّ تعالی بهیچ طاعتی چنان زود خشنود نشود که بتوبت تائبان. رضاء او بتوبهٴ گناهکارهمچون شادی آن تشنه دان که در بیابان خشک بی آب ناگاه بآب زلال رسد، یا همچون مسافری که در بیابانی مهلک بار و مرکب خویش گم کند، آنگه پس از نومیدی ناگاه بسر مرکب و بار خویش رسد . یا چون پیرزنی نازاینده آرزومند فرزند که نابیوسان او را بشارت فرزندی نیکو سیرت، زیبا صورت، رسد ؛ در همهٴ عالم هیچ شادی در جنب این سه شادی نرسد و این سه شادی در جنب رضاء حق از توبهٴ تائب نا چیز و متلاشی گردد. حکم قدم چنان رفته که اگر کسی هفتاد سال در خرابات معصیت کند. آنگه روزی بدری غسلی کند. باندوهی لباس وفا درپوشد، بتشویری بمسجد درآید، بحیرتی نیّتی کند بحسرتی دست بردارد، بدهشتی تکبیر گوید، در حضرت نماز و راز شود. هنوز آن نماز تمام نکرده باشد که از جلیل و جبّار ندا آید با اهل ملکوت که یا گماشتگان ما، درین آسمانها، امروز همه عبادتهای خویش بگذارید. زجل(۱) تسبیح و تقدیس در باقی کنید. و عطر استغفار سوزید . آن بندهٴ برگشتهٴ ما را که با درگاه ما آمد، آن آبی که به تکلّف از آن دیدهٴ دردناک او بیرون آمد، در خزانهٴ رحمت بنهید . تا فردا در عرصات قیامت رضوان را فرستیم |
١- زجل : صوت و آواز و نشاط و بلندی آواز. فرهنگ نفيسی. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) |
| 39 |
۱۰ |
۶۶ |
التحريم |
بیست و هشتم |
۱۶۵ |
تا دست او گیرد و گرد قیامتش برآرد و این ندا میکند که : « هذا عتیق الله » این آزاد کردهٴ خداوند است و بمغفرت رسیدهٴ حق، برای آنکه در گناهکاری هم داغ محمد بر زبان داشت هم داغ مهر مادر در دل.
آورده‌اند : که فردا در قیامت بندهای را نامهٴ خویش بدست دهند، آن کردار آلودهٴ خود بیند سر در پیش افکند، اندوهی عظیم بر وی نشیند. حقّ تعالی بوی نظر رحمت کند، گوید : ای بیچارهٴ روز فرو شده سر بر دار که امروز روز آشتی است و هنگام نثار رحمت. بنده از شرم حقّ همچنان سر در پیش افکنده میدارد تا ربّ العزّة بکرم خود گوید : بعزّت من که سر از پیش بر داری و در جلال من نگری. اگر تو در دنیا آن نکردی که من فرمودم، من امروز در روز بیچارگی و درماندگی تو آن کنم که تو خواهی«قل کل یعمل علی شاکلته » هر کس آن کند و از وی آن آید که سزای وی بود. تو بی وفائی که ترا چنان آفریدم، سزای من همه وفا و کرم که صفت من اینست. پس جام شراب قدس بر دستش نهند یکدم در کشد نعره زنان چون و الهان در آن صحراء قیامت می آید و زبان حال وی میگوید :
تبسّطنا علی الآثام لمّا
رأینا العفو من اثر الذّنوب
چون عفو تو راه جرم من پاک ببست
زین پس همه در معصیت آویزم دست.
اینست که ربّ العالمین گفت :«فاولئک یبدّل الله سیّئاتهم حسنات وکان الله غفوراً رحیماً ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/21) |
| 40 |
۱۰ |
۶۷ |
الملک |
بیست و نهم |
۱۷۸ |
قوله تعالی :«بسم الله الرّحمن الرّحیم »سماع اسم الله یوجب الهیبة، ر الهیبة تتضمّن الفناء و الغیبة. سلطانیست این کلمه، چون نقاب ملکی بگشاید و جلال کبریاء او پیدا گردد، بر هرچه افتد دمار از وی برآرد و رقم نیستی برو کشند. شنوندهٴ این کلمت از هیبت این کلمت چنان از خود فانی شود که مرو را هیچ خیال نماند و از هر نشان که دهند از آن نشان نهان شود.
محوت اسمی و رسم جسمی
و غبت عنّی و دمت انتا
و فی فنائی فنی فنائی
و فی و رائی و جدت انتا
باز بسماع نام رحمن و رحیم از مضیق دهشت بصحراء انس افتد، و فناء وی بصفت بقابدل گردد. اینست سنّت خداوند عزّ کبریاؤه و تقدّست اسماؤه. هیبت الهیّت بنماید که موجب دهشت است، و حیرت باز مرهم نهد بصفت لطف و رحمت. الله اشارت است. بجلال و عزّت الوهیت، رحمن و رحیم اشارتست بکمال لطف رحمت. هر کرا تاج |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 41 |
۱۰ |
۶۷ |
الملک |
بیست و نهم |
۱۷۹ |
دولت دین بر فرق نهادند منشور عزّ او از حضرت این نام نویسند، و هر کرا داغ شقاوت بر جان نهادند، رقم خذلان او از حضرت این نام کشند. داروگیر گشاد و بند نواحت و سیاست عزّ و مذلّت همه نتیجهٴ قهر و لطف اوست، کونین و عالمنین همه ملک و ملک اوست. اینست که ربّ العالمین گفت : « تبارک الّذی بیده الملک و هو علی کلّ شئ قدیر » ملک هژده۱ هزار عالم بید اوست، سر همهٴ سروران در قبضهٴ تقدیر اوست، گردن همهٴ گردن افرازان در ربقهٴ تسخیر اوست، ناصیهٴ همهٴ جبّاران منقاد قهر جبروت اوست. در خبر میآید که : « انا الملک قلوب الملوک، و نواصیهم بیدی اقلّبها کیف اشاء » ملک منم، پادشاه بر پادشاهان منم، اعزاز و اذلال بندگان در ید منست، دلهای عالمیان در قبضهٴ منست؛ چنانکه خواهم میگردانم و اسرار ایشان بر حسب مراد خود میرانم. خواهم بخوانم و خندانم، خواهم برانم و بگریانم. ای شما که عالمیان اید، سینه بسبب ملوک مشغول مدارید و دل درویشان مبندید، دل در دین ما بندید توکّل بر کرم ما کنید، روی بدرگاه طاعت ما آرید، دین پرست باشید تا دنیا شما را تبع شود. خدمت ملک الملوک کنید، تا ملوک جهان شما را خدمت کنند.
خدمت او کن مگر شاهان ترا خدمت کنند
چاکر او باش تا سلطان ترا گردد غلام.
ملک انسانیّت جداست، و ملک دلها جدا، ملک جانها جدا. انسانیّت ملک در دنیا راند و دل ملک در آخرت راند، و جان ملک درعالم حقیقت راند. ملک انسانیّت اینست که : « انمّا الحیوة الدّنیا لعب و لهو وزینة » و ملک دل اینست که : « یحبّهم و یحبّونه » و ملک جان اینست که : « وجوه یومئذ ناضرة الی ربّها ناظرة » آن عزیز راه گوید : فردا که علم کبریای او بقیامت برآید۲ که : « لمن الملک ». من از گوشهٴ دل خویش بدستوری او دری برگشایم و دردی از دردهای او بیرون دهم، تا گرد قیامت برآید و گوید : « لمن الملک ». اگر معترضی براه برآید، گویم : او که چون |
١- الف : هشده
۲- الف : برند. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/08/01) |
| 42 |
۱۰ |
۶۷ |
الملک |
بیست و نهم |
۱۸۰ |
ما ضعفا و مساکین دارد، میگوید :«لمن الملک ». ما که چون او ملکی جبّاری داریم چرا نگوئیم :«لمن الملک ». اگر او را چون ما بندگانست، ما را چون او خداوند است، کسی را که در حرم قرآن بار ۱ داده باشند، تا زمانی این خلعت پوشد که :«انّ عبادی لیس لک علیهم سلطان »و زمانی این تشریف یابد که :«یحبّهم و یحبّونه »و زمانی این شربت کشد که « و سقیهم ربّهم » این چنین کسی را چرا نرسد که بر حدثان خواجگی کند و بامداد و شبانگاه گوید :«لمن الملک ».
جز خداوند مفرمای که خوانند مرا
سزد این نام کسی را که غلام تو بود
بگسلانم کمر گردون از قوّت خویش
چون بطرف کمرم نقش ز نام تو بود. |
۱- الف : راه. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) |
| 43 |
۱۰ |
۶۸ |
القلم |
بیست و نهم |
۲۰۰ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم » الباء : برّالله لاهل السّعادة ــ السّین : سبق الرّحمة لاهل الجهالة. المیم المقام المحمود لاهل الشّقاعة. با اشارتست ببّر خداوند اهل سعادت را. سین اشارتست بسبق رحمت اهل جهالت را. میم اشارتست بمقام محمود اهل شفاعت را. برّ او آنست که دلت را بنور معرفت بیاراست و درو چراغ توحید بیفروخت. قال الله تعالی «فهو علی نور من ربّه » سبق رحمت آنست که : در عهد ازل پیش از وجود آفرینش از بهر تو رحمت بر خود نبشت. قال الله : «کتب ربّکم علی نفسه الرّحمة ». مقام محمود آنست که : مصطفی عربی (ص) را گفت که : از بهر شفاعت عاصیان امّت را فردا ترا بقیامت بر پای کنم در مقامی که پیشینان و پسینان ترا در آن بستایند. قال الله تعالی : «عسی ان یبعثک ربّک مقاماً محموداً ».
قال تعالی : « ن و القلم » ن از حروف تهجّی است و حروف تهجّی لغات را اصلست و کلمات را وصل است و آیات را فصلست و همه دلیل کرم و فضلست، بعضی مجمل و بعضی مفصّل است. از لطف اشارتست، بمهر بشارتست، جرم را کفّارتست و دلهای دوستان را غارتست؛ مایهٴ سخنان است، پیرانهٴ سخن‌گویان است، فهم آن نشان موافقانست. بر گردن دشمنان بارست و در چشم مبتدعان خارست. اعتقاد مؤمنانست که این حروف کلام خداوند جهانست. خداوندی که او را علم و قدرتست علم او بی فکرت، قدرت او بی آلت، ملک او بی نهایت، عنایت او بی رشوت عطاء او بی منّت. خداوندی که عالم را صانع و خلق را نگهدار است دشمن را دارنده و دوست را یارست، بصنع در دیدهٴ هر کس و در جان احبابش قرار است. هر امیدی را نقد و هر ضمانی را بسنده گارست ــ هرچند بنده زجرم گرانبارست او حلیم و بر دبارست.
پیر طریقت در مناجات خویش گفته : « الهی هرچند که ما گنهاکاریم، تو غفّاری، هرچند که ما زشت کاریم، تو ستّاری. ملکا گنج فضل تو داری، بی نظیر و بی یاری. سزد که جفاهای مادر گذاری ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 44 |
۱۰ |
۶۸ |
القلم |
بیست و نهم |
۲۰۱ |
« ن والقلم »« ن » دواتست و « قلم » خامه‌ای از نور، نویسنده خداوند غفور، لوح قلم زبرجد نوشت، بمداد نور بنوشت، بر دفتر یاقوت نوشت. قصّه و کردار مخلوق نوشت، دل عارف قلم کرم نوشت، بمداد فضل نوشت، بر دفتر لطف نوشت، صفت و نعت معروف نوت. «کتب فی قلوبهم الایمان »لوح نوشت. و همه آن تو نوشت، دل نوشت همه وصف خود نوشت. آنکه از تو نوشت، به جبرئیل ننمود ؛ آنکه از خود نوشت به شیطان کی نماید؟. بعضی مفسّران گفتند : ماهیی است بر آب زیر هفت طبقهٴ زمین ماهی از گرانی بار زمین خم داد و خم گردید، بر مثال ن شد شکم بآب فرو برده و سر از مشرق برآورده و دنب از مغرب ؛ و خواست که از گرانباری بنالد، جبرئیل بانگ بر وی زد، چنان بترسید که گرانباری زمین فراموش کرد و تا بقیامت نیارد که بجنبد. ماهی چون بار برداشت و ننالید، ربّ العالمین او را دو تشریف داد : یکی آنکه بدو قسم یاد کرد، محلّ قسم خداوند جهان گشت. دیگر تشریف آنست که : کارد از خلق او برداشت، همه جانوران را بکارد ذبح کنند و او را نکنند، تا عالمیان بدانند که هرکه بار کشد رنج وی ضایع نشود. ای جوانمرد، اگر ماهی بار زمین کشید بندهٴ مؤمن بار امانت مولی کشید. «و حملها الانسان »ماهی که بار زمین برداشت، از کارد عقوبت ایمان گشت. چه عجب اگر مؤمن که بار امانت برداشت از کارد قطیعت ایمن گردد.
قوله تعالی :« ما انت بنعمة ربّک بمجنون». « و انّ لک لاجراً غیر ممنون ». « و انّک لعلی خلق عظیم » عرض علیه مفاتیح الارض فلم یقبلها و رقّاه لیلة المعراج و اراه جمیع الملائکة و الجنّة فلم یلتفت الیها. قال الله تعالی : «ما زاغ البصر و ما طغی » ما التفت یمیناً و شمالاً فقال تعالی : « و انّک لعلی خلق عظیم ».
آن مهتر عالم، سیّد ولد آدم مرد کار بود، معتکف درگاه عزّت مجاور محلّت محبّت. درّی بود از صدق قدرت برآمده، آفتابی از فلک اقبال بیافته، آسمان و زمین بوی آراسته و نگاشته. شب معراج او را گفتند : ای سیّد بر خرام برین گلشن بلند که عالم قدس در انتظار قدم تست، جمال فردوسیان عاشق چهرهٴ جمال تست، آستان حضرت ما مشتاق قدم معرفت تست، « الاطال شوق الابرار الی |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) / admin (06/09/14) |
| 45 |
۱۰ |
۶۸ |
القلم |
بیست و نهم |
۲۰۲ |
لقائی وانّی لاشدّ شوقاً الیهم ». آن مهتر عالم چون در خلوت « اوادنی » قدم بر بساط انبساط نهاد، خطاب آمد که : سلام علیک ایّها النّبی و رحمة الله و بر کاته. ای سیّد ما امشب خزینهٴ دارالسّلام را در لشگرگاه سینهٴ تو نثار میکنیم. گفت : ما را از خداوند خزینه پروای خزینه نیست، آن بر گدایان و عاصیان امّت خویش ایثار کردیم و علی عباد الله الصالحین. گفتند : ای سیّد بآفرینش برون نگر که همه منتظر جمال تو اند تا امشب بهره‌ای از تو بردارد. سیّد گفت : درین حضرت که سعادت ما را فرو آورد نیز ما را سر بحجرهٴ آدم و بهشت رضوان فرو نیاید. از حضرت عزّت ندا آمد که :« و انّک لعلی خلق عظیم» باش تا فردای قیامت که علم دولت او بعرصهٴ عظمی برافرازند، قدم در رکاب براق آورده لباس فخر پوشیده، عمّامهٴ فضل بر سر نهاده، لواء حمد در دست گرفته، آدم و هر که دون اوست از انبیا و اولیا همه در زیر علم عزّت او و رایت قدر او درآمده، و از حضرت عزّت این ندا و نواخت همی آید که : « یا محمد قل یسمع و سل تعطه و اشفع تشفع ». قدر آن حضرت مهتر عالم موسی دانست که در آن غیرت ازین عالم بیرون شد و دل بر آن نهاده بود که خادمی این مهتر را میان دربندد و درگاه مکه و مدینه بجاروب عاشقی می روبد . و ازینجا بود که با عزرائیل منازعت کرد، آنگه که آمده بود تا قبض روح وی کند فلطمه لطمةً لطمه‌ای بزد و یک چشم او بکند و از درد این غیرت که جان ما برخواهد گرفت، و روی ما گرد سر کوی مصطفی نا گرفته. حسرت نا رسیدن بحضرت این مهتر او را بدان آورد که با عزرائیل آن راه برفت. ای جوانمرد قدر آن مهتر که داند و کدام خاطر ببدایت او رسد. صد هزار و بیست و چهار هزار نقطهٴ نبوّت که رفتند در برابر درجات او کواکب بودند و با آنکه او غائب بود همه نور نبوّت ازو گرفتند. چنانکه آفتاب اگرچه غایب باشد کواکب نور ازو گیرند، لیکن چون آفتاب پیدا شود کواکب در نور او همه نا پیدا شوند . همچنین همهٴ انبیا نور ازو گرفتند، لیکن چون محمد (ص) بعالم صورت در آمد ایشان همه گم شدند. شعر :
کانّک شمس و الملوک کواکب
اذا طلعت لم یبد منهنّ کوکب |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) |
| 46 |
۱۰ |
۶۹ |
الحاقة |
بیست و نهم |
۲۱۷ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم »بسم الله روح للرّوح و شفاء للقلب المجروح. طوبی لمن یغد وبذکره ویروح فالرّبّ علیه مطلع والباب له مفتوح .
بین الصّبابة و الهجران مطروح
قلب بحدّسنان الشّوق مجروح
اندر همه عمر من شبی وقت صبوح
آمد بر من خیال آن راحت روح
پرسید ز من که : چون شدی ای مجروح
گفتم که : ز عشق تو همین بود فتوح!
خداوندا بنشانت بینندگانیم، بنامت زندگانیم، بفضلت شادانیم، بهمرت نازانیم مست مهر از جام تومائیم، صید عشق در دام تومائیم .
زنجیر معنبر تو دام دل ماست
عنبر ز نسیم او غلام دل ماست
در عشق تو چون خطی بنام دل ماست
گوئی که همه جهان بکام دل ماست
« الحاقّة »«ما الحاقّة »قیامت و رستاخیز چه گوئیم که چیست، آن قیامت و آن رستاخیز حقّست و بودنی، راست است و افتادنی، هر که برسد بآنچه سزای اوست و پاداش گیرد از نیک و بد که در جریدهٴ اوست. گفته‌اند که قیامت دواست : یکی امروز و یکی فردا. امروز مرگست که در خبر میآید « من مات فقد قامت قیامته » هر که بمرگ رسید قیامت او دررسید هر که این قیامت را یقین بود همیشه در هول و هواس مرگ بود، همواره از نهیب این قیامت سوخته و گداخته بود. پیوسته در برگ |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 47 |
۱۰ |
۶۹ |
الحاقة |
بیست و نهم |
۲۱۸ |
راه و ساز آن سفر بود. بزرگان دین چنین گفته‌اند که : آدمی از دو بیرون نیست، یا بر مثال ستوری است در اصطبلی باز داشته، یا بر مثال مرغی در زندان قفص کرده . آن بیچاره کو بر مثال ستورست، از مرگ میترسد و میلرزد، داند که ستور را چون از اصطبل بیرون برند دربار کشند ؛ و آن جوانمرد که بر مثال مرغ است، پیوسته در انتظار مرگست . زیراکه همه شادی و راحت مرغ از شکستن قفص بود . چنانک آن جوانمرد گفت :
کی باشد کین فقص بپردازم
در باغ الهی آشیان سازم.
امّا قیامت فردا خاست رستاخیز است که خلق اوّلین و آخرین را در آن صعید هیبت جمع کنند، چنانکه ربّ العزّة گفت :«و حشرناهم فلم نغادر منهم احداً » روزی عظیم و کاری صعب و سیاستی بی نهایت. ایوان کبریا برکشیده، میزان عدل درآویخته، صراط راستی باز کشیده، فرادیس جمال آراسته، دوزخ هیبت برآشفته. روزی که پرده‌ها بردارند و رازها آشکارا کنند و تاجهای هزل بخاک اندازد و کلاههای هوس فرو نهند. و پندارها از آب و خاک بیفشانند و پاداش نیک و بد در کنار نهند. کار از دو بیرون نبود، یا بر بنده سلام کنند و نعمت سلامت اسلام بر وی تمام کنند و نامهٴ وی بدست راست دهند که :« فامّا من اوتی کتابه بیمینه ».
یا اسیر عذاب و غرام کنند، و لذّات و راحات بر وی حرام کنند، و نامهٴ کردار وی بدست چپ دهند که :« و امّا من اوتی کتابه بشماله ».
آن را که نامه بدست راست دهند از عالم ملکوت هر لحظه‌ای هزار شربت کرامت و لطافت بر دست وی نهند، در آسمانها حدیث وی کنند، در حوالی عرش با مقرّبان مباهات از بهر وی کنند، آنگه او را بجنّات عدن برند، با حورا و عینا و ولدان و غلمان بنشانند. تاج وقار بر سرش نهند، برمائدهٴ خلدش آرام دهند و از حضرت عزّت این ندا روان گشته که :
« کلوا واشربوا هنیئاً بما اسلفتم فی الاّیام الخالیة »می خورید و می آشامید ازین نعیم بهشت چنانک خواهید، از فزع اکبر ایمن گشته و بمقعد صدق رسیده . کس را با شما حساب نه و ما را با شما عتاب نه. ایشان چون این ندا شنوند، آواز برآرند |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) |
| 48 |
۱۰ |
۶۹ |
الحاقة |
بیست و نهم |
۲۱۹ |
و گویند : الحمد لله الّذی صدقنا وعده. حمد آن خداوند را که وعدهٴ خود راست گردانید و ما را شراب وصل چشانید.
و آن را که نامه بدست چپ دهند، ندای قهر آید بخازنان دوزخ که : «خذوه فغلّوه »«ثمّ الجحیم صلّوه » «ثمّ فی سلسلة ذرعها سبعون ذراعاً فاسلکوه » گیرید او را به قهر و عنف، کشید او را بدوزخ، دست و پای درغل کرده و در زنجیر هفتاد گزی۱ کشیده، و از رحمت حقّ نومید شده، و بسقر رسیده. اگر شرری از آن آتش که در سقر است بدنیا فرستند، همهٴ اهل دنیا بیطاقت شوند پس چون بود حال کسی که در میان آن آتش بود. مصطفی (ص) گفت : بآن خدای که جان من بید اوست که اگر یک حلقه از آن سلاسل و اغلال بر کوهها دنیا نهند همه کوهها بگدازد و بزمین فرو شود ؛ پس چون بود حال کسی مرو را بدین سلاسل و اغلال بند کنند. و اگر یک جامه از آن جامهای قطران که قرآن از آن خبر می دهد که :«سرابیلهم من قطران » از آسمان دنیا بیاویزند همهٴ اهل زمین از گند آن بمیرند. پس چگونه بود حال کسی که این جامه لباس وی بود. نه از گزاف رسول خدا صلّی الله علیه و سلّم گفتی : « الحمدلله علی کلّ حال و اعوذ بالله من حال اهل النّار ». |
١- ج : ذرعی |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) |
| 49 |
۱۰ |
۷۰ |
المعارج |
بیست و نهم |
۲۳۱ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم » ،« الله » منوّر القلوب « الرّحمن » کاشف الکروب، « الرّحیم » غافر الذّنوب، الله مطّلع علی الاسرار، الّرحمن بقضاء الاوطار، الرّحیم بغفران الاوزار، الله لارواح السّابقین الرّحمن لقلوب المقتصدین، الرّحیم لذنوب الظّالمین. انس مالک گفت : بالله العظیم که شنیدم از امیر المؤمنین علی (ع) و علی از ابو بکر (رض ) همچنین با سوگند و ابو بکر از مصطفی (ص) . مصطفی از جبرئیل (ع) و جبرئیل از میکائیل و مکائیل از اسرافیل و اسرافیل علیهم السلام از حق تعالی جلّ جلاله که گفت : « بعزّتی و جلالی وجودی و کرمی من قرأ بسم الله الرّحمن الرّحیم متّصلة بفاتحة الکتاب مرّة واحدة اشهد و اعلیّ انّی قد غفرت له و قبلت منه الحسنات و تجاوزت عنه السّیئات ولا احرق لسانه بالنّار و اجیره من عذاب القبر و عذاب النّار و عذاب القیامة و الفزع الاکبر و یلقانی قبل الانبیاء والاولیاء »
عزیزتر است این نام که کارها بدو تمام و از بر مولی ما را پیغام، خنک مر آن زبان که بدو گویاست، خنک مر آن دل که بدان شیداست. بیاد کرد و یادداشت این نام بنده را امروز در دنیا حلاوت طاعت است، بدر مرگ فوز و سلامت است. در گور تلقین و حجّت است، در قیامت سبکباری و راحت است، در بهشت رضا و لقا و رؤیت است.
قوله تعالی :« سال سائل »یک قول از اقوال مفسّران آنست که : سایل درین آیه مصطفی (ص) است که کافران و مشرکان در مکّه او را رنجه میداشتند و اذی مینمودند، مردان او را ناسزا میگفتند، نجاست بر مهر نبوّت می انداختند، دندانش می شکستند. زنان از بامها خاک می ریختند، کودکان بر پی وی می انگیختند تا بیهودها و ناصواب میگفتند. مؤمنان صحابه را یکان یکان می گرفتند و معذّب همی داشتند. رسول خدا از سر آن ضجرت و حیرت دعا کرد و الله تعالی بر ایشان عذاب خواست. ربّ العالمین از سؤال و دعای وی حکایت باز میکند که :« سال سائل بعذاب واقعللکافرین »درخواست میکند رسول ما صلی الله علیه و |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 50 |
۱۰ |
۷۰ |
المعارج |
بیست و نهم |
۲۳۲ |
سلّم فرو گشاد عذاب بر این کافران، و فرو گشاد عذاب بودنی است و افتادنی برین کافران هم در دنیا و هم در آخرت. در دنیا روز بدر ایشان را کشتند و در آن قلیب بدر بخواری افکندند، و در آخرت ایشان را عذاب کند روزی که اندازهٴ آن پنجاه هزار سالست اینست که ربّ العالمین گفت : « فی یوم کان مقداره خمسین الف سنة » آنگه مصطفی را (ص) تسلّی داد و رنجوی و بر امر هم نهاد گفت : « فاصبر صبراً جمیلاً » یا محمد تو صبر میکن و خوش همی باش و دل بتنگ میار، اقتدا کن پیغمبران گذشته «فاصبر کما صبر اولوا العزم من الرّسل ». انبیا همه لباس صبر پوشیدند تا بمراد و مقصود رسیدند. صبر بود که یعقوب را بدست فرج و راحت از بیت الاحزان برون آورد که «فصبر جمیل». صبر بود که شراب شفا بر مذاق ایوب ریخت که «انّا وجدناه صابراً ». صبر بود که ندای فدا بگوش اسمعیل رسانید «ستجدنی ان شاء الله من الصّابرین » صبرست که مؤمنان را از سرای بلوی بجنّت مأوی رساند و هرچه مقصود ست حاصل کند و بگوش ایشان فرو خواند که : «و بشّر الصّابرین » علی الجملة شیر مردی باید، بزرگ همّتی، که در راه دین هر شربت که تلختر بود او را شیرین‌تر آید و هر راه که دورتر بود او را نزدیکتر آید، تا نام او در جریدهٴ صابران اثبات کنند. امروز او را منشور محبّت نویسند که : «انّ الله یحبّ الصّابرین » و فردا او را این خلعت دهند که : «سلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدّار ».
قوله تعالی : « انّهم یرونه بعیداً و نریه قریباً » کافران آمدن رستاخیز دور و دیز می دانند و آن نزدیکتر از آنست که ایشان می پندارند. مصطفی (ص) گفت : « ما الدّنیا ما مضی و مابقی الّاکثوب شقّ باثنین و بقی خیط واحد الّاوکان ذلک الخیط قد انقطع ». گفتا : دنیا آنچه مانده در جنب آنچه گذشته بمثل چون جامهای است که در زیی استاد آن را بدرد، تا آنگه که یک رشته بماند و از وی جز آن یک رشته نماند، چه خطر دارد بریدن آن یک رشته در جنب آنچه بریده شده است. انگار که آن یک رشته بریده شد و انگار که مدّت دنیا بآخر کشیده شد . عالمین همه مسافران اند، روی بسفر قیامت آورده، و دنیا بر مثال رباطی است |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/08/01) / admin (06/08/23) |
| 51 |
۱۰ |
۷۰ |
المعارج |
بیست و نهم |
۲۳۳ |
بر سر بادیهٴ قیامت نهاده، عمرهای خلق بالا و پهنای آن سفرست. – سالها چون منازل است، ماهها چون مراحل است، شب و روز بر مثال فرهنگ است، نفسها همچون گامها ؛ سفر دور و دراز ست، و عقبه تند و دشوارست، و مسافر غافل و کاهل و بیگارست. دنیا چون درختی با سایه و نسیم است، آنکس که دل در سایهٴ درخت و منزلگاه بندد او مردی سلیم است .
هل الدّنیا و مافیها جمیعا
سوی ظلّ یزول مع النّهار؟
ما همچو مسافریم در زیر درخت
چون سایه برفت زود بردارد رخت
اینست که مصطفی (ص) گفت : « ما مثلی و مثل الدّنیا اّلاکراکب، نال فی ظلّ شجرة ثمّ راح و ترک » گفتا : مثل ما با دنیا همچون مثل مردی است که در تابستان گرم از بیابانی تافته برآید درختی بیند با نسیمی خوش و سایه‌ای تمام. زمانی با نسیم و سایهٴ آن درخت بیاساید . چون برآسود، پای در رکاب مرکب آرد و زود از آنجا رحیل کند و آن درخت را با نسیم و سایهٴ آن بگذارد و دل در آن نبندد و آن را ندیم خود نسازد. ای مسکین کسی که مرکب او شب و روز بود، مراحل و منازل او سال و ماه بود، او را همیشه می برند اگرچه نمیرود، در آن حال که در خانه نشسته یا بر بستر گرم خفته می پندارد که ساکن است و این خطاست که شب و روز او را در حرکات دارد، بی خواست وی او را می رانند، بی تدبیر وی او را می برند، بی تاختن وی او را می تازانند .
من می نروم که می برندم ناکام
با چشم پر آب یار نادیده تمام
و من عجب الایّام انّک قاعد
علی الارض فی الدّنیا و انت تسیر
فسیرک یا هذا کسیر سفینة
بقوم قعود و القلوب تطیر. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) |
| 52 |
۱۰ |
۷۱ |
نوح |
بیست و نهم |
۲۴۳ |
قوله تعالی : «بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز من عبده الف سهاده، من طلبه ودّع وساده، من عرفه انکر احبابه، من صحبه ترک محاّبه، من ذکره نسی اسمه، من شهده فقد عقله ولبّه، من عرفه اعترف انّه وراء ما وصفه. – بنام او که رستگاری بندگان در رضای او، دل مشتاقان بستهٴ بند وفای او، بنام او که سعادت سعدا بفرّ فضل او، شقاوت اشقیا از اثر عدل او، بنام او که بقای عالمیان بمشیّت او، فنای آدمیان بارادت او، هفت آسمان رفیع ایوان درگاه او، هفت زمین باز گسترده مقرّ خاصگیان او، خورشید عالم آرا بحکمت او، هیکل ماه گهی چون نعل زرین و گهی چون و رقهٴ سیمین بقدرت او. هر کجا عزیزی است آراستهٴ خلعت کرم او. هر کجا ذلیلی است خستهٴ تیر قهر او.
پیر طریقت در مناجات گفته : الهی در الهیّت یکتائی و دراحدیّت بی همتائی و در ذات و صفات از خلق جدائی، متّصف ببهائی، متّحد بکبریائی، مایهٴ هر بینوا و پناه هر گدائی، همه را خدائی تا دوست کرائی :
در چشم منی روی بمن ننمائی
و اندر دلمی هیچ بمن نگرائی
ای جان و دل و دیده و ای بینائی
چون از دل و دیده در کنارم نائی.
« انّا ارسلنا نوحاً الی قومه » حقّ جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته چون بعلم قدیم دانسته بود و تقدیر کرده بود که اعمال و افعال و احوال آدمی بعضی سبب شقاوت است و بعضی سبب سعادت و بعضی زیان جان و بعضی خسران ایمان. و دانست که آدمی بخرد خویش راه بمصالح دین خویش نبرد و اسباب سعادت از شقاوت باز نداند، بحکم فضل و کرم خویش پیغمبرانی را که در ازل بسعادت ایشان حکم کرده بود برگزید و ایشان را ازین راز آگاه کرد و ایشان را پیغام داد و بخلق فرستاد : « یُبیّنَ لهم مایتّقون » تا راه خوف و رجا بایشان نمایند و زهر و پاز هر دین از هم جدا کنند و نفع |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/06/18) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 53 |
۱۰ |
۷۱ |
نوح |
بیست و نهم |
۲۴۴ |
و ضرّ ایمان بیان کنند. قومی را که ایمان آرند، بفضل کبیر بشارت دهند. قومی را که از ایمان سر باز زنند، بعذاب الیم نذارت کنند. چنانکه ربّ العزّة گفت :«رسلاً مبشّرین و منذرین لئلّا یکون للنّاس علی الله حجّة بعد الرّسل »تا هیچکس را حجّت نماند. و اگر الله خواستی همهٴ خلق را بی واسطه و بی رسول ایمان دادی . لیکن خواست که گروهی را از بندگان خود برسالت و نبوّت گرامی گرداند و هر یکی را بنوعی کرامت مخصوص کند. آدم را صفوت دهد، نوح را کرامت، ابراهیم را خلّت موسی را مکالمت، عیسی را رفعت، مصطفی را (ص) محبّت و باین خصایص عزّ و مرتبت ایشان خواست، نه نظام ملک خویش؛ که عزّت و جلال او مستغنی است ؛ ان لم یکن ثمّ کان. حضرت عزّت او را از نبود بس بود، پیوندی می درنباید. دوام ملک او را آسمان و آسمانیان، زمین و زمینیان می درنباید. کبریای او را عزّت او بس. جلال او جمال او بس .
فلو جهها من وجهها قمر
ولعینها من عینها کحل
« انّا ارسلنا نوحاً الی قومه »جای دیگر گفت :«انّا اوحینا الیک کما اوحینا الی نوح »یا محمد ما ترا پیغام دادیم چنانکه نوح را پیغام دادیم . امّا پیغام نوح تهدید عقوبت بود، و پیغام محمد بشارت رحمت بود. نوح را گفت :« انذر قومک من قبل ان یأتیهم عذاب الیم. » محمد را گفت :«بشّر المؤمنین بان لهم من الله فضلاً کبیراً ». در پیغام نوح عقوبت فرا پیش داشت، گفت :«انذر قومک »آنگه بآخر حدیث مغفرت کرد گفت :« یغفر لکم من ذنوبکم »و در پیغام محمد (ص) بشارت رحمت فرا پیش داشت و ذکر بیم و اپس داشت که :«انّا ارسلناک شاهداً و مبشّراً و نذیراً ».
نوح قوم خود را وعدهٴ عذاب داد گفت :«انّی اخاف علیکم عذاب یوم عظیم » ایشان گفتند :«فاتنا بما تعدنا »بیار آن عقوبت که ما را وعده میدهی و می ترسانی. ربّ العالمین وعدهٴ او راست کرد که :«فانتقمنا منهم فاغرقناهم اجمعین » مصطفی |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/08/01) / admin (06/08/23) / admin (06/09/14) |
| 54 |
۱۰ |
۷۱ |
نوح |
بیست و نهم |
۲۴۵ |
عربی (ص) امّت خود را وعدهٴ مغفرت و فضل داد که :«و الله یعدکم مغفرةً منه و فضلاً » مؤمنان گفتند :«ربّنا و آتنا ما وعدتنا علی رسلک »خداوندا وعده‌ای که بر زبان پیغامبر ما را داده‌ای وفای آن را منتظریم. ربّ العالمین وعده راست کرد گفت :«لهم درجات عند ربّهم و مغفرة و رزق کریم » نوح چون از قوم خود برنجید بتظلّم بدرگاه عزّت شد ایشان را سعایت کرد گفت :« ربّ انّی دعوت قومی لیلاً و نهاراً فلم یزدهم دعائی الّا فراراً». مصطفی محمد (ص) چون از قوم خود برنجید، دست شفقت بر سر ایشان نهاد. ایشان را شفاعت کرد که : « اللهم اهد قومی فاّنهم لایعامون ». لاجرم قوم نوح بسعایت نوح درین جهان هلاک شدند و در آن جهان بعقوبت رسیدند« اغرقوا فادخلوا ناراً »و امّت محمد بشفاعت وی درین جهان هدایت یافتند :«یهدیهم ربّهم بایمانهم »و در آن جهان بمغفرت رسیدند. «لهم مغفرة و اجر عظیم ». چون نوح از قوم خویش بنالید و بدرگاه عزّت تظلّم کرد، ربّ العالمین لختی نعمت و تربیت خویش با یاد آن قوم داد و ایشان را بر کفران و ناسپاسی آن توبیخ و ملامت کرد که :«ما لکم لا ترجون للّه وقاراً » «وقد خلقکم اطواراً » چه رسید شما را که شکر نعمت نمیگزارید و حقّ تربیت مانمی شناسید و خود میدانید که شما را از چه آفریدند و چون آفریدند حالاً فحالاً و طوراً فطوراً. اوّل نطفه‌ای از صلب ضعیفی برحم ضعیفی آوردم اندر آن قرار مکین و مکان حصین بداشتم. بنگر که بقلم قدرت چون نگاشتم. آن قطره‌ای آب را خون گردانیدم آن خون را گوشت گردانیدم. آنگه استخوان درآوردم. بهم پیوند کردم چون قالب مصوّر مقدّر تمام گشت جان لطیف را فرمان دادم تا بتن درآمد چنانچکه سلطانی بقصری یا همائی بوکری، تا هر عضوی خلعتی داد. بینائی بچشم، گفتار بزبان، سماع بگوش، گرفتن بدست، رفتن بپای . ای بنده نیکوت بیاراستم«فی احسن تقویم ». قد تو بپیراستم، از همهٴ مکوّنات ترا نیکوتر آفریدم. و از همهٴ موجودات ترا زیباتر نگاشتم .
چون صورت تو بت ننگارند بکشور
چون قامت تو سر و نکارند بکشمر
چون نقش تو پیش بت آزر بنگارند
از شرم فرو ریزد نقش بت آزر. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/08/01) / admin (06/08/23) |
| 55 |
۱۰ |
۷۱ |
نوح |
بیست و نهم |
۲۴۶ |
کردگار حکیم، خداوند کریم، جلّ جلاله که ترا جمال صورت افزود و بدایع قدرت در فطرت تو بنمود و دلت بتوحید بیاراست و زنگار انکار ازو بزدود، چه گوئی از حکمت او و رحمت او سزد که آراسته و پیراستهٴ خود را بسوزد. کلّاولمّا چون درین حال تأمّل کنی و در صنع آفریدگار تدبّر کنی بزبان شکر بگوی :
از قطرهٴ آب نطفه بنگاشت مرا
بر خدمت خود بفضل بگماشت مرا
از جملهٴ خلق سر برافراشت مرا
شکر ایزد را که بس نکو داشت مرا.
نوح چون آن همه نعمت و کرامت حقّ با یاد ایشان داد و از ایشان شکر نشنید و جز کفر و تکذیب ایشان را نیفزود، روی ایشان بگردانید و گفت :« ربّ اغفر لی و لوالدیّ و لمن دخل بیتی مؤمناً » خداوندا مرا بیامرز و دو زایندهٴ من و هر که بایمان درآمد در عهد من« و للمؤمنین و المؤمنات » و آن مؤمنان امّت احمد مردان و زنان ایشان که بآخر عهد در وجود آیند بهینهٴ همهٴ امم و پسندیدهٴ تو خداوند. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) |
| 56 |
۱۰ |
۷۲ |
الجن |
بیست و نهم |
۲۵۹ |
قوله تعالی :«بسم الله الرّحمن الرّحیم»بسم الله کلمة سلّابة غلّابة نهّابة وهّابة. تسلب العقول، و تغلب الالباب و تنهب الارواح من الاحباب، و تهب الارتیاح لقوم مخصوصین من الطّلاب – نام خداوندی که عالمان در وصف جلالش حیران، عارفان در شهود جملالش گدازان، و اجدان در وجود افضالش نازان، دوستان در شوق وصالش سوزان، طالبان در بادیهٴ نیازش خروشان – محجوران در زاویهٴ فراقش نالان. هر عزیزی نام و نشانش را جویان، هر طالبی حمد و ثنایش را گویان، هر ذاکری نسیم وصلش را بویان، هر سائلی بر امید فضلش پویان .
پویان و دوانند غریوان بجهان در
در صومعه و کوهان، در غار و بیابان۱
یکسر همه محوند بدریای تفکّر
برخوانده بخود بر همه لاخان و لامان. |
١-الف : پويان و دوانند خلائق بجهان در
در صومعه و مسجد و در غار و بيابان |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 57 |
۱۰ |
۷۲ |
الجن |
بیست و نهم |
۲۶۰ |
« قل اوحی الیّ انّه استمع نفرٌ من الجنّ »کان رسول الله مبعوثاً الی کاّفة الخلق، کان مبعوثاّ الی الجنّ کما کان مبعوثاّ الی الانس. آن مهتر عالم و سیّد ولد آدم، سرور اشراف، و مرکز عدل و انصاف، فرستادهٴ باهل زمین ازقاف تاقاف. روزی بمنبر شرف برآمد، بر سبیل خطبه باصحابه خطاب کرد که : یا مجتمعان مسجد، و یا مستمعان مجلس، بدانید و آگاه باشید که ما را رقم مهتری و بهتری کشیدند. و سادهٴ سیادت رسولان بنام ما کردند. و ما را از حضرت ربّ العزّة به پیغامبری بکلّ عالم فرستادند . هم بعالم انس و انسیان، هم بعالم جنّ و جنّیّان. همه را در حکم ما کرند و همه را شرع ما فرمودند. آن جنّیان چون بحضرت آن مهتر عالم رسیدند، ببطن نخله، با یکدیگر وصیّت میکردند که :«انصتوا »، خاموش باشید، بادب باشید، حرمت حضرت نبوّت بجای آرید، حقّ او بشناسید، قدر او بدانید. این آن مهتر است که خاک قدم او مقرّبان آسمان را توتیا شد. خدمت خطوات او بزرگی و شرف را کیمیا شد. صورت او سورت کمال شد. متابعت او ذخیرهٴ خیرت و اقبال شد. قواعد عقاید سنّت ببیان او ممهّد شد. آسمان ایمان باشارت او مشیّد شد. آیین شرع مقدّس بعزّت او مؤّبد شد. آن جنّیان رسالت آن مهتر بپذیرفتند و قرآن قدیم نامهٴ خداوند کریم از وی بجان و دل بشنیدند. بقبائل و عشائر خویش باز گشتند و بزبان افتخار بنعت ابتهاج ایشان را گفتند :« انّا سمعنا قرٰ اناً عجباً »ما قرآنی شنیدیم که از فصاحت و ملاحت آن عجب بماندیم. قرآنی که چراغ روشنائی آشنائی است، روح توانائی و دانائی است، شاهراه استقامت و منهاج سلامت است. معراج کرامت و راحت هر جراحت و قانون هر خیرت است. خنک مر آن کسی که قرآن رهبر اوست، توفیق رفیق او دارالسّلام مقرّ اوست. او که قرآن قدیم انیس اوست، یقین دان که خداوند کریم جلیس اوست. میگوید جلّ جلاله : « انا جلیس من ذکرنی و انیس من استأنس بی حبیب من احبّنی و مطیع من اطاعنی ». این خطاب با موسی کلیم رفت هنگام مناجات. موسی گفت : خداوندا میدان مواصلت کجاست. خلوت‌گاه مناجات کجاست. این اجدک؟ کجات یابم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/05/30) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/01) / admin (06/08/23) |
| 58 |
۱۰ |
۷۲ |
الجن |
بیست و نهم |
۲۶۱ |
بکجات جویم. فرمان آمد که یا موسی در خلوت. و هو معکم باذاکران نشینم بر بساط انبساط دوستان خود را نوازم. یا موسی، من انس جان او ام که انسش با نام من، من یادگار دل او ام که یادگارش کلام من، من دوست او ام که او دوست من.
« و انّه تعالی جدّ ربّنا »جلال و عظمت او، کبریا و عزّت او از اوهام و افهام بیرونست و کس نداند که چونست. سزای ثناء خود خود داند، قدر عزّت و عظمت خود خود شناسد. صفات صمدیّت او از اشراف اسرار متعالی است، نعت احدیّت او بر صیغت عبارت و اشارت مستولیست. عرش عظیم در عظمت و جلال قدرت او ذرّه‌ای است. وجود کلّ عالم از بحر جود او قطره‌ای است. از دور آدم تا انتهاء عالم همهٴ خواطر و اوهام و افهام در بحر صفات سرمدی او غوص همی کنند تا بر نشانی از نشانهای آثار صمدیّت او مطّلع گردند. هر زمانی و هر لحظه‌ای ایشان را نوحیرتی پدید آید که راه طلب بر ایشان بسته گردد، بزبان عجز و حیرت گویند :
وّصاف ترا وصف چه داند کردن؟
تو خود بصفات خود چنانی که توئی! |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/23) |
| 59 |
۱۰ |
۷۳ |
المزمل |
بیست و نهم |
۲۷۲ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم »« بسم الله » کلمة سماعها نزهة قلوب الفقراء، بهجة اسرار الضّعفاء، راحة ارواح الاولیاء، قوّة قلوب الانبیاء، سلوة صدور الاصفیاء، قرّة عیون اهل البلاء. نام خداوندی که اشباح طالبان سوختهٴ جلال او، ارواح قاصدان افروختهٴ جمال او، انفاس عزیزان بستهٴ نوال او، حواسّ مقرّبان سرگشتهٴ اقبال او، اسرار عارفان تشنهٴ وصال او، ابصار محبّان خستهٴ دلال او. بسا رویها که برو کرد نایافت او، بسا دلها که درو درد ناخواست او .
بایّ نواحی الارض ابغی وصالکم
وانتم ملوک مالنحو کم قصدٌ
بسیار خلایقند جویان رهت
کشته شده عالمی بهول سپهت
تا برمه چهارده نهادی کلهت
بینم کله ملوک در حاک رهت.
« یا ایّها المزّمّل »ای پیغمبر مطهّر، ای سیّد اطهر، ای رسول اکبر، ای مقتدای بشر، ای برج جلالت را ماه انور، ای درج رسالت را درّ اظهر، ای بر سر سیادت افسر، ای بر افسر سعادت گوهر، ای عنوان نامهٴ جلالت نام تو، ای طراز جامهٴ |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/24) / admin (06/09/09) |
| 60 |
۱۰ |
۷۳ |
المزمل |
بیست و نهم |
۲۷۳ |
رسالت احکام تو، سرمایهٴ دین کلام تو، پیرایهٴ شریعت اعلام تو، ای ناظم قلادهٴ نبوّت، ای ناشر اعلام رسالت، ای مؤیّد ارکان هدایت، ای کاشف اسرار ولایت، ای واضع منهاج شریعت، ای رافع معراج حقیقت.
« قم اللّیل »خیز نماز شب کن، لختی از شب بیدار باش شفاعت امّت را، و لختی خواب کن آسایش نفس را. یا سیّد اگر همه شب در خواب باشی امّتت ضایع مانند، ور همه شب بیدار باشی رنجه شوی ؛ و من رنج تو نخواهم. چون بیدار باشی بسبب بیداری تو بعضی عاصیان را بیامرزم تصدیق شفاعت را. چون خواب کنی بحرمت خواب تو باقی بیامرزم تحقیق رحمت را. ای سیّد تو خلعت قربت ما که یافتی در شب یافتی، هم در شب خدمت ما بجای آر تا چنانکه خلعت در شب یافته باشی شکر خلعت بخدمت هم در شت گزارده باشی.
ای جوانمرد بنده را هیچ کرامت چنان نبود که در شب تاری از بستر گرم برخیزد متواری، بر درگاه باری، با تضرّع و زاری، در مناجات شود . و قصّهٴ درد خود بدو بردارد، گوید بزبان نیاز در حضرت راز : الهی بارم ده تا قصّهٴ درد خود بتو بردارم، بر درگاه تو می زارم و در امید بیم آمیز می نازم. الهی فاپذیرم تا واتو پردازم، یک نظر در من نگر تا دو گیتی بآب اندازم. عزیز من در شب بیدار و هشیار باش که شب بوستان دوستان است و بهار عارفان، شب مرغزار محبّان است و نور صادقان، شب سرور مشتاقان است و راحت ارواح مطیعان.
قوله :« و رتّل القرٰان ترتیلاً »یا محمد بشب قرآن بترتیب و ترتیل خوان و در نماز بشب قرآءت بلند خوان تا دوستان ما در میادین قدس بالحان انس در لذّت سماع کلام ما و در راحت پیغام ما جانهای خویش می پرورند و اسرار خویش معطّر و مروّح میگردانند. یا محمد با دوستان ما بگوی : چون خواهید که با ما راز کنید روی بقبلهٴ شرع آرید و قدم و در حضرت نماز نهید. المصلّی یناجی ربّه. نماز راز گفتن است و در امید کوفتن، نماز سبب نجاتست و با دوست مناجات، نماز نهایت مجاهدت است و بدایت مشاهدت. نماز خویشتن را از دست نفس ربودن است، و جهد بندگی نمودن و دوست |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/24) |
| 61 |
۱۰ |
۷۳ |
المزمل |
بیست و نهم |
۲۷۴ |
را ستودن. بنماز دوست از دشمن پیدا گردد و آشنا از بیگانه جدا شود بین الکفر و العبد ترک الصّلوة. مثل مؤمن که نماز کند چون درخت گل است، معرفت در وی چون بوی و نماز بر وی چون گل . هر کسی تواند که گل از درخت باز کند و برگش برکند اما نتواند که بویش کم کند و نسیمش ببردو همچنین شیطان تواند که در نماز ظاهر وسوسه کند تا چیزی از وی برباید، امّا نتواند که معرفت از باطن ببرد.
« و اذکر اسم ربّک و تبتّل الیه تبتیلاً »تبتّل مقامی است از مقامات روندگان، ایشان که در منازلات و مکاشفات خویش بدان رسیدند که بهشت با همه اشجار و انهار در جمال خیال ایشان نیاید، دوزخ با همهٴ اغلال و انکال از نهیب احتراق سینه‌های ایشان بلرزد، افعی حرص دنیا هرگز دندانی بر روزگار عیش ایشان نتواند نهاد. خاری از بیشهٴ حسد و کبر بدامن ایشان بازنگیرد. گردی از بیابان نفس امّاره بر گوشهٴ رداء اسلام ایشان ننشیند. دودی از هاویهٴ هوا بدیدهٴ ایشان نرسد و بچشم عبرت بخلق نگرند. بزبان شفقت سخن گویند، بدل رحمت الفت گیرند. ملکی صفت اند و گدا صورت. سلاطین راهند در لباس مساکین ؛ روندگان اند و مسافت در میان نه، پرندگان اند و علّت پروبال نه، مستان اند از شراب عشق، زندگان اند بحیوة قرب :
قومی که ز هرچه دون ما پاک زدند
آتش ز غمان دل در افلاک زدند
از هرچه برون (۱) ماست چون دور شدند
بر عرش رسیده خیمه بر خاک زدند
« ربّ المشرق والمغرب لاٰ الٰه الّا هو فاتّخذه وکیلاً »چون میدانی که خدای جهان و جهانیان اوست، دارندهٴ بندگان و پرورندهٴ ایشان اوست، کاردان و نگهبان اوست، او را وکیل و کارساز خود دان که بسنده‌تراز همه کارسازندگان اوست. از تکاپوی خود و شغل خود یکسر بیرون آی و خود را یکسر بدو سپار، روی از همه بگردان و تکیه بر ضمان او کن، و دل از خلق بردار و تدبیر بگذار، همگی خود در دست تقدیر او نه تا راه طلب بر تو روشن شود. او خداوند یگانه است، بندهٴ یک همّت یک طلب خواهد، از مرد هر جایی و هر دری این حدیث درست ناید ؛ فکن رجلاً رجله فی الثّری وهامةُ همّته فی الثّریا . |
۱- ج : بدون. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/24) |
| 62 |
۱۰ |
۷۳ |
المزمل |
بیست و نهم |
۲۷۵ |
مرد یگانه را سر عشق میانه نیست
عشق میانه در خور مرد یگانه نیست
یا عشق، یا ملامت، یا راه عافیت
جزجان مرد تیر بلا را نشانه نیست.
آن مهتر عالم و سیّد ولد آدم (ص) در نگر تا چه خطاب بدو رسید :
« و اصبر علیٰ ما یقولون و اهجرهم هجراً جمیلاً » «و لقد نعلم انّک یضیق صدرک بما یقولون » «فاصبر صبراً جمیلاً » «فاصبر کما صبر اولوا العزم من الرّسل » «واصبر لحکم ربّک فانّک باعیننا ». چند جایگاه در قرآن آن مهتر عالم را صبر فرمود، زیراکه تریاق زهر بلا صبر است. و نشان اهل محبّت و ولا صبر است، آن صبر در محنت بس کاری نیست که آن خود خلق را عادتست، مرد مردانه آنست که در نعمت صبر کند و قدم بر جادّهٴعبودیّت نگاه دارد و از رقم خویش در نعمت پای برون ننهد. آن نمرود و قارون و فرعون و هامان و امثال ایشان که غرقهٴ دریای هلاک شدند، همه نتیجهٴ بی صبری بود ؛ در نعمت آدمی کفور و کنود است، در نعمت قدمش بر جای بنماند و از حّد خویش درگذرد و اشرّ و بطر پیش آرد. اینست که ربّ العزّة گفت : «کلّا انّ الانسان لیطغی ان رآه استغنی ». لاجرم در دنیا سرانجام کارشان این بود که :
«و کم اهلکنا من قریة بَطرَتْ معیشتها » ... الآیة، و در عقبی آنچه ربّ العالمین گفت درین سوره :
«ان لدینا انکالاً و جحیماً »
«و طعاماً ذا غصّة و عذاباً الیماً » |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) / admin (06/08/24) |
| 63 |
۱۰ |
۷۴ |
المدثر |
بیست و نهم |
۲۹۲ |
قوله تعالی :« بسم الله الرّحمن الرّحیم » .
محوت اسمی و رسم جسمی
و غبت عنّی و دمت انتا
وفی فنائی فنی فنائی
وفی ورائی وجدت انتا
تا خاک تو از باک تو مفرد نشود
در نفی تو اثبات تو مرتد نشود
تا فقر و غنا هر دو ترا ردّ نشود
توحید تو از شرک مجرّد نشود.
از هر دو سرای سرّ خویش مجرّد کن، تا گردی از میدان درگاه بسم الله بر رخسار روزگارت نشیند و سعید ابد گردی . هرچه معانی بشریّت است و اندیشهٴ طبیعت در آتش محبّت بسوزد، تا چون نام او گوئی سینهٴ تو از حدیث او خبر دارد. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/09/09) |
| 64 |
۱۰ |
۷۴ |
المدثر |
بیست و نهم |
۲۹۳ |
یک قدم از خود فرانه، تا جمال این نام نقات عزّت بگشاید و بر دلت متجلّی شود. اندوه و شادی این نام بود که بر تخت سلیمان تافت تا جنّ و انس و طیور و وحوش کمر خدمت وی بربستند شطیّه‌ای از حقیقت این نام بر کنگرهٴ طور تافت. طبق طبق از هم فرو ریخت. حشمت این نام روز قیامت رسول خدا را گوید : تو با شفاعت گرد ایشان گرد که با ما شمار ندارد و اینان را بما بگذار که ما ایشان را جمله در حمایت خود میداریم. آن سوختگان اهل توحید، عاصیان مفلس، قدم در آتش نهند و گویند : « بسم الله » آتش میگریزد و میگوید : « جُز یامؤمن فقد اطفأنورک ناری ».
قوله :« یاایّها المدّثّر »ای مرکز اقبال و منبع افضال، ای مطلع جمال و مختار ذوالجلال، ای چادر بشریّت در سر کشیده و در گلیم انسانیت پوشیده شده، اگرت قرب ما آرزوست « قم » بنا واسقط عنک ما سوانا، از خود برخیز و از برخاستن خود برخیز در حریم عزّت ما گریز. چادر بشریّت از خود باز کن. گلیم انسانیّت از راه دل بردار تا دل صحرائی شود، مرغ‌وار در عالم ارادت بر هواء طلب پرواز کند، بآشیان قرب رسد.
بزرگی را پرسیدند که : معنی قرب چیست. اگر قرب بنده مر حق را میگوئی، عبارت از او آسانست و اشارت بدو روان، خدمتی است در خلوت از خلق نهان، مکاشفتی در حقیقت از فریشته نهان ؛ استغراقی در صحبت از خود۱ نهان. و اگر قرب حقّ مر بنده را میگوئی، آن نه بطاقت گفتارست و نه عبارت و اشارت را بدو راهست ؛ جز آن نیست که خود میگوید جلّ جلاله :«فانّی قریب »من ناجسته و ناخوانده و نادریافته نزدیکم ؛ در نزدیکی من سیاهی چشم از سپیدی دور است، و من از آن نزدیکترم ؛ نفس از لب دور است، و من از آن نزدیکترم ؛ نه بحرز عقل تو نزدیکم که بنعت خود در اوّلیت خود در صفت خود نزدیکم.
پیر طریقت گفت : « اگر مردمان نور قرب در عارف ببینند، همه بسوزند، ور عارف نور قرب در خود بیند بسوزد. علم قرب در میان زبان و گوش نگنجد، که آن راهی تنگ است و از همراهی آب و گل زبان قرب را ننگ است، هر گه که |
۱- الف : خلق |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/30) / admin (06/08/24) |
| 65 |
۱۰ |
۷۴ |
المدثر |
بیست و نهم |
۲۹۴ |
قرب روی نمود عالم و آدم را چه جای درنگ است .
تا با تو توئی، ترا بدین حرف چه کار؟
کین عین حیاتست و ز عالم بیزار!
« یاایّها المدّثّر » « قم فانذر » ای جبرئیل امین و ای کرّوبیان سموات و ای مقرّبان درگاه، آفرینش را بشارت دهید که محمد مصطفی را (ص) لباس نبوّت پوشیدند و بر مرکب رسالت نشاندند. ای آسمان تو قندیل‌ها بیفروز. ای بیت المعمور تو محراب اهل ایمان گرد. ای کعبهٴ معظّم محترم تو قبلهٴ سپاه اهل اسلام شو. ای خاک زمین تو مسجد اهل «لا اله الّا الله » شو که آنمهتر عالم را وسیّد ولد آدم را باین خطاب تشریف مخصوص کردند که : « یاایّها المدّثّر » « قم فانذر » و نگر تاظنّ نبری که پیش ازین خطاب پیغمبر نبود که میگوید، صوات الله وسلامه علیه : « کنت نبیّاً و آدم بین الماء والطّین والرّوح والجسد ». هنوز نه آب و نه جاک که تخت عهد دولت نبوّت نهاده و مهتر صلّی الله علیه وسلّم بر آن تخت نشسته، و ارواح صد و بیست و چهار هزار پیعامبر بخدمت ایستاده و این چهار سر هنگ که خاصگیان درگاه نبوّت اند. صدیق و فاروق و ذو النّورین و مزتضی (ع) صف کشیده پیش خدمت آن مهتر. و گفت : یا ایمان پاک بحجرهٴ دل صدیق فرو آی و پوشیده می باش تا او در اصلاب میگردد. و چون ما سر از میان خاک حجاز برآریم، تو از حجرهٴ سینهٴ صدّیق بر بالای زبان او آی و با ما عهد درست کن، پیش از آنکه جهانیان بدانند ؛ تا ما این تاج کرامت بر فرق صدّیق نهیم که « خُلقتُ انا و ابو بکر من طینة واحدة فسبقت بالنّبوة فلم یضرّه ولوسبقنی بها لم یضرّنی » ویا عزّ اسلام تو کمر شجاعت بر بند و بسینهٴ عمر فرو آی وباماش صلح ده تا این طغرا بر روزگار او کشیم که : « لولم اُبعث لبعثت یا عمر ». ویا اخلاص تو تاج حیا بر سرنه و کمر رضا بر بند و بسینهٴ عثمان فرو آی تابدار دنیا در عالم بیعت بداریم. این رقم کشیم که : «اولئک هم المؤمنون حقّاً ». وای علم تو لباس عقل در پوش و در صومعهٴ دل علی شو، برقدم انتظار می باش |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/30) / admin (06/07/31) / admin (06/08/24) |
| 66 |
۱۰ |
۷۴ |
المدثر |
بیست و نهم |
۲۹۵ |
تا فردا که عقل انبیاء از در حجرهٴ ما درآید، ما درو نگاه کنیم، او از علم آیینه سازد و از عقل دیده، و درین آیینه نگاه کند، ما را باز شناسد و ما او را این توقیع زنیم که « انت منّی بمنزلة هرون من موسی ».
قوله : وربّک فکبّر» یا محمّد خداوند خود را بزرگوار دان و بزرگوار شناس، بذات از همه چیزها و بقدر از همه نشانها برتر، و بعزّ از همه اندازه‌ها زبر. یا محمد همه قدرها در مقابلهٴ قدر او غدربین . همهٴ جلالها در عالم جلال او زوال دان، همهٴ کمال‌ها در جنب کمال او نقصان و همهٴ دعویها تاوان، که با کمال او کس را کمال نیست، و با جمال او کس را جمال مسلّم نیست ؛ الاکلّ شئ ما خلا الله باطل. برهان کبریاء او هم کبریای او. دلیل هستی او هم هستی او، عبارت از مدح و ثناء او بدستوری او، یادداشت و یاد کرد او بفرمان او، طلب او بکشش او، یافت او بعنایت او.
جوانمردی از عزیزان راه حقّ گفته که درگاه ربوبیّت نظاره‌گاه ارواح است. و آن درگاه را بسیار معارف فرو گرفته، عزّت از یمین و جلالت از یسار ؛ و قهر و کبریا و عظمت درساحت آن حضرت فرو آمده تا هر نامحرمی را زهرهٴ آن نباشد که قصد وصال آن حضرت کند .
هر که او را دلی و جانی بود
شد بمیدان عاشقی کویش
کشته گشتند عاشقان و هنوز
نشنیدست هیچکس بویش
رحلت عاشقان زهر سوئی
نیست از قصد دل مگر سویش.
«وثیابک فطهّر»یک قول از اقوال مفسّران آنست که : وقلبک فطهّر عمّا سوی الله. ای محمد دل خود را از اغیار صافی دار و از هرچه مادون الله بیزار شو و دوست را یکتا شو، با خلق عاریت باش، و با خود بیگانه، و از تعلّق آسوده. و سبب این خطاب آن بود که چون وحی آمد از حقّ جل و علا که :
«قم فانذر»خیز و خلق را بدرگاه ما دعوت کن، بر خاطر وی بگذشت که الحمد للّه که ما را این منزلت میان عشیرت خود آمد که همه بامانت و دیانت من مقرّ آمده‌اند و مرا تصدیق کنند چون بر خاطرش این قدر بگذشت و این مقدار اعتماد |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/22) / admin (06/07/23) / admin (06/07/31) |
| 67 |
۱۰ |
۷۴ |
المدثر |
بیست و نهم |
۲۹۶ |
افتاد، قصّه برگشت. هرچند دعوت بیش کرد خویشان از وی نفورتر بودند و از قبول دورتر. ای عجبا تا دعوت نبود بنزدیک شما امین بودم، و اکنون که علم رسالت بدرگاه دولت ما زدند خائن گشتم.
اشاعوا لنا فی الحیّ اشتع قصّة
وکانوا لنا سلماً فصاروا لناحربا
آری ما آن کنیم که خود خواهیم، از عین خوف رجا برآریم، و در عین رجا خوف تعبیه کنیم ؛ کن لمالاترجو ارجی منک لماترجو. ای محمد آنها که دل بر ایشان نهادی که بدعوت تو آشنا گردند، میان تو و ایشان صد هزار خیمهٴ هجران بزنیم، و آنها که بایشان امید نداشتی میان تو و ایشان صد هزار قبّهٴ وصال بربندیم. ای محمد خویشان و تبار را بر تو بیرون آوریم تا چون از نزدیکان جفا بینی دل بر دوران ننهی. ما نپسندیم که در هر دو کون اعتماد تو جز بر ما بود، همه را بر تو بیرون آوردیم تا در هر دو کون جز ازمات یاد نیاید. – همین است حدیث یعقوب(ع)، چون دل بر پسر نهاد و اعتماد بر وی کرد، ربّ العزّة خویشان و نزدیکان را برگماشت تا از پیش پدرش بربودند و بچاه افکندند و بفروختند، و این همه بآن کردیم تا سرّوی از بریده گردد و بداند که چون از خویشان وفائی نیاید از دوران و بیگانگان اولی‌تر که نیاید، یکسر دل واما دهد۱ و اعتماد بر ما کند .
پیر طریقت گفت : الهی‌وا۲ درگاه آمدم بنده‌وار، خواهی عزیزدار خواهی خوار. ای مهربان فریادرس، عزیز آنکس کش با تو یک نفس، ای همه تو و بس، با تو هرگز کی پدید آید کس. |
۱- الف : دل فا ما دهد
۲- الف : فا. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) |
| 68 |
۱۰ |
۷۵ |
القيمة |
بیست و نهم |
۳۰۸ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم جلیل، جلاله بلا اشکال و جماله لاعلی احتذاء و مثال، و افعاله لاباغراض و اعتلال، و قدرته لابجلادة و احتیال، و علمه لابضرورة و استدلال . فهو الّذی لم یزل و لایزال، و لایجوز علیه الفناء و الزّوال. عزیز صمدیّ الذّات، قدیم سرمدیّ الصّفات، مرایّ الذّات بالابصار، نعمة منه و لطفاً بالابرار فی دار القرار .
تعالیت معبوداً، تعالیت قاهراً
تعالیت قدّوساً، تعالیت خالقاً
تعالیت من ربّ رفیع مکانه
تعالیت رّزاقاً وسعت الخلائقاً
تعالیت اوسعت البریّة برّها
وفاجرها رزقاً تعالیت رازقاً.
بنام او که عالی ذات است و صافی صفات، مقدّس و منّزه از بنین و بنات، کاشف الظّلمات، ساتر السیّئات، مجیب الدّعوات، مقیل العثرات، خالق الارض و السّموات، رازق الوحوش و الحشرات .
ای زهر غم تو در دلم آب حیات
وای عشوهٴ عشق تو مرا راه نجات |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/23) / admin (06/08/24) / admin (06/09/09) |
| 69 |
۱۰ |
۷۵ |
القيمة |
بیست و نهم |
۳۰۹ |
گفتی : ببرم جان توای حور صفات؟
جان از تو مرا دریغ باشد؟ هیهات!
« لااقسم بیوم القیٰمة » ربّ العالمین قسم یاد میکند بروز رستاخیز، آن روز که سرادقات استحقاق ربوبیّت باز کشند و بساط جلال و عظمت بگسترانند، و علم جبّاری بصحراء قهّاری برون آرند . ایوان کبریا برکشیده، میزان عدل در آویخته، و سیاست جبروت عزّت همه را مدهوش و بیهوش کرده . انبیا با کمال حال خود میآیند و حدیث علم خود در باقی کرده که : «لاعلم لنا »، ملائکهٴ ملکوت میآیند و صومعه‌های عبادت خود آتش در زده که : « ماعبدناک حقّ عبادتک » . عارفان و موّحدان می آیند و از معرفت خود بیزار گشته که : «ما عرفناک حقّ معرفتک ». ای بزرگا حسرتا اگر آن روز فضل او ترا دست نگیرد. ای عظیما : مصبیتا اگر در آن مجمع کرم او ترا فریاد نرسد. اگر عنایات او دستگیر نبود، از طاعت تو چه آید. ور عدل او روی نماید هلاک از تو برآید.
پیر طریقت گفت : « الهی دانی که نه بخود باین روزم و نه بکفایت خویش شمع هدایت میافروزم، از من چه آید و از کرد من چه گشاید. طاعت من بتوفیق تو، خدمت من بهدایت تو، توبهٴ من برعایت تو، شکر من بانعام تو، ذکر من بالهام تو، همه توئی من که ام ؛ اگر فضل تو نباشد، من بر چه ام؟!
« ولااقسم بالنّفس اللّوّامة » از اقوال مفسّران یکی آنست که : نفس لوّامه نفس بندهٴ مؤمن است که پیوسته بروزگار خود تحسّر میخورد و بر تقصیرها خود را ملامت میکند و خویشتن را می ترساند و بیم میدهد و بچشم حقارت و مذلّت در خود می نگرد و میگوید .
ای نفس خسیس همّت سودائی
بر هر سنگی که بر زنم قلب آئی!
ای در راه طلب حقّ باوّل قدم فرو مانده، ای با هزار مرکب میان بادیهٴ تکلیف منقطع شده، ای با هزار شمع و چراغ سر یک موی دولت نادیده، ای در خزانهٴ تبّت افتاده و بوی مشک بمشامت نارسیده، ای با همهٴ غوّاصان بدریا فرو شده و هیچ چیز بدست نیاورده و خویشتن را نیز از دست بداده. ای دیر آمده و زود بازگشته، ای بجای شراب سرور سراب غرور خریده و دل و دین ببها داده «استحبّوا الحیوة الدّنیا |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/23) / admin (06/08/24) |
| 70 |
۱۰ |
۷۵ |
القيمة |
بیست و نهم |
۳۱۰ |
علی الاٰخرة » .
سوف تری اذا انجلی الغبار
افرس تحتک ام حمار
تا کی از دارالغروری سوختن دارالسّرور
تا کی از دارالفراری ساختن دارالقرار
باش تا از صدمهٴ صور سرافیلی شود
صورت خوبت نهان و سیرت زشت آشکار
یک تپانچه شیرو، زین مردار خواران یک جهان
یک صدای صورو، زین فرعون طبعان صد هزار.
بزرگی را پرسیدند : که راه از کدام جانب است. ــ گفت : از جانب تو نیست، چون از تو در گذشت از همه جانبها راهست. روزی نگذرد که نه از عالم بینهایت این ندا می آید که : ای ما ترا خواسته و تو روی از ما بگردانیده، ای ما ترا بامداد و شبانگاه با دولت صحبت خوانده و تو قدم از کوی ما باز گرفته، ناگزیرت مائیم، با ما بنسازی با که سازی؟! اگر پیل نتوانی بود، باری از پشه‌ای کم مباش که در صورت پیل است، گوید : اگر بقوّت پیل نیستم که باری کشم، باری بصورت پیلم که بار خویش بر کس نیفکنم. چون بندهٴ مؤمن نفس لوّامه را بریاضت درکشد و حقّ وی از روی عتاب و نصیحت بتمامی در کنار وی نهد و توفیق او را مدد دهد، عن قریب آن نفس لوّامه نفس مطمئنّه گردد تا خطاب ربّانی بنعت اکرام و اعزاز او را استقبال کند که : « یا ایّتها النّفس المطمئنّة ارجعی الی ربّک » ای نفس مطمئنّه و بصحبت ما آرامیده و آسوده، تا امروز از راه نفس آمدی اکنون از راه دل درآی تا بما رسی. بر درگاه ما دل را بارست و نیز هیچیز دیگر را بار نیست .
خون صدّیقان بپالودند وزان ره ساختند
جز بدل رفتن در آن ره یک قدم را بار نیست.
آنگه چون بما رسیدی این خلعت یابی که : « وجوه یومئذ ناضرة الی ربّها ناظرة » مثل بندهٴ مؤمن مثل بازست. باز را چون بگیرند و خواهند که شایستهٴ |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/23) / admin (06/08/24) |
| 71 |
۱۰ |
۷۵ |
القيمة |
بیست و نهم |
۳۱۱ |
دست شاه گردد مدّتی چشم او بدوزند، بندی بر پایش نهند، در خانه‌ای تاریک باز دارند، از جفتش جدا کنند، یکچندی بگر سنگیش مبتلا کنند تا ضعیف و نحیف گردد و وطن خویش فراموش کند و طبع گذاشتگی دست بدارد. آنگه بعاقبت چشمش بگشایند، شمعی پیش وی بیفروزند، طبلی از بهر وی بزنند، طعمهٴ گوشت پیش وی نهند، دست شاه مقرّ وی سازند. با خود گوید : در کلّ عالم کرا بود این کرامت که مراست. شمع پیش دیدهٴ من، آواز طبل نوای من، گوشت مرغ طعمهٴ من، دست شاه جای من. بر مثال این حال چون خواهند که بندهٴ مؤمن را حلّهٴ خلّت پوشانند و شراب محبّت نوشانند، باوی همین معامله کنند. مدّتی در چهار دیوار لحد باز دارند، گیرائی از دست و روائی از پای۱ بستانند، بینائی از دیده بر دارند، روزگاری برین صفت بگذارند . آنگه ناگاه طبل قیامت بزنند، بنده از خاک لحد سر برآرد، چشم بگشاید، نور بهشت بیند. «یسعیٰ نورهم بین ایدیهم » دنیا فراموش کند، شراب وصل نوش کند، بر مائدهٴ خلد بنشیند ؛ چنانکه آن باز چشم باز کند خود را بر دست شاه بیند، بندهٴ مؤمن چشم باز کند، خود را بمقعد صدق بیند ؛ سلام ملک شنود، دیدار ملک بیند. بنده میان طوبی و زلفی و حسنی شادان و نازان، در جلال و جمال حقّ نگران. اینست که ربّ العالمین فرمود : « وجوه یومئذ ناضرة الی ربّها ناظرة » رویهای مؤمنان و مطیعان، رویهای صدّیقان و شهیدان، رویهای عاشقان و جهانیان، نوازندهٴ دوستان، و دلگشای مشتاقان. خوش روزی که روز وصالست، شادی آن روز بی پایانست، دولت آن روز بیکرانست. روز برّ و افضال، روز عطا و نوال، روز نظر ذوالجلال، روز شادی و پیروزی، رهی باقی و مولیٰ ساقی، و از جناب کرم ندای کرامت روان، که : « الدّار دار کم واناجار کم ».
پیر طریقت گفت : « بهرهٴ عارف در بهشت سه چیز است : سماع و شراب و دیدار. سماع را گفت : «فهم فی روضة یحبرون »، شراب را گفت : «وسقیهم ربّهم شراباً طهوراً ». دیدار را گفت : « وجوه یومئذ ناضرة الی ربّها ناظرة » سماع بهرهٴ |
۱- ج : قدم. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) / admin (06/08/24) |
| 72 |
۱۰ |
۷۵ |
القيمة |
بیست و نهم |
۳۱۲ |
گوش، شراب بهرهٴ لب، ديدار بهرهٴ ديده. سماع و اجدان را، شراب عاشقان را، ديدار محبّان را. سماع طرب فزايد، شراب زبان گشايد، ديدار صفت ربايد. سماع مطلوب نقد کند، شراب راز جلوه کند، ديدار عارف را فرد کند. سماع را هفت اندام رهی. گوش چون ساقی اوست، شراب همه نوش، ديدار را زير هر موئی ديده‌ای روش. |
|
sugiyama / takahashi (06/06/16) |
| 73 |
۱۰ |
۷۶ |
الدهر |
بیست و نهم |
۳۲۷ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم جبّار توّحد فی آزاله بوصف جبروته و تفرّد فی آباده بنعت ملکوته. فازله ابده، وابده ازله. جبروته ملکوته، جبروته. احدیّ الوصف، صمدیّ الذّات، سرمدیّ الصّفات، لایشبهه کفوء فی ذاته وصفاته. ولایستفزّه لهو فی اثبات مصنوعاته ولایعتریه سهو فی علمه وحکمته ولایعترضه لغو فی قوله وکلمته فهو حکیم لایلهو وعلیم لایسهو. و کریم یثبت ویمحوا، فالصّدق قوله، والخلق خلقه والملک ملکه.
بنام او که عقلها خیره درجلال و عظمت او، بنام او که خردها سراسیمه در عالم مشیّت بی علّت او، بنام او که برهان کبریاء او هم کبریاء او، دلیل هستی او هم هستی او. بنام او که عبارت از مدح و ثناء او بدستوری او، یاد داشت و یاد کرد او |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/23) / admin (06/09/09) |
| 74 |
۱۰ |
۷۶ |
الدهر |
بیست و نهم |
۳۲۸ |
بفرمان او. بنام او که طلب او بکشش او و یافت او بعنایت او. کدام تن بینی نه گداختهٴ قهر او. و کدام دل بینی نه نواختهٴ لطف او. کدام جانست نه در مخلب باز عزّت او. کدام سرست نه سرمست شراب محبّت او، کدام چشم است نه منتظر دیدار او. کدام گوش است نه در آرزوی گفتار او. رو بزاویهٴ درویشان گذری کن تا بینی سوز طلب او، بکوی خراباتیان شو تا بینی درد نایافت او. در کلیسای ترسایان بشاط جست وجوی او، در کنشت جهودان آرزوی یافت او، در آتشگاه گبران درد واماندگی از او.
دل داده بسی بینم و دلدار یکی
جویندهٴ یار بی عدد، یاریکی.
الهی همه عالم ترا میخواهند. کار آن دارد که تا تو کرا خواهی بناز کسی که تو او را خواهی که اگر بر گردد ز تو او را در راهی. قوله تعالی :
« هل اتٰی علی الانسان حین من الدّهر » مفسّران گفتند : انسان اینجا آدم است « و حین من الدّهر » اشارتست بآن روزگار که جسدی بود بیروح میان مکه و طایف افکنده چهل سال، اگر کسی گوید : چه حکمتست در آن که آدم را چهل سال میان مکه و طایف چنان بگذاشت و در آفرینش وی مهلت افکند. ــ جواب آنست که : ظاهر آدم از گل بود و در گل مهلت نمی بایست، امّا در دل مهلت می بایست . نه مهلت قدرت میگویم که مهلت حشمت میگویم. آدم نه چون دیگر مخلوقات بود که آفرینش ایشان به کن فیکون تمام شد. آدم در آفرینش اصل بود و دیگر مخلوقات تبع وی بود، هرچه آفرید از بهر آدم آفرید و آدم را از بهر خود آفرید « خلقتک فرداً لفرد ». در نهاد آدم دلی می باید که مرا شناسد، زبانی می باید که مرا ستاید، دیده‌ای می باید که مرا بیند، دستی می باید که کاس وصل گیرد، قدمی می باید که در راه ما رود. اگر بلحظتی در وجود آرم قدرت خود آشکارا کرده باشم، و اگر سالها در میان آرم حشمت و بزرگی وی پیدا کرده باشم، و ما حشمت دوستان خود آشکارا کردن دوستر از آن داریم که قدرت خود نمودن، زهی دولت و کرامت که از درگاه عزّت روی به آدم نهاد که او را بصد هزار ناز و اعزاز در راه آورد و طراز راز «انّ الله اصطفیٰ آدم » بر کسوت دولت او کشید. و خال اقبال «ونفخت فیه من روحی » |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) |
| 75 |
۱۰ |
۷۶ |
الدهر |
بیست و نهم |
۳۲۹ |
بر رخسار جمال صفوت او زد، خلعت رفعت « لما خلقت بیدیّ » در وی پوشید و بمقامیش رسانید که در صف صفوت بر بساط شهود او را شراب محبّت داد. و زمناط ثریّا تا منقطع ثریٰ امین حشمت اویست و ملائکهٴ ملکوت را سجود او فرمود و آنگه با اینهمه کرامت که با وی کرد حشمت و رتبت و منزلت وی پدید نیامد، تا خطاب « و عصیٰ آدم » در و پیوست ؛ آنگه حشمت وی پیدا شد. زیراکه نواخت در وقت موافقت دلیل کرامت نبود، نواخت در وقت مخالفت دلیل عزّ و کرامت بود. آدم چون بر تخت جمال و کمال بود، تاج اقبال بر سر و حلّهٴ کرامت در بر، چه عجب بود گر ملک و فلک او را خدمت کنند. عجب آن باشد که در وهدهٴ زلّت افتد و رقم « و عصیٰ آدم » بر وی کشند و آنگه با عصیان و مخالفت تاج « ثمّ اجتبیه ربّه » بر سر خود بیند. مردی که عیال دارد و باوی در صحبت است، او نداند که عیال خود را دوست میدارد، زیراکه آن محبّت پوشیدهٴ نعمت و صحبت اسب ؛ باش تا فراق در میان افتد، آنگه دوستی پدید آید. آدم دوست بود، لکن دوستی وی پوشیدهٴ نعمت بهشت بود، زیراکه نه هر کجا نعمت بود آنجا دوستی بود. همه روم پر از نعمت زر و سیم است و آنجا ذرهّ‌ای محبّت نه . پس چون حجات بهشت از پیش آدم برخاست، حقیقت محبّت آشکارا گشت. ابلیس آنگه که ابلیس بود کس ندانست که ابلیس است و نه نیز خود دانست، عابدی و ساجدی می نمود، کمر خدمت بسته و چهره بآب موافقت شسته ؛ چون پایش بلغزید، پدید آمد که نه دوست است و نه بنده . و آدم صفی دوست بود، لکن سرّ دوستی در ستر نعمت بود، چون پایش بلغزید پدید آمد که هم دوست است و هم بنده.
« انّ الابرار یشربون من کأس کان مزاجها کافوراً » براستی که نیکان و نیک مردان فردا در بهشت شراب می آشامند از جام لطف، شرابی برنگ کافور، ببوی مشک، شرابی براندازهٴ بایسته، نه از قدر بایست چیزی کاسته و نه افزونی بسر آمده . کاسته و در بایسته، هر دو عیب است و بهشت از عیب رسته.
« عیناً یشرب بها عباد الله یفجّرونها تفجیراً » چشمه‌ای از بوم بهشت روان و فرمان بهشتی بدو روان، می رانند آن را چنانکه میخواهند آنجا که خواهند . |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/24) / admin (06/08/26) |
| 76 |
۱۰ |
۷۶ |
الدهر |
بیست و نهم |
۳۳۰ |
در بالا و در نشیب، بر قصور و غرف، بر فرش و بساط، بر سندس و استبرق روان، دریابنده۱ و رونده و بیجان، نه جامه از و ترنه او را بر هیچ کدر گذر، چشمها بر هم گشاده، کافور در زنجبیل و زنجبیل در کافور، این از برودت رسته، و آن از حرارت دور ؛ هر یکی بر حدّ اعتدال بداشته، نه مصنوع خلق و نه از خلق دریغ داشته . شراب بی کدر شارب بر سکر، ساقی دیده‌ور ؛ شراب انس در جام قدس، در مجلس وجود، بر بساط شهود، از دست دوست در عین عیان، بی هیچ زحمت در میان. ای جوانمرد شراب آن شرابست که دست غیب در جام دل ریزد، دیدهٴ جان نوش کند .
واسکر القوم دور کاس
و کان سکری من المدیر.
قومی را شراب مست کرد، مرا دیدار ساقی . لاجرم ایشان در آن مستی فانی شدند و نت درین مستی باقی.
بزرگی را بخواب نمودند که : معروف کرخی گرد عرش طواف میکرد و ربّ العزّة فریشتگان را میگفت : او را شناسید. ــ گفتند : ن. – گفت : معروف کرخی است، بمهر ما مست شده، تا دیدهٴ او بر ما نیاید هشیار نگردد :
آن را که بدوستی و رامست کنند
عالم همه در همّت وی پست کنند
در دوستیش نیستیی هست کنند
آنگه بشراب وصل سرمست کنند.
شراب دو است : یکی امروز، یکی فردا : امروز شراب ایناس و فردا شراب کاس ؛ امروز شراب از منبع لطف روان، فردا شراب طهور از کف رحمن.
« سقیٰهم ربّهم شراباً طهوراً » هر کرا امروز شراب محبّت نیست، فردا او را شراب طهور نیست . امروز شراب محبّت از کاس معرفت میآشامند و فردا شراب طهور در حضرت ملک غفور می نوشند، امروز شراب محبّت در بهشت عرفان، و فردا شراب طهور در بهشت رضوان. بهشت عرفان امروز دل عرفانست، دیوارش ایمان و اسلام و زمینش اخلاص و معرفت، اشجار تسبیح و تهلیل، انهار تقوی و توکّل، دور و قصور از علم و زهد، غرفه و منظر از صدق و یقین، رضوانش رضا بقضا . هر کرا امروز فردوس دل او آراسته بطاعت و عبادت بود، فردا او را فردوس رضوان بود . آن |
۱- الف : دريا ونده. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) / admin (06/08/26) |
| 77 |
۱۰ |
۷۶ |
الدهر |
بیست و نهم |
۳۳۱ |
فردوس که دیوار او از سیم و زر، زمین او از یاقوت و زبرجد، تربت از مشک و عنبر، انهار آب و شیر و می و عسل، شراب تسنیم و رحیق و سلسبیل، طعام لحم طیر بر مائدهٴ خلد، خدمتگاران ولدان و غلمان غمگسار حورا و عینا، رفیقان حبیب و خلیل، حریفان شهداء وصالحین، صدّیق و فاروق و ذوالنّورین و مرتضی . نشستگاه مساکن طیبّه، تکیه‌گاه سرر مرفوعه، تماشاگاه « مقعد صدق » و حطیرهٴ قدس، نظاره‌گاه جلال و جمال حقّ . فردا همهٴ مؤمنان حقّ را به بینند، امّا هر یکی بر قدر شناخت خویش بیند. انّ الله یتجلّی للمؤمنین عامّه و لابی بکر خاّصةً. چون کس را معرفت بو بکر نبود، کس را با او در دیدار شرکت نبود.
پیر طریقت گفت : « در دیدار بانبازی چه لذّت بود. مجلسی باید از زحمت اغیار خالی و دوست متجلّی و نگرنده در دیده فانی، آن چشم که درو نگرد هرگز فرا کرده نبود، آن دیده که او را دید بر آن دیده تاش نبود، خواندهٴ او هرگز بد بخت نبود، نزدیک کردهٴ او را در دو گیتی جای نبود. مصحوب او را ببهشت حاجت نبود. مست او را جز ازو ساقی نبود « وسقٰیهم ربّهم شراباً طهوراً ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) / admin (06/08/26) |
| 78 |
۱۰ |
۷۷ |
المرسلات |
بیست و نهم |
۳۴۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمة من ذکرها نال فی الدّنیا والعقبیٰ بهجته ومن عرفها بذل فی طلبه مهجته. کلمة اذا استولت علی قلب عطّلته عن کلّ شغل واذا واظب علی ذکرها عبد آمنته من کلّ هول. بنام او که بر پادشاهان پادشاه است(۱) و پادشاهی وی نه بحشم و سپاهست، دوربین و نزدیک‌دان و از نهان آگاهست. بینا بهر چیز، دانا بهر کار، و آگاه بهر گاه است. چه بانگ بلند او را، چه سرّ دل ؛ چه روز روشن، چه شب سیاهست. بنام او که از لطف اوست که بمشتاق خود مشتاق است، و از نیک خدائی اوست کش بارهی خود عهد و میثاق است .
آب و گل را زهرهٴ مهر تو کی بودی اگر
هم بلطف خود نکردی در ازلشان اختیار؟!
اگر نه بلطف او بودی، که یارستی که ذکر او بخواب اندر بدیدن(۲). ورنه عنایت او بودی، کرا بودی بحضرت او رسیدن.
پیر طریقت گفت – در مناجات خویش : « الهی کدام زبان بستایش تو رسد. کدام خرد صفت تو برتابد؟ کدام شکر با نیکوکاری تو برابر آید. کدام بنده بگزارد عبادت تو رسد. ــ الهی از ما هر کرا بینی همه معیوب بینی، هر کردار که بینی همه با تقصیر بینی، با این همه نه باران برّ می باز ایستد، نه جز گل کرم می روید. چون با دشمن با سخط بچندین برّی، پس سود پسندیدگان را چه اندازه و آئین محبّانرا چه پایان. مقام عارفان را چه حدّ. و شادی دوستان را چه کران؟
« و المرسلات عرفاً » ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسماوهٴ و تعالت صفاته درین آیات خود را بتوانائی و دانائی و مهربانی بخلق تعریف میکند و منّتهای خود در |
۱- ج : پادشاه اوست.
۲- الف : ديدی. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/24) / admin (06/08/26) / admin (06/09/09) |
| 79 |
۱۰ |
۷۷ |
المرسلات |
بیست و نهم |
۳۴۴ |
کفایت خود بر ایشان می پیدا کند. حجّت خود بر دشمن آشکارا می کند و دوستان را نیک خدائی خود بیان میکند، تا نه دوست را ریبت ماند، نه دشمن را معذرت.
« و المرسلات عرفاً » الله تعالی و تقدّس سوگند یاد میکند بچهار باد مختلف بطبعهای مختلف، از مخارج مختلف : یکی مرسلات، دیگر عاصفات، سوم ناشرات، چهارم فارقات. یکی گرم و نرم فصل بهار را، سبز گردانیدن باغها را، نشاط دادن درختان را، آراستن دشت و کوه را، آشکارا کردن نهانیهای زمین را، پیدا کردن قدرت و توانائی خود را. دیگر عاصفات، بطبع گرم و خشک، فصل تابستان را، زمین خشک گردانیدن را، میوه پختن و غلّه رسانیدن را، عاهت(۱) و آفت زمین سوختن را، رنگها بنبات و میوه سپردن را، عزّت و قدرت خود آشکار کردن را. سوم ناشرات است سرد و نرم، فصل خریف را، سموم از هوا شستن را، و طبع زمستانی برفق با تابستان آمیختن را، وطبع تابستان بلطف با طبع زمستان پیوستن را. چهارم فارقاتست، بطبع سرد و خشک فصل زمستان را، دهان زمین باز گشادن را، و عفونت از خاک برگرفتن را، و خزائن درختان مهر کردن را، وتف از پوست آدمی بباطن او گردانیدن را، قدرت و عزّت خود با خلق نمودن را. این چهار باد است جهان، از چهار روی جهان، در یک سرای نهان. فرو میگشاید جوق جوق۱، می فزاید موج موج، نه پیدا که از کجا دررسید، چون فرو نشست۲ برسید، نرم‌تر از آب، گرم‌تر از آتش، سخت‌تر از سنگ، بی لون و بی بوی و بی رنگ، برخاستهٴ مکتوم و آرمیدهٴ معدوم.
و از این عجبتر آن دو باد است که از بینی و لب خیزد، گاه سرد و گاه گرم. براندازه میراند، گرم سرد میگرداند، و سرد گرم ؛ تر خشک میکند و خشک‌تر، نرم سخت میسازد و سخت نرم ؛ عزّت خود آشکارا میکند و قدرت خود مینماید. مؤمنان و موّحدان که در ازل ایشان را رقم سعادت کشیده‌اند، و در سرای محبّت ایشان را بار داده‌اند، و |
۱- الف : جوک جوک
۲- الف : فزونسب.
۱) عاهت : آفت و بلا. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/24) / admin (06/08/26) |
| 80 |
۱۰ |
۷۷ |
المرسلات |
بیست و نهم |
۳۴۵ |
حیات طیّبه تحفهٴ روزگار ایشان گردانیده‌اند که : «فلنحیینّه حیوهً طیّبهً » چون درین آیات و رایات قدرت تأمّل کنند و عجائب حکمت و لطائف نعمت بینند، بهار توحید از دلهای ایشان سر برزند، درخت معرفت ببار آید، سایهٴ انس افکند، چشمهٴ حکمت گشاید، نرگس خلوت روید، یا سمن شوق بردهد. اینست که ربّ العالمین گفت : « انّ المتّقین فی ظلال و عیون »، الیوم فی ظلال التّوحید، و غداً فی ظلال حسن المزید . الیوم فی ظلال المعارف، و غداً فی ظلال اللّطائف . الیوم فی ظلال التّعریف و غداً فی ظلال التّشریف . یقال لهم : «کلوا و اشربوا هنیئاً بما کنتم تعملون » الیوم یشربون علی ذکره و غداً یشربون علی شهوده، الیوم یشربون علی محبّته و غداً یشربون علی مشاهدته. بجلال عزّ باز خدا که در خاصگیان او دل هست که در روزی سیصد و شصت بار از آن دل چنین بهاری با حضرت برند که بوئی از آن دل بآفرینش ندهد . و لهذا یقول الحقّ جلّ جلاله : « اولیائی فی قبابی لایعرفهم غیری » یکی از ایشان شیخ بسطام است، قدّس روحه. شبی در مناجات بود، جهانی دید آرمیده . مهتاب روشن می تافت و ستارگان می رخشیدند. سکونی و آرامی در عالم افتاده . نه از کس آوازی، نه از هیچ گوشه رازی و نیازی . با خود گفت : دریغا درگاهی بدین بزرگواری و چنین خالی؟ از غیب ندائی شنید که : ای بایزید تو پنداری که خالی است، پرده از گوشت برگرفتند، گوش فرا دار تا نالهٴ سوختگان و زارندگان شنوی. بویزید گفت : چهار گوشهٴ عالم پیش من نهادند و از هر گوشه‌ای ناله‌ای شنیدم، از هر زاویه‌ای سوزی و نیازی و از هر طرفی دردی و گدازی، همهٴ جهان ناله اوّاهان گرفته و از زمین تا بآسمان یاربها روان گشته. بویزید خود را در جنب ایشان ناچیز دید، چون قطره‌ای در دریائی یا ذرّه‌ای در هوائی. زبان حسرت و حیرت بگشاد، گفت : خداوندا در دریای شوق تو بسی غرق شدگانند، در بادیهٴ ارادت تو بسی متحیّرانند، بر درگاه جلال تو بسی کشتگان اند، بر امید وصال تو بسی دلشدگانند، نه هیچ طالب را آرام و نه هیچ قاصد را رسیدن بکام. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/07/24) / admin (06/08/26) |
| 81 |
۱۰ |
۷۷ |
المرسلات |
بیست و نهم |
۳۴۶ |
پیر طریقت اینجا سخنی نغز گفته، بزبان انکسار، بنعت افتقار، لایق حال. میگوید : الهی این سوز ما امروز درد آمیزست، نه طاقت بسر بردن نه جای گریز است. الهی این چه تیغ است که چنین تیزست. نه جای آرام و نه روی پرهیزست. الهی هر کس بر چیزی و من ندانم بر چه‌ام؟. بیمم آنست که کی پدید آید که من کیم. الهی کان حسرت(۱) است این تن من، مایهٴدرد و غم است این دل من، می نیارم گفت کین همه چرا بهرهٴ من، نه دست مرا بر معدن چارهٴ من. |
۱- الف : حيرت. |
sugiyama / takahashi (06/06/16) |
| 82 |
۱۰ |
۷۸ |
النبأ |
سیم |
۳۶۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم ملک تجمل عباده بطاعته و تزین خدمه بعبادته، لایتجمّل بطاعة المطیعین و لایتزیّن بعبادة العابدین، فزینة العابدین صدار طاعتهم و زنیة العارفین حلّة معرفتهم. و زینة المحبّین تاج ولایتهم. و زینة المذنبین غسل وجوههم بصوب عبرتهم.
نام خداوندی که نام او دل افروزست و مهر او عالم سوز. نام او آرایش مجلس است و مدح او سرمایهٴ مفلس. زینت زبانها ثنای او، قیمت دلها بهوای او، راحت روحها بلقای او سرور سرّها برضای او. دلایل توحید آیات او، معالم تفرید رایات او، شواهد شریعت اشارات او، معاهد حقیقت بشارات او، قدیم نامخلوق ذات و صفات او. توانائی یگانه بی مگر، دانائی یگانه بی اگر. توانائی که همه کار تواند، دانائی که همه چیز داند. در شناخت حاصل و دریافت حاضر، بسلطان عظمت دور، و ببرهان فضل نزدیک ببیان برّ پیدا و از دریافت گمان نهان.
پیر طریقت گفت : « الهی من بقدر تو نادانم و سزای ترا ناتوانم، در بیچارگی خود سر گردانم، و روز بروز در(۱) زیانم ؛ چون منی چون بود. چنانم! و از نگرستن در تاریکی بفغانم، که خود بر هیچ چیز هستما ندانم. چشم بروزی دارم که تومانی و من نمانم. چون من کیست؟ گر آن روز ببینم. رببینم بجان فدا آنم(۲).
قوله : « عمّ یتساءلون عن النّباءِ » ای – عن الخبر « العظیم » این خبر عظیم کار و نبوّت مصطفی است (ص) و بعثت و رسالت او، و پرسیدن ایشان از یکدیگر از روی |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/16) / admin (06/08/01) / admin (06/08/26) / admin (06/09/09) |
| 83 |
۱۰ |
۷۸ |
النبأ |
سیم |
۳۶۱ |
تعظیم بود. جماعت قریش فراهم میرسیدند و با یکدیگر میگفتند : ایّ شئ امر محمد؟ این کار محمد چه چیز است بدین عظیمی و بدین پایندگی؟ روز بروز کار او بالاتر و آوای او بلندتر، و دولت او از جبال راسیات قوی تر و محکم‌تر. سراپردهٴ ملّت ما برانداخت، و گردن دین خویش برافراخت. سرافرازان عرب او را مسخّر میشوند، و گردنکشان قبائل سر بر خط وی می نهند. ربّ العالمین گفت : « الذی هم فیه مختلفون » خلق در کار او مختلف شدند. یکی را سعادت ازلی دررسید و عنایت الهی او را درپذیرفت، تا بدعوت وی عزیز گشت و بتصدیق رسالت وی سعید ابد شد. یکی در وهدهٴ خذلان بمانده شقاوت ازلی دامن وی گرفته باشخاص بیزاری سپرده تا سر در چنبر دعوت او نیاورد و رسالت وی قبول نکرد، شقیّ هر دو سرای گشت. حکم الهی اینست و خواست الهی چنین. حکم کرد بر آن کس که خواست، بآن چیز که خواست، حکمی بی میل و فضائی بی جور. قومی را در دیوان سعدا نام ثبت کرد و ایشان را بعنایت ازلی قبول کرد، و علل در میان نه ؛ قومی را در جریدهٴ اشقیا نام ثبت کرد و زّنار ردّ بر میان بست و زهرهٴ دم زدن نه. «ما یبدّل القول لدیّ و ما انا بظلام للعبید ». روزی عبد الملک مروان عزّه را که معشوقهٴ کثیر بود پیش خویش خواند، گفت : نقاب بگشای تا بنگرم که کثیر در تو چه دید که بر تو شیفته گشت؟ ــ عزه گفت : ای عبد الملک مؤمنان در تو چه دیدند که ترا امیر کردند؟ سقیاً لایّام کنّا فی کتم العدم و هو ینادی بلطف القدم بلاسابقة قدم « الست بربّکم ».
یک قول از اقوال مفسّران آنست که : نبأء عظیم خبر قیامت است و خاست رستاخیز۱ که قوم در آن مختلف بودند، بعضی در گمان و شکّ و بعضی بر انکار و جحد، ربّ العالمین ایشان را بر آن انکار و جحد تهدید کرده وعید داده که : « کلّا سیعلمون ثمّ کلّا سیعلمون » آری بدانند و آگاه شوند۲ از آن روز عظیم، چون سرانجام کار خویش بینند و بجزای کردار۳ خویش رسند۴. از عظمت آن روز است که بیست و چهار ساعت شبانروز دنیا را بر مثال بیست و چهار خزانهٴ حشر کنند و در |
۱- ج : کردگار
۲- الف : بدانيد و آگاه باشيد
۳- الف : کردگار
۴- الف : رساد |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/30) / admin (06/07/24) / admin (06/08/26) |
| 84 |
۱۰ |
۷۸ |
النبأ |
سیم |
۳۶۲ |
عرصات قیامت حاضر گردانند، یکان یکان خزانه می گشایند و بر بنده عرض میدهند، از آن خزانه‌ای بگشایند پربها و جمال، پر نو روضیا، و آن آن ساعت است که بنده در خیرات و حسنات و طاعات بود. بنده چون حسن و نور و بهاء آن بیند، چندان شادی و طرب و اهتزاز بر و غالب شود که اگر آن را بر جملهٴ دوزخیان قسمت کنند، در دهشت از شادی الم و درد آتش فراموش کنند. خزانه‌ای دیگر بگشایند، تاریک و مظلم پرنتن(۱) و پر وحشت. و آن آن ساعت است که بنده در معصیت بود و حقّ آزردهٴ ظلمت، و وحشت آن کردار در آید ؛ چندان فزع و هول و رنج و غم او را فرو گیرد که اگر بکّل اهل بهشت قسمت کنند، نعیم بهشت بدیشان منغّص شود. خزانه‌ای دیگر بگشایند خالی، که درونه طاعت بود که سبب شادی است و نه معصیت که موجب اند و هست . و آن ساعتی که بنده درو خفته باشد، یا غافل یا بمباحات دنیا مشغول شده . بنده بدان حسرت خورد و غبن عظیم بدو راه یابد. همچنین خزائن یک یک می گشایند و برو عرضه میکنند، از آن ساعت که درو طاعت کرده شاد میگردد و از آن ساعت که درو معصیت کرده رنجور می شود . بر ساعتی که مهمل گذاشته حسرت و غبل میخورد.
هان ای مسکین، غافل مباش که از تو غافل نیستند، و می دان که حقّ تعالی مشاهد سرّو رقیب دل تو است . می بیند و میداند در هر حال که باشی. باری چنان باش که شایستهٴ جلال نظر او باشی. مصطفی (ص) کفته : « اعبد الله کاّنک تراه فان لم تکن تراه فاّنه یراک ». |
۱) نتن : بوی بد. فرهنگ نفيسی. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/30) |
| 85 |
۱۰ |
۷۹ |
النازعات |
سیم |
۳۷۴ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز لربّ عزیز، سماعه یحتاج الی سمع عزیز و ذکره یحتاج الی وقت عزیز، وفهمه یحتاج الی قلب عزیز. سمع بسماع الاغیار مبتذلّ و قلب بالاشتغال بالاغیار مستعمل، متیٰ یصلح لسماع هذا الاسم العزیز.
نام خداوندی که قدر او بی منتهی است و صحبت او با دوستان بی بهاست، در قدر نهان و در صنع آشکارا است، از مانندگی دور و از اوهام جداست. دل را بدوستی و خرد را بهستی پیداست، نه در صفت او چون، نه در حکم او چراست. در شنوائی و بینائی و دانایی یکتاست.
ای خداوندی که در دل دوستانت نور عنایت پیداست، جانها در آرزوی وصالت حیران و شیداست. چون تو مولی کراست. چون تو دوست کجاست. هرچه دادی نشان است و آئین فرداست. آنچه یافتیم پیغام است و خلعت برجاست. نشانت بی قراری دل و غارت جان است، خلعت وصال در مشاهدهٴ جمال چه گویم که چونست.
روزی که سر از پرده برون خواهی کرد
دانم که زمانه را زبون خواهی کرد!
گر زیب و جمال ازین فزون خواهی کرد
یا ربّ چه جگرهاست که خون خواهی کرد
« والنّازعات غرقاً » « والنّاشطات نشطاً » الی آخرها، اشارتست بصنایع |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/30) / admin (06/07/24) / admin (06/09/09) / admin (06/09/12) |
| 86 |
۱۰ |
۷۹ |
النازعات |
سیم |
۳۷۵ |
قدرت و بدایع فطرت و لطائف حکمت در آفرینش خلیفت و جمله محلّ نظر عوام است و سبب راه بردن ایشان. عامّهٴ خلق بدیدهٴ سر بصنایع و بدایع نگرند، آثار رحمت و قدرت بینند. از صنع دلیل گیرند بر وجود صانع، از اسباب روش درگیرند تا برسند بحضرت مسبّب ؛ و الیه الاشارة بقوله : « اولم ینظروا فی ملکوت السّموٰات و الارض »؟ « افلم ینظروا الی السّماء فوقهم »؟ « اولم یسیروا فی الارض فینظروا»؟ «فانظروا الی آثار رحمةالله ». « هو الّذی یریکم آیاته ». « سنریهم آیاتنا فی الاٰفاق » الآیة....
باز عارفان راه و صدیقان درگاه را حالی دیگر است و نظری دیگر، بدیدهٴ سرّ بصانع نگرند، اسرار عنایت بینند ؛ بدیدهٴ دل بمبدع نگرند انوار هدایت بینند. بدیدهٴ جان بحقّ نگرند، رایت وجود بینند. بدیدهٴ شهود بمشهود نگرند، دوست را عیان بینند. ای مسکین تا کی در۱ صنایع و بدایع نگری؟ یکبار در صانع و مبدع نگر تا عجایب لطایف بینی. از صنایع و بدایع آن بینی که از او خیزد، و از صانع و مبدع آن بینی که از او سزد. هر که نظاره گاه او جز شواهد صنایع نیست، او را در راه جوانمردان قدمی نیست و از این حدیث بمشام وی بوئی رسیده نیست. بسیار بود که نه صنایع و نه بدایع، نه خلایق، نه علائق، نه زمان و نه زمین، نه مکان و نه مکین، نه عرش و نه فرش، نه سما و نه سمک، نه فلک و نه ملک، نه ماه و نه ماهی، نه اعیان و نه آثار، نه عیان و نه اخبار. حقّ بود حاضر و حقیقت حاصل، قیّوم پاینده بهیچ هست نماننده، بود و هست و خواهد بود، لم یزل و لایزال، بی تغیّر و انتقال، موصوف بوصف جلال و جمال. هرچه خلق است همه نابودنی و فانی و خالق جلّ جلاله بجلال عزّ خود بودنی و باقی. « کلّ من علیها فان و یبقیٰ وجه ربّک ». « کلّ شیءٍ هالک الّا وجهه ». باش ای جوانمرد تا این قبّهٴ اخضر فرو گشایند و این بساط اغبر درنوردند و عقد پروین تباه کنند، چهرهٴ ماه و خورشید سیاه کنند، سماک را بر سمک زنند ؛ تا این وعده نقد شود که : « یوم ترجف الرّاجفة » « تتبعها الرّادفة » و این خبر عیان گردد که : « قلوب یوْمئذ واجفة » « ابصارها خاشعة ». |
۱- الف : درين. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/06/30) / admin (06/08/01) / admin (06/08/26) |
| 87 |
۱۰ |
۷۹ |
النازعات |
سیم |
۳۷۶ |
ای مسکین تغافل امروز تغابن فرداستو پیرایه‌ای پیش تو نهاده‌اند و سرمایه‌ای در دست تو داده. پیرایه نفس تو است و سرمایه نفس تو، نفس را در کار دار و نفس ضایع مگذار ؛ این را عمارت کن و بدان تجارت کن ؛ تا فردا ازین تجارت سودها بینی که نیکو گفته آن جوانمرد که این شعر گفت :
گر امروزم درین منزل ترا حالی زیان باشد
زهی سرمایه و سودا که فردا زین زیان بینی
ور از میدان شهوانی سوی ایوان عقل آئی
چو کیوان در میان خود را بهفتم آسمان بینی
و گر زین حضرت قدسی خرامان گردی از عزّت
ز دارالمک ربّانی جنیبتها روان بینی.
عبد الملک مروان خلیفهٴ روزگار بود و بو حازم امام زاهد وقت بود. از وی پرسید که : یا حازم فردا حال و کار ما چون خواهد بود؟ ــ گفت : اگر قرآن میخوانی، قرآن ترا جواب میگویدو گفت : کجا میگوید؟ ــ گفت :
« فامّا من طغیٰ » « واٰثر الحیوٰة الدّنیا » « فانّ الجحیم هی المأوی » « وامّا من خاف مقام ربّه ونهی النّفس عن الهویٰ » « فانّ الجنّة هی المأویٰ » بدانکه در دنیا هر نفسی را آتشی است که آن را آتش شهوت گویند، و در عقبیٰ آتشیٰ است که آن را آتش عقوبت گویند. هر که امروز بآتش شهوت سوخنته گردد، فردا بآتش عقوبت رسد لا محاله ؛ و هر که امروز بآب ریاضت و مجاهدت آتش شهوت را بنشاند، فردا بآب رحمت و نور معرفت آتش عقوبت را بنشاند تا بغایتی که از نور معرفت مؤمن بفریاد آید گویند : « جز یا مؤمن فقد اطفأ نورک لهبی ». همچنین در دنیا در دل هر مؤمن بهشتی است که آن را بهشت عرفان گویند و در عقبی بهشتی است که آن را بهشت رضوان گویند. هر که امروز در دنیا بهشت عرفان بطاعت و عبادت و جهد و عبودیّت آراسته دارد، فردا به بهشت رضوان رسد. اینست که ربّ العالمین گفت :
« فانّ الجنّة هی المأویٰ » بندهٴ مؤمن در آن منازل با رفعت و آن مساکن با سعت میان غرف و طرف بر تخت بخت تکیه زده، تاج مرّصع بجواهر عنایت بر سر نهاده، |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 88 |
۱۰ |
۷۹ |
النازعات |
سیم |
۳۷۷ |
غلمان مخلّدون ولدان چون درّ مکنون سماطین برکشیده، ساقیان با جام رحیق و تسنیم و ماء معین و شیر و می. انگبین پیش آمده و این وعدهٴ کرامت عین لطافت نقد گشته که : « اعددت لعبادی الصّالحین مالا عین رأت ولا اذنٌ سمعت ولا خطر علیٰ قلب بشرٍ» اجماع علماء سلف است و اتّفاق اهل سنّت که بهشت و دوزخ هر دو محدث‌اند ازلی نه، هر دو امروز آفریده‌اند فانی نه، بهشت با هرچه دروی است از حور و عین و دوزخ با هرچه دروی است از حیّات و عقارب، باقی‌اند همیشه. فنا را بایشان راه نه. ربّ العالمین که آن را آفرید، بقا را آفرید نه فنا را. که این همه ثواب و عقاب‌اند و حقّ جلّ جلاله ثواب و عقاب اعمال بندگان باطل نکند و آنچه عین ثواب و عقاب بود فانی نشود ؛ بخلاف مالک و زبانیه و رضوان که بر ایشان مرگ روا است زیراکه نه عین ثواب و عقاب‌اند، بلکه رسانندهٴ ثواب و عقاب‌اند بحکم فرمان ؛ والله اعلم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/07/27) |
| 89 |
۱۰ |
۸۰ |
عبس |
سیم |
۳۸۸ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم کریم من تنصّل الیه من زّلاته تفضّل علیه بنجاته ومن توّسل الیه بطاعاته تطوّل علیه بدرجاته. اسمٌ عزیزٌ من تقرّب الیه باحسانه قابله بلطف افضاله و من تجنّت الیه بایمانه، اقبل علیه بکشف جلاله و جماله.
نام خداوندی که قوانین سعادت که در ظهور آمد از جمال نام وی آمد. قواعد شقاوت که پیدا گشت، از حرمان نام وی پیدا گشت. سراپردهٴ عزّت بسم الله در کنج حجرهٴ ادبار هر گدائی نزنند. نزول جلال و جمال بسم الله بولایت سمع و سینهٴ هر دون همّتی نرود. مرد دون همّت بی درد، جلال و جمال « بسم الله » از کجا شناسد؟ مردخودبین هوا پرست حلاوت و طراوت « بسم الله » از کجا داند؟ .
لطف نطقت کی شناسد اهل ژاژ و بیهده
منّ وسلوی را چه داند مرد سیر و گندنا؟!
اگر جلال استغناء « بسم الله » از عالم ازل بتابد، صد هزار و اند هزار نقطهٴ |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/09/24) |
| 90 |
۱۰ |
۸۰ |
عبس |
سیم |
۳۸۹ |
نبوّت را بصمصام لاابالی بگذراند تا بدیگران خود چه رسد؟! ور عنایت جمال و کرم « بسم الله » از درگاه لطف قدم رو نماید جملهٴ عالمیان را بخود راه دهد و در صدر دولت نشاند. برقی از سرادقات استغناء ازل بجست، بحکم قهر بر امیهٴ خلف افتاد ؛ سوختهٴ آتش قطیعت گشت. بادی از بادهای کرم از هوای لطف قدم بر دل ابن امّ مکتوم وزید و او را ببساط قرب رسانید. ربّ العالمین از قصّه و حال هر دو خبر داد درین سوره که :
« عبس و تولّی » « ان جآءه الاعمیٰ » ابتداء این سوره بیان حال آن دو مرد است، یکی عبد الله بن امّ مکتوم، آن درویش صحابه که قفر و فاقه شعار و دثار خود ساخته، شب و روز مجاور درگاه نبوّت و حاضر حضرت رسالت بوده، اندوه اسلام بجان و دل پذیرفته و بر بی کامی و بی نوائی دنیا رضا داده و دوستی خدا و رسول بر همه اختیار کرده، لاجرم از حضرت مولی نگر تا چه کرامت بدو رسیده و چه دولت روی بوی نهاده که ربّ العالمین از بهر وی پیغامبر خود را عتاب کرده و درشأن وی آیت فرستاده که :
« عبس و تولّیٰ » « ان جآءه الاعمیٰ » این چنانست که ترا دوستی بود یکی از نزدیکان و برادران تو او را برنجانده و تو حرمت این برادر را بر روی وی شکایت و عتاب نکنی. بلی با دیگری شکایت و عتاب وی کنی. ربّ العالمین با فریشتگان میگوید : می بینید که رسول ما (ص) با آن مرد درویش نابینا چه کرد؟! روی برو ترش کرد، ازو برگشت و روی بدوشمن ما آورد. آنگه خطاب با مواجهت گردانید. گفت :
« وما یدریک لعلّه یزّکّی » « او یذّکّر فتنفعه الذّکریٰ » ای ــ محمد تو چه دانی کار و حال آن درویش؟ پاکی و راستی او ما دانیم ؛ یاداشت و یادکرد او ما بینیم. یا محمد بدرویشی و بینوایی وی منگر ؛ بدان نگر که پیوسته در محلّت محبّت ماست و معتکف درگاه ماست، مجاور کعبهٴ وصال ماست، از علائق و خلائق بریده، قدم بر بساط قرب نهاده، بر سر بادیهٴ دوستی لبّیک وفای ما زده. یا محمد |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/27) |
| 91 |
۱۰ |
۸۰ |
عبس |
سیم |
۳۹۰ |
آثار و انوار لطف خود بر حال او از آن ظاهر کردیم تا هر که درو نگرد داند که او نواختهٴ ماست و دوست ما. و آن مرد دیگر امیة بن خلف، آن خواجهٴ قریش و سرور ضلالت، بیگانه از راه حقّ و پیشرو اهل شقاوت، ربّ العالمین در صفت وی میگوید :
« امّا من استغنیٰ » این مرد از ما بی نیازی نموده و دیگری بجای ما پرستیده و آنگه بمال و نعمت خود غرّه شده «یحسب انّ مالهُ اخلده » می پندارد که آن مال او، او را در دنیا جاوید بدارد. نمی داند که آن مال سبب عقاب وی است و زیادت عذاب وی.
یکی از جملهٴ بزرگان دین گفته که : این زر و سیم و انواع اموال نه عین دنیاست که این ظروف و اوعیهٴ دنیاست. همچنین حرکات و سکنات و طاعات بنده نه عین دین است که آن ظروف و اوعیهٴ دین است. دین جمله سوز و درد است و دنیا جمله حسرت و باد سرد است. قارون آن همه زر و سیم و انواع اموال که داشت، مکروه نبود ؛ باز چون ازو حقوق حقّ تعالی طلب کردند امتناع نمود، حقوق حقّ بنگذارد ؛ آن کشش دل او بجانب زر و سیم و اموال دنیا مکروه بود. ای بسا کسا که دانگی در خواب ندید و فردا فرعون اهل دنیا خواهد بود که دل او آلودهٴ حرص دنیاست. و ای بساکسا که اموال دنیا در ملک او نهادند و فردا دل خویش باز سپارد که داغی ازین دنیا بر وی ظاهر نبود. سرانجام مرد دیندار دنیا گذار اینست که در آخر سوره گفت :
« وجوهٌ یومئذ مسفرةٌ » « ضاحکةٌ مستبشرةٌ » و عاقبت‌کار دنیادار دین‌گذار آنست که گفت :
« و وجوهٌ یومئذ علیها غبرةٌ » « ترهقها قترةٌ اولئک هم الکفرة الفجرة » |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 92 |
۱۰ |
۸۱ |
التکوير |
سیم |
۴۰۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمة سماعها ربیع الجمیع من العالصی والمطیع والشّریف و الوضیع. من اصغی الیه بسمع الخضوع ترک طیب الهجوع و من اصغی الیه بسمع المحابّ ترک لذیذ الطعام و الشّراب.
مجنون بنی عامر ؛ آن کار افتادهٴ لیلی وقتی نقش نام لیلی بر دیوار دید، شیفتهٴ نقش نام لیلی شد. هفت شبانروز در مشاهدهٴ آن نبشته بنشست که هیچ طعام و شراب نخورد. گفتند : ای مجنون هفت شبانروز بی طعام و شراب چون بسر آوردی؟ ــ گفت : ای بیچاره کسی را کش با نام دوست خوش بود طعام و شرابش کجا یاد آید؟ آنگه گفت :
جئتمانی لتعلما سرّ لیلی
تجدانی بسرّ لیلی شحیحاً.
این حال مخلوقی است در دعوی عشق مخلوقی ؛ پس چه گوئی کسی که قبلهٴ جان وی حضرت قدس الهی بود و غالب دل وی مهر ذات قدیم. اگر با نام و ذکر او طعام و شرابش یاد نیاید چه عیب بود؟
بو بکر شبلی گفت : ذکر ربّی طعام نفسی، و ثناء ربّی لباس نفسی، والحیاء من ربّی شراب نفسی ؛ نفسی فداء قلبی، قلبی فداء روحی، روحی فداء ربّی.
موسی کلیم (ع) چهل شبانروز بر امید سماع کلام حقّ منتظر نشست که طعام و شراب بخاطر وی نگذشت. باز چون بطلب خضر می شد در دبیرستان علم، یک نیم روز او را از طعام و شراب شکیب نبود تا گفت : « آتنا غدائنا » این حال نتیجهٴ عشق است و عشق بدانائی و زیر کی و فتوی عقل حاصل نشود.
« عشق آمدنی بود، نه آموختنی »
کسی که این راه نرفت، منزل این راه چه داند؟ او که محرم عشق نبوده حرم دوست را چه نشان پرسد؟ .
محرم شدم بعشق و جهان شد مراحرم
لبّیک عاشقی زدم از جان و دل بهم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/09/24) |
| 93 |
۱۰ |
۸۱ |
التکوير |
سیم |
۴۰۱ |
قوله تعالی : « اذا الشّمس کوّرت » الی آخرها.... مصطفی(ص) گفت : هر که خواهد تا قیامت کبری نقدی بیند و احوال رستاخیز برو آشکارا گردد، گوی : « اذا الشّمس کوّرت » بر خوان تا سیاست و صعوبت آن روز او را معلوم گردد. چه مایه نشان توان داد از هول و صعوبت روزی که اطلال و رسوم کون را آتش بر نیازی درزنند و بدهرهٴ (۱) قهر سرد هر بردارند و عالم محدث را هباء منثور کنند و تیغ سیاست بر تارک افلاک زنند، غبار اغیار از دامن بیفشانده لگام اعدام در سر مرکب وجود کشیده، آفتاب منوّر سیاه و مکوّر کرده، ستارگان رخشان بسان باران از آسمان بریخته، کوههای باصلابت و شدّت فراروش آمده و از بیم حقّ سست و بی وزن گشته، عالمیان از هول قیامت ذخائر و نفائس اموال از دست بداده و پشت بدان آورده، و حوش و طیور و سباع نا مکلّف از سیاست و هیبت آن روز همه بیجان گشته، دریاهای عالم همه درهم گشاده و تعذیب دشمنان را حمیم و غسلین شده، هر کسی و هر تنی با کردار خویش هم برو هم سر کرده، اینست که ربّ العالمین گفت :
« واذا النّفوس زوّجت » باری بنگر ای مسکین که هم برو هم سر خود را چه ساخته‌ای و کرداری که قرین تو خواهد بود هم در گور و هم در قیامت چه اندوخته‌ای؟ و قرآن قدیم ترا این اندیشه میفرماید و ترا این پند میدهد که : «ولتنظر نفس ما قدّمت لغد » و مصطفی (ص) گفته : « العبد المؤمن بین مخافتین عمر قدمضیٰ لایدری ماالله صانع فیه، واجل قدبقی لایدری ماالله قاض فیه ؛ فلیتزوّد العبد لنفسه من نفسه و من دنیاه لآ خرته و من الشّبیبة قبل الکبر و من الحیوة قبل الممات. فوالله ما بعد الموت من مستعتب وما بعد الدّنیا الّا الجنّة والنّار ». رسول خدا (ص) چنین میگوید : که مؤمن را جای ایمنی نیست میان دو بیم درمانده و گرفتار شده : یکی عمر گذشته و جریدهٴ نیک و بد وی نبشته، بداند که با وی در آن چه خواهند کرد ازو درگذارند و عفو کنند، یا او را بآن بگیرند و عذاب کنند؟ و دیگر عمری نا آمده و کاری نا بوده و روزگاری نادیده، نداند که حقتعالی در آن بروی چه قضا کرده ؛ قضاء بقاء |
۱) دهره : بر وزن بهره، حربه‌ای داس مانند است. رک : برهان قاطع |
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 94 |
۱۰ |
۸۱ |
التکوير |
سیم |
۴۰۲ |
یا قضاء فنا؟ تقدیر طاعت، یا تقدیر معصیت؟ تقدیر سعادت، یا تقدیر شقاوت؟ بندهٴ مؤمن را باین دو حال جای ایمنی نیست. غافل بودن و فارغ نشستن روا نیست. باید که از نفس خود خود را آزادی برگیرد، و از دنیا عقبی را بهره‌ای ستاند، و از روز فراغ روز شغل را نصیب گیرد و در جوانی پیری را منتظر باشد و در زندگانی مرگ را برگ کند که پس از مرگ روی آشتی نیست. بآن خدای که وحدانیّت صفت اوست که پس از دنیا سرائی نیست که آنجا مقام کنند، الّا جنّت که نعمت اسلام آنجا بر بنده تمام کنند، یا دوزخ که او را اسیر عذاب و غرام(۱) کنند و راحت و لذّت بر وی حرام کنند. |
۱) غرام : هلاک و عذاب. قوله تعالی ؛ « ان عذابها غراماً » ای – هلاکاً ولزاماً لهم. فرهنگ نفيسی. |
sugiyama / takahashi (06/07/27) |
| 95 |
۱۰ |
۸۲ |
الانفطار |
سیم |
۴۰۷ |
قوله : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز اذا اراد اعزاز عبدٍ وفّقه لعرفانه، ثمّ زیّنه باحسانه، ثمّ استخلصه بامتنانه، فعصمه من عصیانه، ثمّ قبضه علی ایمانه، ثمّ بّوأه فی جنانه، ثمّ اکرمه برضوانه، ثمّ اکمل نعمته برؤیته و عیانه.
نام خداوند کریم مهربان، لطیف و رحیم و نوازندهٴ بندگان، یگانه و یکتا در نام و در نشان، دارندهٴ جهان و نعمت بخش آفریدگان و دلگشای دوستان ؛ ببنده نوازی معروف، بمهربانی و موصوف، بفضل خود باز آمده بوفای امیدواران، بلطف خود |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/09/24) |
| 96 |
۱۰ |
۸۲ |
الانفطار |
سیم |
۴۰۸ |
پذیرندهٴ حقیرهای پرستندگان، بکرم خود سازندهٴ کاربندگان در دو جهان، بمهربانی خود نوازندهٴ ضعیفان و شنوندهٴ دعای عاجزان. از کمال کرم او نکته‌ای شنو ؛ هر شب بوقت سحر، آن ساعت که وقت نیاز دوستان بود، هنگام راز و نیاز عاشقان بود، آن ساعت که نسیم صبای مهر بر دل مشتاقان وزد، آن ساعت که ربّ العزّه سوگند بوی یاد میکند که «والصّبح اذا تنفّس » بر بساط «ونحن اقرب » در خلوت «وهو معکم » سرّاً بسرّ شراب « انا جلیس من ذکرنی » بی زحمت اغیار بجان دوستان میرساند و از زناد «ینزل الله » آتش «نار الله الموقدة » در دل سوختگان می زند و بیماران را تعهّد می کند و بکمند لطف رمیدگان را بدرگاه میکشد ؛ که عبادی اگر طاعت آرید، قبول بر من ؛ ور سؤال کنید، عطا بر من ؛ ور گناه کنید، عفو بر من. آب در جوی من، راحت در کوی من، طرب در طلب من، انس با وصال من، شادی بدیدار من. امروز در دنیا با بندهٴ عاجز چنین خطاب میکند و فردا در عرصهٴ عظمی و انجمن کبریٰ با بندهٴ عاصی گوید : « یا ایّها الانسان ما غرّک بربّک الکریم »؟ این عجب نگر، تهدیدی لطف آمیغ. خود سؤال میکند و در نفس سؤال بنده را تلقین جواب میکند، بآنچه گفت : « بربّک الکریم ». نام کریم با یاد بنده میدهد تا بنده گوید : غرّنی بک کرمک و لولا کرمک ما فعلت لاّنک رأیت فسترت و قدرت فا مهلت .
یقول مولای : اما تستحی
ممّا اریٰ من سوء افعالک؟!
فقلت : یا مولای رفقاً، فقد
افسدنی کثرة افضالک!
یحیی معاذ گفت : روز رستاخیز چون خلق اوّلین و آخرین را بر آن مقام سیاست و هیبت بدارند و سؤال کنند، اگر از جناب جبروت و درگاه عزّت خطاب آید که : ما غرّک بی»؟ من بتوفیق الهی و تأیید ربّانی جواب دهم گویم : غرّنی برّک سالفاً و آنفاً. آن نیکوئیهای قدیم و حدیث، نواختهای نهان و آشکارا که از فضل و برّ تو یافته‌ام آنست که دیدهٴ مرا بتو فریفته کرد! بو بکر وراق گفت : لوقال لی : « ما غرّک بربّک الکریم » لقلت : غرّنی کرم الکریم! وقیل لفضیل : لواقامک الله |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 97 |
۱۰ |
۸۲ |
الانفطار |
سیم |
۴۰۹ |
بین یدیه یوم القیامة، فقال : « ما غرّک بربّک الکریم » ما ذاکنت تقول؟ ــ قال : اقول : غرّنی سترک المرخیٰ فنظمه محمد بن سماک فقال :
یاکاتم الذّنب اما تستحی
الله فی الخلوة ثانیکا؟!
غرّک من ربّک امهاله
وستره طول مساویکا.
و فی الحدیث الصّحیح : انّ الله عزّوجلّ یدن المؤمن فیضع علیه کنفه ویستره فیقول : « اتعرف ذنب کذا؟ اتعرف ذنب کذا؟ » ــ فیقول : نعم، ای ربّ، حتّی قرّره بذنوبه، و رأی فی نفسه انّه هلک. قال : « سترتها علیک فی الدّنیا وانا اغفر هالک الیوم ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 98 |
۱۰ |
۸۳ |
المطففين |
سیم |
۴۲۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » .
رکبت بحار الحبّ جهلاً بقدرها
وتلک بحار لیس یطفو غریقها
واوقفت لمّا دار رأسی سفینتی
وعینی قد ذابت و سال عروقها
فسرت علی ریح تدلّ علیکم
فلاحت قلیلاً ثمّ غاب طریقها
الیکم بکم ارجو النّجاة ولااری
دلیلاً علیکم غیر کم فیسوقها |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/10/09) |
| 99 |
۱۰ |
۸۳ |
المطففين |
سیم |
۴۲۱ |
مرا تا باشد این درد نهانی
ترا جویم، که در مانم تو دانی
ای خداوند همهٴ خداوندان، ای بار خدای همهٴ بار خدایان، ای پادشاه بر همهٴ شاهان، پیش از هر زمان و پیش از هر نشان. خدایا بردباری، و بندگان را فرا گذاری، می فرا گذاری تا فرو گذاری ؛ یا می فرا گذاری تا در گذاری ؛ اگر فرو گذاری بی نیازی، ور در گذاری بنده نوازی ؛ عظیم المنّ و قدیم الاحسان و جهانیان را نوبت سازی. بنده را بر ناسزا می بینی و بعقوبت نشتاوی(۱). از بنده کفر شنوی، و نعمت باز نگیری ؛ ور باز آید وعدهٴ عفو و مغفرت دهی که : «ان ینتهوا یغفر لهم ما قد سلف » کریم و رحیم و لطیف خدائی.
در اخبار داود است علیه السلام که گفت : بارخدایا! خواهم که بدانم که کرم تو با بندهٴ عاصی تا کجاست؟ ــ گفت : یا داود تا آنجا که بندهای باشد که گناه کند و من او را از سر گناه فرا دارم بلطف و نعمت نه بقهر و عقوبت. نعمت بر وی بیشتر ریزم و نواخت خود بر وی بیشتر نهم، تا آخر از من شرمی بدارد، و بدرگاه من باز گردد. سزای بندهٴ ضعیف آنست که بزبان سپاسداری، بنعت تضرّع و زاری گوید : ای نزدیکتر بما از ما و مهربانتر بر ما از ما. نوازندهٴ ما بکرم خویش نه بسزای ما. نه کار ما بما، نه بار بطاقت ما، نه معاملت در خور ما، نه منّت بتوان ما ؛ هرچه کردیم تاوان بر ما، هرچه تو کردی باقی بر ما ؛ هرچه کردی بجای ما بخود کردی نه برای ما.
« ویل للمطفّفین » الآیة. روی عن ابن عباس قال : قال رسول الله (ص) : « خمس بخمس ». – قالوا : یا رسول الله و ما خمس بخمس؟ ــ قال : « ما نقض قوم العهد الّاسلّط علیهم عدّوهم وما حکمو ابغیر ما انزل الله فیهم الّافشا فیهم الفقر وما ظهرت فیهم الفاحشة الّافشا فیهم الموت ؛ ولاطفّفوا الکیل الّامنعوا النّبات واخذ وابالسّنین ولامنعوا الزّکوة الّاحبس عنهم القطر ». مهتر عالم و سیّد ولد آدم، شمع انور، شمس ازهر، رسول خدا، سیّد و سلار بشر (ص)، چنین میفرماید که : در عهد اوّل در سابقهٴ ازل حاکم حکم کرده |
۱) نشتاوی = نشتابی. |
sugiyama / onodera (05/08/23) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/27) |
| 100 |
۱۰ |
۸۳ |
المطففين |
سیم |
۴۲۲ |
و قلم بر لوح رفته که پنج چیز به پنج چیز مقابل است و معارض. یاران رسول گفتند : آن مجاوران درگاه نبوّت، و حاضران حضرت رسالت که یا رسول الله این سخن را چه معنی است؟ و آن پنج خصلت چیست که پنج حکم مقابل آنست؟ ــ گفت : از آدمیان هیچ گروه نیست که ایشان را با خالق یا با خلق عهدی بود و پیمانی و زینهاری و آنگه آن عهد بشکنند و پیمان نقض کنند و زنهار بگذارند که نه دشمن بر ایشان مسلّط کنند و جوانب ایشان بنکبات و بلیّات فرو گیرند تا بجزاء آن نقض عهد خویش رسند. دیگر هیچ گروه نیست که بر یکدیگر حکمی کنند بر خلاف آیات منزل و نه بر وفق قول صاحب شرع که نه فقر وفاقت درویشی و بی کامی و بی نوائی بر ایشان ظاهر گردد ؛ آن فقری که رسول خدا (ص) از آن بفریاد آمده و زینهار خواسته که : « اعوذ بک من الفقر ئ الکفر » و نگر تا ظنّ نبری که فقر همه آنست که بی مال و بی کام دنیا باشی. فقر صعب که بکفر نزدیک است فقر دل است که تعظیم شرع از از دل ببرند و بجای علم و حکمت و اخلاص، آز و حرص و شهوت نهند ؛ تا چون عادیان قدم بر مقام عدوان نهند و چون قوم صالح روی از عالم صلاح بگردانند، و چون فرعون طاغی غرق طوفان طغیان شوند و چون قارونقرین هلاک گردند. حرص دنیا راه دین بر ایشان زده، قدم بر خطّ خطا نهاده، جریدهٴ خود بجریمه سیاه کرده، آینهٴ دل پر از زنگار گناه شده ؛ و هر دل که خراب و سیاه گشت، مستوجب عقوبت و مستحقّ قطیعت پادشاه گشت.
سدیگر خصلت ؛ هیچ گروه نیست که نابکار و ناشیاست و انواع فواحش در میان ایشان آشکارا گردد و بر امر معروف و نهی منکر چشم بر هم نهند و حسبت نرانند که نه طاعون در ایشان پیچید و مرگ عموم روی بایشان نهند. ای مسکین کار مرگ صعب است و دشخوار، و صعبتر از مرگ احوال و اهوال رستاخیز است که از پس مرگ پیش آید و دشخوار آنست.
پیر طریقت ازین معنی کلماتی چند نغز گفته بر سبیل موعظه. گفت : ای جوانمرد، سفر قیامت درازست ؛ زاد تقوی برگرفتن باید، و از مقام سؤال اندیشه |
|
sugiyama / onodera (05/08/23) / takahashi (06/07/27) |
| 101 |
۱۰ |
۸۳ |
المطففين |
سیم |
۴۲۳ |
داشتن باید ؛ عقبهٴ صراط بس باریک و تند است مرکب طاعت ساختن باید، ور بروز حساب ایمان داری، دست از معصیت بداشتن باید ؛ ور میدانی که دیّان اکبر بر ظاهر و باطن تو مطّلع است ازنظر او شرم داشتن باید. ای مسکین تا کی ازین غفلت و تا چند ازین غرور؟ امل دراز در پیش گرفته و اجل پس پشت انداخته، معصیت بنقد کرده و توبه در نسیه نهاده ؛ خبر نداری که سپیدی موی تو رسول مرگست. ترا آگاهی می دهد که مرگ را کار خود بساز و از روز پسین اندیشه دار. دست از آزار حقّ بدار و بیش ازین خود را تخم حسرت و ندامت مکار. انس مالک روایت کند از مصطفی (ص) . گفتا : « هیچ دانید شما که زیرک‌ترین مردمان کیست »؟ ــ گفتند : الله و رسول اعلم. قال : « اکثر هم للموت ذکراً و احسنهم له استعداداً ». و قیل : لابی الدّرداء : ما لنا نکره الموت؟ ــ قال : لانّکم خرّیتم آخرتکم و عمّرتم دنیاکم، فکر هتم ان تنتقلو امن العمران الی الخراب.
چهارم خصلت : هیچ گروه نیست که در معاملات پیمانه و ترازو کاهند و بر مسلمانان زیان خواهند که نه ربّ العالمین از زمین ایشان نبات باز گیرد و برکات ببرد و روزی بکاهد، و بر ایشان قحط و نیاز و گرسنگی گمارد، تا بعذاب و سختی رسند ؛ اینست در دنیا عذاب ایشان و در آخرت الله تعالی ایشان را وعید گفته و بیم داده که : « الا یظنّ اولۤئک انّهم مبعوثون لیوم عظیم » « یوم یقوم النّاس لربّ العالمین » ایشان که مسلمانان را بد خواهند و حقوق ایشان بپیمانه و ترازو بکاهند، نمی دانند که ایشان را روزی عظیم است در پیش ؛ روز شمار و پاداش، روز تغابن و روز حسرت. دوزخ تافته با انکال و سلاسل آن بهامون آرند و ترازوی عدل بیاویزند و نامه‌ها پرّان کنند و خصمان حاضر کنند و اسرار خلق جمله آشکارا کنند و منادی هیبت بر پای کنند. یکی را ندای بیزاری زنند که : « الا انّ فلاناً شقی شقاوة لایسعد بعدها ابداً ». دیگری را ندای بشارت و سعادت زنند که : « الا انّ فلاناً سعد سعادة لایشقی بعدها ابداً ». آن فاجر بد بخت را باقرناء شیاطین به « سجّین » برند، و این جوانمرد نیک بخت را با مقرّبان درگاه به « علّیّین » ؛ اینست که ربّ العالمین گفت : « و مآ ادرٰیک ما علّیّون » « کتابٌ |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/08/27) / admin (06/09/14) / admin (06/10/09) |
| 102 |
۱۰ |
۸۳ |
المطففين |
سیم |
۴۲۴ |
مرقوم » « یشهده المقرّبون ». مقرّبان اهل قرب اند، نه قرب مسافت میگویم که قرب ولایت میگویم. امروز نزدیکان اند و فردا نزدیکان، زندگانی ایشان زور۱ عرش است نه امروز دورند تا فردا نزدیک شوند، نه امروز غایب اند تا فردا حاضر شوند ؛ امروز همان اند که فردا، و فردا همانند که امروز. مقربّب اوست که نه صور گوش او را مشغول دارد، نه فردوس دیدهٴ او. او که او را می بیند چه آید در دیدهٴ او؟ او که ازو می شنود چه آید در گوش او؟ او که بشارت قرب او نیافت، کی شاد بود بغیر او؟ مقرّب کی بود او که از آواز صور آگاه شود؟ یا هول رستاخیز او را مشغول دارد، یا دود دوزخ بدو رس
د، یا نعیم بهشت برو آویزد؟ امروز همهٴ جهان پر خلق و ایشان با یکی، و فردا همه خلق در نعیم غرق و ایشان هم با آن یکی .
تسبیح رهی، وصف جمال تو بسست
و ز هر دو جهان ورا وصال تو بسست
اندر دل هر کسی جدا مقصودیست
مقصود دل رهی خیال تو بسست |
۱) زور : برورن و معنی : زبر |
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 103 |
۱۰ |
۸۴ |
الانشقاق |
سیم |
۴۳۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز رداؤه کبریاؤه، سناؤه علاؤه، علاؤه بهاؤه، جلاله جماله، جماله جلاله، المعهود منه لطفه، المألوف منه عطفه، کیف ما قسم للعبد؟ فالعبد عبده. ان اقصاه فالحکم حکمه، وان ادناه فالأمر أمره.
مؤمنان در گفتار این نام دو قسم اند : قومی را نظر بر جمال لطف و کرم آمد، بنازیدند ؛ قومی را نظر بر جلال کبریاء قدم آمد، بنالیدند ؛ نازیدن ایشان بر امید وصال و نالیدن اینان از بیم فصال. اذا نظروا الی الجلال طاشوا واذا نظروا الی الجمال عاشوا. ای مسکین که نام او میشنوی و نه از جلال او خبر داری و نه از جمال او اثر شناسی، و حقّ جلّ جلاله با تو می گوید : ابتدای کارها امروز بنام من کن تا من فردا انتهای کارها بکام تو کنم. نامی که مونس دل غریبانست و پشت و پناه عاصیان، نامی که دل عارفان بجوش آرد و زبان عاصیان بفریاد و خروش آرد، نامی که هر که آن را عزیز دارد در دو جهان عزیز گردد.
بشر حافی در شاهراهی میرفت ؛ کاغذ پاره‌ای یافت که بر وی نام الله نوشته بود، |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/10/22) |
| 104 |
۱۰ |
۸۴ |
الانشقاق |
سیم |
۴۳۲ |
برگرفت آن را و ببوی خوش معنبر و معطّر کرد ؛ همان شب در خواب او را گفتند : تو نام ما خوشبوی کردی، ما نیز نام تو در دو جهان خوشبوی کردیم. قوله :
« اذا السّماء انشقّت » بر قول بعضی از مفسّران اینجا تقدیم و تأخیر است. المعنی : « یا ایّها الانسان انّک کادح الی ربّک کدحاً فملاقیه » « اذا السّماء انشقّت » یعنی : ای فرزند آدم روز رستاخیز، روز بعث و نشر، روز فصل و قضا که از هیبت و سیاست الله و از صعوبت و عظمت رستاخیز آسمانها شکافته گردد و بنعت تواضع و صفت طواعیت بفرمان حقّ درآید و منقاد شود و زمینها همچنین ؛ آن روز ای آدمیزاد هرچه کرده‌ای درین جهان و رنجها که برده‌ای خیرها و شرها که اندوخته‌ای، همه بینی و جزای آن سزای کردار و گرفتار خویش یابی. ای مسکین! اگر میخواهی که عمرت ضایع نبود، و فردا در آن انجمن کبریٰ و عرصهٴ عظمیٰ علی رؤس الاشهاد ترا فضیحت نرسد، امروز نصیحت آن به پیر طریقت بر کارگیر که مرید خود را میگفت : دی از تو گذشت بنادانی، و دریافتن فردا نمی دا نمی دانی! امروز بغنیمت دار که در آنی و عمل میتوانی، تا فردات نبود پشیمانی. مرد باید که صاحب وقت بود، و صاحب وقت کسی بود که شغل وقتش نه با اندیشهٴ ماضی گذارد نه بتفکّر مستقبل که تفکّر در ایّام گذشته و تدّبر در ایّام مستقبل تضییع وقت است. و هر که وقت خویش بشناخت، و وقت او را درپذیرفت، در حال با خویشتن در دین چندان کار دارد که پروای دی و فرداش نباشد. گفتهٴ عزیزانست که : « الصّوفی ابن الوقت ». مرد صوفی در حالت صفا فرزند خویش است، دور از هرچه طبع را با او آشنایی است. حسن بصری گفت : کسانی را یافتم که ایشان بدنیا جوانمرد و سخی بودند، همهٴ دنیا بداندی و منّت ننهادندی، و بوقت خویش چنان بخیل بودند که یک نفس از روزگار خویش نه بپدر دادندی نه بفرزند. و این آن سخن است که مهتر عالم، سیّد ولد آدم (ص) گفت : « لی مع الله وقت لایسعنی فیه ملک مقرّب ولانبیّ مرسل ». یگی از فقهای امّت در صدر اوّل تصنیفی همی ساخت در بیان شرع و مسائل فقه. در آن اندیشه بود که ناگاه بانگ مرغی شنید، از سرکار بیفتاد ؛ گفت : عقری حلقی، آن مرغ مرده |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/06/18) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) |
| 105 |
۱۰ |
۸۴ |
الانشقاق |
سیم |
۴۳۳ |
همان ساعت از هوا فرو افتادو خداوندان دل را وقت بود که خیال حالت ایشان را زحمت آرد، و وقت باشد که اگر همه جهان در هم افتد ایشان را در وقت خویش از آن هیچ هیچ خبر نباشد.
شیخ بو سعید بو الخیر قدّس روحه در نشابور زنجیر درهای خانه را نمد بر دوختی تا در وقت جنبانیدن، وقت ایشان را زحمت نیارد ؛ و فی معناه انشدوا :
از باد صبا خسته شود رخسارش
چون آینه کز نفس رسد ز نگارش
ز ان ترسم اگر برهنه دارد یارش
تیزی نظر خلق کند از کارش
شیخ الاسلام انصاری گفت رحمه الله : وقت آنست که جز از حقّ در آن نگنجد و مردان در آن سه اند : وقت یکی سبک است چون برق، و وقت یکی پاینده، و وقت یکی غالب. آنچه چون برق است غاسل است شوینده، و آنچه پاینده است شاغل است مشغول دارنده، و آنچه غالب است قاتل است کشنده. آنچه چون برق است از فکرت زاید، و آنچه پاینده است از لذّت ذکر آید و آنچه غالب است از سماع و نظر خیزد، آنچه برق است دنیا فراموش کند تا ذکر آخرت روشن شود، و آنچه پاینده است از آخرت مشغول دارد تا حقّ معاین گردد، و آنچه غالب است رسوم انسانیّت محو کند تا جز از حقّ نماند.
« یا ایّها الانسان انّک کادحٌ الی ربّک کدحاً فملاقیه ». پیر بو علی سیاه وقتی در بازاaر میرفت، سایلی میگفت : بحقّ روز بزرگ مرا چیزی دهید. پیر از هوش برفت. چون بهوش باز آمد، او را گفتند : ای شیخ ترا این ساعت چه روی نمود؟ ــ گفت هیبت و عظمت آن روز بزرگ. آنگه گفت : واحزناه علی قلّة الحزن، و احسرتاه علی قلّة التحسّر، وا اندوها از بی اندوهی، واحسرتا از بی حسرتی. عالمی مشغول باطلال و رسوم، و خالی بگذاشته حضرت آن حیّ قیّوم ؛ خود هیچکس در اندیشهٴ این آیت نیست که : « انّک کادح الی ربّک کدحاً فملاقیه ». یکی عروس طبیعت پیش نشانده و بز و زیور و رنگ و بوی مشغول شده، و آنگه میخواهد که سلاطین |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 106 |
۱۰ |
۸۴ |
الانشقاق |
سیم |
۴۳۴ |
شریعت و شاهان حقیقت او را بسرادقات سرّ و خیام برّ خود راه دهند. هیهات یکی قرطهٴ جفا پوشیده و تیغ هویٰ کشیده و میخواهد که با جوانمردان طریقت بصفّهٴ صفا و قبّهٴ بقا فرو آید ؛ کلّا و لمّا .
باطن تو کی کند مرکب شاهان سفر
تا نگردد رای تو بر مرکب همّت سوار
چون زنان تا کی نشینی بر امید رنگ و بوی
همّت اندر راه بنده و گام زن مردانه وار.
اگر میخواهی که فردا کحل لطف لطیفهٴ «وجوهٌ یومئذٍ ناضرةٌ » در دیدهٴ تو کشند، امروز گرد سنب براق شرع در دیدهٴ عقل کش، و پای از قید و دام محمد رسول الله بیرون مکش، احوال خود را مراقب باش، و بر اداء فرائض و نوافل مواظب باش و قدم خود را بگزارد حقوق حقّ مطالب باش، و با نفس خویش بذرّات حبّات بحکم احتیاط راه دین محاسب باش، تا فردا حقایق « فسوف یحاسب حساباً یسیراً » « وینقلب الی اهله مسروراً » بر تو کشف کنند و لطایف غیبی از پردهٴ « لترکبنّ طبقاً عن طبق » از بهر تو آشکارا کنند و ترا باین محلّ رفیع رسانند که : « لهم اجر غیر ممنون » لامقطوع و لامنقوص. و گفته‌اند : « لترکبنّ طبقاً عن طبق » اشارتست بمقامات مصطفی (ص). ربّ العزّة جلّ جلاله پیش از آنکه جان مطهّر منوّر وی در صدف خاک نهاد، او را بر سه مقام بداشت : بر مقام قرب تا انس یافت، و بر مقام لطف تا انبساط یافت، و بر مقام هیبت تا ادب یافت، بلطف خود کارش بپرداخت، بقربش بنواخت، به هیبتش در بوتهٴ خشیت بگداخت. پس چون درین عالم آمد، هر که در وی نظر کرد از مقام هیبت او خوف یافت، و از مقام انس او رجا یافت، و از مقام قرب او مهر یافت، بعضی مفسّران گفتند : « لترکبنّ طبقاً عن طبق » اشارتست بدرجات و منازل رفعت و قربت او (ص). در شب معراج که حقّ جلّ جلاله سرّ ویرا جذب کرد و سرّوی مر روح وی را جذب کرد، و روح وی قلب وی را جذب کرد، |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) |
| 107 |
۱۰ |
۸۴ |
الانشقاق |
سیم |
۴۳۵ |
و قلب وی نفس وی را جذب کرد. کون جویان نفس گشت، نفس جویان قلب گشت، قلب جویان روح گشت، روح جویان سرّ گشت، سرّ جویان مشاهدهٴ حقّ گشت ؛ کون بفریاد آمد که نفس کو؟ مرا بی نفس قرارنه، نفس بفریاد آمد که قلب کو؟ مرا بی قلب قرارنه، قلب بفریاد که روح کو؟ مرا بی روح قرارنه، روح بفریاد آمد که : سرّ کو؟ مرا بی سرّ قرارنه، سرّ بفریاد آمد که : مشاهدهٴ حقّ کو؟ مرا بی مشاهدهٴ حقّ قرارنه ؛ دنا بنفسه فتدلّی بقلبه فکان قاب قوسین بروحه او ادنی بسرّه. هذا معنی قوله :
« لترکبنّ طبقاً عن طبق » |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) |
| 108 |
۱۰ |
۸۵ |
البروج |
سیم |
۴۴۶ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم عزیز، من قصده وجده، ومن طلبه عرفه، فاذا عرفه لاطفه، فاذا وجد لطفه الفه، فاذا الفه انف ان یخالفه. نام خداوندی که از جود او هر مفلسی را نصیبی است، و از کرم او هر دردمندی را طبیبی است. لطیفی که از سعت رحمت او هر کسی را تیری و از بسیاری برّ او هر نیازمندی را بهره‌ای است. عزیزی که بر سر هر مؤمن از او تاجیست، و در دل هر محبّ از او سراجیست. هر شیفته‌ای را با او سروکاریست، هر منتطری را آخر روزی شرابی و دیداریست.
پیر طریقت گفت : میدان راه دوستی افراد است، آشامندهٴ شراب دوستی از دیدار بر میعادست ؛ برسد هر که صادق، روزی بآنچه مراد است. قوله تعالی :
« والسّماءِ ذات البروج » حقّ تعالی جلّ جلاله قسم یاد میکند بآسمن که نظرگاه مؤمنانست و مصعد اقوال و اعمال بندگانست.
« والیوم الموعود » و بروز رستاخیز که روز حشر و نشر است و روز محاسبه و مفاصله است.
« وشاهد » و بروز آدینه که عید مؤمنانست و موسم تائبان و میعاد آشتی جویانست و روز حجّ درویشانست. « ومشهود » و بروز عرفه که روز نواخت |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) / admin (06/09/09) / admin (06/10/22) |
| 109 |
۱۰ |
۸۵ |
البروج |
سیم |
۴۴۷ |
حاجیانست و وقت مناجات دوستانست و از حقّ جلّ جلاله از بهر ایشان مباهات با فریشتگانست که : « ملائکتی انظروا الی عبادی » فریشتگان من درنگاید ببینید بندگان من که از راه حاجیانست و وقت مناجات دوستانست و از حقّ جلّ جلاله از بهر ایشان مباهات با فریشتگانست که : « ملائکتی انظروا الی عبادی » فریشتگان من درنگرید ببینید بندگان من که از راه دور و دراز آمده‌اند، پایهایشان آبله شده، روهایشان زرد گشته، قدمهاشان سست شده، خان و مان و داع کرده و بادیهٴ مردم خوار بریده. و ملائکه روی سوی آسمان آورند، گویند : یاربّ العزّة مهمانان تواند، روی بخانهٴ تو دارند. غریبان کوی تواند، همه توکّل بر تو دارند. ندا آید که شما حقّ ایشان گزاردید، باز گردید ؛ ما دانیم که جزای ایشان چیست. پس بی واسطه ندا کند جلّ جلاله که : عبادی! شما مهمانان من اید، بنعیم رحمت میشتابید ؛ رنجها بر خود نهادید، دوری راه اخبیار کردید، بادیهٴ دراز گذاشتید، شربتهای نابایست کشیدید، دلهای خویش خونین گردانیدید، هلمّوا الی رحمتی فقد غفرت لکم. مسلمانان انصاف بدهید، اگر غریبی بیکسی مسکینی بسرای جهودی شود که از راه دور و دراز دررسیده باشد ؛ آن جهود از خویشتن روا ندارد که او را رد کند. پس چه گوئی هفتصد هزار دل ببادیه برده، راه دراز پیش گرفته، تشنگی و گر سنگی اختیار کرده، جان شیرین فدا کرده، بعرفات ایستاده، سر و پای برهنه، رویها بر خاک نهاده، کفن آخرت پوشیده، لبّیک زنان و تکبیر گویان بدر خانهٴ پادشاه عالم آمده که ملکش بی زوالست و جلالش بی انتقالست. چه گویی چون بدین صفت درگاه او بگیرند و داد خواهند دادشان دهد یا ندهد؟ رحمت و مغفرت باستقبال ایشان فرستد یا نفرستد؟ بجلال و عزّ بار خدائی که خاک نعلین کمتر کسی ازو فدحاجّ اگر فردا بدوزخ اندازد هزاران کس که مستوجب عذاب اند بطفیل آن خاک بروائح سعادت و نعیم بهشت رسند.
« قتل اصحاب الاخدود » موضع قسم است میگوید : نفریده و کشته باد اصحاب اخدود که مؤمنان را می رنجانیدند و بعذاب آتش ایشان را تعذیب همی کردند. فردای قیامت ایشان را دو عذابست، چنانکه ربّ العزّة گفت ؛ « فلهم عذاب جهنّم ولهم عذاب الحریق ». ظاهر ایشان بآتش میسوزد و باطن ایشان بحمیم و زّقوم می ریزد. و گفته اند : عذاب حریق در دنیاست، آن آتش که از بهر مؤمنان ساخته بودند |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) |
| 110 |
۱۰ |
۸۵ |
البروج |
سیم |
۴۴۸ |
تا مؤمنان را بدان عذاب کنند، بالا گرفت و با بیرون افتاد و ایشان را همه بسوخت که بر شفیر آن نشسته بودند : «ولا یحیق المکر السّیّیء الّا باهله. قوله :
« انّ بطش ربّک لشدیدٌ » اشارتست بعدل او با دشمنان.
« وهو الغفور الودود » خبرست از فضل او با دوستان، بفضل بی منّت. دوست را مینوازد، که ارحم الرّاحمین است ؛ بعدل بی علّت دشمن را می گدازد، که احکم الحا کمین است. دوست موج دریای کرم دید، بفضل او بیفروخت. دشمن زخم کبریاء قدم دید، بعدل او بسوخت. عمر خطاب در بتخانه مقبول و سیّآت او مغفور، که : « وهو الغفور الودود » عبد الله ابی در مسجد مخذول و حسنات او مردود، که : « انّ بطش ربّک لشدیدٌ ». جرم بایسته در حلم خود پنهات میکند که : «ذکروا الله فاستغفروا لذنوبهم » ؛ و نابایسته را در کار خود سرگردان میدارد، که : «نسوا الله فنسیهم » درد نبایست را درمان نیست و حسرت راندگان را نهایت نیست .
اذا برم المولی بخدمة عبده
تجنّی له ذنباً وان لم یکن ذنب. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) |
| 111 |
۱۰ |
۸۶ |
الطارق |
سیم |
۴۵۴ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » انس المحبیّن فی الدنیا کلام الله وفی العقبیٰ سلام الله. شادی مؤمنان درین جهان از سماع نام و کلام اوست، و در آن جهان از دیدار و سلام او. مؤمن اوست که بزبان نام او میگوید و بجان و دل رضاء او میجوید ؛ دست از اغیار می شوید و نسیم گل وصال می بوید، در میدان عبودیّت می پوید و بزبان حال این بیت میگوید :
نام تو مرا مونس و یارست بشب
و ز ذکر توام هیچ نیاساید لب.
پیر زنی پارسا را گفتند : وقتی که در مناجات باشی ما را بدعا یاددار. گفت : بیزارم از آن وقت که مرا با دوست رازی بود و جز از دوست مرا از چیزی یاد آید. ای مسلمانان همّت بلند دارید و در راه طلب کم از زنی مباشید. بنگرید که آن پیر زن در علوّ همّت خویش کجا رسیده .
بر همّت من زمانه را ناز نماند
بر دیدهٴ من سپهر را راز نماند
در پیکر طبل باز آواز نماند
پرواز مکن که جای پرواز نماند
قوله : « والسّماءِ والطّارق » ربّ العالمین در قرآن فراوان قسم یاد میکند. بعضی بذاب قدیم خویش، چنانک : «قل ای وربی »فوربّ السّماءِ والارض »، بعضی بصفات کریم خویش چنانک : «والقرٰان المجید » «والقرٰان ذی الذّکر »، بعضی بمفعولات و مصنوعات خویش چنانک : «والمرسلات » «والنّازعات » «والعادیات » «والذّاریات » «والسّماءِ ذات البروج » « والسّماءِ والطّارق » و امثاله. مؤمن موحّد الله را جل جلاله بی سوگند باور دارد، بهرچه گوید تصدیق و بحقیق آرد، لکن بجلال عزّ خویش سوگند یاد میکند تأکید و تأیید را، تعریف و تشریف را؛ تا دوست می شنود، بجان می نازد؛ دشمن می شنود، بدل می گدازد.
« والسّماءِ والطّارق » « ان کلّ نفس لمّا علیها حافظ » جواب قسم است ؛ سوگند یاد میکند که هیچکس نیست که بر او گوشوانی نیست مگر که بر او گوشوانی و نگهبانی هست، همانست که جای دیگر گفت : «وانّ علیکم لحافظین » بر شما |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/28) / admin (06/09/09) / admin (06/10/22) |
| 112 |
۱۰ |
۸۶ |
الطارق |
سیم |
۴۵۵ |
گوشوانان اند فریشتگان دبیران، و نویسندگان بر شما موکّل کرده‌اند تا گفتار و کردار شما می نویسند و آنگه بر مصطفی (ص) عرضه میکنند چنانکه در خبر است. قال رسول الله (ص) « تعرض علی اعمالکم فما کانت من حسنة حمدت الله علیها وما کانت من سیّئةٍ استغفرت الله لکم ». مؤمن موحّد معتقد چون میداند که از حقّ جلّ جلاله بروی گوشوان است و نگهبان، باید که لباس مراقبت درپوشد، و گوش باحوال و اقوال و اعمال خود دارد و ساحت سینهٴ خود از لوث غفلت پاک دارد. «الم یعلم بانّ الله یری » بر دوام ورد خود سازد، «انّ علیکم لحافظین » در پیش دیدهٴ خود دارد، «وما کنّا عن الخلق غافلین » نقش نگین یقین خود گرداند.
آورده‌اند که در مکه زنی بود فاجره و گفت : من طاوس یمانی را از راه طاعت برگردانم و معصیت کشم. و طاوس مردی نکو روی بود و خوش خلق و خوش طبع. آن زن بر طاوس آمد و با وی سخن درگرفت بر سبیل مزاح. طاوس بدانست که مقصود وی چیست. گفت :آری صبر کن تا بفلان جایگه آیم. چون بدان جایگه رسیدند، طاوس گفت : اگر ترا مقصودی است اینجا تواند بود. آن زن گفت : سبحان الله این چه جای آن کار است ؛ انجمن گاه خلق و مجمع نظارگیان. طاوس گفت : الیس الله یرانا فی کلّ مکان؟ ای زن از دیدار مردم شرم میداری و از دیدار الله که بما مینگرد، خود شرم نداری؟! «یستخفون من النّاس ولا یستخفون من الله »! آن سخن در زن گرفت، کمین عنایت برو گشادند توبه کرد و از جملهٴ اولیا گشت.
قوله : « فلینظر الانسان ممّ خلق » تا درنگرد مردم که او را خود از چه چیز آفریده‌اند و ازبهرچه آفریده‌اند؟ خلق الله وجهاً یصلح للسّجدة، وعیناً تصلح للعبرة وبدناً یصلح للخدمة وقلیاً یصلح للمعرفة، وسرّاً یصلح للمحبّة : «فاذکروا نعمة الله علیکم » حیث زیّن السنتکم بالشّهادة وقلوبکم بالمعرفته والسّعادة. وابدانکم بالخدمة والعبادة.
« خلق من ماءٍ دافق » « یخرج من بین الصّلب والتّرائب » این مردم را که آفریدند از آبی افکنده ریخته آفریدند. آبی که از پشت مرد بیرون میآید و از استخوان سینهٴ زن. اوّل نطفه بود و بقدرت خود علقه گردانید، پس بمشیّت خود |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/08/28) / admin (06/11/03) |
| 113 |
۱۰ |
۸۶ |
الطارق |
سیم |
۴۵۶ |
مضغه ساخت، پس بارادهٴ خود عظام را پدید آورد. بجود خود کسوهٴ لحم در عظام پوشانید. چون خواست که بر مادر و پدرت جلوه کند، در صدف رحم ترا بصورت نیکو بیاراست ؛ چنانکه نخّاس کنیزک را بیاراید، بوقت عرض، کذلک یزیّنک فی قبرک بعد ما صیّرک تراباً لیوم العرض علی المرسلین وعلی ربّ العالمین. قال الله تعالی : وعرضوا علی ربّک صفّاً » کوزه که درو آب بود تو آن را نگونسار کنی، در وی هیچ نماند. ربّ العزّة نطفه را در رحم نهاد و نگونسار نگه داشت، بقدرت خود. فسبحان من رکّب جسد ابن آدم ترکیباً احتوی علی جمیع ما خلق فی العالم الاکبر. ربّ العزّة بعضی از مخلوقات بر صورت ساجدان آفرید، چون مار و ماهی و حشرات ؛ بعضی بر صورت راکعان، چون بهائم و سباع، بعضی بر صورت قائمان، چون اشجار و نبات، بعضی بر صورت قاعدان، چون جبال را سیات ؛ این همه بر سجود و رکوع و قعود مجبوراند و ایشان را در آن مدحی نه. و آدمی را بر صورتی آفرید که درو قدرت سجود و رکوع و قعود و قیام است و او را در آن اختیار و استطاعت داده ؛ لاجرم مستوجب مدح و ثنا شده که : « التّائبون العابدون الجاهدون » الی آخر الآیة... سبحان من خلق ابن آدم لاظهار القدرة ثمّ رزقه لاظهار الکرم، ثمّ یمیته لاظهار الجبروت، ثمّ یحییه لاظهار الثّواب و العقاب «فتبارک الله احسن الخالقین ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/11/03) |
| 114 |
۱۰ |
۸۷ |
الاعلی |
سیم |
۴۶۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم یخبر عن جلال ازلی و جمال |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/09) / admin (06/11/03) |
| 115 |
۱۰ |
۸۷ |
الاعلی |
سیم |
۴۶۴ |
سرمدی ؛ جلال لیس له زوال، جمال لیس له انتقال ؛ جلال هو استحقاقه لجبروته، جمال هو استحقاقه لملکوته ؛ جلال من کاشفه به فاو صافه فناء فی فناء، جمال من لاطفه به، فاحواله بقاء فی بقاء. بنام او که در ازل پیش از وجود کائنات و محدثات خود او بود جلّ جلاله، تنها بی قلّت، دانا بی علّت، توانا بی حیلت، باقی ببقاء خویش، متعالی بصفات خویش، متکبّر بکبریاء خویش، قدّوس بصمدیّت خویش، موجود بذات احدی، موصوف بصفات سرمدی، پاک از عیب، دور از وهم، بیرون از قیاس، یگانه و یکتا در نام و در نشان، آفریدگار جهان و جهانیان. خلق را بیافرید چنانک خود خواست، تا هستی وی بدانند ؛ خداوندی وی بشناسند ؛ از صنع وی بر کمال علم و قدرت وی دلیل گیرند، اینست که ربّ العالمین گفت : « وما خلقت الجنّ والانس الّا لیعبدون » معناه : الّالآ مرهم ان یعبدونی. جنّ و انس را نیافریدم مگر آن را تا بفرمایم که مرا پرستند، پاکی و بی عیبی من بدانند، سبّوحی و قدّوسی مرا بشناسند. همانست که مصطفی (ص) بر خصوص فرمود که : « سبّح اسم ربّک الاعلیٰ » ای ــ « سبّح ربّک » بمعرفة اسمائه واسبح بسرّک فی بحار علائه واستخرج من جواهر علوّه وسنائه ما ترّصع به عقد مدحه وثنائه. ابن عباس گفت : مصطفی را (ص) و امّت وی را در اوّل سوره بنماز و ذکر فرمود. ای – صلّ بامر « ربّک ». و در آخر سوره ایشان را در اداء نماز و ذکر بستود که : « قد افلح من تزکَّیٰ » « وذکر اسم ربّه فصلَّیٰ » بپیروزی و نجات و نجاح پیوست بندهای که سه چیز بجای آورد، و آن سه چیز ارکان ایمان است. « تزکَّیٰ » تصدیق است از میان جان، « وذکر اسم ربِّه » شهادتست بر زبان، « فصَّلی » عمل است بارکان و از اعمال نماز بذکر مخصوص کرد، زیراکه نماز معظم اعمال است و بهینهٴ احوال است، میدان خدمتگاران است و بوستان وفاداران است و قربان پرهیزگارانست. مصطفی (ص) گفت : « الصّلوة قربان کلّ تقیّ » خطیب قربتست و شفیع زلّت، وکیل حضرت است و متقاضی رحمت. گناهان را مکفّر کند، سینه را منوّر کند، بنده را بعطر طاعت معطّر کند، دل وی از فحشا و منکر مطهّر کند. « انّ الصّلوة تنهی عن الفحشاءِ والمنکر » لکن این آن وقت بود که بشرائط و شرایع آن قیام کند، فرایض و سنن و آداب آن بر وفق فرمان تمام |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/08/30) / admin (06/11/03) |
| 116 |
۱۰ |
۸۷ |
الاعلی |
سیم |
۴۶۵ |
کند، تن را بآب طهارت از نجاسات پاک کند، دل را بآب صیانت از جنابت نفس خالی کند، بتن بمقام خدمت آید، بدل در میدان همّت آید. بخاطر در حضرت حاضر بود، بحرمن باشد. ازین جانب بدان جانب ننگرد، عاجزوار دست بتکبیر برآرد، چنانک اسیران دست وابند دهند، دست بر هم نهد. چون محتاجان در نیاز باز کند. سنّت چنانست که : بدست راست دست چپ گیرد، و این دست گرفتن نشان عهدست و بیان عقدست و نشان مبایعت با حقّ است که میگوید جلّ جلاله : «انّما یبایعون الله ید الله فوق ایدیهم » بنده می گوید : خداوندا من این دست راست خود نائب دین ساختم، و و دست چپ نائب خود ساختم، و با دین عقد بستم و با تو عهد کردم که روی از حضرت نگردانم و از تو برنگردم. و این عهد در حقیقت بیان آن غقد ازلی است که ربّ العزّة میگوید : «انّ الله اشتریٰ من المؤمنین انفسهم » و عهد آنست که میگوید : «الست بربّکم قالوا بلی » روی عن رسول الله (ص) عن الله عزّ و جلّ قال جلّ جلاله : « انّ لی مع المصلّین ثلاث شرائط : احدیها تنزل الرّحمة من عنان السّماء الی مفرق رأسه مادام فی صلوته، و الثّانیّة حفّته الملآئکة باجنحتها، والثّالثة اناجی معه کلّما قال : یا ربّ – اقول : لبّیک ». ثّم قال النّبیّ (ص) : « لو علم المصلّی من یناجی ما التفت ». قوله :
« بل تؤثرون الحیٰوة الدّنیا » خطاب با مؤمنان است و سخن بر مخرج شکایت بیرون داده که شما از طاعت و عبادت ما روی گردانیده‌اید و این جهان فانی بر جهان باقی گزیده‌اید. نمی دانید که آفتاب بقاء این دنیا سریع الغروب است، زندان لشگر ایمان است، غدّار وفانماست، کیّال هوس پیماست، غول مردم هماناست، مردریگی مردار زهری عسل طعم، دیوی فریبنده ؛ مردان را بدو ادب کنند، مدّعیان را بدو آزمایش کنند. مصطفی (ص) اوّل قلم فتوی در وی این راند که : « حلالها حساب وحرامها عذاب ». اگر حلالست بی حساب و عتاب نیست، و اگر حرام است جز عذاب و عقاب نیست. آنگه برو لعنت کرد که : « الدّنیا ملعونة ملعون مافیها سویٰ ذکر الله ».
نیکو گفت آن جوانمرد که در ذمّ دنیا گفته :
اگر دینت همی باید، ز دنیادار می بگسل
ورت دنیا همی باید، بده دین و ببر دنیا |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/30) / admin (06/11/03) |
| 117 |
۱۰ |
۸۷ |
الاعلی |
سیم |
۴۶۶ |
ور از دوزخ همی ترسی، بمالی بس مشوغرّه
که اینجا صورتش مالست و آنجا شکلش اژدرها
چه مانی بهر مرداری چو زاغان اندرین پستی؟
قفص بشکن چو طاووسان، یکی بر پر بر این بالا.
اینست اشارت « والاٰخرة خیرٌ و ابقیٰ »، سرای آخرت قرارگاه مؤمنانست و جای ناز دوستانست. قال الله تعالی : «یا قوم انمّا هذه الحیوٰة الدّنیا متاع وانّ الآخرة هی دارالقرار ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/30) / admin (06/11/03) |
| 118 |
۱۰ |
۸۸ |
الغاشية |
سیم |
۴۷۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم ».
الی سامع الاصوات مع بعد المسری
شکوت الّذی القاه من الم الذّکری |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) / admin (06/11/03) / admin (10/01/07) |
| 119 |
۱۰ |
۸۸ |
الغاشية |
سیم |
۴۷۳ |
فیالیت شعری والامانی کثیرةً
ایشعر بی من بتّ ارعی له الشّعری
یار از دل من خبر ندارد گوئی
یا خواب بمن گذر ندارد گوئی
تاریک ترست هر زمانی شب من
یا رب شب من سحر ندارد گوئی!
ای عنوان نامهٴ آشنائی، ای طغرای منشور دوستی، ای صیقل آینهٴ یقین، ای علمدار لشگر دین، ای ربایندهٴ جانها و غارت کنندهٴ دلها، بر سر کوی یافت نالهٴ واجدان تو، در قعر دریای محبّت غوص شیفتگان تو، در معرکهٴ معارف جان باختن عاشقان تو، در میدان بالا تاختن سوختگان تو. طعمه سازیم جان خویش. آن بازی را که پرواز کند در فضای طلب تو فدا کنیم دل خویش. آن مفلسی زا که آه کند از درد نایافت تو، نثار کنیم دیدهٴ خویش. آن منتظری را که بود در آرزوی دیدار تو .
هر شب نگرانم بیمن تا تو برآئی
زیراکه سهیلی و سهیل از یمن آید
کوشم که بپوشم صنما نام تو بر خلق
ز اوّل سخنی نام تو اندر دهن آید!
« هل اتٰیک حدیث الغاشیة » یا محمد بیدار و هشیار باش و خلق را تنبیه کن و ایشان را خبر ده از کار رستاخیز و شداید و عظایم آن روزی و چه روزی؟! روز هیبت و عظمت. روز سیاست و صولت. روز تغابن و حسرت! مسمار سکوت بر زبانها زده، مهر قهر بر لبها نهاده، بنده عدل بر پایها بسته، خاک مذلّت بر رخسارها نشانده، منادی عدل برخاسته که : ای زبانهای گویا خاموش گردید، ای دستهای خاموش سخن گوئید، ای گواهان ناگویا امروز نوبت گفتار شماست، ای جواسیس قدرت آنچه دیده‌اید بنمائید، ای گماشتگان حکمت آنچه دانید بگوئید، ای بازرگانان راه آخرت بضاعتهای خود پیش آرید، ای گماشتگان حضرت عزّت نامه‌ها در دست این لشگر نهید، ای عاصیان و مجرمان سجلّات زلّات خود بر خوانید. چون این خطاب سیاست و عزّت بخلق رسد، عاصیان و بدکاران همه از بیم و خجالت۱ سر در |
۱- الف : خجلت. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/09/01) / admin (06/11/03) |
| 120 |
۱۰ |
۸۸ |
الغاشية |
سیم |
۴۷۴ |
پیش افکنند. اینست که ربّ العزّه گفت : «ولو تری اذ المجرمون ناکسوا رؤسهم عند ربّهم » دوزخ را فرمایند تا بر خود۱ بجنبد و بغرّد، غیظ و زفیر و خشم او بسمع اهل جمع رسد، همه بزانو درآیند ؛ چنانکه ربّ العزّه گفت : و «تری کلّ امّة جاثیة » فغان و خروش نفسی نفسی از عرصات برآید، آواز گیراگیر در موقف افتد. آنگه در میان همهٴ خلق بیک طرفة العین حکم کنند ؛ گروهی را بنوازند بفضل، گروهی را باز دارند بعدل، گروهی را بسرای دولت فرو آرند با رویهای تازه و چون گل بربار شکفته، ربّ العزّة چنین گفته که « وجوهٌ یومئذ ناعمةٌ » « لسعیها راضیةٌ ». گروهی را بزندان محنت برند با رویهای فرو شکسته و خوار شده. اینست که میگوید جلّ جلاله : « وجوهٌ یومئذ خاشعةٌ » « عاملةٌ ناصبةٌ » در دنیا رنجها برده و ریاضتها کشیده و همه هباء منثور گشته. صفت اصحاب صوامع است راهان ترسایان و رنجوران اهل کتاب که نه ملّت اهل اسلام اند و نه بر دین حقّ و با کفر و ضلالت ریاضت و مجاهدت همی کنند و بی ایمان و اسلام عملهای فراوان همی آرند و ربّ العزّه ایشان را میفرماید «ضلّ سعیهم فی الحیوٰة الدّنیا وهم یحسبون انّهم یحسنون صنعاً » معاشر المسلین اسلام بناز دارید و عزّ ایمان بشناسید و شرع مصطفی (ص) بزرگ دارید، و بحقیقت دانید که حرم امان و حصن حصین عالم اسلام است و شرع مصطفی (ص) . در عالم اسلام کعبه است. هر صاحب قدم که در عالم نرفت و روی به کعبهٴ شرع مصطفی (ص) نداشت روش او برو غرامت است و روزگار او قیامت، و حاصل کار او ضلالت. بهترین تخمی که در سینهٴ بندگان ریختند تخم اسلام است. عزیزترین مرغی که از آشیان ازل برخاست و در هوای اقبال بپرید مرغ اسلام است، شریف‌ترین بارانیکه ازا بر حقیقت بر عالم دل بارید باران اسلام است. گفتهٴ عزیران است که : اسلام جبّار صفت است، جبّار صفتی باید، عالی همّتی، بزرگ قدری، که دستش بر قدّ او رسد. مهرهٴ مار افعی در دماغ مور خرد مجوی که نیابی، کبریت احمر در طبل پیرزنان چه جوئی؟ که نبینی. عزّ اسلام و عهد ایمان از صومعهٴ راهبان و سینهٴ ترسایان چه طلب کنی؟ |
۱- الف : تا خود بر خود. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/09/02) / admin (06/11/03) |
| 121 |
۱۰ |
۸۸ |
الغاشية |
سیم |
۴۷۵ |
که هرگز نیابی. ایشان مخذولان درگاه عزّ تند و زخم خوردگان عدل ازل. اسلام چهرهٴ جمال خود ازیشن بپوشیده و لباس کفر و ضلالت دریشان پوشانیده، حاصل کردار بی ایمان و عاقبت ریاضات و مجاهدات ایشان اینست که : « تصلی ناراً حامیةً » « تسقیٰ من عین انیة » « لیس لهم طعامٌ الّا من ضریع » . «لا یسمن ولا یغنی من جوع » باز مؤمنان که آفتاب اسلام از برج سعادت ایشان بتافت و باد کرامت از هوای عنایت بر سرای قرب ایشان بوزید، حاصل ایمان ایشان و ثواب طاعت ایشان، اینست که ربّ العالمین گفت : « فی جنّة عالیة » « لا تسمع فیها لاغیةً » « فیها عینٌ جاریةٌ » هر مؤمنی را بهشتی است بر بالای روضهٴ رضا، بقعهٴ بقا، موعدلقا. بهشتی بر مایدهٴ خلد نشسته بر تخت بخت تکیه زده، شراب وصل نوش کرده، طوبی و زلفی و حسنی یافته. اندر آن بهشت خیمه‌ها بیند مدوّر آفریده، بقدرت از درّ منوّر در آن خیمه‌ها تختها نهاده از زر، بر هر تختی هفتصد بستر، بر هر بستری حورائی چون ماه انور، فرشها از سندس و استبرق باز کشیده، پرده‌ها آویخته از دیبای نابافته، زحمت دست خلق نایافته. در آن بهشت چشمه‌ها روان و درختها الوان با روح و ریحان و مرغان با الحان و غلمان و ولدان پیدا شده، از کن فکان تحفهٴ خداوند جهان ساخته از بهر مؤمنان و دوستان. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/09/02) / admin (06/11/03) |
| 122 |
۱۰ |
۸۹ |
الفخر |
سیم |
۴۹۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمة منیعة لیس یمسو الی فهمها کلّ خاطر، فخاطر غیر عاطر عن علم حقیقته متقاصر، کلمة عزیزة من ذکرها عزّ لسانه ومن صحبها اهتزّ جنانه. قدر « بسم الله » کسی داند که دلی صافی دارد، و در دل یادگار الهی دارد۱، ساحت سینه ازلوث غفلت پاک دارد، نظر الله پیش چشم خویش دارد، خلوت « و هو معکم » نقش نگین یقین خود گرداند، عین بیداری و هشیاری شود، تا چون نام او گوید، طنطنهٴ حروف بسمعها میرسد و غلغلهٴ عشق بجانها می بود. قوله تعالی :
« والفجر » جلیل و جبّار خداوند کردگار، سوگند یاد میکند بمصنوعات و افعل خود، و او را جلّ جلاله رسد، و از خداوندی وی سزد که اگر خواهد سوگند بذات خود یاد کند ؛ چنانکه : « فوربّک لنسئلنّهم » «فوربّ السّماءِ والارض انّه لحقّ ». و اگر خواهد بصفات خود یاد کند، کقوله : «ق والقرٰان المجید » «ص والقرٰان ذی الذّکر ». و اگر خواهد بافعال خود یاد کند، کقوله : « والفجر ولیال عشر » این را تقسیرهاست از اقوال مفسّران ؛ میگوید : ببام محرّم که اوّل سالست، ببام ذی الحجّه که ماه حجّ و زیارتست، ببام روز آدینه که حجّ درویشانست، ببام همه |
۱- الف : کارد. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/01) / admin (06/09/02) / admin (06/11/04) |
| 123 |
۱۰ |
۸۹ |
الفخر |
سیم |
۴۹۲ |
روز در همه سال که وقت مناجات دوستانست و ساعت خلوت عارفانست ؛ ببام دل دوستان که محلّ نظر خداوند جهانست، بروشنائی صبح معرفت که آسایش مؤمنانست و و راحت ایشان از آنست.
« ولیال عشر » بشبهای دههٴ ذی الحجّه که روز عرفه در آنست، بشبهای دههٴ محّرم که عاشو را آخر آنست، بشبهای دههٴ آخر رمضان که شب قدر تعبیهٴ آنست، بشبهای دههٴ نیمهٴ شعبان که شب برات با آنست، بشبهای دههٴ موسی که : « واتممناها بعشر » بیان آنست و مناجات موسی با حق حاصل آنست.
« والشّفع » بجملهٴ خلق عالم که همه جفت آفرید دوان دوان قرین یکدیگر یا ضد ّیکدیگر، چنانکه نرینه و مادینه، روز و شب، نور و ظلمت، آسمان و زمین، برّ و بحر، شمس و قمر، جنّ و انس، طاعت و معصیت، سعادت و شقاوت، عزّ و ذلّ، قدرت و عجز، قوّت و ضعف، علم و جهل، حیات و ممات، صفات خلق چنین آفرید با ضدّ آفرید، و جفت یکدیگر آفرید، تا بصفات آفریدگار نماند ؛ که عزّش بی ذّل است، و قدرت بی عجز، و قوّت بی ضعف، و علم بی جهل، و حیات بی موت، و بقا بی فنا. پس او « وتر » است یکتا و یگانه. دیگر همه شفع اند جفت یکدیگر ساخته. قومی علماء گفتند : « شفع » کوه صفا است و کوه مروه، و « وتر » جانهٴ کعبه ؛ « شفع » مسجد حرام است و مسجد مدینه، و « وتر » مسجد اقصی. « شفع » روز و شب است جفت یکدیگر، « وتر » روز قیامت است که آن را شب نیست. « شفع » نفس و روح است، امروز قرین یکدیگر، «وتر» روح باشد فردا که از قالب جدا شود. « شفع » ارادت است و نیّت، « وتر » همّت است غریب و بیکس. « شفع » زاهد است و عابد قرین یکدیگر، « وتر » مرید است، مرید تنها رود بی قرین و بی خدین(۱).
فرید عن الخلّلن فی کلّ بلدة
اذا عظم المطلوب قلّ المساعد.
خلیل صلوات الله علیه دعوی مریدی کرد، گفت : « واعتزلکم وما تدعون من دون الله وادعوا ربّی فانّهم عدوٌّ لی الّا ربّ العالمین « انّی وجّهت وجهی » الآیة... |
۱) خدين : يار و دوست و معشوق. ترجمه و شرح قاموس. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) |
| 124 |
۱۰ |
۸۹ |
الفخر |
سیم |
۴۹۳ |
هر کجا در عالم قرینه‌ای بود، یا پیوندی، از همه بیزار شد، آواز برآورد که : «انّی ذاهبٌ الی ربّی سیهدین » بقیّتی با وی بماند و ندانست که : المکاتب عبدٌ مابقیٰ علیه درهم. گوشهٴ دل وی بفرزند مشغول شد ندا آمد که : « قرّبه لی قرباناً » ای ابراهیم اگر دعوی مریدی میکنی، مرید باید که « وتر » بود قرینه ندارد، تنها بود، تنها رود ؛ این فرزند قرینهٴ تو است، او را از دل برون کن ؛ بقربان ده تا مریدی صادق باشی. و گفته‌اند : نشان صدق ارادت آنست که از پیش خویش برخیزد، بود خود نابود انگارد، چنانکه آن پیر طریقت گفت :
الهی بود من بر من تاوان است، تو یکبار بود خود بر من تابان ؛ الهی معصیت من بر من گرانست، تو رود جود خود بر من باران۱ ؛ الهی جرم من زیر حلم تو پنهانست، تو پردهٴ عفو خود بر من گستران. و گفته‌اند : ارادت مرید خواست ویست و در راه بردن، و خواست مرد از خاست وی خیزد، و خاست او از شناخت خیزد، تا نشناسد نخیزد و تا نخیزد نخواهد، و تا نخواهد نجوید. این همه منازل عبودیّت اند و مراحل عبادت. مرید چون این منازل باز برد، مطلوب او جمله طالب گردد، از غیب این ندا بجان وی رسد که : « یا ایّتها النّفس المطمئنّة » « ارجعی الی ربّک راضیةً مرضیّةً » سیصد و شصت نظر از ملکوت قدس میآید و با هر نظری این تقاضا میرود که : « ارجعی » هنوز گاه آن نیامد که باز آیی و با ما بسازی؟ وقت نیامد که ما را باشی؟ .
ای باز هوا گرفته باز آی و مرو
کز رشتهٴ تو سری در انگشت منست.
و زینها که چون آئی از راه دنیا نیائی که قدمت بوحل فرو شود، و از زاه نفس نیائی که بما نرسی. بر درگاه ما دل را بارست نیز هیچیز دیگر را راه نیست و بارنیست.
بزرگی را پرسیدند که : راه حقّ چونست؟ ــ گفت : قدم در قدم نیست، امّا دل در دل است و جان در جان. بجان رو تا درگاه رسی، بدل رو تا بپیشگاه آیی .
خون صدّیقان بپالودند و زان ره ساختند
جز بجان رفتن درین ره یک قدم را بارنیست. |
۱-الف : گستران. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) |
| 125 |
۱۰ |
۸۹ |
الفخر |
سیم |
۴۹۴ |
« یا ایّتها النّفس المطمئنّة » خوشا روزا که این قفس بشکنند و این مرغ باز داشته را باز خوانند و این رسم و آیین خاکیان از راه مقرّبان بردارند، شیطان پوشیده در صورت آدمیّت بیرون شود و جوهر ملک چهرهٴ جمال بنماید. دشمن از دوست جدا شود. عزیزا گمان مبر۱ که عزرائیل را فرستند تا ترا بگرداند از آنچه تو در آنی. او غشاوت انسانیت از روی دل برکشد و بداغ نگاه کند، اگر نشان معرفت در آن داغ بندگی بیند بحرمت باز گردد و گوید : مرا درین معدن تصرّف نیست که بضاعت حقّ است، و گوید : یاربّ العزّة مرا زهرهٴ آن نیست که در آن تصرّف کنم. این مرد از آنجمله باشد که قرآن مجید خبر می دهد که : «الله یتوفّی الانفس حین موتها » . عزیزا نگر تا از آن جمله نباشی که عزرائیل را ننگ آید از جان ستدن تو، لابل از آن قوم باشی که عرزائیل را یارای آن نباشد که بحضرت جان تو درشود.
بزرگی را پرسیدند که : جانها درین راه حق بوقت نزع چون بود؟ ــ گفت : چون صیدها در دام آویخته و صیّاد با کارد کشیده، بر سروی رسیده. – گفتند : چون بحقّ رسد چون بود؟ ــ گفت : چون صید از فتراک درآویخته.
ای درویش اگر روزی صید دام وی شوی و کشتهٴ راه وی گردی، بعزّت عزیز که جز بر کنگرهٴ عرش مجیدت نبندد « من احبّنی قتلته ومن قتلته فانادیته » .
دیدی ملکی که دست درویش گرفت
آنگه بنواخت در بر خویش گرفت
آنگه بولی و صاحب جیش گرفت
آنگاه بکشت و کشته را پیش گرفت؟! |
۱- الف : عزيزان گمان مبريد. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) |
| 126 |
۱۰ |
۹۰ |
البلد |
سیم |
۵۰۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » نام ملکی که از کفی مرکز غبرا کرد و از دودی قبّهٴ خضرا کرد، شواهد قدرت در خطهٴ فطرت پیدا کرد، از پاره‌ای گوشت زبان گویا کرد، از پاره‌ای پیه چشم بینا کرد، و از پاره‌ای خون دل دانا کرد. عاصی را بلطف خود آشنا کرد، جانهای دوستان از شوق خود شیدا کرد، هرچه کرد بجلال و کبریا کرد. از جملهٴ خلایق بندهای را جدا کرد، نام او محمد مصطفی کرد، او راکان کرم و وفا کرد، معدن صدق و صفا کرد، قاعدهٴ جود و سخا کرد، قانون خلق و حیا کرد، مایهٴ نور و ضیا کرد، زینت دنیا و عقبی کرد و از شرف و کرامت او بقدمگاه او سوگند یاد کرد که :
« « لااقسم بهذا البلد » « وانت حلّ بهذا البلد » هر کرا دوستی۱ بود پیوسته در جستن رضای او بود، نظر خود از وی باز نگیرد، با وی رازها کند، در سفر و در حضر ذکر و مراعات وی بنگذارد، در هیچ حال حدیث و سلام از وی باز نگیرد، قدمگاه وی عزیز دارد، بجان وی سوگند خورد. خداوند کریم جبّار، عزیز و رحیم جلّ جلاله حقایق این معنی جمله آن رسول مکرّم را و سیّد محترم را ارزانی داشت، تا جهانیانرا معلوم گردد که بر درگاه عزّت هیچکس را آن منزلت و مرتبت نیست که او راست. نبینی که در بسی احوال رضای او نگه داشت؟ : «ومن آناءِ اللّیل فسبّح و اطراف النّهار لعلّک ترضیٰ » در قبله رضای او نگه داشت : «فلنولّینّک قبلةً ترضیها »، شفاعت درضای او بست : «ولسوف یعطیک ربّک فترضیٰ ». هرگز او را از نظر خود محجوب نکرد : «فانّک باعیننا الّذی یراک حین تقوم ». رازها با وی گفت : «فاوحیٰ الی عبده ما اوحیٰ ». در خواب و در بیداری، در سفر و در حضر او را نگه داشت : «والله یعصمک من النّاس ». احوال او همه کفایت کرد : «الیس الله بکاف عبده ». در هیچ حال وحی ازو منقطع نگردانید. در خواب بود که وحی آمد : «یا |
۱- ج : دوست. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/02) / admin (06/09/02) / admin (06/11/04) |
| 127 |
۱۰ |
۹۰ |
البلد |
سیم |
۵۰۲ |
ایّها المدّثّر ». بر مرکوب بود که وحی آمد : «الیوم اکملت لکم دینکم ». در راه غزات بود که وحی آمد که : «اتّقوا ربّکم انّ زلزلة السّاعة شیء عظیم ». از مکه بیرون آمده بود که وحی آمد : «انّ الّذی فرض علیک القرٰان لرادّک الی معاد ». در غار بود که او را جلوه کرد : «ثانی اثنین اذ هما فی الغار ». در اندوه بود که وحی آمد : «ولقد نعلم انّک یضیق صدرک ». در شادی بود که وحی آمد : «انّا فتحنا لک فتحاً مبیناً ». در حضرت قاب قوسین بود که بی واسطه این خطاب میرفت که : «آمن الرّسول ». از عزیزی وی بود که گاه قسم بجان وی یاد میکرد که «لعمرک » و گاه بقدمگاه و نزولگاه وی سوگند یاد می کرد که : « لااقسم بهذا البلد ». علی الجمله در قران چهار هزار جای نام وی برد و ذکر وی کرد. بعضی بتعریض و بعضی بتصریح.
« لقد خلقنا الانسان فی کبد » جواب قسم است و بر قول مجاهد و عکرمه و ضحاک معنی « کبد » استوا و استقامت است. ربّ العالمین منّت مینهد بر آدمی که : ترا قد و بالای راست دادم و خلقت و صورت نیکو دادم و باعضای ظاهر و صفات باطن بیاراستم. بنگر که نطفهٴ مهین در آن قرار مکین بچه رسانیدم؟ بقلم قدرت چون نگاشتم؟ هر عضوی را خلعتی و رفعتی دادم ؛ بینائی بچشم، گفتار بزبان، سماع بگوش، گرفتن بدست، خدمت به پای .
چون صورت توبت ننگارند بکشمر
چون قامت توسر و نکارند بکشور!
مسکین آدمی بدعهد ناسپاس که فردا شکر این نعمت از وی در خواهند و گزارد حقّ این تکریم که : «ولقد کرّمنا بنی آدم » از وی طلب کنند. گویند : ای خواجه‌ای که امانتهای ما عمری بداشتی اگر آراسته باز نفرستی باری ناکاسته بازرسان. در خبر است که : « الفرج امانة والعین امانة والاذن امانة والید امانة والرّجل امانة، ولاایمان لمن لاامانة له ». او را گویند : ما دو دیده بتو سپردیم پاک، تو بنظرهای ناپاک ملطّخ(۱) کردی تا آثار تقدیس از وی برخاست و خبیث شد. اکنون میخواهی که دیدار مقدّس ما بنظر خویش بینی؟ هیهات هیهات! ما پاکیم و پاکانرا پاک شاید «الطّیّبات |
۱- ) ملطخ : آلوده و ملوث. المنجد. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/02) / admin (06/09/02) / admin (06/11/04) |
| 128 |
۱۰ |
۹۰ |
البلد |
سیم |
۵۰۳ |
للطّیّبین ». دو سمع دادیم ترا تا از آن دو خزینه سازی و دّرهای آثار وحی درو تعبیه کنی و امروز باز سپاری. تو آن را مجال دروغ شنیدن ساختی و راه‌گذر اصوات خبیثه کردی، و ندای ما پاک است جز سمع پاک نشنود. امروز بکدام گوش حدیث ما خواهی شنید؟! زبانی دادیم ترا تا با ما راز گوئی در خلوت و قرآن خوانی در عبادت و صدق در وی فرو آری و با دوستان ما سخن گویی، تو خود زبان را بساط غیبت ساختی و روزنامهٴ جدل و دیوان خصومت کردی. تو امروز بکدام زبان حدیث ما خواهی کرد؟ مفلسا که توئی چه عذر خواهی آورد؟ بعد از این خبر که بتو رسید انّ الله عزّ و جل یقول : « ابن آدم ان نازعک لسانک فیماحرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین فاطبق، وان نازعک بصرک الی بعض ماحرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین فاطبق، وان نازعک فرجک الی ماحرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین فاطبق ». مسلمانان بیدار باشید و هشیار که : « فلا اقتحم العقبة » در پیش است، بادیهٴ قیامت و عقبات صراط هفتاد منزل بر جسر دوزخ، باریکتر از موی و تیزتر از شمشیر، می بباید گذاشت و گذاشتن این عقبات بر کسی آسان بود که برده‌ای از بند بندگی مخلوق آزاد کند و گردن خویش از بند معاصی رها کند و در روزگار قحط درویش گرسنه را طعام دهد و یتیم بی پدر را دست شفقت بر سر نهد و نواخت کند. اینست سبب نجات از عقبات و رسیدن بدرجات جنّات والله ولی الباقیات الصّالحات. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/11/04) |
| 129 |
۱۰ |
۹۱ |
الشمس |
سیم |
۵۰۸ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کلمة سماعها یوجب روحاً لمن کان یشاهد الایقان، وذکرها یوجب لوحاً لمن کان یوصف البیان، فالرّوح من جود الاحسان، و اللّوح من شهود السّلطان، وکلّ مصیب وله من الحقّ سبحانه نصیب.
بنام او که مصنوعات از قدرت او نشان، مخلوقات از حکمت او بیان، موجودات بر وجود او برهان ؛ نه متعاور زیادت، نه متداول نقصان. انس با او زندگانی دوستان، و مهر او شادی جاودان. شیرین سخن است و زیبا صنع و راست پیمان. خداوندی که در هر جای صنعی حبّی دارد، و در هر امری لطفی خفی دارد ؛ عقل و فهم آدمی عاجز از دریافت آثار قدرت او، دست فکرت آدمی هرگز نرسد بدامن حکمت او. یکی اندیشه کن درین آب و گل که چه نقش آمد از قلم تقدیر و تصویر او؟ باز در نطفهٴ مهین نظاره کن که جنین هیکل جسمانی و شخص انسانی و صورت رحمانی از آن نطفه چون ظاهر گشت بقدرت او؟! اینست که ربّ العالمین گفت در قرآن مجید کلام قدیم او : « ونفس وما سوّیٰها » « فالهمها فجورها وتقویٰها ». بیچاره آدمی که عزّ و شرف خود نمی شناسد و ازین قالب خاکی جز باسمی و جسمی و رسمی راه نمیبرد و نمیداند که : «کرّمنا بنی آدم » چه سرّ دارد؟ «خلقکم اطواراً » چه حکمت دارد؟ «فی احسن تقویم » چه بیانست؟ و «صوّرکم فاحسن صورکم » چه عیانست؟ ای جوانمرد از نهاد انسانی و شخص آدمی نخست در صورت او اندیشه کن که ربّ العالمین از قطرهٴ آب ریخته چه صنع نموده!. نقشهای گوناگون حاصل شده بکن فیکون اعضاء |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/02) / admin (06/09/02) / admin (06/11/07) |
| 130 |
۱۰ |
۹۱ |
الشمس |
سیم |
۵۰۹ |
متشا کل، اضداد متماثل، هر یکی بمقدار خویش ساخته ؛ هر عضوی بنوعی از جمال آراسته، نه بر حدّ او فزون، نه از قدر او کاسته. هر یکی را صفتی داده و در هر یکی قوّتی نهاده. حواسّ در دماغ، بها در پیشانی، جمال در بینی، سحر در چشم، ملاحت در لب، صباحت در خدّ، کمال حسن در موی ؛ نه پیدا که صنایع در طبایع نیکوتر یا تدبیر در تصویر شیرین‌تر. چندین غرائب و عجائب آفریده از قطرهٴ آب، عاقل در نظارهٴ صنع است و عافل در خواب. چون بدیدهٴ ظاهر بنشان شواهد قدرت نظر کردی، بدیدهٴ باطن در لطائف حکمت نیز نظر کن تا دلایل محبّت و آثار عنایت بینی. آدمیّت عالم صورت است و دل عالم صفت، آدمیّت دل است و دل صدف نقطهٴ سرّ. چنانکه اجرام و اجسام عالم در صورت آدمیّت متحیّر شده، آدمیّت در صورت در متحیّر شده و دل در نقطهٴ سرّ متحیّر شده و سرّ بر طرف حدّ فنا و بقا مانده، گهی در فنای(۱) فناست گهی در قبای بقا. چون در فنا بود عین سوز و نیاز شود، چون در بقا بود همه راز و ناز شود. چون در فنا بود گوید : از من زارتر کیست؟ چون در بقا بود گوید : از من بزرگوارتر کیست؟!
گاهی که بطینت خود افتد نظرم
گویم که : من از هرچه بعالم بترم!
چون از صفت خویشتن اندر گذرم
از عرش همی بخویشتن درنگرم!! |
۱- فنا : بکسر نخستين، پيشگاه فراخ سرای. شرح و ترجمهٴ قاموس. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) |
| 131 |
۱۰ |
۹۲ |
الليل |
سیم |
۵۱۷ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم من لم تتعطّر القلوب اّلا بنسیم اقباله، ولم تتفطّر الدّموع اّلاللوعة فراقه اوروح وصاله، فدموعهم علی الحالتین منسکبة وقلوبهم فی عموم احوالهم ملتهبة، وعقولهم فی غالب اوقاتهم منتهبة.
تا عزّت « بسم الله » جمال و جلال خویش درین سرای حکم آشکارا کرد، جهانیان |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) / admin (06/11/07) |
| 132 |
۱۰ |
۹۲ |
الليل |
سیم |
۵۱۸ |
دل از خواجگی خویش برگرفتند، تا رأیت دولت این نام از غیب ظاهر گشت، از عرش مجید تا بفرش مهید همهٴ موجودات کمر استقبال بر میان بستند تا در بطحاء مکه این نواخت بآن مهتر عالم رسید. که «اقرأ باسم ربّک » کس را درین عالم پروای خویش نماند. آن عزیری گفته در مناجات : ای پذیرندهٴ عذر هر پشیمانی، ای سازندهٴ کار هر بی درمانی، کدام دلست که در آتش شوق تو نیست؟ کدام دیده است که در انتظار دیدار تو نیست؟ کدام جانست که در مخلب باز عزّت تو نیست؟ کدام سر است که سرمست شراب محبّت تو نیست؟
در زاویهٴ درویشان همه سوز طلب تو، در کوی خراباتیان همه درد نایافت تو، در کلیسای ترسایان همه نشاط جست و جوی تو، در آتشگاه گبران همه درد و اماندگی از تو .
دلداده بسی بینم و دلدار یکی
جویندهٴ یار بی عدد، یاریکی!
« واللّیل اذا یغشیٰ » الله تعالی شب را شرفی و مرتبتی داد که در قرآن مجید آن را محلّ قسم خود گردانید ؛ گفت : « واللّیل اذا یغشیٰ » و این شرف از آن یافت که چون شب درآید دوستان خدای و خاصگیان درگاه پادشاه در مناجات شود ؛ تنهاشان در نماز، دلهاشان در نیاز، جانهاشان در راز، همه شب شراب صفا می نوشند و خلعت رضا میپوشند و عتاب محبوب می نوشند. چون وقت سحر باشد فرمان، رسد، تا این درهای قبّهٴ پیروزه باز گشایند و دامنهای سرادقات عرش مجید براندازند و مقرّبان حضرت بامر حقّ جلّ جلاله خاموش شوند. آنگه جبّار کائنات در علوّ و کبریاء خود خطاب کند : « الاتد خلا کلّ حبیب بحبیبه فاین احبّای »؟ هر دوستی با دوست خود در خلوت و شادی آمدند، دوستان من کجا اند؟
« اللّیل » داج والعصات نیام
والعا بدون لذی الجلال قیام!
« واللّیل اذا یغشیٰ » یک سرّ از اسرار این سوره آنست که حقّ جلّ جلاله اندرین سورة حالت دو کس بیان کرد و سیرت ایشان بنشان عیان کرد : یکی ابو بکر صدیق، او که « اتقیٰ » وصف و نعت او ؛ دیگر بو جهل پر جهل، او که |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) |
| 133 |
۱۰ |
۹۲ |
الليل |
سیم |
۵۱۹ |
« اشقیٰ » حالت و صفت او. سر همهٴ معاندان در شقاوت بو جهل و صفت او در کتاب خدا « اشقیٰ ». سلار و مهتر همهٴ مؤمنان ابو بکر است و نعت او در کتاب آسمان « اتقیٰ ». ابو بکر آراستهٴ ایمان و اسلام و نام او در جریدهٴ اتقیا. بو جهل آلودهٴ کفر و شرک و نام او در جریدهٴ اشقیا. از روی اشارت میگوید چنانک از اهل کفر و زمرهٴ شقاوت کس را آن قسوت و جفا نیست که بو جهل را. نیز از اهل ایمان و ارباب معرفت کس را آن صدق و وفا نیست که ابو بکر را و در فاتحهٴ سوره که ربّ العالمین گفت : « واللّیل اذا یغشیٰ » « والنّهار اذا تجلّی » گوئی از روی معنی شب و روز را در قسم از بهر آن یاد کرد در افتتاح سوره که صورت حال هر دو کس را در اثناء سورة یاد کرد. معنی چنانست که اندر شب فترت ضلالت کس را آن گمراهی نبود که بو جهل شقی را بود و اندر روز دعوت رسالت کس را آن ثبات قدم نبود که ابو بکر تقی را بود. اضداد در برابر یکدیگر کمال وصف بنمایند. عناد بو جهل و اعتقاد ابو بکر هر دو را در یک سوره بیان کرد تا حقیقت شود اهل سنّت را بیان نصّ و منّت حقّ عزّ و جلّ در حال ابو بکر صدّیق و این انوار و آثار که از وی پیدا شد، ثمرهٴ صحبت و ادب مراقبت بود و کمال یقین او که در اوامر حقّ کس را آن رتبت امتثال نبود که بو بکر را بود، هم در مجاهده و هم در مشاهده ؛ و چندان نور سرور در باطن وی استیلا یافت که هرچه داشت در برابر امر حق نثار کرد و اغیار را بر آن ایثار کرد لباس خویش درباخت مجرّد شدو حطام دنیا جمله برانداخت مفرد شدو سر را عمامه نگذاشت، تن را جامه نگذاشت، قدم را نعلین نگذاشت، گفت : محبّت رسول (ص) سر ما را تاج بست، سینهٴ ما را لباس تقوی بست و « لباس التّقوی ذلک خیر » لاجرم از حضرت عزّت امر آمد ب مقرّبان آسمان و زمرهٴ عالم ملکوت که نظاره کنید مرحالت ابو بکر را. و ابو بکر بمجلس سیّد (ص) رسیده و هم بر آن حالت قرار گرفته و سیّد ولد آدم نظر رأفت بر اخلاق او گذاشته. آن ساعت جبرئیل امین فرو آمد از حضرت عزّت و گفت : یا سیّد ملک جلّ جلاله میگوید : سلام ما به ابو بکر برسان و با |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/14) |
| 134 |
۱۰ |
۹۲ |
الليل |
سیم |
۵۲۰ |
او بگو که : « انا عنک راض فهل انت عنّی راض »؟ بعد از انبیا و رسل در طبقات اولیا هرگز هیچکس را از حضرت عزّت ذو الجلال چنین تشریف و نواخت نیامد که ابو بکر را آمد. و باش تا فردای قیامت که گویند : ای مقرّبان درگاه و ای چاوشان بارگاه عزّت! دست ابو بکر گیرید و او را در سراپردهٴ زنبوری و قدس الهی آرید تا لطف جمال ما دیدهٴ اشتیاق صدق او را این توتیا درکشد که : یتجلی الرّحمن للنّاس عامّة ولا بی بکر خاّصة. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) |
| 135 |
۱۰ |
۹۳ |
الضحی |
سیم |
۵۲۹ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بنام او که زینت زبانها و یادگار |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/02) / admin (06/11/07) |
| 136 |
۱۰ |
۹۳ |
الضحی |
سیم |
۵۳۰ |
جانها نام او، بنام او که آسایش دلها و آرایش کارها بنام او، بنام او که روح روحها و مفتاح فتوحها نام او، بنام او که فرمانها روان و حالها بر نظام از نام او، جلال الهیّت مطلع قدم او. بس قفلها که باین نام از دلها برداشته، بس رقمهای محبّت که باین نام در سینه‌ها نگاشته، بس بیگانگان که بوی آشنا گشته، بس غافلان که بوی، هشیار شده، بس مشتاقان که باین نام دوست را یافه ؛ هم یا دست و هم یاگار، بنازش میدار تا وقت دیدار.
گل را اثر روی تو گل پوش کند
جانرا سخن خوب تو مدهوش کند
آتش که شراب وصل تو نوش کند
از لطف تو سوختن فراموش کند.
« والضّحیٰ » « واللّیل اذا سجیٰ ». « والضّحیٰ » : عبارتست از روز روشن « واللّیل » عبارتست از شب تاریک، و بر لسان اهل اشارت بر ذوق جوانمردان طریقت مقصود از این روز و شب کشف و حجابست. و کشف و حجاب نشان لطف و قهر است. نسیم لطفی بر عالم جمال گذر کرد، طایفه‌ای را در صحرای فضل یافت، از آن قاف قسم « والضّحیٰ » حلقهٴ عهدی ساختند، و از آن سین او سلسلهٴ ارادت بر جانها و دلهای ایشان نهادند و بندگاه سعادت باز بستند که : « والضّحیٰ ». باز سموم قهری از میدان جلال بتافت ؛ قومی را در عالم عدل دید، هم از آن قاف قسم « واللّیل » قید قهری ساختند و بر دلها و جانهای ایشان نهادند و بدرگاه شقاوت باز بستند که : « واللّیل اذا سجیٰ » نه آنجا فضل جمال بود میلی و نه اینجا که عدل جلال بود ظلمی. نسیم صباء سعادت « والضّحیٰ » بود که غاشیهٴ دولت خلیل و تخت دولت آدم صفی بر دوش مقرّبان نهاد. سموم قهر « واللّیل اذا سجیٰ » بود که در عالم عدل جان و دل فرعون و هامان را بآتش نومیدی بسوخت و گفته‌اند : « والضّحیٰ » اشارتست بروشنایی روی با جمال مصطفی (ص) ، واللّیل اذا سجیٰ اشارتست بسیاهی موی با کمال مصطفی (ص) . ربّ العالمین تحقیق تشریف وی را بروی و موی او سوگند یاد می کند که « ما ودّعک ربّک وما قلیٰ ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) / admin (06/09/03) |
| 137 |
۱۰ |
۹۳ |
الضحی |
سیم |
۵۳۱ |
روزی چند که وحی منقطع گشته بود، رسول خدا (ص) دلتنگ همی بود. هر ساعتی با صدّیق اکبر گفتی : « یا بابکر ندانم با سبب چیست که روح الامین نمی آید مگر بساط وحی درنوشته‌اند، یا بر منشور نبوّت طغرای عزل کشیده‌اند »؟! صدّیق، همی گفتی : ای سیّد خافقین و ای چراغ عالمین مگر از حضرت عزّت دستوری آمدن نیافته باشد، و دشمنان همی گفتند : انّ محمداً ودّعه ربّه، مگر خدای محمد محمد را بگذاشت و رها کرد. رسول هر وقتی ببالای بو قبیس بر رفتی و طیلسان نبوّت را در خاک کردی و بزاری بگریستی و بضرب مثل گفتی : « انّی لاجد نفس الرّحمن من قبل « الیمن ».
هر شب نگرانم بیمن تا تو برآئی
زیراکه سهیلی و سهیل از یمن آید.
روزی عظیم دلتنگ شده بود، روزی مبارک بر خاک نهاده گفت : پادشاها بحقّ آن نسیم صباء دولت معرفت که بهر وقت سحر گاهی بر درگاه دل دوستان گذر کند، که یکبار دیگر صحرای سینهٴ محمد را بآن نسیم وحی پاک خوش گردانی. آن ساعت زلزله در ملکوت اعلیٰ افتاد. هفت اطباق زمین در جنبش آمده، خلق دریاها خون از دیدگان گشاده، صحابهٴ صدق چون صورت او در قهر آن عتاب دیدند هر یکی ماتمی گرفته. عائشهٴ صدّیقه میگوید که : رسول خدا (ص) در آن تلهّف و تشوّق و تعطّش بود که همی ناگاه آثار وحی در طلعت مبارک سیّد قاب قوسین پیدا آمد. یاران از پیش وی برخاستند و برید حضرت جلال جبرئیل امین وحی پاک بمسامع سرّ او رسانید که : « والضّحیٰ » « واللّیل اذا سجیٰ » ای سیّد بحقّ روشنائی روی تو و سیاهی موی تو که ما ترا فرو نگذاشتیم و از دوستی تو هیچ نکاستیم و درین عتاب جز سعادت امّت تو نخواستیم. قوله :
« ولسوف یعطیک ربّک فترضیٰ » وقتی جبرئیل امین (ع) بحضرت نبوّت درآمد، سیّد را دید (ص) بی قرار و بی آرام گشته، عنان دل بدست غم سپرده، سوز و اندوه وی بغایت رسیده، دیدهٴ وی لؤلؤ بازگشته. جبرئیل گفت : ای سیّد کونین و ای |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / admin (06/07/25) / takahashi (06/07/27) |
| 138 |
۱۰ |
۹۳ |
الضحی |
سیم |
۵۳۲ |
مهتر عالمین این چه سوزست و چه شور که در تو می بینم؟ چه بار غم و اندوه است که بر خود نهاده‌ای؟! – گفت : ای جبرئیل اندوه عاصیان امّت مرا چنین بی قرار کرد، اندیشهٴ کار و عاقبت کار ایشان مرا زار و نزار کرد. ای جبرئیل از دوست میخواهم که ایشان را بمن بخشد تا دلم فارغ گردد و از غم ایشان بیاساید. جبرئیل بحضرت عزّت رفت و باز آمد و گفت : الله تراسلام می کند و میگوید : « ولسوف یعطیک ربّک فترضیٰ » دل خوشدار و اندوه مدار، عالمیان همه خشنودی ما میخواهند و ما خشنودی تو میخواهیم، تا آنکه خشنود شوی، بتو می بخشم ای محمد هر که از امّت تو تا قیام السّاعة از دلی پاک با خلاص و اعتقاد اقرار دهد که من خداوندم و تو رسول منی. هر طاعت که دارد مبرور کنم، هر زلّت که باشدش مغفور کنم ؛ و اگر پری روی زمین گناه دارد هباء منثور کنم |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/02) / admin (06/11/07) |
| 139 |
۱۰ |
۹۴ |
الانشرح |
سیم |
۵۳۷ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بیاد این نام عزیز و پیغام شریف، خطاب خطیر و نظام بی نظیر، بارگاه نور اعظم و حلقهٴ در سرای قدم، دست‌آویز بندگان و دلاویز دوستان، در هجده۱ هزار عالم کس نتواند که قدم بر بساط توفیق نهد مگر بمدد لطف این نام و کس را در هر دو سرای زندگی مسلّم نبود مگر برعایت و عنایت این نام. از جملهٴ کلمات قدم که منبع الطاف کرم بسمع نبوّت رسانیدند، و مؤمنان و دوستان را بتعلیم آن رتبت تخصیص دادند، هیچ کلمه در نظم و صیغت و در نثر لغت آن عزّت و حرمت و آن شرف و رفعت ندارد که این آیت تسمیت دارد : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » هر حرفی ازو دّر تحقیق و تمکین را صدفی است ، هر کلمه‌ای ازو شراب رحیق و تسنیم را وسیلتی است و آن تقطه که در تحت باء « بسم الله » است، اگرچه در نظر بشریّت اختصاری و اقتصاری دارد، آن در آسمان قرآن بر مثال زهرهٴ کمال است و بر رخسار حقیقت بر مثال خال جمال است ؛ و بر جمله همی دان که این آیت تسمیت معادن حقائق است و منابع دقائق و مشارع شرایع. هر که از دلی صافی و جانی بعهد ازل وافی بگوید : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » از عذاب و عقاب رست و بثواب بیشمار پیوست. قوله :
« الم نشرح لک صدرک » بدانکه الله جلّ جلاله و تقدّست اسماءه و تعالت صفاته چون خلق را بامر «کن » از کتم عدم بحیّز وجود آورد و خزائن رحمت و ریاض نعمت بر ایشان نثار کرد، آن سیّد عالم را و مهتر ولد آدم را بالطاف عزّت و تحف کرامت و انواع منّت ایثار کرد. از ابتداء عالم تا فناء بنی آدم همهٴ خلق تبع او بودند. مراد اوّلی از لطف ازلی او بود، شاه او بود و خلائق همه لشگر و خیل او، مهمان عزیز او بود و عزیزان همه تبع و وطفیل او. در نگر در منشور مجد و نامهٴ اقبال او، تا هیچ پیغمبر را آن تخصیص و تنصیص بینی که این مهتر کون را و با هیچ کس جز وی چنین خطاب کرامت و رفعت رفت که : |
۱- الف : هژده. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/28) / admin (06/09/03) / admin (06/11/10) |
| 140 |
۱۰ |
۹۴ |
الانشرح |
سیم |
۵۳۸ |
« الم نشرح لک صدرک »؟ ای مهتر عالم، ای گزیدهٴ محترم، ای رسول مقدّم از بزرگوار مکّرم، ای سیّد مکه و حرم! نه دل ترا بنور معرفت روشن کردیم؟ بلطائف مشاهدت و مکاشفت مودّت و مهذّب کردیم، بکرائم عزّت و رفعت مطیّب و مقرّب کردیم، طینت ترا کسوت زینت و خلعت رفعت دادیم، ای سیّد مقصود آفرینش کشف کردن آیت کمال و رایت جلال و صورت جمال تو بود. « لولاک لما خلقت الافلاک، لولاک لما کان سمک ولا سماک ». ای سیّد اوّل تو بودی در نبوّت، آخر تو بودی در بعثت، ظاهر تو بودی در وصلت، باطن تو بودی در نعمت، اوّل همهٴ خلائق تو بودی در زلفت و الفت، آخر تو بودی در سیاست سعادت، ظاهر تو بودی در عصمت و حشمت، باطن تو بودی در جلات حالت. در اخبار معراج آورده‌اند که : مصطفی (ص) گفت : « قال لی الجبّار جلْ جلاله : سل یا محمد! – فقلت : یاربّ اتّخذت ابراهیم خلیلاً و آتیت داود ملکاً عظمیاً وغفرت زلّته واعطیت سلیمان ملکاً لاینبغی لاحدٍ من بعدی و کلمت موسی تکلیماً ورفعت ادریس مکاناً علیّاً وعلّمت عیسی التّوریة و الانجیل وجعلته « یبّرئ الاکمه والابرص ویحیی الموتیٰ باذنک ». – فقال لی ربّی : « یا محمد قد اتّخذتک حبیباً کما اتخذت ابراهیم خلیلا وکلمتک کما کلّمت موسی تکلیماً وارسلتک الی النّاس کاّفة بشیراً و نذیراً وشرحت « لک صدرک » ووضعت « عنک وزرک » ورفعت « لک ذکرک » ولا اذکر اّلاذکرت معی واعطیتک «سبعاً من المثانی و القرٰان العظیم » ولم اعطها نبیّاً قبلک واعطیتک خواتیم سورة البقرة ولم اعطها نبیّاً قبلک، واعطیتک الکوثر، واعطیتک ثمانیة اسهم : الاسلام والهجرة و الجهاد والصّلوٰة والصّدقة وصوم رمضان والأ مربالمعروف و النّهی عن المنکر ؛ وجعلتک فاتحاً وخاتماً ».
صدر کائنات، سیّد سادات (ص) ، چنین میگوید که : « شب قرب و کرامت، شب زلفت و الفت که ما را بمعراج بردند، چون بحضرت عزّت رسیدم، از حضرت جبروت ندا آمد که : « ای محمد بگو تا نیوشم، بخواه تا بخشم ». – گفتا : چون این خطاب کرامت و نواخت بینهایت بمن رسید، زبان من جری سعادت گرفت، دل من |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) / admin (06/09/03) / admin (06/09/16) |
| 141 |
۱۰ |
۹۴ |
الانشرح |
سیم |
۵۳۹ |
فرّ سیادت یافت، سرّ من عزّ زیادت دید، بستاخ (۱) حضرت گشتم انس سلوت و خلعت دولت یافتم. گفتم : خداوندا! هر پیغامبری از تو عطایی یافت ؛ ابراهیم را خلّت دادی، با موسی بیواسطه سخن گفتی، ادریس را بمکان عالی رسانیدی، داود را ملک عظیم دادی و زلّت وی بیامرزیدی، سلیمان را ملکی دادی که بعد از وی کس را سزای آن ندادی، عیسی را در شکم مادر تورات و انجیل درآموختی و مرده زنده کردن بر دست وی آسان کردی ». چون مصطفی (ص) سخن بپایان برد، از درگاه عزّت خطاب و جواب آمد که : « یا محمد! اگر ابراهیم را خلّت دادم، ترا محبّت دادم ؛ اگر او را خلیل خواندم، ترا حبیب خواندم ؛ و گر با موسی سخن گفتم بی واسطه، حجاب در میان بود، سخن شنید گوینده ندید ؛ و با تو سخن گفتم بی واسطه و بی حجاب، سخن شنیدی و گوینده دیدی. ور ادریس را بآسمان رسانیدم، ترا بآسمانها برگذاشتم بحضرت «قاب قوسین »، بمنزل «ثمّ دنیٰ »، بخلوت «او ادنیٰ » رسانیدم. ور داود را ملک عظیم دادم و زلّت وی بیامرزیدم، امّت ترا ملک قناعت دادم و گناهان ایشان بشفاعت تو بیامرزیدم. ور سلیمان را مملکت دادم، ترا سبع مثانی و قرآن عظیم دادم و خاتمهٴ سورة البقرة که هیچ پیغامبر ندادم بتو دادم و دعاهای تو در آخر سورة البقرة اجابت کردم. و بیرون ازین ترا سه خصلت کرامت کردم و ترا باین سه خصلت بر اهل آسمان و زمین فضل دادم یکی : « الم نشرح لک صدرک » دیگر : « ووضعنا عنک وزرک » سیم « ورفعنا لک ذکرک » سینهٴ خالی تو و دل صافی تو باز گشادیم و فراخ کردیم، قبول آثار قدرت را و استوار داشت غیب و ضمان حقّ را و نگهداشت علم و وحی مُنزل را « وضعنا عنک وزرک » بار گناهان امّت که پشت تو بدان گرانبار شده و سست گشته و در غم عاصیان بی قرار و بی آرام گشته، آن بار از تو فرو نهادیم و گناهان ایشان جمله آمرزیدیم و دل ترا سکون و سکوت دادیم. « ورفعنا لک ذکرک » و نام و ذکر تو و آوای تو بلند برداشتیم که در نام خود بستیم و شطرسطر توحید کردیم. ای محمد آفتاب رفعت تو بر هر که تافت از شعاع او بهره‌ای یافت ؛ آدم صفی بجاه و رفعت تو منزلت صفوت یافت. ادریس بسبب تو رتبت ریاست یافت. خلیل بنسب |
۱- ج : گستاخ. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/29) / admin (06/09/03) |
| 142 |
۱۰ |
۹۴ |
الانشرح |
سیم |
۵۴۰ |
تو دولت خلّت یافت. موسی بمهر تو عزّ مکالمت یافت. عیسی بحاجبی تو تأیید و نصرت یافت ». فرمان آمد بمقرّبان حضرت و باشندگان خطّهٴ فطرت که همه داغ مهر محمد مرسل بر دل نهید و آتش شوق او در جان زنید و برسالت و نبوّت وی اقرار دهید، ما او را در آخر دور بفیض جود در وجود آوردیم و پیشوای جهانیان کردیم و در تخت بخت در صدر رسالت نشاندیم. هر که نظر وی بدو رسد با عزّ ئ رفعت شود، هر که بوی ایمان آرد، نیک اختر شود، هر که جلاجل امتّی وی در گردن دارد و مهر و محبّت وی در دل دارد و در شریعت و سنّت وی بر استقامت رود، امروز از عیب مطهّر است و گناهانش مکفّر است ؛ و فردا شربت او از حوض کوثر است و جای او بهشت معنبر است و خلعت او دیدار و رضاء خداوند اکبر است. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) |
| 143 |
۱۰ |
۹۵ |
التين |
سیم |
۵۴۵ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » قلوب العارفین باللّٰه عرفت، وارواح الصّدّیقین باللّٰه الفت، و فهوم الموّحدین بساحات جلاله ارتفعت، و نفوس العابدین بالعجز عن استحقاق عبادته اتّصفت، وعقول الاوّلین والآخرین بالعجز عن معرفة جلاله اعترفت.
نام خداوندی که عقول عقلاء در ادراک او خیره شده، آبروی متعزّزان در آب جمال او تیره گشته، فهمهای خداوندان فطنت از دریافت صفات کمال او عاجز آمده. خلق عالم جمله جانها بر من یزید عشق نهاده و جز حسرت و حیرت سود ناکرده، همهٴ عالم را ببوی و گفت‌وگوی خشنود کرده و جرعه‌ای از کأس عزّت خود بکس نداده .
ای گشته اسیر در بلای تو
آنکس که زند دم ولای تو
عشّاق جهان همه شده واله
در عالم عزّ کبریای تو
قوله : « والتّین والزّیتون » الله تعالی در ابتداء این سوره بچهار چیز از مخلوقات قسم یاد میکند۱ که۲ « لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم » انسان آدم است (ع) یعنی : آدم را بنیکوتر صورتی آفریدم و او را از جملهٴ مخلوقات برگزیدم، رقم محبّت برو کشیدم و شایستهٴ بساط خویش گردانیم، عناصر حس و جواهر قدس و منابع انس در قالب وی پیدا کردم و آنگه مقرّبان حضرت را و باشندگان خطّهٴ فطرت را فرمودم که پیش تخت وی پیشانی بر خاک نهید و بنده‌وار سجده آرید که خواجه اوست و شما چاکران اید، دوست اوست و شما بندگان اید. خاک بر سر کسی که عزّ پدر خود آدم نداند و شرف و جاه و منزلت وی نشناسد و درین قالب خاکی جز باسمی و جسمی و رسمی راه نبرد. خبر ندارد که آدم خود عالمی |
۱- الف : ميفرمايد.
۲- الف، ج : که چه ؛ متن قياساً تصحيح شد. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/03) |
| 144 |
۱۰ |
۹۵ |
التين |
سیم |
۵۴۶ |
دیگرست. عالم دو است : یکی عالم آفاق، دیگر عالم انفس ؛ و ذلک قوله : «سنریهم آیاتنا فی الاٰفاق و فی انفسهم ». عالم انفس آدم است و آدمی زاد، چنانکه در عالم آفاق زمین است و آسمان و آفتاب و ماه و ستارگان و نور و ظلمت و رعد و برق و غیر آن، در عالم انفس همچنانست. زمینش عقیدت، آسمانش معرفت، ستارگانش خطرت، ماهش فکرت، آفتابش فراست، نورش طاعت، ظلمتش معصیت، رعدش خوف و مخافت، برقش رجاء و امنیّت، ابرش همّت، بارانش رحمت، درختش عبادت، میوه‌اش حکمت. شاه این عالم کیست؟ دل این شاه را وزیر کیست؟ عقل سپاهش، حواسّ چاکرش، دست و پای جاسوسش، گوش رقیبش، چشم ترجمانش، زبان داعیش، خاطر رسولش، الهام سفیرش، علم سلطانش! حقّ جلّ جلاله پاکست و بزرگوار. آن خداوندی که مشتی خاک چنین صنعی پیدا کرد، و در آفرینش وی قدرت خود اظهار کرد. ازین عجبتر که از جوهری عالمی آفرید و از بادی عیسی مریم آفرید، و از سنگی ناقهٴ صالح آفرید، و از عصاء موسی ثعبانی آفرید، و از دودی آسمان آفرید، از نوری فریشتگان آفرید، از ناف آهویی مشک بویا، از گاوی بحری عنبر سارا، از کرمی قزّی۱ مایهٴ دیبا، از مگسی عسلی مصفّیٰ، از خاری گلناری زیبا، از گیاهی حلوائی باشفا. حقّ جلّ جلاله می نماید که : صانع بی علّت منم، کردگار بی آلت منم، قهّار بی حیلت منم، غفّار بی مهلت منم، ستّار هر زلّت منم : « لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم » در آفرینش آدم طورها ساخت، یکبار گفت۲ : از خاک آفریدم او را «کمثل آدم خلقه من تراب » جای دیگر گفت۳ : از گل آفریدم : «انّی خالق بشراً من طین » جای دیگر گفت۴ : از سلاله آفریدم : «ولقد خلقنا الانسان من سلالة » جای دیگر گفت۵ : «من حماء مسنون » جای دیگر گفت۶ : «من صلصال کالفخّار » ؛ معنی آنست که اوّل خاک بود گل گردانید ؛ گل بود، سلاله گردانید ؛ سلاله بود، حماء مسنون گردانید ؛ حماء مسنون بود، صلصال گردانید ؛صلصال بود، جانور گردانید ؛ مرده بود، زنده گردانید ؛ سفال بود، گوشت و پوست و رگ و پی و استخوان گردانید ؛ نادان بود، دانا نادان بود، دانا |
۱- الف : کرم قز
۲ تا ۶ - الف : فرمود |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) / admin (06/09/03) |
| 145 |
۱۰ |
۹۵ |
التين |
سیم |
۵۴۷ |
گردانید. چون او را بحال کمال رسانید، بر خود ثنا کرد که : « لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم ». همچنین فرزند آدم نطفه بود، علقه گردانید ؛ علقه بود، مضغه گردانید ؛ مضغه بود، عظام و لحم گردانید ؛ مرده بود، زنده گردانید ؛ نادان بود، دانا گردانید ؛ آنگه بر خود ثنا کرد که : «فتبارک الله احسن الخالقین ». خاک را و نطفه را از حال بحال میگردانید، تا تا آنچه در ازل حکم کرده و قضا رانده بروی برفت. همچنین سعید را و شقی را از حال بحال میگردانید گه در طاعت، گه در معصیت، گه در مجلس علم، گه در مجلس خمر ؛ گه شادان و گه گریان ؛ تا آخر عهد که عمر شمرده بسر آید و حکم ازلی درآید : امّا الی الجنّة وامّا الی النّار ؛ اگر دوزخی بود : « ثمّ رددناه اسفل سافلین » و گر بهشتی بود : « فلهم اجر غیر ممنون ». حقّ جلّ و علا کرامت فرماید بفضل و کرم خویش. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) |
| 146 |
۱۰ |
۹۶ |
العلق |
سیم |
۵۵۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم یدلّ علی جلال من لم یزل، اسم یخبر عن جمال من لم یزل، اسم ینبّه علی اقبال من لم یزل، اسم یشیر الی افضل من لم یزل. فالعارف شهد جلاله فطاش، والصّفیّ شهد جماله فعاش، والولیّ شهد اقباله فارتاش، والمرید شهد افضاله فقام یطلب مع کفایة المعاش.
بنام او که نامش آرایش مجلس و مدحش سرمایهٴ مفلس، بنام او که نامش دل افروز و مهرش عالم سوز، بنام او که نامش آئین زبان و خبرش راحت جان. بنام او که نامش نوردیدهٴ مؤمنان، یادش آئین منزل مشتاقان، یافتش فراغ دل مریدان، |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/03) |
| 147 |
۱۰ |
۹۶ |
العلق |
سیم |
۵۵۴ |
مهرش انس جان محبّان، حکمش توتیای دیدهٴ عارفان، ذکرش مرهم جان سوختگان.
پیرطریقت گفت : الهی از زبان محبّ خاموش است، حالش همه زبانست ؛ ور جان در سر دوستی کرد، شاید که دوست او را بجای جانستو غرق شدهٴ آب نبیند که گرفتار آنست، و بروز چراغ نیفروزند که روز خود چراغ جهانست! قوله تعالی :
« اقرأ باسم ربّک » حقّ، جلّ جلاله و تقدّست اسماءه و تعالت صفاته، خبر میدهد از ابتداء وحی که آمد بآن مهتر عالم و سیّد ولد آدم (ص) آن ساعت که جبرئیل خود را بوی نمود در غار حرا و با وی آرام یافت. رسول (ص) گفت : « اوّل که جبرئیل بمن آمد، یکبار مرا در بر کرفت و تنگ بخود درکشید و نیک بمالید و بچسبانید و بازرها کرد ؛ آنگه دو بار دیگر همچنان کرد ». و حکمت درین آن بود که سه بار طبیعت بشریّت ویرا بعنصر ملکی مزاج داد. آنگه گفت : یا محمد « اقرأ » بر خوان. رسول (ص) گفت : « ما انا بقارئ » چه خوانم که من امّی‌ام، خواندن ندانم؟! تا جبرئیل (ع) وحی گزارد گفت : « اقرأ باسم ربّک » بر خوان نام خداوند خود ؛ یعنی بگوی : «بسم الله الرّحمن الرّحیم». اینست معنی آن خبر که روایت کردند از عبد الله بن عباس : که اوّل وحی که جبرئیل به مصطفی آورد آیت تسمیت بود. و بروایتی دیگر آمده که : اوّل سوره‌ای که وحی آمد «یا ایّها المدّثّر » بود. و سدیگر روایت آمده که اوّل سورهٴ « اقرأ » وحی آمد. و جمع میان این روایات آنست که اوّل آیت که وحی آمد آیة « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بود ؛ و اینست معنی آن خطاب که جبرئیل گفت با سیّد صلوت الله و سلامه علیه که : « اقرأ باسم ربّک » و اوّل سوره که وحی آمد، سورهٴ «یا ایّها المدّثّر »، آن اوّل آیتست و این اوّل سورة و بعد از آن آیة فآیة و قصّة فقصّة و سورة فسورة وحی همی آمد تمامی بیست و سه سال تا آخر آیة که فرو آمد : «واتّقوا یوماً ترجعون فیه الی الله ». وقیل : آخر آیة نزلت «لقد جاءکم رسول من انفسکم » الی آخر السّورة. و گفته‌اند : سیّد (ص) چون این خطاب با وی کردند که « اقرأ » بر خوان کتاب ما، و اندرین خواندن نه بیم عقوبت بود و نه ذکر جرم و جنایت ؛ ازین خطاب چندان سیاست و هیبت در سیّد (ص) اثر |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/03) |
| 148 |
۱۰ |
۹۶ |
العلق |
سیم |
۵۵۵ |
کرد که میگفت : « آن ساعت اندامهای من خواست که از هم جدا گردد و بندهای اعضا از هم گسسته شود، از هیبت و سیاست آن خطاب. پس چه گویی فردا که بندهٴ عاصی را خطاب آید که : «اقرأ کتابک » نامهٴ خود بر خوان، و نامهٴ عاصی همه جرم و جنایت و خطا و زلّت بود، و او را بیم عذاب و عقوبت بود، و او را نه عذر و نه حجّت بود. بنگر که حال وی چون بود؟! مگر که ربّ العزّة، بفضل و کرم خود بروی رحمت کند و بآن سجودها که در همه عمر آورده و باللّٰه تقرّب کرده و امید در آن بسته او را نومید نکند، و بکرم خود او را بمحلّ قبول قرب رساند، چنانکه قرآن مجید خبر داده در آخر این سوره که : « و اسجد و اقترب ». بنده در هیچ حال بحضرت عزّت و بنثار رحمت چنان نزدیک نبود که در حال سجود. چون بنده سر بر سجده نهد، از آنجا که تارک سروی بود تا آنجا که اقصای نهایت عالم بود، علم نور گردد و خطّ روشنایی نور از فرق سروی تا بُعلی میشود، و رحمت از عُلی بر سروی میبارد.
مصطفی (ص) گفت : « لاکبر مع السّجود » هر که سجده آورد از کبر دور گشت و بر درگاه الله شرف متواضعان یافت. چون بنده در سجود متواضع شود، پاداش وی آن بود که حقّ تعالی تخصیص و تقریب وی ارزانی دارد. اینست که گفت : « و اسجد و اقترب ». بنده در حال سجود جمع بود و در همهٴ احوال دیگر متفرّق بود. در حال قیام و رکوع بنظر خلق قریب بود و در حال سجود از نظر خلق دورتر بود و هر که از خلق دورتر بود بحقّ نزدیکتر بود، و هر که بنزد خلق بی خطرتر بنزد حقّ با خطرتر.
آورده‌اند که : چون ربّ العالمین فریشتگان را فرمود که : آدم را سجده آرید، اوّل کسیکه سجده آورد، اسرافیل بود. چون سر از سجده برداشت، جبّار عالم کتب الهی و وحی آسمانی بر پیشانی او پیدا آورد تا جبین وی لوح کتب خدای گشت. عجبا کسی که آدم را بحکم فرمان سجده کند، صور کتابهای خدای بر پیشانی او پیدا آید ؛ مؤمنی که هفتاد سال خدای را جلّ جلاله سجده آورد چه عجب اگر او را از |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 149 |
۱۰ |
۹۶ |
العلق |
سیم |
۵۵۶ |
آتش عقوبت براءت دهد؟ اسرافیل بامر حقّ آدم را سجده کرد، بر پیشانی او کلام نبشته پیدا آمد ؛ ایمان در دل مؤمن نبشته، چنانکه الله گفت : «کتب فی قلوبهم الایمان ». از روی اشارت میگوید : او که دون مرا بامر من سجده آورد، کلام نانبشته بر پیشانی وی پیدا آوردم، او که هفتاد سال بامر من مرا سجده آورد، ایمان نوشته ازدل وی کی برگیرم؟ قال النّبی (ص) « اذا رکعتم فعظّموا الله واذا سجدتم فاجتهدوا فی الدّعاء فانّه یستجاب لکم ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 150 |
۱۰ |
۹۷ |
القدر |
سیم |
۵۶۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کلمة سماعها یوجب احد امرین امّا صحواً امّا محواً، صحواً لمن سمعها بشاهد العلم فیستبصر بواضح برهانه، |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/03) |
| 151 |
۱۰ |
۹۷ |
القدر |
سیم |
۵۶۴ |
و محواً لمن سمع بشاهد المعرفة لانّه یتحیّر فی جلال سلطانه.
یا موضع الباطن من ناظری
ویا مکان السّرّ من خاطری
یا جملة الکلّ الّتی کلّها
کلّی من بعضی ومن سائری
ای خداوندی که یاد تو بیان دل و زبانست و مهر تو میان سّر و جان، وصل تو زندگانی جانست و رستخیز نهان، ای خداوندی که بعلم هر جائی و بذات بر آسمان. قرب تو در دیدن است اشارت در نفس و صحبت در جان. ای خداوندی که در نهانی پیدائی و در پیدائی نهان. یافت تو روزست که خود برآید ناگاهان. یاوندهٴ تو نه بشادی پردازد نه باندوهان. سرگشته در کار تو همچون بی خبران .
مشتاق تو در کویت، از شوق تو سرگردان
از خلق جدا گشته، خرسند بخلقانها
از سوز جگر چشمی، چون حلقهٴ گوهرها
وز آتش دل آهی، چون رشتهٴ مرجانها
« انّا انزلناه فی لیلة القدر » یک قول از اقوال مفسّران در معنی این آیت آنست که : « انزلنا » القرآن « فی » شأن « لیلة القدر »و منزلتها و تعظیمها. میگوید : ما در تعظیم شب قدر از آسمان قرآن فرستادیم، و بوحی پاک و پیغام راست عالمیان را از خیرات و برکات و منزلت و مرتبت این شب خبر دادیم. اندرین شب جنّات عدن و فرادیس اعلی درها باز نهاده و ساکنان جنّة الخلد بر کنگره‌ها نشسته، و ارواح انبیا و شهدا در علّیّین فرا طرب آمده، نسیم روح ازلیّت از جناب قربت بدل دوستان می دمد، و باد کرم از هواء فردا نیّت بر جان عاشقان می وزد، وز دوست خطاب می آید که : « لیقم القانتون این المستغفرون »؟ کجا اند و جوانمردان شب خیزان که در آرزوی مواصلت ما بی خواب و بی آرام بوده‌اند و در راه عشق ما شربت بلا نوشیده‌اند؟ تا ما خستگی ایشان مرهم نهیم و اندرین شب قدر ایشان را با قدر و منزلت باز گردانیم! که امشب شب نواختن بندگانست، وقت قبول توبهٴ عاصیانست، موسم و میعاد آشتی جویانست، |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 152 |
۱۰ |
۹۷ |
القدر |
سیم |
۵۶۵ |
هنگام نازعاشقان و راز محبّانست. همه شب داعیان را اجابت است، سائلان را عطیّت است، مجتهدان را معونت است، مطیعان را مثوبت است، عاصیان را مغفرت است، محبّان را کرامت است. فریشتگان از آسمان بزیر آیند بعدد سنگریزهٴ جهان، و جبرئیل روح الامین در پیش ایستاده، اینست که ربّ العالمین گفت :
« تنزّل الملآئکة والرّوح » « فیها باذن ربّهم » چهار علم با خود آورده، یکی بر بام کعبه بزنند، یکی بر طورسینا، یکی بر صخرهٴ بیت المقدس، یکی بر سر روضهٴ مصطفی (ص) ؛ و آن فریشتگان و جبرئیل با ایشان گرد عالم میگردند و بهمه جایها درآیند، و بهمهٴ خانه‌های مؤمنان درشوند. خانه‌ای که در آنجا می بود، یا مدمن الخمر بود، یا فرزندی عاق بود بر پدر و مادر، یا قاطع رحم بود، یا در آن خانه سگی بود، یا تصاویر، یا کسی که نماز نکند، یا دو مسلمان که با یکدیگر بهجرت باشند و سخن نگویند ؛ فریشتگان درین خانه‌ها نروند و از خیرات و برکات این شب محروم باشند. و در خبر است که فریشتگان هر مؤمنی را که در نماز بود دست در دست نهند و بروی سلام کنند، گویند : « السّلام علیک یامؤمن ». و اگر بیرون از نماز بود، سلام کنند ؛ و اگر در خواب بود، از دور برحمت در وی نگرند. آن ساعت که چشم بندهٴ مؤمن آب ریزد و مویها بر اندام وی بپای شود، نشان آنست که جبرئیل دست در دست وی نهاده چندان رحمت بر مؤمنان قسمت کند که زیادت آید. جبرئیل گوید : خداوندا زیادتی رحمت را چه کنم؟ ــ فرمان آید که : سزای کرم ما نبود که رحمتی که بخلق فرستادیم باز بریم ؛ آن را میدار تا غازیان کافران را هزیمت کنند و فرزندان ایشان را اسیر آرند ؛ آن فرزندان را ازین رحمت بهره بود تا ببرکت این رحمت ایمان آرندو آنگه بوقت صبح جبرئیل آواز دهد که : یا معشر الملائکة الرّحیل الرحیل علمها بردارید تا بر آسمان بمقام معلوم خود باز شویم، فرمان آید از جبّار عالم که برآمدن شما روی نیست که خفتگان امّت محمد را سلام نکردید. قومی که هنوز درخوابند صبر کنید تا بیدار شوند و ایشان را سلام کنید. آنگه فریشتگان بوقت طلوع آفتاب بآسمان باز شوند بجای خویش حلقه حلقه بنشینند و یکدیگر را بتعجّب باز میگویند که : حقّ جلّ جلاله امشب با امّت محمد (ص) چه فضل کرد و چه نواخت |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 153 |
۱۰ |
۹۷ |
القدر |
سیم |
۵۶۶ |
بر ایشان نهاد. و از حقّ جلّ جلاله آن ساعت ندا آید که : ای مقرّبان درگاه و ای طاوسان مملکت و ای عابدان سدره گواه باشید که از امّت محمد (ص) هر که مطیع بودند طاعت ایشان پذیرفتم و پسندیدم و هرچه عاصیان بودند معصیت ایشان آمرزیدم و ایشان را بمطیعان بخشیدم.
گفته‌اند : حکمت اندر فرستادن فریشتگان۱ و جبرئیل اندرین شب قدر بزمین آنست که مصطفی را (ص) امر آمد : «و ما کان الله لیعذّبهم وانت فیهم » ای سید تا تو در میان ایشان باشی عذاب کردن ایشان روی نیست. رسول گفت : « الهی و سیّدی و مولائی، ترسم که چون مرا از میان ایشان برداری عذابها فرستی. فرمان آمد که : «وما کان الله معذّبهم وهم یستغفرون » ای محمد تو رسول من بایشان و استعفار رسول ایشان بمن، تا رسول من در میان ایشان، عذاب فرستادن روی نیست. همچنین تا رسول ایشان بحضرت من، عذاب کردن در کرم من روانیست. رسول (ص) شاد شد و در وی خوش گشت. آنگه اندیشید که اگر گروهی از امّت من در استغفار تقصیر کنند ترسم که عذاب فرستد. جبرئیل آمد و گفت : الله تعالی از اندیشهٴ دل تو آگاه است، میگوید : دل خوش دار که بعد از وفات تو تا بقیامت هر شب قدر جبرئیل را فرستم بزمین تا امّت ترا یکان یکان سلام کند، ای سیّد تا سلام تو بایشان میرسید عذاب نفرستادم تا جبرئیل در شبهای قدر میرود و سلام میرساند، عذاب نفرستم. و گفته‌اند : ربّ العالمین در دو وقت بندگان را بر فریشتگان عرضه کند. یکی در موسم عرفات که حاجیان احرام گرفته، روی بخانهٴ مبارک نهاده، رنج بادیه و جفای عرب کشیده، دل بر غریبی نهاده، خان و مان و اسباب و ضیاع بگذاشته، شربتهای نابایست کشیده، داغ فراق بر دل خویشان نهاده، لباس مصیبت رسیدگان پوشیده ؛ آن ساعت که در آن موسم عرفات بیستند، از حقّ جلّ جلاله ندا آید بملائکهٴ آسمان : « انظروا الی عبادی اتونی شعثاً غبراً «من کلّ فجّ عمیق ». درنگرید باین بندگان من، سوختگان در راه من، مشتاقان درگاه من ؛ از چهار گوشهٴ عالم روی بخانهٴ ما نهاده، راه دور و دراز در پیش گرفته، جان شیرین فدا کرده، لبّیک زنان و تکبیر گویان بدرخانهٴ ما آمده، شما |
۱- ج : ملائکه. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) |
| 154 |
۱۰ |
۹۷ |
القدر |
سیم |
۵۶۷ |
گواه باشید که ایشان را با هرچه دارند از تبعات آمرزیدم و هر که را شفاعت کنند بایشان بخشیدم و با تحفه‌های کرامت و هدیّه‌های رحمت باز گردانیدم. دیگر شب قدر بندگان را بر فریشتگان جلوه کند، زیراکه درین شب مطیعان در طاعت بیفزایند، عاصیان از معصیت باز گردند، از دستها بوی مصحف آید، از زبانها بوی تسبیح آید، از شکمها بوی گرسنگی آید، از هفت اندام ایشان بوی طاعت آید ؛ تنهاشان در نماز، دلهاشان با نیاز، جانهاشان در راز، مُهر مهر بر دل نهاده، خواست خود بغارت اندوه داده، یکسروا خدمت ما پرداخته! فرمان آید از جبّار کائنات که : این‌ها آنند که بعضی از شما در حقّ ایشان گفتند : «اتجعل فیها من یفسد فیها ویسفک الدّماء » و من ایشان را جواب دادم که : «انّی اعلم ما لا تعلمون » معاشر المسلمین امشب مقرّبان آسمان سلام حقّ ببندگان میرسانند و انوار و آثار رحمت بر سر امّت محمد (ص) می افشانند. طاعات با تقصیر می پذیرند و معاصی بیشمار می آمرزند. بیایید تا ما نیز نیاز خود عرضه کنیم و بجمع گوئیم : خداوندا بحرمت سیّد مختار، بحرمت اتقیا و ابرار، بحرمت مهاجر و انصار، که ما را درین شب بزرگوار از خلعت حرمت نصیبی تمام ارزانی دار، و معاصی ما از مادر گذار، و همه را برسان بدار القرار، یا جلیل و یا جبّار، یا کریم و یا غفّار. |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 155 |
۱۰ |
۹۸ |
البينة |
سیم |
۵۷۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسمٌ عزیزٌ تنصّل الیه المذنبون فغفرهم، وتوکّل علیه العابدون فجبرهم، وتوّسل الیه المطیعون فوصلهم. نصرهم، وتعرّف الیه العالمون فبصّرهم، وتقرّب الیه العارفون فقرّبهم، لکنّه فی جلاله حیّرهم.
هزاران سال گذشت با خلق عالم در سماع این نام سر گردانند، غایب و نهایت ذات و صفات وی می ندانند، قومی در میدان اند و قومی بیرون میدان اند ؛ همه بستهٴ امر، خستهٴ نهی، در قید تکلیف، در انتظار وعد، در بند وعید، بر امید یافت، و حضرت صمدیّت منزّه از ادراک اوهم، مقدّس از احاطت افهام. عقلی که از جلال وی اندیشد معقول شود، فهمی که از جمال وی ادراک جوید ذلیل گردد، و همی که از کمال وی علم خواهد متحیّر گردد، عقل عاجز و فهم قاصر و وهم متحیّر و علم مقصّر و طبع ذلیل و قلب کسیر و سرّ اسیر و جمال او بر قدر جلال او، و جلال او بر وفق جمال او . |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 156 |
۱۰ |
۹۸ |
البينة |
سیم |
۵۷۳ |
بیار پور مغانه، بده بپور مغان
که روستم را هم رخش روستم کشدا.
ولو جهها من وجهها قمر
ولعینها من عینها کحل.
قوله تعالی : « لم یکن الّذین کفروا من اهل الکتاب » نزول این آیت در شأن قومی است که ایمان آوردند از هر دو فریق، از اهل کتاب و مشرکان قریش. ربّ العزّة از ایشان خبر داد که در کفر و شرک مانده بودند، تا بوقت بعثت مصطفی (ص) . چون آفتاب وحی سر از مطلع خویش برزد و آن مهتر کونین و سیّد خافقین را کسوت نبوّت و رسالت پوشانیدند و طلعت رسالت چهرهٴ جمال خویش بخلق نمود، رأفت و رحمت نبوّت که : « بالمؤمنین رؤفٌ رحیم » دست کرم بر سر آن قوم نهاد تا از آلایش کفر پاک شدند و بعزّ اسلام و آرایش ایمان عزیز گشتند. آن روز که سراپردهٴ شریعت احمد مرسل در بطحاء مکه نصب کردند، دست فضل محمدی بیامد و نقش تخلیط کفّار قریش محو کرد و تلبیس ابلیس رل ناچیز کرد. منادی دولت محمد مصطفی (ص) ببازار زمانه برآمد و این نداء عهد در داد که :
« رسول من الله یتلوا صحفاً مطهّرةٌ فیها کتبٌ قیّمةٌ ». رسول خدا، سیّد انبیا، مقدّم اصفیا، تاج اولیا که در فلک نبوّت ماه است و لشگر انبیا را شاه است و عاصیان را پناه است، در چهار بالش دولت نبوّت و مسند عزّ رسالت نشست و صحیفهٴ شریعت از هم باز کرد. کتاب آسمانی و نامهٴ ربّانی بر خلق میخواند و نثار توحید بر سر مؤمنان می افشاند. این ندا و این آواز با سماع دوستان رسید، همه از میقات نهاد خود بیکبار لبّیک اسلام برآوردند. بلال حبشی با روی سیاه و دلی چون ماه رنج میدید و جفای مشرکان می کشید، گرد مکه همی گردید و بامید جمال آن مهتر عالم همی دوید که این چه بوی است که در حبشه بمشام من رسید؟! صهیب رومی می تاخت با دلی پردرد و رخی زرد که چه سلسلهٴ لطف است که ما را از روم بکشید؟ سلمان فارسی میگفت که : این عطری است که جز در بازار نیاز ما نفروشند. عمّار یاسر آواز می داد که : «انّی لاجد ریح یوسف » بو ذرغفاری فریاد همی کرد که : |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 157 |
۱۰ |
۹۸ |
البينة |
سیم |
۵۷۴ |
باد جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
ای دریغا که آن مهتر بدین عالم درآمد و رفت و کس قدر وی بحقیقت نشناخت. ای دریغا که آن۱ آفتاب جمال در میان میغ نهان شد و کس را از وی بحقیقت خبر نه .
ای درّ بچنگ آمده در عمر دراز
آورده ترا ز قعر دریا بفراز
غوّاص ترا نهاده بر دست ز ناز
افتاده ز دست و با ز دریا شده باز!
« وما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدّین » الله تعالی درین آیت بندگان را عبادت میفرماید و در عبادت اخلاص میفرماید. روش اخلاص در عبادت چون روش رنگست در گوهر. هر گوهر که رنگ ندارد، سنگی بود بی قیمت، هر عبادت که با وی اخلاص نبود جان کندنی بود بی مثوبت. اخلاص آتشی است که در سینهٴ مؤمن برافروزند تا هر آنچه در آن سینه دون حقّ بود بسوزد، دست وی از محارم برشتهٴ اخلاص استوار کنند تا دست جز بحلال نبرد. بدیده در اغیار ننگرد، بسینه از دنیا و عقبیٰ نیندیشد، قوّت شهوت منقاد وی گردد. مخلص اوست که نفس وی در وی متحیّر شده، حرص را وداع کرده، بخل بهزیمت شده، بیخ حسد از سینه برکنده، خلق عالم را برادر گشته، کبر از سر فرو نهاده، لباس تواضع پوشیده، زبان نصیحت گشاده، گل شفقت شکفته، اسباب تفرقت از راه۲ وی برخاسته، چون قدم اینجا رسید، بسر راه اخلاص رسید. یک رکن از ارکان عبادت قیام کردنست بفرائض و سنن، چنانکه گفت جلّ جلاله : «ویقیموا الصّلوة ویؤتوا الزّکوة وذٰلک دین القیّمة » دین پاینده آنست که نماز بپای دارد بهنگام، شرائط و ارکان آن بجای آورده، خضوع و خشوع در دل آورده که : «فی صلوٰتهم خاشعون ». نظر الله پیش چشم خویش داشته که : « المصلّی یناجی ربّه ». در ساعت تکبیر روی بعالم کبریا آورده، بسلاح « اعوذ باللّٰه » شیطان را |
۱- ج : اين
۲- الف : ميان. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) / admin (06/09/04) |
| 158 |
۱۰ |
۹۸ |
البينة |
سیم |
۵۷۵ |
هزیمت کرده، بدام بسم الله یمن و برکت صید کرده، سورهٴ فاتحه را مفتاح خیرات کرده، بخواندن سوره سیرت ملائکه گرفته، در صف نماز صفهای اهل صفوت یاد کرده، در رکوع خشوع آورده، در سجود بمحلّ شهود رسیده، در تشهّد حقّ را مشاهد گشته، روح پیغامبر را ریحان صلوات فرستاده، بسلام خلق را از بلاء خود مسلّم داشته. چنین نماز کننده متابع رسول (ص) بود و چنین نماز مستوجب قبول بود و حاصلش رضوان خداوند غفور بود. اینست که در آخر سوره گفته : « رضی الله عنهم ورضوا عنه ذٰلک لمن خشی ربّه ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 159 |
۱۰ |
۹۹ |
الزلزال |
سیم |
۵۸۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمة تأمّلها بمعانیها ووقت علی ما اودع فیهارتعت اسراره فی ریاض من الانس مونقة وظلّت افکاره بلوائح من الیقین مشرقة. فهی علی جلال الحقّ شاهدة. وعلی مایحیط به الذّکر ویأتی علیه الحصر زائدة.
درگرفتم بنام خداوند جهان، قادر و قاهر و دیّان، لطیف و کریم و رحیم و رحمن، بی نیاز از اهل زمین و آسمان، دارندهٴ هر دو عالم، دانندهٴ آشکارا و نهان، آفرینندهٴ خلق نه چنین و نه چنان، بردارندهٴ گردون گردان، پیدا کنندهٴ بساط و میدان، نگارندهٴ از گل صورت انسان، نوازندهٴ او بخلعت احسان، مطیعان را وعده داد بنعیم جاودان و درجات جنان، عاصیان را بیم داد بدرکات نیران، همه را هست کرد درین سرای |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 160 |
۱۰ |
۹۹ |
الزلزال |
سیم |
۵۸۱ |
امتحان، جایگاه عموم و آخران، و بحکمت اختلاف نهاد میان ایشان، بعضی گریان و بعضی خندان، لختی با کفر و نفاق، لختی با اسلام و ایمان، آنگه در خاک کند مدّتی پنهان پس بجنباند زمین را بفرمان روان، تا بیرون افکند بار خویش از آدمیان و پریان و غیر ایشان. اینست که ربّ العالمین گفت در تنزیل قرآن :
« اذا زلزلت الارض زلزالها » « واخرجت الارض اثقالها » « وقال الانسان ما لها ». بدانکه این سوره همه صفات۱ رستاخیزست و بیان احوال و اهوال آن. آن روز که جبال راسیات راسخات از بیخ برکنند و چون پشم زده در هواپّران کنند. زلزله در زمین افکنند و خاک فرا جنبش آرند. دریا بجوش آرند و آب آتش گردانند. آسمان فرو گشایند و ستارگان فرو ریزانند. ماه از گردون بیفکنند و آفتاب از فلک جدا کنند. ترکیب جهان نیست کنند. ونظام عالم خراب کنند. و گرد از کون بر آرند. از هوا افریشته فرو آید. و از خاک مرده برآید. نه در هوا فریشته ماند. نه در خاک مرده. همه را در یک عرصه جمع کنند. وهمه را جزای کردار خویش دهند. مؤمنان را احسان و رضوان و غفران، کافران را انکال و اغلال و زّقوم و قطران. قال الله تعالی :
« فمن یعمل مثقال ذرّة خیراً یره » « ومن یعمل مثقال ذرّة شرّاً یره » ای مسکین یکی بر اندیش تا چه کرده‌ای و چه ساخته‌ای؟! آن روز را هرچه کرده‌ای از اعمال و هرچه گفته‌ای از اقوال هم سنگ ذرّه‌ای فرو نگذارند، همه را در حساب آرند. و جزاء آن بتمامی برسانند « توفّی کلّ نفس ما کسبت وهم لا یظلمون » آن روز درگاه حکومت و خصومت بگشایند. خروش مظلومان برآید. فریاد از ظالمان برخیزد، سرگشتگی عاصیان ظاهر شود. اقویا در دست ضعفا اسیر شوند، فقرا بر امرا امیر گردند، مطیع که طاعت دارست شادان و خندان بود، مقصّر که تقصیر کرده گریان و سوزان بود. نه کس را زهرهٴ حمایت بود، نه کس را مکنت عنایت بود. « یوم تبلی السّرائر فما له من قوّة ولا ناصر ». یکی از بزرگان دین گفته : هر که را توفیق رفیق بود و سعادت مساعد، از همهٴ قرآن در وعظ او را این آیت بس که : |
۱- الف : صفت. |
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 161 |
۱۰ |
۹۹ |
الزلزال |
سیم |
۵۸۲ |
« فمن یعمل مثقال ذرّة خیراً یره » « ومن یعمل مثقال ذرّة شرّاً یره ». صعصعة عمّ فرزدق پیش مصطفی (ص) آمد و مسلمان گشت و از رسول خدا در خواست تا از قرآن لختی بروی خواند. رسول خدا (ص) سورهٴ « اذا زلزلت » بروی خواند. چون باین آیت رسید که : « فمن یعمل مثقال ذرّة خیراً یره » « ومن یعمل مثقال ذرّة شرّاً یره » آن مرد بشورید. آشوبی و شوری از نهاد وی برآمد، فریاد و ولوله درگرفت، و چون مرغ نیم بسمل بخاک درافتاد. و زار بگریست. آنگه گفت : حسبی هذا من القرآن. مرد دانا چون بدانست که در آن عرصهٴ کبری بر مقام سؤال از ذّرات و حبّات و نقیر و قطمیر بخواهند پرسید و هیچ فرو نخواهند گذاشت، دست در دامن ورع زند و در هیچ معاملت گزاف کاری نکند و با نفس خویش بنقیر و قطمیر حساب بکند ؛ تا خود با ایمان بود و خلق از وی در امان باشند. وی با اسلام بود. و خلق از قصد جنایت وی بسلامت باشند. اینست که مصطفی (ص) گفت : « المؤمن من امنهُ النّاسُ علی انفسهم ودمائهم و اموالهم. والمسلم من سلم المسلمون من لسانه ویده ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 162 |
۱۰ |
۱۰۰ |
العاديات |
سیم |
۵۸۷ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کلمة اذا سمعها العاصون نسوا زلّتهم فی جنب رحمته واذا سمعها العابدون نسوا صولتهم فی جنب الهیّته، کلمة من سمعها ماغادرت له شغلاً اّلا کفته. ولاامراً اّلا اصلحته ولاذنباً الّاغفرته ولاارباً الّاقضته.
نام خداوندی که جز از وی خدائی نه، و در حکم وی چون و چرائی نه، و جز بنور او کس را روشنائی نه، و جز بالهام او کس را دانائی نه، و با حکم او کس را توانائی نه، و جز بهدایت او کس را بینائی نه. عزیز است این نام که دلها را انس است، و جانها را پیغام، از دوست یادگار و بر جان عاشقان سلام. در هجده هزار عالم کس نتواند که قدم بر بساط توفیق نهد مگر بمدد لطف این نام. کس را در هر دو سرای زندگی مسلّم نبود مگر برعایت و حمایت این نام. در هفت آسمان و هفت زمین کس مقبول حضرت نیامد، مگر باقرار این نام ؛ و کس مهجور درگاه عزّت نگشت مگر بانکار این نام. «یضلّ به کثیراً ویهدی به کثیراً ».
قوله : « والعادیات ضبحاً » این عادیات که الله قسم بدان یاد کرد، یا اسبهای غازیان اند، یا راحله‌های حاجیان ؛ چون مرکبهای ایشان را این شرف و منزلت است که الله تعالی قسم بدان یاد کند. شرف و منزلت غازیان و حاجیان، خود که داند غایت و نهایت آن و کدام زبان عبارت کند از درجات و کرامات ایشان؟! آری هر که در راه طاعت او رود عجب نباشد، در رعایت و عنایت او باشد. آن غازی |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 163 |
۱۰ |
۱۰۰ |
العاديات |
سیم |
۵۸۸ |
که در معرکهٴ ابطال و در مقام قتال از بهر اعزاز دین اسلام و اعلاء کلمهٴ حقّ میکوشد، تن سبیل و دل فدا کرده. و سینهٴ عزیز خود هدف تیر دشمن ساخته، و آن حاجی که طبل رحیل فرو کوفته و خان و مان را وداع کرده، و روی ببادیهٴ مردم خوار نهاده، ضیاع و اسباب را ضایع گذاشته، و بامیلهای بادیه دوستی گرفته، به کعبهٴ مشرّف مقدّس رسیده، رداء تجرید برافکنده، لبّیک تفرید زده ؛ آنها که بدین صفت اند زائران حقّ اند. و حقّ است بر خداوند کریم که قاصدان درگاه خود را و زائران حضرت عزّت را بنوازد و با ایشان کرامت کند. فردا در حظیرهٴ قدس ایشان ساخته، کاس انس خلعت وصال یافته، از خداوند ذوالجلال در روضهٴ رضوان بر تخت بخت تکیه زنان، در مجمع روح و ریحان، دیدار ذوالجلال عیان، ایشان مهمانان حقّ اند، و حقّ ایشان را میزبان.
« انّ الانسان لربّه لکنود » موضع قسم است. الله سوگند یاد می کند که : این آدمی کنود و کفور است. ناسپاس و ناپاک از کاردین، همیشه غافل و بجهل و حرص و بخل نائل. روز روشن بگناه سیاه کرده و شب دراز بخواب غفلت کوتاه کرده. درگاه خداوند گذاشته. و روی بخیمه و خرگاه کرده ؛ شاد بدانست که سال نو درآید و شادیش بیفزاید. خود نداند و نه اندیشد که هر نفسی که برمی آرد گامی بمرگ نزدیکتر می شود. هر روزی منزلی از راه آخرت باز می برد .
انّا لنفرح بالایّام نقطعها
وکلّ یوم مضی یدنی من الاجل!
« افلا یعلم اذا بعثر ما فی القبور » « وحصّل ما فی الصّدور ». نمیداند این مردم که چه عقبه‌ها در پیش دارد. که بر آن گذر می باید کرد؟ از سکرات مرگ و ظلمات گور و حسرات قیامت و فزعات دوزخ و درکات زندان! رسول خدا (ص) میگوید : « لو تعلمون ما اعلم لضحکتم قیلاً ولبکیتم کثراً ولو تعلم البهائم من الموت ما یعلمه ابن آدم ما اکلتم سمیناً ». اگر آنچه مرا بر آن دیدار افتادست شما را بعشر عشیر آن دیدار بودی، و روز و شب دیدهٴ شما اشک بار بودی و خندهٴ شما |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 164 |
۱۰ |
۱۰۰ |
العاديات |
سیم |
۵۸۹ |
اندک و گریستن بسیار بودی. و اگر این حیوانها و بهائم نامکلّف و این ستوران که با ایشان خطاب و عتاب نیست و بر ایشان امرونهی نیست و ایشان را ثواب و عقاب نیست ؛ از این حدیث مرگ آن مقدار بدانستندی که آدمیان دانسته‌اند، کس از گوشت ایشان لقمه‌ای چرب نخوردی که از بیم و باک مرگ زار و نزار گشتندی. و از راحت و لذّت علفهای خویش بیزار شدندی. مسکین آدمی بی حذرست از آنکه بی خبرست، خبر ندارد از آنکه خطر ندارد. آن روز بداند که دانش سود ندارد. آنگه دریابد که دریافت را فائده نبود. |
|
sugiyama / takahashi (06/07/27) |
| 165 |
۱۰ |
۱۰۱ |
القارعة |
سیم |
۵۹۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمة من آمن بها امن زوال النّعمیٰ، ومن ذکرها ظفر بنعیم الدّنیا والعقبیٰ، ومن عرفها واعتقدها سعد سعادة لایشقیٰ، ووجد ملکاً لایبلیٰ، وبقی فی العزّ والعلیٰ.
نام نامداری که نامش یادگار جانست، و دل را شادی جاودانست، و رَوح رُوح دوستان و آسایش غمگنان است. عنوان نامهای که از دوست نشانست و |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 166 |
۱۰ |
۱۰۱ |
القارعة |
سیم |
۵۹۳ |
مهر قدیم مضمون آنست. نامهای که بیقرار را درمانست و از قطیعت امانست، نامهای که هم گوی و هم چوگانست، مرکب او شوق و مهر او میدانست، گل او سوز و معرفت او بوستانست. نامهای که درخت توحید را آبشخور است، و دوستی حقّ مر آن را میوه و بر است. یقول الله تعالی : « لایزال العبد یذکرنی واذکره حتّیٰ یحبّنی واحبّه ». و گفتهٴ عزیزانست که : اذا ذکرت من انا احتقرت واذا تذکّرت لمن انا افتخرت. چون با خود نگرم و کردار خود بینم، گویم : از من زارتر کیست؟ چون با تو نگرم و خود را در بندگی تو بینم، گویم از من بزرگوارتر کیست؟
گاهی که بطینت خود افتد نظرم
گویم که : من از هرچه بعالم بترم
چون از صفت خویشتن اندر گذرم
از عرش همی بخویشتن در نگرم
پیر طریقت گفت : گاهی که بخود نگرم، همه سوز و نیاز شوم ؛ گاهی که بدو نگرم، همه ناز و راز شوم ؛ چون بخود نگرم گویم :
پر آب دو دیده و پر آتش جگرم
پر باد دو دستم و پر از خاک سرم
چون بدو نگرم گویم :
چه کند عرش که او غاشیهٴ من نکشد؟
چون بدل غاشیهٴ حکم و قضای تو کشم؟!
بوی جان آیدم از لب که حدیث تو کنم
شاخ عزّ رویدم از دل که بلای تو کشم!
« القارعة ما القارعة » « وما ادرِٰیک ما القارعة » صفت روز رستاخیزست، روز محشر، روز عرض اکبر، روز جمع لشگر، روز احیاء صور، روز نشر بشر، روز جزاء خیر و شر، همهٴ خلق برانگیخته و از هیبت و سیاست خداوند ذوالجلال بزانو درآمده، ترازوی راستی آویخته، کرسی قضا نهاده، بساط هیبت باز گسترده (۱)، دوزخ |
۱- الف : گسترانيده. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) / admin (06/09/04) |
| 167 |
۱۰ |
۱۰۱ |
القارعة |
سیم |
۵۹۴ |
همی غرّد و زبانیه عاصی را میگیرد ؛ جرس هوس از گردن آفریدگان فرو گشاده، و جزای کردار هر کس در کنار او نهاده. بسا امیرا که آن روز اسیر شود، بسا اسیرا که امیر شود، بسا عزیرا که ذلیل شود، بسا ذلیلا که عزیز شود، بسا پدر که از فرزند جدا شود، و فرزند از پدر جدا شود، بسا مادر که از فرزند بگریزد، و فرزند از مادر. هر کسی بخود درمانده و از دوستان و خویشان جدا گشته : « کالفراش المبثوث » همچون پروانه پرکنده و افکنده۱ و تنها مانده. مسکین آدمی که سر بمعصیت درنهاده، و از هول رستاخیز غافل مانده ؛ نمی داند که هرچه امروز در می بندد۲، فرداش می باید گشاد ؛ هرچه امروز املا کند، فرداش بر می باید خواند. ای مسکین باری آن املا کن که فردا بر توانی خواند و آن بار دربند که فردا بر توانی داشت، و آن کار کن که فردا طاقت جزای آن داری. آن روز مؤمنان را جامه از معاملت خواهد بود، مرکب از طاعت و تاج از خدمت وردا از حرمت و جمال روی از رنگ دل. هر کرا امروز دل بتوحید و معرفت روشن است، فردا روی وی سپید و روشن بود، چون ماه دو هفته ؛ اگر چه امروز حبشی رنگ است. و هر کرا امروز دل درشک شبهت فردا روی وی سیاه و تاریک بود، اگر چه امروز رومی رنگ است.
« وتکون الجبال کالعهن المنفوش » از صعوبت و هیبت رستاخیز یکی آنست که این کوههای افراشته و این راسیات راسیات از بیخ برآرند و زیر و زبر کنند، و چون پشم زده در هوا پّران کنند، زلزله در زمین افتد، خاک فرا جنبش۳ آید، کوه بلرزش آید، نه نشیب ماند نه فراز ؛ همه راست گشته، بالا و نشیب یکی شده.
« قاعاً صفصفاً لا تریٰ فیها عوجاً ولا امتا » « فامّا من ثقلت موازینه فهو فی عیشة راضیة » آنکس که کردار وی بپسند الله بود، و الله از وی خشنود بود، اگر یک نفس از وی برآید از سر سوز و نیاز بآن یک نفس ترازوی حسنات وی گران گرداند. و آنکس که الله از وی ناخشنود بود، و عنایت ازلی او را دستگیر نبود، اگر پری روزی زمین طاعت دارد۴ در ترازوی وی پرپشه‌ای نسنجد. بسا خفته در خواب خوش |
۱- الف : پرکنده و اوکنده
۲- الف : می دربندد
۳- ج : فرا بجنبش
۴- الف : طاعت آرد. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) |
| 168 |
۱۰ |
۱۰۱ |
القارعة |
سیم |
۵۹۵ |
که از مرقد او تا فرقد فریشتگان پروا پر داده و میگویند : خداوندا بحرمت و حشمت و برکت نفس این آزاد مرد بر ما رحمت کن، بسا بیدار چشم که ملائکهٴ مقرّبین از نفس وی فریاد۱ آمده و می گویند : خداوندا ما را از زحمت و ظلمت نفس این بی حرمت بی رحمت فریاد رس. ای جوانمرد اگر با دلی پاک از خبائث و بدعت بخسبی به از آن که همهٴ شب بیدار باشی و دل پر از هوا و شهوت بود. هر که اسیر دیو است همه روزگار او شب است. و هر که در حمایت دین است، همه شبهای او روز است. |
۱- الف : بفريادرس. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) |
| 169 |
۱۰ |
۱۰۲ |
التکاثر |
سیم |
۶۰۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کلمةٌ سماعها غذاء ارواح العابدین، ضیاء اسرار العارفین، بلاء مهج(۵) المریدین، دواء کلّ فقیر وقیر مسکین. |
۵) مهج : جمع مهجة : روح و روان و جان و خون دل. فرهنگ نفيسی. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/07/29) / admin (06/09/04) |
| 170 |
۱۰ |
۱۰۲ |
التکاثر |
سیم |
۶۰۲ |
نام خداوندی که مؤمنان را دل‌دارست، دوستان را وفادار، مریدان را مهرداراست، و عاصیان را آمرزگار. در ذات بی نظیرست و در صفات بی یار، فضلش بسیار و کرمش بی شمار، زبیا صنع و شیرین گفتار، عالم الاسرار و معیوبان را خریدار. خداوندی که باز راز او دلهای دوستان شکار کرد، و آنچه از کلّ کون بپوشید بر آب و خاک آشکار کرد. دلهای مؤمنان بنور معرفت باضیاء کرد. زبانهاشان بنطق شهادت گویا کرد. بر اعضاء و ارکان رنگ دوستی پیدا کرد. و آنچه کرد با مؤمن بسزا کرد. خود میگوید۱ جلّ جلاله : «والزمهم کلمة التّقویٰ و کانوا احقّ بها واهلها » قوله :
« الهیٰکم التّکاثر » خطاب تنبیه و تقریر است. میگوید۲ : ای فرزند آدم بنسبی که عن قریب منقطع میشود چه فخر آری؟ و بر کثرت عدد خویشان و مال و جاه سر می افرازی؟ و بآن که ترا مهلت داده‌اند و خلیع العذار فرا گذشته، غرّه شده‌ای؟ و تا بچهار دیوار لحد در آن مصرع غربت و محلّ وحدت نرسی هیچ می باز نگردی؟ و غذری می نخواهی؟ بی حذری از آنکه بی خبری. هیچ راه بصلاح و فلاح خود می نبری، از آنکه مست حرص و شهوت شده‌ای.
« کلّا سوف تعلمون » «ثّم کلّا سوف تعلمون » آری بدانی و در کار خود ببینی۳ آن روز که دانستن و دیدن سود ندارد، و توبه و عذر خواست هیچ بکار نیاید.
« کلّا لو تعلمون علم الیقین » اگرت « علم الیقین » «وعین الیقین » بودی که عقبهٴ مرگ بمی باید۴ گذاشت. و سار سفر قیامت بمی باید۵ ساخت، همانا۶ که تفاخر و تکاثر در مال و عدد ترا کمتر بودی ؛ و رغبت بطاعت و عبادت بیشتری بودی.
« لترونّ الجحیم ثمّ لترونّها عین الیقین » این لام لام قسم است. ربّ العالمین قسم یاد می کند و میگوید۷ : حقّا که شما بندگان همه دوزخ خواهید دید به « عین الیقین » دیدنی بی گمان و بی هیچ شک. همانست که آنجا گفت۸ : «وان منکم الّا واردها » مؤمن بیند بر گذرگاه، کافر ببند و او را قرارگاه. مصطفی (ص) گفت۹ : « خیر ما القی فی |
۱و۲- الف : ميفرمايد.
۳- الف : در کار خويش بينی
۴- الف : می ببايد
۵- الف : می بايد.
۶- الف : مانا
۷- الف : ميفرمايد
۸و۹- الف : فرمود. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/27) / admin (06/08/03) / admin (06/09/05) |
| 171 |
۱۰ |
۱۰۲ |
التکاثر |
سیم |
۶۰۳ |
القلب الیقین والیقین الایمان کلّه وانّ الله تعالی بقسطه وعدله جعل الرّوح والفرح فی الیقین والرّضا وجعل الهّم والحزن فی الشّکّ والسّخط. » گفتا۱ : بهترین تخمی که در سینهٴ مؤمن ریختند تخم یقین است. و همگی ایمان یقین است. و یقین ایمان را حصنی حصین است، و مؤمن را حبلی متین است. و حقّ جلّ جلاله با جمال لطف و کمال کرم بفضل بی میل عدل بی جور و لطف بی علّت هرچه روح و راحت بود و امن و فراغت بود، و شادی و طرب بود، همه در یمین یقین و روضهٴ رضا تعبیه کرد. باز بحکم بی عرض و علم بی تهمت هرچه اندوه و نکبت بود و رنج و محنت، همه در شکّ و ناپسند تعبیه کرد. و گفته‌اند که : یقین را سه رکن است : « علم الیقین » و « عین الیقین » و حقّ الیقین. « علم الیقین » بسینه فرو آید « عین الیقین » بسر فرو آید. حقّ الیقین بجان فرو آید. « علم الیقین » تقریر ایمان کند. « عین الیقین » اخلاص را نشان دهد. حقّ الیقین با حقّ معرفت افکند. طوبی کسی را که در عالم «علم الیقین » قدم دارد. زلفیٰ کسی را که از عیان « عین الیقین » اثری بیند. حسنیٰ کسی را که از حقیقت حقّ الیقین خبری یابد. |
۱-الف : فرمود |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/29) / admin (06/09/05) |
| 172 |
۱۰ |
۱۰۳ |
العصر |
سیم |
۶۰۵ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » «بسم الله » کلمةٌ من سمعها وفی |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/30) / admin (06/09/05) / admin (06/09/16) |
| 173 |
۱۰ |
۱۰۳ |
العصر |
سیم |
۶۰۶ |
قلبه عرفان تلألأت انوار قلبه، و تفرّقت انواع کربه، و تحیّرت فی جلاله شوارق لبّه کلمةٌ من عرفها و فی قلبه ایمان احبّها من داخل الفؤاد وهجر فی طلبها الرّقاد وترک لاجلها کلّ همّ وکلّ مراد.
بر افواه ائمهٴ دین و علماء شرع متدوالست که هرچه اندر کتب و صحف ربّانی است، از اوراق آدم و صحف شیث (ع) و ادریس (ع) و ابراهیم (ع) و موسی (ع) مجموع آن جلمه اندر تورات و انجیل و زبور است ؛ و هرچه اندرین کتب است بیان و نشان آن در قرآن عظیم و فرقان مجید است، و هرچه در قرآن مجموع و مسموع است در سورة « الحمد » است. و هرچه در سورة « الحمد » است اندرین چهار کلمه است که : « بسم الله الرّحمن الرّحیم ». و هرچه درین چهار کلمه است در حروف « بسم الله » است. و هرچه در صورت در « با » است در صّرهٴ نقطهُ وی است و گفته‌اند : نظم قرآن بر مثال عرش آمد، و نقطهٴ « با » بر مثال ذرّه ؛ اکنون دیدهٴ سرّ بگشا در صور و در سور نظر کن، نهایت عظمت در قرآن و در عرش ببین و نشان قدرت در ذرّه و در نقطه ببین. در اضافت بقدرت چیزی را عظیم مدان. و در اضافت بحکمت وجود چیزی را حقیر و خرد مخوان. عرش عظیم بیافرید که اندر تحت هر پایه‌ای از پایه‌های آن سیصد و شصت هزار عالم است پر از مقرّبان و مقدّسان. و ذرّه‌ای حقیر بیافرید که قدر رسم صورت وی بینند حسّاً، و لکن دست بوی برسد جسّاً۱(۱) و مسّاً. این ذرّه که در نقابست نور آفتاب آن را عیان کند، و آن عرش که در حجاب است نور قرآن آنرا بیان کند. تا این نور نبود کس ذرّه نبیند. و تا آن نشان نبود کس عرش نداند. و در آفرینش عرش حکمت است که سقف عالم بود. محراب اعظم، آئینهٴ قدرت، نهایت صورت، قبلهٴ کرّوبیان، مطاف مقرّبان، خزینهٴ لطائف، منبع طرائف، مطلع انوار، مجمع آثار. و در آفرینش ذرّه حکمت است که بیان کمال قدرت بود، نشان اظهار فطرت، آئینهٴ عبرت، گوای بی نیازی عزّت، بیان داعیهٴ اعتبار، نشان قهر و قدرت جبّار. تا بدانی که صنع صانع حکیم جلّ جلاله عبث نبود، و کاروی سفه نبود و بروی لهو روا نبود. و هرچه کند در آن سرّی است که در ابداع |
۱- الف : حساً. ۱) حبس : بفتح تخستين و تشديد دوم، دست سودن. ترجمه و شرح قاموس. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/30) / admin (06/09/05) |
| 174 |
۱۰ |
۱۰۳ |
العصر |
سیم |
۶۰۷ |
وی هوس و هوی نبود : علی قدر اهل العزم تأتی العزائم.
قوله : « والعصر » « انّ الانسان لفی خسر » حقّ جلّ جلاله و عظم شأنه قسم یاد میکند بایّام دهر که محلّ عبرت ناظر است و اثر قدرت آن قادر، که آدمی همیشه در کاست است و در زیان، خراب عمر و مفلس روزگار و حیران. هر روزی که بروی بغفلت می گذرد جز وی ازا جزاء عمر وی می کاهد و بروز آخر نزدیک میگردد، در نقصان میرود، و می پندارد که هی فزاید. بنقد عصیان می آرد و طاعت با فردا می افکند.
گفتی : بکنم کار تو بنوا فردا
و آن کو که ترا ضمان کند تا فردا؟!
رسول خدا (ص) که مهتر و بهتر خلق عالم بود و برگزیده و برکشیدهٴ حقّ بود، میگوید : هیچ بامداد برنخاستم که شبانگاه را چشم داشتم. و هیچ شب نخفتم که بامداد را منتظر بودم. و هیچ لقمه در دهن ننهادم که گمان بردم که پیش از مرگ از خوردن آن لقمه فارغ شوم. و آن مهتر (ص) در دعا بسیار گفتی : « خداوندا تو ما را زندگانی ده در حلاوت طاعت، مردگی ده در پاکی از وحشت و زلّت. وما را بحضرت خویش بر، نه تشویر زدهٴ کردار و نه خجل گشتهٴ روزگار. |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/30) |
| 175 |
۱۰ |
۱۰۴ |
الهمزة |
سیم |
۶۱۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کلمةٌ غیورةٌ لایصلح لذکرها الانسان مصون من اللّغو و الغیبة. ولایصلح بمعرفتها اّلاقلب محروس عن الغفلة والغیبة ولایصلح لمحبّتها اّلاروح محفوظة عن العلاقة والحجبة.
نام خداوندی که عزیزست نام او. عظیم است انعام او، قدیم است کلام او، شیرین است پیغام او، هر ذرّه‌ای از ذرّات عالم دلیلست بر جلال و اکرام او، هر کجا شاهیست نقش بندگی بر جبین و اعلام او. هر کجا درویشی است مولیٰ آنجا که دل پر حسرت بی کام او. خداوندی که زمین خدمت نکشد بار نعمت او، آسمان شکر برنتابد اعباء امانت منّت او، دست وصف نرسد بشاخ نعت جلال صمدیّت او، چشم ادراک نبیند سهیل فلک جمال احدیّت او، خواطر ضمائر و سرائر اسرار درنیابد دقائق حقائق او. کسوت عبارت و اشارت محیط نشود بوصف عزّت و کبریاء او.
پیر طریقت گفت : الهی تو آنی که خود گفتی۱ چنانکه خود گفتی۲ چنانی، عظیم شانی و قدیم احسانی، عزیز و سلطانی، دیّان و مهربانی. هم نهانی هم عیانی، دیده را نهانی و جان را عیانی. من سزای تو ندانم تو دانی.
رفیع القدر فی عزّ المکان
کریم القول فی لطف البیان
قوله تعالی : « ویلٌ لکلّ همزة لمزة » الله تعالی و تقدّس خبر میدهد از قومی |
۱و۲- الف : فرمودی |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/30) / admin (06/09/05) |
| 176 |
۱۰ |
۱۰۴ |
الهمزة |
سیم |
۶۱۲ |
که همّت و حرفت ایشان در دنیا همه جمع مال بود. روزگار و اوقات خویش در تحصیل مال از هر وجه که باشد. مستغرق داشته. بهر سوی دست همی زنند و از حرام و شتهه نپرهیزند. پیوسته که همّت و حرفت ایشان در دنیا همه جمع مال بود. روزگار و اوقات خویش در تحصیل مال از هر وجه که باشد. مستغرق داشته. بهر سوی دست همی زنند و از حرام و شبهه نپرهیزند. پیوسته در چنگ آز و حرص گرفتار شده، قرین تکبّر و تجبّر گشته، طغیان و عدوان روی بایشان نهاده، هر یکی از ایشان چون فرعونی غرق طوفان طغیان گشته. یا چون قارونی قرین فساد و هلاک شده. مال و نعمت نامبارک راه دین برایشان زده. و قدم بر خط خطا نهاده ؛ و میل از طاعت و عبادت بگردانیده. چون خود را بر بساط نشاط توانگری بینند، و ابلیس نفخهٴ کبر در بینی ایشان دمد، طاغی و باغی شوند. چنانکه ربّ العزّة گفت۱ : « انّ الانسان لیطغیٰ ان راٰه استغنیٰ » در خلق خدا بچشم حقارت نگرند، بطنّازی و همّازی با مردم زندگانی کنند، همواره عیب ایشان جویند، بر درویشان افسوس دارند، بر بی گناه بهتان نهند، در ظاهر حسد برند، در باطن غیبت کنند. ربّ العالمین گفت۲ : « ویل » ایشان را که صفت ایشان اینست و عمل ایشان چنین است. ایشان روشنائی دیدهٴ دیواند. چشم و چراغ ابلیس اند. عاشق عشوهٴ خویش اند شیفتهٴ رعنائی خویش اند.
« یحسب انّ ماله اخلده » همی پندارند که جاوید درین دنیا خواهند بود. و آن مال همیشه با ایشان خواهد ماند.
« کلاّ » نچنانست که می پندارند و نچنانست که می بیوسند. « لینبذنّ فی الحطمة » حقّا که ایشان را در قیامت بدوزخ اندازند، بخواری و زاری در درکهٴ حطمه باز دارند. دست و پای در غل کرده. در زنجیر هفتاد گزی کشیده، از رحمت حقّ نومید شده.
« ومآ ادرٰیک ما الحطمة » و تو چه دانی ای محمد که آن « حطمه » چه صعب درکی است از درکات دوزخ؟ و چه سوزنده آتشی است « نار الله الموقدة »؟ اگر بمقدار ذرّه‌ای از آن آتش در دنیا پیدا شود ؛ همهٴ اهل دنیا بسوزند و کوهها بگدازد و بزمین فرو شود. پس چون بود حال کسی که در میان آن آتش بود؟ بر آن صفت که ربّ العزّة گفت۳ :
« انّها علیهم مؤصدة » « فی عمد ممدّدة » امّا بزبان اهل اشارت بر ذوق اهل |
۱تا۳- الف : فرمود. |
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/05) |
| 177 |
۱۰ |
۱۰۴ |
الهمزة |
سیم |
۶۱۳ |
فهم « نار الله الموقدة » آنست که :
« پیر طریقت » گفت : نارٌ اضرمها صفو المحبّة فنغصت العیش. وسلبت السّلوة ولم ینهنهها معزّ دون اللّقاء. حال آن جوانمرد طریقت است، حسین منصور، قدّس الله روحه، گفت : هفتاد سال آتش « نار الله الموقدة » در باطن ما زدند تا آن را سوخته کردند، اکنون قدّاح وقت انا الحقّ شرری بیرون داد، در آن سوخته افتاد و همه درگرفت و سوخته را شرری بس. معاشر المسلمین کجاست دلی سوختهٴ « نار الله الموقدة » تا در وقت سحر از زناد « ینزل الله » آتشی در وی افتد، گویند : این سوختهٴ آتش محبّت است؟ و زبان حال محبّ میگوید :
بر آتش عشق جان همی عود کنم
جان بندهٴ تو، نه من همی جود کنم
چون پاک بسوخت عشق تو جان رهی
صد جان دگر بحیله موجود کنم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/30) / admin (06/09/05) |
| 178 |
۱۰ |
۱۰۵ |
الفيل |
سیم |
۶۲۰ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم غنّی من اطاعه اغناه ومن خالفه |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/31) |
| 179 |
۱۰ |
۱۰۵ |
الفيل |
سیم |
۶۲۱ |
اضاعه واقماه، اسمٌ عزیزٌ من وافقه رّقاه الی الرّتبة العلیاء، ومن خالفه القاه فی المحنة الکبریٰ.
نام خداوندی عظیم. جبّار نامدار کریم، قهّار کردگار حکیم. خداوندی که رقم قلم قضاء او بهیچ آب منسوخ نگردد. جبّاری که تیر تقدیر او بسپر هیچ آفریده مندفع نشود، کریمی که فضل عمیم او در هیچ معیار نگنجد، رحیمی که احسان قدیم او هیچ میزان نسنجد. خاطر اگرچه هادی و داهی بود در لمعات انوار سبحات جلال او گمراه شود. شکر اگرچه با طول و عرض بود، در فضل و احسان و طول و امتنان او کوتاه گردد. عقل اگرچه کامل و وافر بود، در دریای علم او غریق گردد. وهم و فهم اگرچه با حدّت و فطنت بود، در انوار جلال و جمال او حریق شود.
پیر طریقت قدّس روحه، بدین معنی سخنی مختصر باشارت گفته بس نغز و بس عجب. گفت : از جمال و جلال دوست کسی لذّت یابد کش دیده بازست، مصحوب لم یزل با صاحب لم یکن بد سازست.
قوله تعالی : « الم تر کیف فعل ربّک باصحاب الفیل » ای ــ محمد ننگری و نه بینی تو اصحاب فیل را که با ایشان چه کردیم، و ایشان را چون کشتیم، و دمار از ایشان چون برآوردیم؟ قومی بودند بر پشت حیوان کوه هیکل موج پیکر قصد خانهٴ ما کردند و بر عدّت و ساز و آلت خود اعتماد کردند، تا ما از خزائن قهر خود مرغکی چند ضعیف فرستادیم تا ایشان را هلاک کردند. و آتش قهر و سیاست ما در ایشان زدند که :
« وارسل علیهم طیراً ابابیل » « ترمیهم بحجارة من سجّیل » ما آن قهّار و جبّاریم که هر که را خواهیم بهرچه خواهیم قهر کنیم. نمرود لعین را پشه‌ای فرستیم تا سزای وی در کنار وی نهد. فرعون طاغی را که دعوی خدایی کرد و ساحران با سحر عظیم جمع کرد، پاره‌ای چوب از حضرت خود فرستادیم تا قدر ایشان با ایشان نمود. ای محمد آن صنا دید قریش و رؤساء کفر که قصد هلاک تو کردند و ترا از وطن خود بتاختند و بر اندیشهٴ هلاک کردن تو بر پی تو بیرون آمدند و تو با صدّیق |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/31) |
| 180 |
۱۰ |
۱۰۵ |
الفيل |
سیم |
۶۲۲ |
در آن غار غیرت رفته، نبینی که ما عنکبوتی ضعیف را بشحنگی تو چون فرستادیم؟ تا دست دعاوی و اباطیل ایشان فرو بست. ما آن خداوندیم که در راه ما عنکبوتی شحنگی کند، مرغی مبارزی کند، پشه‌ای سپاه سالای کند، غاری رازداری کند، عصائی در صحرائی اژدهایی کند، آبی فرمانبرداری کند، آتشی مونسی کند، درختی سبز مشعله‌داری کند، سگی عاشقی کند، موری مذکّری کند، سنگی مسبّحی کند ؛ کس را با قهر ما تاوستن نیست و از عذاب و عقاب مارهایی جستن نیست. دور افتادند و غلط پنداشتند اصحاب فیل که قصد تخریب خانهٴ ما کردند ؛ خانه‌ای که طراز اضافت بیت الله بر آستین اعزاز او کشیده، از سنگ بر آورده، لیکن مغناطیس دلهای مؤمنان ساخته. ابراهیم و اسماعیل را گفتیم که : مرا خانه‌ای بنا کنید «بوادٍ غیر ذی زرع » از مشتی سنگ خاره، از یک جانب او برّ بی نهایت و از یک جانب او بحر بی غایت. اگر خانه‌ای بودی از یاقوت و لعل و زبرجد یا در میان بساطین و ریاض و انهار و اشجار بودی، اگر کسی بوی میل کردی عجب نبودی ؛ عجب آنستکه مشتی سنگ بر هم نهاد و بادیهٴ مردم خوار راه وی ساخته و صد هزار اعرابی جلف سخت دل بی رحمت بر راه وی نشانده و آنگه آتش عشق عشّاق هر روز تیزتر. گوئی آن کعبه شمعیست افروخته و حاجیان پروانه اند بر صبر گشته، از هزار فرسنگ می شتابند و پروانه‌وار خویشتن را درو می سوزند، و ایشان که بعذری ازو باز مانده‌اند و در آرزوی جوار و طواف او بگداخته‌اند این نوحه همی کنند :
گر کعبهٴ وصل تو کنند بر ما ناز
از بادیهٴ هجر که مان دارد باز؟
ما می گردیم در بیابان نیاز
کز دور روا بود سوی کعبه نماز! |
|
sugiyama / onodera (05/08/19) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) |
| 181 |
۱۰ |
۱۰۶ |
الفريش |
سیم |
۶۲۷ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » باسم من لاغرض له فی افعاله ولاعوض عنه فی جلاله و جماله ؛ باسم من لایجد الفقیر من دونه قراراً ولایجد احد من حکمه فراراً.
نام خداوندی که نامش مونس مفلسان است، یادش راحت دل مریدانست، مهرش قوّت جان مشتاقانست، یافتش روز دولت طالبان و سور و سرور درویشانست. عزیز قدر و عظیم شانست، ملک او جاودان و عزّت او بی کرانست. سماع نامش بهار جان عاشقان و روح روح دوستانست. خداوندی که چراغ توحید در کلبهٴ دل دوستان فضل او افروزد، سرشتهای پنداشت از ساحت دوستان نار عدل او سوزد. گاه نور ایمان در پردهٴ کفر و ظلمت بدارد، گاه زحمت ظلمت کفر بنور ایمان بردارد. خدای همهٴ آفریدگان اوست ؛ آن کند که خود خواهد. دارنده و داننده اوست ؛ هر کس را آن دهد که سزای او بود. مالک الملک اوست، یکی را ملک دهد تا پیوسته در روح و ریحان بود ؛ یکی را ملک نفس دهد تا همیشه در ظلمت عصیان بود. طوبی کسی |
|
sugiyama / onodera (05/08/21) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/31) / admin (06/09/05) |
| 182 |
۱۰ |
۱۰۶ |
الفريش |
سیم |
۶۲۸ |
را که فردا مهمان دل وفادار نیکوکار بود. ویل بر آن کس که فردا در زندان نفس عدّار مکّار بود. از عدر او برین یکی حکم شقاوت رفته و جور نه، از فضل او بر آن یکی حکم را که فردا مهمان دل وفادار نیکوکار بود. ویل بر آن کس که فردا در زندان نفس عدّار مکّار بود! از عدل او برین یکی حکم شقاوت رفته و جور نه، از فضل او بر آن یکی حکم سعادت رفته و میل نه.
« لایلاف قریش » « ایلافهم... » درین سوره اصحاب ایلاف که سروران قریش بودند، الله تعالی نام ایشان برده ؛ و همچنین خانهٴ کعبه که قبلهٴ عالمیانست نام برده. زخم عدل ازلی بر اصحاب ایلاف آمد، سرافرازی و مهتری ایشان بر عالمیان و قرابت رسول (ص) مرایشان را هیج سود نداشت. اثر فضل و لطف خداوندی روی بدان خانهٴ سنگین بی جان آورد تا بدین تخصیص و این تشریف مشّرف و مکرّم گشت که : « ربّ هذا البیت » و در آن سورهٴ دیگر گفت : « وطهّر بیتی ». درین سوره اضافت ربوبیّت با خانه کرد که : « ربّ هذا البیت » خداوند این خانه. در آن سوره اضافت خانه با خود کرد که : « وطهّر بیتی » پاک کن و پاک دار خانهٴ من. این چنانست که خانه را گفت : من آن توام ، تو آن من. ازین عجبتر هر که قصد خانهٴ کعبه دارد، بحجّ و عمره، ایشان را کسان خویش خواند و زائران، تا بر لسان نبّوت برفت که : « الحاجّ وفدالله علی بیته والعمّار زوّارالله و حقّ علی المزوران یکرم زائره ». ارباب معارف را اندرین معنی زبانی دیگرست ؛ گفتند : حجّ دو نوع است : یکی از خانهٴ خود شود به بیت الحرام، یکی از نهاد خود برخیزد بدرگاه ذو الجلال والاکرام. آن یکی تا عرفاتست، و این یکی تا بمعرفت معروف. آنجا چشمهٴ زمزم است، اینجا اقداح شراب لطف دمادم. آنجا قدمگاه خلیل است، اینجا نظرگاه خداوند جلیل. آنجا آیات بیّنات است، و اینجا رایات ولایات. آنجا رکن شامی و یمانی است، اینجا گنج معانی. آنجا بقدم روند، اینجا بهم روند .
آری بسرای دوست بس راهی نیست
آن را که جز از دوست نظرگاهی نیست.
آن یکی را حاجّ مکّه گویند، این یکی را حاجّ حقّ. ایشان کعبه از راه بادیه جستند، اینان از راه دل. در خبرست که فریشتگان حاجّ مکّه را استقبال کنند، |
|
sugiyama / onodera (05/08/21) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/31) / admin (06/09/05) |
| 183 |
۱۰ |
۱۰۶ |
الفريش |
سیم |
۶۲۹ |
راکبان را مصافحه کنند، پیادگان را معانقه کنند. امّا حاجّ حقّ آن قوم باشند که فریشتگان ایشان را نبینند، آسمان و زمین بوی ایشان نشنود، عرش و کرسی بر ساق دولت ایشان نرسد. ای مسکین اگر قوّت آن نداری که با مسافران راه حقیقت در بادیهٴ صفت سفر کنی، باری سفر بادیهٴ صورت را میان در بند که الله تعالی چنین میگوید : «وللّٰه علی النّاس حجّ البیت » کم از آن نباشد که با ساکنان کوی ما بخانهٴ ما آیی. اگر پیل نتوانی بود، باری از پشّه‌ای کم مباش که بر صورت پیل است. گوید : اگر بقوّت پیل نیستم که بار کشم، باری بصورت پیلم که بار خویس بر کس نیفکنم. |
|
sugiyama / onodera (05/08/21) / takahashi (06/07/28) / admin (06/07/31) |
| 184 |
۱۰ |
۱۰۷ |
الدين |
سیم |
۶۳۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » افلح من عرف « بسم الله » وماربح من |
|
sugiyama / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/05) |
| 185 |
۱۰ |
۱۰۷ |
الدين |
سیم |
۶۳۳ |
بقی عن « بسم الله » من صحب لسانه ذکر « بسم الله » وصحب جنانه حبّ « بسم الله » کفی له شفیعاً « بسم الله » الی من تعبّدنا بذکر الله۱.
در هر کلمه‌ای از کلمات « بسم الله » اسرار ازل و ابد تعبیه است، امّا در حجب عزّت متواری است تا سمع هر ناسزایی بدو نرسد و هر نامحرمی راه بدو نبرد. نه هرچه بسمع ظاهر رسد جان و دل آن را قبول کند، ظاهر شنیدن دیگرست و باطن پذیرفتن دیگر.
شبلی روزی در خدمت۲ حنید گفت : الله. ــ جنید گفت : آنچه میگویی ذکر زبانست، یا ذکر جان؟ ــ اگر ذکر جانست، زبان خود تابع آنست ؛ ورنه که مجّرد زبانست، این آسان کاری است. ابلیس همان میگوید که تو میگویی، تو بروی چه فضل داری؟ این بارگاه عامّ است، ببارگاه عامّ هم دوست فرو آید، هم دشمن ؛ هم آشنا، هم بیگانه. مردمی باید که بر بساط ملوک در درون پرده جای یابد، ورنه ببارگاه عامّ هر کسی و هر خسی رسد .
هر خسی از رنگ و گفتاری بدین ره کی رسد؟
درد باید پرده سوز و مرد باید گام زن!
درد پرده سوز درد دین است، و مرد گامزن مرد دیندار. آن کافر مدبر که دین بدروغ داشت و اسلام پس پشت انداخت، بنگر که ربّ العالمین با مصطفی (ص) حبیب خویش از بهر آن مدبر چه خطاب می کند و کافر را چه بیم میدهد : « ارأیت الّذی یکذّب بالدّین » ای محمد می بینی آن مرد شقیّ ولید و بلید و بو جهل پر جهل که دین اسلام را جحود می آرند و نبوّت ترا و معجزات ترا انکار می کنند؟! ای محمد دین را چه زیان دارد که ایشان آن را نپذیرند و از ناپذیرفتن ایشان در دین چه نقصان آید؟ « انّ هذا الدین متین » دین اسلام دست آویزی استوارست، آن را گسستن و شکستن نیست « لا انفصام لها » محجّة وسطی است و عروة ثقی. بر لسان اهل حقیقت دین آنست که : در راه عبودیّت انقیاد کلّی پیش گیری و روی از همهٴ درگاه‌ها بگردانی، |
۱- الف : بسم الله ۲- الف : حضرت. |
sugiyama / onodera (05/08/21) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) |
| 186 |
۱۰ |
۱۰۷ |
الدين |
سیم |
۶۳۴ |
پناه با زودهی و درو گریزی.
یکی از علماء طریقت گفته : «انّ الدّین عندالله الاسلام » آنست که هرچه دون حقّ است برای او بگذاری و حقّ او برای هیچیز بنگذاری. خبر درست است از رسول خدا (ص) : « الدّین یسر » دین همه آسانی است، زیراکه بعاقبت رساننده بآسانی است. و در خبرست : « ملاک الدّین الورع » نظام دین اسلام و نوای عالم ایمان در ورع است ؛ ورع پرهیز باشد از محرّمات و خویشتن داری باحتراز از نابایست و ناشایست و مشغول بودن بشایست و بایست. هر دین که درو ورع نیست، آن را در حضرت قرب محلّ قبول نیست. ورع بحقیقت ورع حواسّ است، هرچه ترا گزیرست که نبینی، دیده از آن نگاهداری ؛ و هرچه داغ رضاء حق ندارد، دیده بر آن مطّلع نگردانی ؛ تا فردا از دیدار حقّ جلّ جلاله باز نمانی.
حبیب عجمی کنیز کی داشت، سی سال بود که روی او تمام بندیده بود. روزی کنیزک را گفت : ای مستوره کنیزک ما را آوازده. – گفت : نه من کنیزک توام؟! – گفت : ما را درین سی سال زهرهٴ آن نبودست که بدون او بچیزی نگاه کنیم. و همچنین سمع نگاه‌دار، تا صوتی که ملائم دین نباشد نشنود ؛ و اگر صوتی بیگانه بسمع درآید و قصد دل کند، توحید که دربان دلست آن را در دل نگذارد و سمع بآب استغفار بشوید. همچنین زبان نگاه دارد تا هرچه را در راه حقّ نباید، از آن نگوید. و دست نگاه دارد، تا جز بدامن حقیقت نزند. و قدم نگاه دارد، تا جز بر زمین فرمان نرود. و این هنوز ورع عامّ است. امّا ورع خاصّ ورع دلست. و ورع دل آنست که : هرچه نه عالم حقیقت بود در آن فکرت نکند و اگر خاطری بدو درآید که نه وارد حقّ باشد آن را بجاروب توبه و استغفار از درگاه دل بروند، و آن آرزوها که شهوات در دل افکند دست توکّل و خوف از دل محو کند. و آنجا که فرمان حقّ نباشد، بدل آنجا سفر نکند ؛ تا در مکان خویش بین اصبعین من اصابع الرّحمن ثابت بماند. هر دل که جایی بباطل سفر کند، مثال شاهی بود که از تخت عزّ خویش و از میان سپاه خویش برود و در عالم اعداء سفر کند. این چنین دل هرگز بسلامت نبود. و فرق میان ورع ظاهر |
|
sugiyama / onodera (05/08/21) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) |
| 187 |
۱۰ |
۱۰۷ |
الدين |
سیم |
۶۳۵ |
و ورع باطن آنست که : متوّرع ظاهر فردا دیده باز کند، حقّ را نبیند و متوّرع باطن امروز دیده فراز کرده حقّ را می بیند. عمر خطّاب دل از هرچه دون حقّ خالی کرد، لاجرم تجلّی حقّ جلّ جلاله بر ساحت دلش تافت، تا می گفت : رأی قلبی ربّی.
« فویلٌ للمصلّین » « الّذین هم عن صلٰوتهم ساهون » « الّذین هم یرآؤن ویمنعون الماعون » سیاق این سخن بر سبیل تهدید و وعید است، کسی را که نماز نکند و زکوة ندهد یا کسی که نماز بنفاق و غفلت کند و زکوة بریا و کراهیت دهد. خبر ندارد این غافل بی حاصل که نماز شعار اسلام است و زکوة قنطرهٴ دین. هر کرا بینی که ظاهرش از حلیت و زینت این دو فرمان مهمل است، بدانکه باطنش از عقیدهٴ دین معطّل است. نماز مقام مناجات است و ترّقی درجات و سبب نجات. زکوة پیرایهٴ شریعت است و نوز قیامت و قانون کرامت. بندهٴ مؤمن موّحد چون خطاب شرع و امر حقّ در فرائض نماز و زکوة بروی متوجّه گردد برگزارد آن و محافظت حدود و اوقات آن مواظبت نماید بجدّی بلیغ و جهدی تمام شرائط جواز و شرائط قبول در آن بجای آرد، لاجرم ظاهر او پیراستهٴ ادب دین گردد و باطن او آراستهٴ صدق و اخلاص. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/05) |
| 188 |
۱۰ |
۱۰۸ |
الکوثر |
سیم |
۶۳۹ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » بسم الله کلمةٌ سماعها یوجب للقلوب شفاءها، وللارواح ضیاءها، وللاسرار سناءها و علاءها، وبالحقّ بقاءها، عزّ لسان ذکرها و اعزّ منه جنان صحبها، واعزّ منه سرّ عرفها واستأنس بها.
شادی مؤمنان درین جهان از سماع نام و کلام اوست، انس دوستان در آن جهان بلقاء و سلام اوست. هذا سماعک من العبد القارئ فکیف سماعک من الفرد البارئ؟ هذا سماعک من العبد فی دارالهلک، فکیف سماعک من الملک فی دارالملک؟ هذا سماعک وانت فی الخطر، فکیف سماعک وانت فی النّظر؟ هذا سماعک وانت مقهورٌ مأسورٌ، فکیف سماعک وانت فی دارالنّور والسّرور من الشّراب الطّهور؟ مخمور فی مشاهدة الملک الغفور.
ای عجبا، امروز در سرای فنا، در بحر خطا، میان موج بلا، از سماع نام دوست چندین راحت و لذّت می یابی ؛ فردا در سرای بقا، در محلّ رضا، بوقت لقا، چون نام دوست از دوست شنوی لذّت و راحت گویی چند خواهی یافت؟! آن روز بنده در روضهٴ رضا نشسته، بر تخت بخت تکیه زده، خلعت رفعت پوشیده، بر بساط نشاط آرامیده، از حوض کوثر شربت یافته ؛ شربتی از شیر سفید‌تر، از عسل شیرین‌تر، از مشک بویاتر. اینست که ربّ العالمین بر مصطفی (ص) منّت نهاد، گفت ۱ : |
۱- الف : فرمود. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/07) / admin (10/01/07) |
| 189 |
۱۰ |
۱۰۸ |
الکوثر |
سیم |
۶۴۰ |
« انّا اعطیناک الکوثر » ما ترا حوض کوثر دادیم، تا تشنگان امّت را شراب دهی. شرابی بی کدر، شارب آن بی سکر، ساقی آن یکی صدّیق اکبر، یکی فاروق انور، یکی عثمان ازهر، یکی مرتضی انور اشهر (ع) ، اینست لفظ خبر که صادر گشت از سیّد و سالار بشر (ص) وقیل :
« انّا اعطیناک الکوثر » ای ــ « اعطیناک » الخیر الکثیر. ای مهتر کاینات، ای نقطهٴ دائرهٴ حادثات، ما ترا نیکی فراوان دادیم که بفیض جود خود ترا در وجود آوردیم. و سراپردهٴ نبوّت تو از قاف تا بقاف باز کشیدیم، و ترا بر تخت بخت در صدر رسالت بنشاندیم. و ترا بمحلّی رسانیدیم که آب و باد و خاک و آتش از صفات کمال و جمال تو مدد گرفت. حلم تو خاک را ثبات افزود، طهارت تو آب را صفوت افزود، خلق تو باد را سخاوت افزود، قوّت تو آتش را هیبت افزود.
در بعضی آثار آورده‌اند سیّد (ص) در شب معراج چون خواستند که او را بحضرت اعلی برند، از نخست جبرئیل (ع) در سقایهٴ زمزم او را طهاوت داد، آن آب اوّل وضوء او جبرئیل بستد و پر خود را بآن منوّر کرد. آب دوم بمیکائیل سپرد تا بر زمرهٴ ملأ اعلی قسمت کرد، آب سوم بخزانهٴ غیب سپرد، ذخیرهٴ روز رستاخیز را. چون آتش دوزخ فروغ برآرد و عذاب ضرام خود آشکارا کند، سیّد مقرّبان آن آب سوم وضوء آن عالم (ص) بر آن حریق جهنّم پاشد تا آرام گیرد و لهب او فرو نشاند و زبانهٴ او بحجاب خود باز شود تا عاصیان امّت را از شرر او ضرری نباشد.
« انَّا اعطیناک الکوثر » ای محمد! ما ترا نیکوئی فراوان بخشیدیم که نام تو برداشتم و آوای تو بلند کردیم. داغی از لطف خود بر جوهر فطرت تو نهادیم و نام تو شطر سطر توحید کردیم. ای محمد! جوهر فطرت تو از جوار قدس قدم هنوز قدم در طینت آدم ننهاده بود که ما مقرّبان حضرت را وصف تو کردیم و فضایل و شمایل تو ایشانرا گفتیم. تو پیغامبری امّی نا دبیر هرگز بهیچ کتّاب نرفته، و هیچ معلّم را ندیده و نه بهیچ کتاب نظر کرده، ترا علم اوّلین و آخرین درآموختیم. و شرایع دین و احکام اسلام و مکارم اخلاق ترا بیان کردیم. هر کس را معلّمی بود، |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) |
| 190 |
۱۰ |
۱۰۸ |
الکوثر |
سیم |
۶۴۱ |
معلّم تو ما بودیم. هر کس را مؤدّبی بود، مؤدّب تو ما بودیم. « ادّبنی ربّی فاحسن تأدیبی » خبر معروف است و در کتب صحاح مسطور و مشهور که شب معراج چون بحضرت رسید، حقّ جلّ جلاله از وی پرسید و خود داناتر : « یا محمد فیم یختصم الملأ الاعلیٰ ». ــ قال « لاادری »! – قال : « فوضع یده بین کتفیّ فوجدت بردها بین ثدییّ فعلمت ما فی السّماءِ والارض. گفتا : اثری از آثار جلال ذوالجلال بسینهٴ من رسید، ذوق آن و روح آن بجان من رسید. دل من بیفروخت، عطر محبّت برسوخت، علم اوّلین و آخرین در من آموخت. اینست حقیقت کوثر، نواخت و کرامت بی شمر از خداوند اکبر. قوله :
« فصلّ لربّک وانحر » ای ــ « صلّ لربّک » صلوة العید یوم النّحر « وانحر » نسکک. ای سیّد چون روز عید آید، نماز عید بگزار، و چون نماز کردی قربان کن. این خطاب با مهتر عالم است، لکن مراد بدین امّت است. میگوید : ای سیّد آنچه فرمودیم بجای آر و امّت را بفرمای تا بجای آرند، ایشان را در آن خیری است. «لکم فیها خیرٌ ». این خیر در چه چیزست؟ مصطفی (ص) بیان کرد، گفت : اگر مرد مؤمن پوست گوسفند پر زر کند و بدرویشان دهد هنوز بثواب آن یک گوسفند نرسد که روز عید قربان کند. مصطفی (ص) را پرسیدند اگر کسی درویش بود و طاقت قربان ندارد چه کند تا ثواب قربان او را حاصل شود؟ ــ گفت : « چهار رکعت نماز کند ، در هر رکعتی یکبار « الحمد » خواند و یازده بار سوزهٴ « انّا اعطیناک الکوثر » الله تعالی ثواب شصت قربان در دیوان وی ثبت کند. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 191 |
۱۰ |
۱۰۹ |
الکافرون |
سیم |
۶۴۴ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسمٌ عزیزٌ ما استنارت الظّواهر اّلا بآثار توفیقه وما استضاء ت السّرائر اّلا بانوار تحقیقه، فبتو فیقه وصل العابدون الی مجاهدتهم و بتحقیقه وجدالعلرفون کمال مشاهدتهم، و بتمام مجاهدتهم وجدوا آجل مثوبتهم، وبدوام مشاهدتهم نالوا عاجل قربتهم.
نام خداوندی که نثار دل دوستان امید دیدار او، بهار جان درویشان در مرغزار ذکر و ثناء او. هر کس را بهاری و بهار مؤمنان یاد وصال او. هر کجا راستی است آن راستی بنام او. هر کجا شادی است آن شادی بصحبت او. هر کجا عیشی است آن عیش بیاد او. هر کجا سوزی است آن سوز بمهر او. ملک امروز یاد و شناخت او، ملک فردا دیدار و رضای او. اینت کرامت و منزلت، اینت سعادت و جلالت.
جلالتی نه تکلّف، سعادتی نه گزاف
حقیقتی نه مجاز و، مقالتی نه محال
در سرای طرب چون بکوفت دست غمان
ز چرخ و هم فرو شد ستارگان خیال!
قوله : « قل یا ایّها الکافرون » « لا اعبد ما تعبدون » عبد الله عباس گفت : در قرآن سورتی نیست بر شیطان سختر و صعبتر ازین سوره، زیراکه توحید محض است و بر آءت از شرک. و توحید دو باب است : توحید اقرار و توحید معرفت. توحید اقرار یکتا گفتن است. و توحید معرفت یکتا دانستن. یکتا گفتن آنست که : گواهی دهی الله را بیکتائی و پاکی در ذات و صفات. در ذات از جفت و فرزند و انباز. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/07) |
| 192 |
۱۰ |
۱۰۹ |
الکافرون |
سیم |
۶۴۵ |
پاک، و در صفات از شبیه و نظیر و مشیر پاک. صفات او نامعقول، کیف آن نامفهوم، نامحاط و نامحدود. از اوهام و افهام بیرون و کس نداند که چون؟ و یکتا دانستن آنستکه او را جلّ جلاله در آلاء و نعما یگانه دانی. وّهاب و معطی اوست. یگانه قسّام و منعم اوست. یگانه در گفت و کردار اوست. یگانه در فضل و در لطف اوست. یگانه در رحمت و در منّت اوست. یگانه نه کس را جز از وی شکرست و منّت و نه بکس جز از وی حولست و قوّت. نه دیگری را جز از وی منع است و منحت. بندهٴ مؤمن موّحد که شعاع آفتاب توحید برو تافت. نشانش آنست که : مراقبت بر سکون و حرکت گمارد، یک نفس بی اجازت شریعت و طریقت نزند. ظاهر بمیزان شریعت برکشد، و باطن بمیدان حقیقت درکشد، و نقطهٴ اصلی را از اعتماد بر هر دو پاک دارد ؛ که گفته‌اند : السّعید من له ظاهرٌ موافق للشّریعة وباطنٌ متابع للحقیقة. و هو متبرئٌ من الاعتماد علی شریعته و حقیقته. اگر ذّره‌ای بر خودش اعتماد بود، مجوسیّت محض و یهودیت صرف باشد. ای جوانمرد اگر از آنجا که اعلی العلیٰ است تا آنجا که تحت الثّری است همه از طاعات و عبادات پر کنی، چنان نبود که ذّره‌ای از خودی خود دست بداری و خویشتن را نبینی ؛ تا خود را بازپس‌ترین همهٴ عالم ندانی، این راه را نشائی. بو القاسم نصرآبادی را گفتند : از مشایخ گذشته آنچه ایشان را بود ترا هیچ چیز هست؟ ــ گفت : درد نایافت آن هست. در جمله ترا دلی باید که درو درد و مصیبت نایافت بود، یا شادی عزّ یافت ؛ انّ الله تعالی یبغض الصّحیح الفارغ. عیسی مریم (ع) هیچ جای قرار نگرفتی، گرد عالم سیاحت کردی. گفتند : سبب چیست؟ ــ گفت : بر امید آنکه قدم بر جائی نهم که روزی قدم صدّیقی آنجا رسیده باشد، تا آن قدمگاه گناه ما را شفیع بود. اگر درد همهٴ اولیاء عالم و صدّیقان درهم گذارند، در گرد درد قدم عیسی پاک نرسد و نیاز و سوز او درین راه چنین بود. جزائننا مملوّة من الطّاعات فعلیک بذّرة من الافتقار والانکسار. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/11/20) |
| 193 |
۱۰ |
۱۱۰ |
النصر |
سیم |
۶۵۲ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » کشف الکروب « بسم الله » ستر العیوب، « بسم الله » « غفر الذّنوب ».
گفتار « بسم الله » دل را پر نور کند، سرّ را مسرور کند، طاعت را مبرور کند، گناه را مغفور کند. هر کرا در دل و بر۱ زبان نام الله نقش بود، اگرچه در آب و در آتش بود، عیش او با نام الله خوش بود. عزیز بندهای که در دل وی شوق الله بود، بزرگوار بندهای که بر زبان وی ذکر الله بود. بزرگان دین چنین گفته‌اند : من انس الیوم بکلامه انس غداً بسلامه. هر کرا درین سرای راحت کلام اوست، فردا در بهشت او را لذّت سلام اوست. یکی از بزرگان دین در مناجات گفته :
الهی هرچه مرا از دینا نصیب است، بکافران ده ؛ و آنچه مرا از عقبیٰ نصیب است، بمؤمنان ده. مرا درین جهان یاد و نام توبس، و در آن جهان دیدار و سلام توبس. قوله :
« اذا جآء نصر الله والفتح » چون این سوره از آسمان فرو آمد، رسول خدا (ص) گفت : « یا جبرئیل نعیت الیّ نفسی »! این سوره از وفات ما خبرمیدهد، که راه فنا می بباید رفت، و شربت زهر مرگ می بباید چشید و در خاک لحد می بباید خفت. جبرئیل گفت : ای سیّد آن جهان ترا به از این جهان و جوار حقّ ترا به از دیدار خلق. ای سید، هر چند که راه بدو فناست، امّا فنا طریق بقا است و بقا وسیلهٴ لقا است. |
۱- الف : در. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) / admin (06/09/07) |
| 194 |
۱۰ |
۱۱۰ |
النصر |
سیم |
۶۵۳ |
ای جوانمرد اگر در کلّ کون با کسی مسامحه‌ای رفتی درین مرگ، آنکس جز مصطفی عربی نبودی. هر چند درّ یتیم بود آن سیّد (ص) از صدف قدرت برآمده، آفتابی روشن بود از فلک اقبال بتافته، آسمان و زمین بدو آراسته ؛ با این همه کرامت او را گفتند : «انّک میّت وانّهم میّتون ». ای سیّد قدم در این سرای آدم نهادی، عالم کون زیر قدم آوردی. باز آی بحضرت که عالم ابد روشن بتو است. صعید قیامت در انتظار شفاعت تو است جمال فردوسیان عاشق چهرهٴ جمال تو است. آستان حضرت ما مشتاق قدم معرفت تو است. ای سیّد : هرچه در آفرینش حلقهٴ درگاه ما می کوبند، و تا تو نیائی یکی را جواب نیست ؛ و هیچکس را بار نیست. ای جوانمرد، بوفات او پشت جبرئیل بشکست، بنا دیدن او دین اسلام خون گریست، بمفارقت او ایمان بماتم بنشست. آن روز که بیماری در سینهٴ او بکوفت، ایوان کلمهٴ لااله اّلاالله بلرزید. و چه عجب؟! سعد معاذ یکی از چاکران حضرت وی بود، چون از دنیا برفت، حضرت نبوّت (ص) این خبر باز داد که : « اهتزّ العرش لموت سعد بن معاذ ». بموت سعد معاذ عرش رحمان بلرزید. پس نگاه کن تا با فراق سیّد حال چگونه باشد؟! آجرتر نظر وی بصحابه آن بود که سیّد (ص) از حجره بیرون آمد، باطنش همه درد گرفته، رخسارش زرد گشته، تن ضعیف و نحیف شده، یک دست بر کتف علی (ع) نهاده، و دیگر دست بر دوش فضل، از حجره بمسجد آمد ؛ دو رکعت نماز کرد، پشت بمحراب باز نهاد، روی بیاران کرد، از دیدهٴ او آب روان گشت. صحابه دانستند که سیّد (ص) وداع خواهد کرد، و آن دیدار بازپسین است، که نیز جمال او نخواهند دید. سخن ملیح او نخواهند شنید. محراب از او جدا خواهد ماند. جهان از رفتن وی تاریک خواهد شد. جبرئیل نیز بسفارت نیاید. رضوان نیز ببشارت نیاید. سیّد (ص) از حجره بخاک خواهد رفت و از زبر منبر در لحد خواهد خفت. ای دریغا که آن جمال پر کمال که سلوت اندوهگنان و آرام دل ممتحنان بود در خاک خواهد شد، و خاک بر سر ما خواهد نشست. ما خبر آسمان نیز از که پرسیم؟ درمان درد هجران از که جوئیم؟ اندیشهٴ دل با که گوئیم؟ همچنین خروش صحابه در مسجد افتاده و گرد |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/03) |
| 195 |
۱۰ |
۱۱۰ |
النصر |
سیم |
۶۵۴ |
نومیدی بر رخسارها نشسته، و چراغ شادی در سینه‌ها فرو مرده، انفاس همگنان آوه و آه شده، همه گوش فرا داشته تا سیّد (ص) چه گوید؟ سیّد بلفظ شیرین و سخن پر آفرین گفت : « ای یاران من، ای عزیزان وای غریبان، ای مهاجر وانصار ؛ بدرود باشید که عمر ما را نهایت آمد و حساب ما فذلک شد، و دیدار ما با قیامت افتاد. شما را بدرود میکنم و همهٴ امّت را که هستند و خواهند بود بدرود میکنم. سلام من بهمهٴ امّت رسانید و بگوئید : که ما را آرزوی دیدار شما بود، لیکن اجل کمین بگشاد و مرگ شبیخون آورد، از حضرت آمدیم و باز بحضرت رفتیم، سنّت من نگاه دارید. فریضهٴ حقّ بگزارید، نماز نگاه دارید، بندگان را نیکو دارید، یتیمان را بنوازید ؛ همه را بدرود کردم، همه را بخدا سپردم. خداوندا همه را بتو سپردم، به بو بکر و عمر و عثمان و علی (ع) نمی سپارم. آدم بفرزند سپرد. موسی ببرادر سپرد. خداوندا من همه را بتو می سپارم. نگاه‌دارشان تو باش، و در حمایت و رعایت خودشان بدار ».
تمامی قصّهٴ وفات در سورة الانبیاء شرح داده‌ایم.
« اذا جآء نصر الله والفتح ». این « نصر » « وفتح » همانست که آنجا گفت : « نصرٌ من الله وفتحٌ قریب »بر لسان اشارت، بر ذوق اهل فهم، « نصر » نصرت دلست بر سپاه نفس. و « فتح » گشاد شهرستان بشریّت است بسپاه حقیقت. و این نصرت در خزانهٴ حکمت است. و مفتاح این « فتح » در خزانهٴ مشیّت. تا هر دستی بدو نرسد. دستی که بدو رسد، دست سعادتست که در آستین خرقهٴ بشریّت نبود، ساعد این دست از ایمان بود. بازو از توحید، انگشتان از معرفت. آنگه این دست بهر جای که کشیده گردد این مقرعه در پیش می زند که :
« جاء نصر الله » حسین منصور را گفتند : دست دعا درازتر یادست عبادت؟ ــ گفت : نه این و نه آن. اگر دست دعا است تا بدامن نصیب بیش نرسد، و آن شرک راه مردان است. و اگر دست عبادتست تا بدامن تکلیف شرعی و شرطی بیش نرسد، و آن دهلیز سرای ایمان است. دستی که از آفرینش برتر رسد. آن دست سعادتست در سراپردهٴ عنایت متواری، تا خود کی برون آید و دست برکه نهد؟! |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) |
| 196 |
۱۰ |
۱۱۰ |
النصر |
سیم |
۶۵۵ |
شبلی گفت : ما در حال خویش فرو ماندیم، گاه باشد که بیک موی دیدهٴ خویش کونین از جای برداریم، و گاه بود که چندان طاقت نماند که موی خویش را حمّالی کنیم. حسین منصور او را گفت : آن حال که کونین را بیک موی از جای برداری، برداشتهٴ عنایت باشی ؛ و آن ساعت که یک موی خویش را حمّالی نتوانی کرد، از دست عنایت درافتاده باشی و صورت و صفت درهم شکسته. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) |
| 197 |
۱۰ |
۱۱۱ |
تبت |
سیم |
۶۵۸ |
قوله تعالی : «بسم الله الرّحمن الرّحیم» اسم ملک تحیّرت العقول عن ادراک عظمته |
|
sugiyama / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 198 |
۱۰ |
۱۱۱ |
تبت |
سیم |
۶۵۹ |
و تلاشت فی بحار رحمته وطربت القلوب بالطاف قربته وتروّحت الارواح بنسیم محبّته طاحت الاشارت وتاهت العبارت. وبطلت الرّسوم، وانتهت العلوم، ونسخت الاخبار، وطمست الآثار، ونسیت الاذکار، وخلت الدّیار، وعمیت الابصار، ولم یبق اّلازل والقدم والجبروت. والعظم والسّناء السّرمدی، والکرم والقضاء الازلی والقسم.
بنام او که نه جز ازو پادشاه است، و نه جز ازو معبود. ساجدان را مسجود است، و قاصدان را مقصود. پیش از کی قائم، پیش ار صنع قادر، پیش از هر وجودی موجود. خداوندی معروف، بفضل و لطف موصوف. بکرم وجود دلهای دوستان راعیانست و جانهای موّحدان را مشهود. یکی بی طاعت مقبول و روزگارش مسعود، یکی بی جنایت مردود و از درگاه او مطرود. نه آنجا نیل است و نه اینجا جود، حکمی است مبرم و قضائی معهود ؛ « وما نؤخّره الّا لاجل معدود » قوله :
« تبّت یدا ابی لهب » چه کرد بو لهب که در ازل نصیب او داغ حرمان آمد؟ چه آورد بو بکر در ازل که تاج سعادت و کرامت بر فرق روزگارش نهادند؟! تو گوئی که بو لهب از آن شقیّ گشت که کافر آمد! و بو بکر از آن سعید گشت که مسلمان آمد؟! راه حقیقت عکس اینست! تو کفر در شقاوت دان نه شقاوت در کفر. و اسلام در سعادت دان نه سعادت در اسلام! این کاریست رفته و بوده و در ازل پرداخته.
پیر طریقت گفت : آه از حکمی پیش از من رفته، فغان از گفتاری که خود رایی گفته، ندانم که شاد زیم یا آشفته؟! ترسان از آنم که آن قادر در ازل چه گفته؟! سگ اصحاب الکهف رنگ کفر داشت، و لباس بلعام (۱) باعور طراز دین داشت، لیکن شقاوت و سعادت ازلی از هر دو جانب در کمین بود ؛ لاجرم چون دولت روی نمود، پوست آن سگ از روی صورت در بلعام پوشانیدند. گفتند : « فمثله کمثل الکلب. » و مرّقع بلعام در آن سگ و شیدند (۲)، گفتند : « ثلثة رابعهم کلبهم ». |
۱- ج : بلعم. ۲- الف : پوشيدند. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 199 |
۱۰ |
۱۱۲ |
الاخلاص |
سیم |
۶۶۳ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسم من وجوده الازل وثبوته الابد، لم یسبقه وقت ولم یحط بجلاله امد، خلق السّماء بلاعمد ووضع المهاد بلااود، شکر من اطاعه ومن عبد وقبل من اراده ومن قصد. العالم بخفیّات کل احد، رکع اوسجد، |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 200 |
۱۰ |
۱۱۲ |
الاخلاص |
سیم |
۶۶۴ |
قام اوقعد، الحد او وّحد، غوث اللهیف وکهف الضّعیف وللعاصین سند، عون الاسیر وظهر الفقیر ومنجز کلّ ماوعد، واحد لامن عدد، فردٌ وترٌ لم یسبقه والدٌ ولم یتعقّبه ولد، وهو القیوم « الصّمد ». « لم یلد ولم یولد » « ولم یکن له کفواً احد ».
نام خداوندی یگانهٴ یکتا، در ذات یکتا و در صفات بی همتا، از عیبها جدا و خداوندی را سزا، عظمتش ازار و کبریا ردا ؛ فردا وتری جمیلی جلیلی نه چون ما، رحمانی رحیمی علّلمی علیمی رانندهٴ احکام و قضا، ستّاری غفّاری جبّاری قهّاری بزرگواری بی چند و بی چرا ؛ مجیدی دیّانی حمیدی مهربانی بنده نوازی کارسازی مستحقّ هر ثنا. احسان او قدیم، فرمان او عزیز، پیمان او لطیف. ملک او بی زوال و بی فنا، پاک از عیب، دور از وهم. بیرون از قیاس، موصوف بصفات معروف بأسماء.
بر چهرهٴ خوب تو فشاندیم ثنا
جان و دل و دیده هر سه کردیم فدا
در هرچه کنی، ز دل بدادیم رضا
حکمی که کنی و گربجانست، روا
« قل هو الله احد » ای محمد! بیگانگان از تو نسب ما می پرسند، بگو : « الله احد » « الله » است آن یگانهٴ یکتا، در ذات و صفات یکتا، در عزّت و قدرت یکتا، در الوهیّت و ربوبیّت یکتا، در ازل و در ابد یکتا، خدائی را سزا و بخداگاری دانا. کریمست و مهربان، لطیف و رحیم و نیک خدا، عالم سرّ و نجویٰ، دارندهٴ افق اعلیٰ، آفریدگار عرش و ثریٰ، قریب بهر آشنا، و مستحقّ هر ثنا، در دل دوستانش نور عنایت پیدا، از چشمها نهان و بصنع آشکارا.
ای دور ز چشم، با دلم یکجایی
پیدا بدلی، ز چشم ناپیدایی!
« الله الصّمد » الّذی یصمد الیه فی الحوائج، ویفزع الیه فی النّوائب. صمد اوست که بندگان را حاجت و نیاز بدوست. امید عاصیان و مفلسان بفضل اوست. درمان بلاها از کرم اوست، درویشان را شادی بجلال و جمال اوست. مبارک آنکس که مونسش نام اوست، عزیز آنکس که بهره‌اش یاد اوست، شاد آن دل که در بند اوست، پاک آن زبان که در ذکر اوست. خوش عیش آنکه روزگارش در مهر و محبّت اوست. یکی ببهشت نازد، یکی بدوست ؛ دوست بهرهٴ اوست که همّتش همه اوست. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 201 |
۱۰ |
۱۱۲ |
الاخلاص |
سیم |
۶۶۵ |
چشمی دارم همه پر از صورت دوست
با دیده مرا خوش است تا دوست دروست
از دیدهٴ و دوست فرق کردن نه نکوست
یا اوست بجای دیده، یا دیده خود اوست
ویقال : « الصّمد » الّذی تقدّس عن احاطة علم المخلوقین به او ادراک بصرهم او اشراف معارفهم. « صمد » اوست که عقلها متحیّر آمد در جلال او، خردها سراسیمه گشت در جمال او، فهمها عاجز شد از ادراک سرّ او، اندیشه‌ها زیر و زبر گشت از امر او. جگرها خون شد در قهر او، دلها بگداخت در شناخت او.
پیر طریقت گفت : الاغیار فی وجوده فقدٌ والرّسوم والاطلال عند شهود حقه محوٌ. وجودی که حدودش بعدم باز شود، آن وجود مجاز گویند نه وجود حقیقت. ای مسکین آیت عدم خود از لوح قدم بر خوان و رایت نیستی خود در عالم هستی او بزن، در مشاهدهٴ شاهد قدم مدهوش شو و از هوش خود بیهوش شو، در رکوع و سجود خود را هستی بنه، و در وجود جلال حقیقت خرقهٴ وجود مجازی بدر و با او بگوی :
چون با خودم از عدم کم ام کم
چون با تو بوم همه جهانم
بپذیر مرا و رایگان دار
هر چند که رایگان گرانم.
گفته‌اند : این سورهٴ « قل هو الله احد » هر آیتی تفسیر آیت پیش است، چون گویند : من « هو »، او کیست؟ ــ تو گوئی : « احد »، چون گویند : « احد » کیست؟ ــ تو گوئی : « صمد »، چون گویند : « صمد » کیست؟ ــ تو گوئی : الّذی : « لم یلد ولم یولد ». چون گویند : « لم یلد ولم یولد » کیست؟ ــ تو گوئی : الذّی « لم یکن له کفواً احد ». ویقال : کاشف الاسرار بقوله : « هو »، وکاشف الارواح بقوله : « الله »، وکاشف القلوب بقوله : « احد »، وکاشف نفوس المؤمنین بباقی السّورة. ویقال : کاشف الوالهین بقوله : « هو » والموّحدین بقوله : « الله » والعارفین بقوله : « احد » والعلماء بقوله : « الصّمد » والعقلاء بقوله : « لم یلد ولم یولد » « ولم یکن له کفواً احد ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) |
| 202 |
۱۰ |
۱۱۲ |
الاخلاص |
سیم |
۶۶۶ |
ای محمد والهان را بگوی : « هو » ایشان را رمز و اشارت کفایت باشد، نام و صفت مگوی که ایشان اصحاب غیرت اند، نتوانند دید و شنید که کسی نام و صفت دوست برد ورهمه دل و دیده و زبان ایشان باشد، این چنانست که گویند :
در عشق توام کار بدانجای رسید
کز دیدهٴ خود دریغم آید رخ تو!
با عارفان بگوی : « الله »! ایشان قدم بر بساط تفرید دارند، در نام « الله » چنان مستغرق شده‌اند که پروای نفی دیگری ندارند. با موّحدان بگوی که : « احد » که جان ایشان را مدد از نور توحید است و رَوح رُوح ایشان بیافت توحیدست. با عالمان بگوی که : « الله الصّمد » ایشان رخت نیاز بدرگاه صمدیّت ذوالجلال افکنده‌اند بی تحفه‌ای باز نگردند. با عاقلان بگوی :
« لم یلد ولم یولد » « ولم یکن له کفواً احد » شما که عقل دارید، باری دریابید و بدانید که او را زن و فرزند نیست، خویش و پیوند نیست، مثل و مانند نیست، «لیس کمثله شیء وهو السّمیع البصیر ». ای محمد من ترا حبیب خواندم و معنی محبّت موافقت است و دوست را در همهٴ احوال نیابت داشتن. ای محمد چون دشمن ترا بد گوید، من جواب دهم، چون مرا بد گوید، تو نیز جواب ده و حقّ محبّت در معنی موافقت بگزار. عقبهٴ کافر ترا شاعر گفت، من جواب دادم از بهر تو و نیابت داشت تو که : «وما هو بقول شاعر ». چون مرا ناسزا گوید، تو جواب ده که : « هو الله احد ». حارث ترا کاهن گفت، من جواب دادم که : « ما هو بقول کاهن ». چون معطّل مرا تعطیل گوید، تو جواب ده که :
« الله الصّمد ». ولید مغیره ترا ساحر گفت که : «ان هذا الّا سحرٌ یؤثر »، من جواب دادم به تهدید که : «ساصلیه سقر ». تو نیز چون ترسا مرا زن و فرزند گوید، جواب ده : « لم یلد ولم یولد ». بو لهب ترا گفت : تبّا لک. من جواب دادم که : «تبّت یدا ابی لهب ». تو نیز اگر مغان مرا همتا و همسر گویند، جواب ده که : « لم یکن له کفواً احد ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 203 |
۱۰ |
۱۱۳ |
الفلق |
سیم |
۶۷۱ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » « بسم الله » «الّذی خلق الانسان من علق » وابدی الصّباح من الفلق، وانشأ السّموٰات طبقاً فوق طبق. لامغلق لما فتح ولافاتح لما اغلق، اودع ادراک البصر فی الحدق، ورکب الکلام فی اللّسان وانطق. ربّ الضّیاء والشّفق، «واللّیل وما وسق » و «القمر اذا اتّسق ».
نام خداوندی که طوق یادش در رقاب احباب است و اشباح مریدان زیر سطوات عزّش خرابست، بس جگرها که در آتش دوستی او کبابست، بسا عزیزا که بدل می سوزد و بتن در عذابست، بسا مشتاقا که در بادیهٴ طلب در آرزوی قطره‌ای آبست، چون پنداشت که رسید، بدانست که آنچه دید سرابست.
منزلگه عشق تو دل احبابست
در قصّهٴ عشق تو هزاران بابست.
« قل اعوذ بربّ الفلق » « من شرّ ما خلق » راه عامّهٴ بندگان آنستکه پیوسته از شرّ بدان و کید کائدان و حسد حاسدان و بدافتاد جهان استعاذت می کنند بخداوند جهانیان، بحکم ظاهر این سوره. ازینجا گفت مصطفی (ص) : « تعوّ ذوا باللّٰه من جهد البلاء ودرک الشّقاء وسوء القضاء وشماتة الاعداء ». وکان (ص) یقول : « اللهمّ انّی اعوذبک من العجز والکسل والجبن والبخل والهرم وعذاب القبر، اللهمّ انّی اعوذبک من الفقر والقلّة والذّلّة واعوذبک ان اظلم اواظلم واعوذبک من الشّقاق والنّفاق وسوءالاخلاق ».
اینست طریقهٴ عامّهٴ مومنان : ظاهر شریعت بکار داشتن و هنگام بلاء دست در دعا و تضّرع زدن و از حقّ جلّ جلاله عافیت خواستن. امّا راه جوانمردان طریقت و ارباب حقیقت تسلیم و رضاست والیه الاشارة بقوله : «الّا من اتیٰ الله بقلب سلیم » ویقال : دع التّدبیر الی من خلقک تسترح. تدبیر کار با خداوندگار گذار، تصّرف در آفریده آفریدگار |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 204 |
۱۰ |
۱۱۳ |
الفلق |
سیم |
۶۷۲ |
را مسلّم دار، از راه اعتراض برخیز، تعرّض و فضول مکن، از درگاه او معرض مباش۱، او را وکیل و کفیل و کارساز خود دان، تا این فرمان را ممتثل باشی که : « فاتّخذه وکیلاً » هر دل که در او تسلیم و رضا جمع شد، بنقد آن تن قرین سلامت گشت، و آن سینه دست۲ از آفات بشریّت مسلّم شد، تسلیم درجهٴ ذبیح و خلیل است(ع). خلیل را خطاب آمد که « اسلم ». جواب داد که : « اسلمت » ؛ پسر از پدر نشان تسلیم دید، بتعلیم پدر لباس تسلیم پوشید ؛ قرآن مجید از تسلیم پدر و پسر خبر داد که : « فلمّا اسلما » تسلیم درین جهان مسمار دین است و در آن جهان مفتاح دار السّلام. رضا آنست که بندهای بر پسند باشی و بهرچه رود خرسند باشی و منتظر قضای خداوند باشی، و تسلیم آنست که کار آفریده بآفریدگار باز گذاری.
خود تن بقضا در ده و خود سرکش باش
جز آن نبود که نخواهی، خوش باش! |
۱- الف : اعراض مکن ۲- چنين است در هر دو نسخه. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 205 |
۱۰ |
۱۱۴ |
الناس |
سیم |
۶۷۵ |
قوله تعالی : « بسم الله الرّحمن الرّحیم » اسمٌ عزیزٍ شهدت الافواه بآلائه. ونطقت الالسن بنعمائه، وتلاشت القلوب عند جلال سلطانه وعزّ سنائه. وفنیت الارواح وبلیت الاشباح شوقاً الی لقائه. فلاذرّة من الموجودات فی ارضه وسمائه، اّلاوهی تشهد بجمال صفاته وجلال اسمائه، کلّ عزیز عزّ فبادنائه، وکلّ ذلیل ذلّ فباقصائه. الخلق عرضة تسخیره بین ابقائه وافنائه واسعاده واشقائه، فلا وصل ولاهجر ولاخیر ولاشرّ ولاحلو و لامرّ ولاایمان ولاکفر ولاطیّ و لانشر، اّلابارادته ومشیّته وقضائه، «وللّٰه الاسمآء الحسنیٰ فادعوه بها وذروا الّذین یلحدون فی اسمآئه ». |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) / admin (06/09/07) |
| 206 |
۱۰ |
۱۱۴ |
الناس |
سیم |
۶۷۶ |
ای راه طلب حقیقت. چه راهی که قدمهای دوستان در توواله شد؟! ای آتش محبّت حقّ. چه آتشی که جانهای عزیزان ترا هیزم شد؟! ای قبلهٴ « بسم الله ». چه قبله‌ای که هر که روی در تو آورد دمار از جان و روانش برآوردی. آن کدام دلست که آتش خانهٴ حسرت تو نیست؟! آن کدام جانست که در مخلب باز قهر تو نیست؟
گفتم که : چو زیرم و بدست تو اسیر
بنواز مرا، مزن تو ای بدر منیر
گفتا که : ز زخم من تو آزار مگیر
در زخمه بود همه نوازیدن زیر
عزیز جانی باید که او را بر اسرار « بسم الله » اشرافی دهند، یک شظیة(۱) از حقیقت این نام بر کنگرهٴ طور تجلّی کرد طبق طبق از وی میشکافت، و از هم فرو میریخت، تا در عالم ذرّه ذرّه گشت، گفتا : پادشاها اگر سنگ سیاه طاقت این نام داشتی خود در بدو وجود امانت قبول کردی. آری کوه باصلابت برنتافت و طاقت نداشت و دلهای ضعفای این امّت برتافت و قبول کرد. ای جوانمرد! نه آن دلها میگویم که کلیسیای شرک و شهوت بود، دلهای بارگیران حضرت سلطان می گویم، و بارگیر سلطان کسی بود که در همهٴ اوقات و حالات اگر غرقهٴ لطف و عطا بود یا خستهٴ تیر بلا، بازگشت وی جز با حضرت ربوبیّت نبود، همه او را داند، همه او را خواند، قصّه نیاز خود بدو بردارد، از هوا جس و وساوس استعاذت بوی کند، اینست که ربّ العالمین می گوید :
« قل اعوذ بربّ النّاس » ای ــ « اعوذ بربّ النّاس » « من شرّ » « الجنّة والنّاس » ای محمد! بندگانم را بگو تا چون از شرّ دیو و مردم فریاد خواهند، بمن خواهند، و با درگاه من گریزند ؛ که جز درگاه من ایشان را پناه نیست، و خستگی ایشان را مرهم جز از فضل ما نیست. هر جا که در عالم درویشی است خستهٴ جرمی، درماندهٴ دردست خصمی، ما مولای اوئیم ؛ هر جا که خراب عمری است، مفلس روزگاری، ما خریدار او ایم ؛ هر جا که سوخته‌ای است، بیخودی، لاف زننده‌ای، بی خبری، ما شادی جان |
۱) شظية : پاره‌ای از هر چيز. فرهنگ نفيسی. |
sugiyama / onodera (05/08/22) / onodera (05/08/24) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) |
| 207 |
۱۰ |
۱۱۴ |
الناس |
سیم |
۶۷۷ |
اوایم ؛ هر جا که زارنده‌ایست از خجلی، سر فرو گذارنده‌ای از بی کسی، ما برهان اوئیم. نعت ما چیست؟ فرش فضل بباد افکندن، در تربت افلاس تخم برپراکندن، در بادیهٴ بیخودی جوی جود کندن، بر لب جوی احسان باغ دوستی کشتن. سه جایگاه درین سوره خود را جلّ جلاله ببندگان اضافت کرد، و نام خود فرانام ایشان پیوست. گفت :
« بربّ النّاس » « ملک النّاس » « اٰله النّاس » دارنده و پرورانندهٴ شما منم، پادشاه و کاردان و کارساز شما منم، خداوند رهنمای دلگشای شما منم. گاه گوید جلّ جلاله : شمائید بندگان من، گاه گوید : منم خداوند شما. چه کرامت است بندگان را بزرگوارتر از آن که خود گوید بجلال عزّ خویش که : شما آن من اید و من آن شما!. بنده چون بدین مقام رسید و قدم برین بساط قرب نهاد، توفیق موافق و سعادت مساعد او گردد، دست اغیار از او کوتاه شود، وسواس خنّاس از شعاع شمع شوق او بگریزد، سلطان محبّت در سرای خاّص او نزول کند. آثار و انوار لطف الله بر حال او ظاهر شود ؛ تا هر که درنگرد، داند که نواختهٴ فضل اوست و افروختهٴ لطف او. |
|
sugiyama / onodera (05/08/22) / takahashi (06/07/28) / admin (06/08/04) |